Είχε πει ο μέγας Αλέξανδρος τη φράση «Ευγνωμονώ τοις θεοίς ότι εγεννήθην Έλλην»;

0

Αυτή η φράση που αποδίδεται στον Μέγα Αλέξανδρο, αναπαράγεται μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης τα τελευταία χρόνια. Μάλιστα το περασμένο διάστημα, λόγω και του γνωστού θέματος της Βόρειας Μακεδονίας, η διάδοσή του ήταν πολλαπλάσια. Έχει όμως βάση; Είναι κάπου καταγεγραμμένο ή είναι σύγχρονη επινόηση; 

Σύμφωνα με έρευνα που διενεργήσαμε σε κείμενα της αρχαίας Ελληνικής γραμματείας δεν κατέστη δυνατό να εντοπίσουμε αυτή ή άλλη παρόμοια νοηματικά φράση, άρα πιθανολογούμε ότι είναι πλαστό.

Σε όσα σημεία κι αν εντοπίσαμε το ρητό, αυτό παρατίθεται αυτούσιο χωρίς να δίνεται πηγή ή παραπομπή σε κάποιο αρχαίο κείμενο. Μοναδική εξαίρεση κάποιου που επικαλείται αόριστα τον Αρριανό.

Ξεκινήσαμε ν΄αναλύσουμε το κείμενο, ανατρέχοντας πρώτα απ΄όλα σ ένα λεξικό της αρχαίας. Εκεί μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι το ρήμα «ευγνωμονέω, -ώ» ορίζεται ως «είμαι ευγνώμων, ευμενής, δίκαιος και τίμιος. Δεικνύω καλά αισθήματα, φέρομαι μετ’ επιεικείας'».

Δηλαδή «ευγνώμων» στα αρχαία είχε διαφορετική σημασία απ’ αυτή που χρησιμοποιείται στο ρητό: είναι ο έχων καλά αισθήματα, ευγενής, καλοκάγαθος, επιεικής, συνετός, δίκαιος / σοφός, φρόνιμος.

Υπενθυμίζουμε ότι σήμερα το «ευγνωμονώ» σημαίνει αναγνωρίζω κάτι καλό που μου έχουν κάνει (ευεργεσία, χάρη κ.λπ.) και νιώθω ευγνωμοσύνη.

Επομένως η φράση καταρρίπτεται νοηματικά .


Η φωτογραφία είναι από το λεξικό των Liddel & Scott.

Μια δεύτερη «παραλλαγή» της φράσης που μπορεί κάποιος να συναντήσει στο διαδίκτυο, είναι η αντικατάσταση του «Ευγνωμονώ» το «Ευχαριστώ»

Το ίδιο και σ αυτή την περίπτωση από γλωσσικής άποψης και μόνο, ο Αλέξανδρος θα ήταν αδύνατο να έχει πει «Εὐχαριστῶ τοῖς θεοῖς ὅτι ἐγεννήθην Ἕλλην».

Κι αυτό γιατί το «εὐχαριστῶ» είναι τύπος μεταγενέστερος, ελληνιστικός, (όπως ακριβώς μεταγενέστερο είναι και το «ἐγεννήθην Ἕλλην»).

Λέξεις όπως εὐγνώμων, ἐγεννήθην ή ακόμη κι Έλλην δεν εντοπίσαμε να υπάρχουν στον Αρριανό.

Από που όμως μπορεί να ξεκίνησε;

Στις αναζητήσεις του google παρατηρήσαμε ότι κυριαρχεί ένα άρθρο με πολλές αναδημοσιεύσεις σε διάφορα ιστολόγια. Το άρθρο αυτό είναι του καθηγητή κ. Χολέβα ο οποίος αναφέρει την παραπάνω ρήση και σαν πηγή επικαλείται το δικό του βιβλίο. Εντός του βιβλίου δεν γνωρίζουμε τι αναφέρει.

Η ταχύτητα διάδοσης των πληροφοριών στην εποχή του διαδικτύου έχει εντείνει ένα φαινόμενο που ονομάζεται «κυκλική αναφορά».

Αυτό συμβαίνει όταν ένα άρθρο/δημοσίευμα που περιέχει λανθασμένες πληροφορίες και δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο Χ, αναδημοσιεύεται από ένα άλλο μέσο Ψ με πηγή το Χ κι ούτω καθεξής.

Κυκλική αναφορά έχουμε επίσης όταν πολλές εκδόσεις αναφέρονται στην ίδια λανθασμένη πληροφορία, που εμφανίζεται σε έναν άλλο συγγραφέα ως επιβεβαιωμένη από πολλές πηγές.

Έτσι κι εδώ, μέχρι τουλάχιστον αποδείξεως του αντιθέτου, θεωρούμε ότι το συγκεκριμένο ρητό είναι πλαστό.