Η θέση της Ελλάδας στην κατάταξη ελευθερίας του τύπου

Με αφορμή την επανακυκλοφορία της τελευταίας διεθνούς κατάταξης των χωρών στον Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα (Δείκτης 2020), διατυπώθηκε ο ισχυρισμός ότι η Ελλάδα έχει πέσει «επί κυβέρνησης Μητσοτάκη» στον σχετικό δείκτη. Ωστόσο, ο Δείκτης αφορά την αξιολόγηση της κατάστασης του 2019, κυρίως, και, παρ’ όλο που η απόδοση της Ελλάδας στον δείκτη αυτό παραμένει «προβληματική», προοδευτικά η θέση της χώρας βελτιώνεται τα τελευταία χρόνια.

Παραδείγματα: newsbase.gr, epikairo.gr, thefaq.gr

Τι ισχύει;

Η υπό εξέταση συζήτηση αφορά την κατάταξη των χωρών του κόσμου ως προς το ζήτημα της ελευθερίας του τύπου, και συγκεκριμένα τον Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου (World Press Freedom Index) που δημοσιεύεται σε ετήσια βάση από τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα (RSF).

Σύμφωνα με τη σελίδα όπου δημοσιεύονται οι αναφορές για τον Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου:

Ο βαθμός ελευθερίας έχουν δημοσιογράφους σε 180 χώρες καθορίζεται συγκεντρώνοντας τις απαντήσεις των εμπειρογνωμόνων σε ένα ερωτηματολόγιο που επινόησαν οι RSF. Αυτή η ποιοτική ανάλυση συνδυάζεται με ποσοτικά δεδομένα για καταχρήσεις και πράξεις βίας κατά δημοσιογράφων κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Τα κριτήρια που αξιολογούνται στο ερωτηματολόγιο είναι ο πλουραλισμός, η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης, το περιβάλλον των μέσων ενημέρωσης και η αυτο-λογοκρισία, το νομοθετικό πλαίσιο, η διαφάνεια και η ποιότητα της υποδομής που υποστηρίζει την παραγωγή ειδήσεων και πληροφοριών. Δεν αξιολογεί τις δημόσιες πολιτικές ακόμη και αν οι κυβερνήσεις έχουν προφανώς σημαντικό αντίκτυπο στην κατάταξη της χώρας τους. Ούτε αποτελεί ένδειξη της ποιότητας της δημοσιογραφίας σε κάθε χώρα ή περιοχή

Για τη σύνταξη του ερωτηματολογίου, η οργάνωση RSF ανέπτυξε ένα διαδικτυακό ερωτηματολόγιο με 87 ερωτήσεις επικεντρωμένες σε αυτά τα κριτήρια. Μεταφρασμένο σε 20 γλώσσες (…), το ερωτηματολόγιο απευθύνεται σε επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης, δικηγόρους και κοινωνιολόγους που καλούνται να το συμπληρώσουν. Τα σκορ υπολογίζονται με βάση τις απαντήσεις των εμπειρογνωμόνων που επέλεξε η RSF, σε συνδυασμό με τα στοιχεία για τις καταχρήσεις και τη βία κατά των δημοσιογράφων κατά την εξεταζόμενη περίοδο [σ.σ. άλλοτε αναφέρεται “κατά το προηγούμενο έτος“]. [πηγή 1][πηγή 2][πηγή 3]

Ο τελευταίος διαθέσιμος Δείκτης Ελευθερίας του Τύπου κυκλοφόρησε το 2020 και βάσει αυτού είχε παραχθεί και το διάγραμμα – χάρτης που κυκλοφορεί στα υπό εξέταση δημοσιεύματα. [πηγή γραφήματος: Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο]

Η προαναφερθείσα αναφορά για τον Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου έχει δημοσιευθεί ήδη από τον Απρίλιο του 2020, και εξ’ ορισμού αντικατοπτρίζει κυρίως το έτος 2019, ωστόσο επανήλθε στην επικαιρότητα τον Μάρτιο του 2021. [πηγή 1][πηγή 2]

Στο σύντομο σημείωμα στο rsf.org για την κατάσταση στην Ελλάδα, αναφέρεται:

«Προεδρικό διάταγμα που θα μπορούσε να επηρεάσει την ελευθερία του Τύπου

Το κεντροδεξιό κόμμα της Νέας Δημοκρατίας κέρδισε μια μεγάλη νίκη έναντι του κυβερνώντος ΣΥΡΙΖΑ στις εθνικές εκλογές του Ιουλίου 2019. Λίγο αργότερα, ένα νέο προεδρικό διάταγμα έθεσε το δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό ΕΡΤ και το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων ΑΠΕ-ΜΠΕ υπό την άμεση εποπτεία του νέου Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Απομένει να δούμε πώς αυτή η νέα οργάνωση θα επηρεάσει την ελευθερία του Τύπου στη χώρα. Εξάλλου, οι δημοσιογράφοι συνέχισαν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να κάνουν τη δουλειά τους, με έναν δημοσιογράφο που κάλυπτε τις διαδηλώσεις για την 46η επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου στην Αθήνα να δέχεται επίθεση από την αστυνομία, έναν φωτορεπόρτερ που κάλυπτε την εκκένωση μιας καταλήψεως να συλλαμβάνεται και να κρατείται, ενώ η έδρα της εβδομαδιαίας εφημερίδας Athens Voice λεηλατήθηκε από μια αναρχική ομάδα».

Είναι σαφές ότι το παραπάνω κείμενο που συνόδευσε την ανάρτηση του «Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου 2020» αναφέρεται σε γεγονότα που έλαβαν χώρα το έτος 2019, σε περίοδο κυβερνήσεως είτε του Αλέξη Τσίπρα (όπως η επίθεση στην AthensVoice) είτε του Κυριάκου Μητσοτάκη μετά τις εκλογές της 7ης Ιουλίου 2019 (όπως η επίθεση σε δημοσιογράφο του newsit.gr κατά την επέτειο του Πολυτεχνείου και η σύλληψη του φωτορεπόρτερ Σταματίου). [πηγή 1][πηγή 2][πηγή 3][πηγή 4]

Αντίστοιχα, η σύντομη αναφορά στην κατάσταση της Ελλάδας μετά την ανάρτηση του «Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου 2019», περιέχει γεγονότα από το 2018. [πηγή][παράδειγμα]

Απευθύναμε μέσω e-mail ερώτημα στον οργανισμό “Reporters sans frontières” (Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα), που δημοσιοποιεί τους υπό εξέταση δείκτες περί ελευθερίας του τύπου, σχετικά με την περίοδο που αξιολογήθηκε για τη διαμόρφωση του 2020 World Press Freedom Index, και λάβαμε την εξής διευκρίνιση:

Η περίοδος που αξιολογήθηκε για το [Δείκτη] 2020 είναι το έτος 2019 και το πρώτο δίμηνο του 2020.

Συνολικά, λοιπόν, πρόκειται για την επανακυκλοφορία του «Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου 2020», για την διαμόρφωση του οποίου αξιολογήθηκαν ορισμένα κριτήρια για το επίπεδο ελευθερίας του τύπου (όχι η ποιότητα της δημοσιογραφίας, ούτε απευθείας οι κυβερνητικές πολιτικές) στην Ελλάδα κατά την περίοδο από τον Ιανουάριο του 2019 έως και τον Φεβρουάριο του 2020, που χρονικά συμπίπτει με το τελευταίο εξάμηνο της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ(-ΑΝΕΛ) υπό τον Αλέξη Τσίπρα και το πρώτο οκτάμηνο της κυβέρνησης ΝΔ υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Η εξέλιξη των θέσεων κατάταξης της Ελλάδας

Αν και αναφέρθηκε από τον πρώην Υπουργό Οικονομικών (25 Ιανουαρίου 2015 – 6 Ιουλίου 2015) και νυν βουλευτή και επικεφαλής του κόμματος ΜέΡΑ25, Γιάνη Βαρουφάκη, ότι ο νυν πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης «έριξε την Ελλάδα στον πάτο της Ανελευθερίας του Τύπου», στην πραγματικότητα η θέση της Ελλάδας προοδευτικά βελτιώνεται και το σκορ του Δείκτη το 2020 υπήρξε ελαφρώς καλύτερο σε σχέση με τον Δείκτη του 2019 (28.80 έναντι 29.08) αλλά και συγκριτικά με τα προηγούμενα έτη.

Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η Ελλάδα, παρά τη σημαντική βελτίωση, αξιολογείται, σύμφωνα με την έκθεση των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα, ως «προβληματική» σε θέματα ελευθερίας του τύπου και παραμένει στις τελευταίες θέσεις μεταξύ των υπολοίπων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επί του παρόντος, δεν έχει δημοσιευθεί Δείκτης Ελευθερίας του Τύπου με περίοδο αναφοράς το πλήρες έτος 2020 ή το 2021, ωστόσο από τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα (Δείκτης 2020) δεν προκύπτει ότι η Ελλάδα έχει υποχωρήσει στη σχετική κατάταξη. Μάλιστα, ο Δείκτης αυτός δεν αφορά, όπως είδαμε παραπάνω, αποκλειστικά περίοδο διακυβέρνησης της Ελλάδας από την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Συμπέρασμα

Παρ’ όλο που η απόδοση της Ελλάδας στον «Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου» αναφέρεται ως προβληματική, δεν αληθεύει ότι υπήρξε πτώση στη θέση κατάταξης ή το σκορ αξιολόγησης κατά την τελευταία περίοδο αξιολόγησης. Το γράφημα που διακινείται ανάγεται στον Δείκτη «2020 World Press Freedom Index», που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2020 και αξιολογούσε την περίοδο του αμέσως προηγούμενου έτους, δηλαδή του 2019, όταν βρίσκονταν στην εξουσία ο ΣΥΡΙΖΑ (το α’ εξάμηνο) και η ΝΔ (το β’ εξάμηνο), και το πρώτο δίμηνο του 2020. Δεν έχουν προκύψει δεδομένα αξιολόγησης της Ελλάδας στο πλαίσιο αυτού του δείκτη για πιο πρόσφατη χρονική περίοδο. Συνολικά, εντοπίστηκαν αρκετές περιπτώσεις αναπαραγωγής του ζητήματος εκτός του πραγματικού πλαισίου αναφοράς.