Παραπληροφόρηση σχετικά με τη Νότια Αφρική και τις ΗΠΑ

Στις αρχές Φεβρουαρίου 2025, ο Ντόναλντ Τραμπ, με νέο εκτελεστικό διάταγμα, ανακοίνωσε τη διακοπή κάθε οικονομικής βοήθειας προς τη Νότια Αφρική και τη μετεγκατάσταση λευκών Αφρικανών προσφύγων που, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελούν θύματα φυλετικών διακρίσεων και αρπαγής της γης τους, με βάση τα νομοθετήματα της κυβέρνησης της αφρικανικής χώρας. Λίγες ημέρες αργότερα, χρήστες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ξεκίνησαν να διακινούν τον ισχυρισμό πως, ως απάντηση στην παραπάνω ενέργεια, η Νότια Αφρική απαγόρευσε επίσημα σε όλες τις αμερικανικές επιχειρήσεις να δραστηριοποιούνται εντός των συνόρων της και σταμάτησε την εξαγωγή ορυκτών προς τις ΗΠΑ. Ωστόσο, όπως θα δούμε στη συνέχεια, κάτι τέτοιο δεν έχει καμία πραγματική βάση. Ας δούμε τι ισχύει.

Παραδείγματα διάδοσης του ισχυρισμού σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης:

Τι ισχύει

Με εκτελεστικό διάταγμα στις 7 Φεβρουαρίου 2025, ο Πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε τη διακοπή κάθε βοήθειας προς τη Νότια Αφρική, επικαλούμενος πολιτικές φυλετικής διάκρισης που, όπως αναφέρει στο διάταγμα, ασκεί η κυβέρνηση της χώρας αυτής σε βάρος των λευκών πολιτών της, με ρητορική μίσους εναντίον τους και αρπαγή της γης τους, και την υπονόμευση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, λόγω της υπόθεσης που κατέθεσε η Νότια Αφρική κατά του Ισραήλ στο Διεθνές Δικαστήριο για φερόμενη γενοκτονία. Στο ίδιο διάταγμα καταλογίζεται ως ενέργεια εναντίον των ΗΠΑ και η αναθέρμανση των σχέσεων της Νότιας Αφρικής με το Ιράν, με αναφερόμενο σκοπό τη σύναψη συμφωνιών στους τομείς του εμπορίου, της στρατιωτικής συνεργασίας και της πυρηνικής τεχνολογίας. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ υποστηρίζει πως η νέα νομοθεσία της Νότιας Αφρικής περί απαλλοτρίωσης ευνοεί τις διακρίσεις, ισχυριζόμενη πως στρέφεται κατά των λευκών Αφρικανών, οι οποίοι μπορεί να χάσουν τις φάρμες τους χωρίς καμία αποζημίωση. Παρόμοια ήταν και η τοποθέτηση του Elon Musk, ο οποίος γεννήθηκε στη Νότια Αφρική και κατηγόρησε ανοιχτά την κυβέρνηση της χώρας για “ρατσιστικούς νόμους”.

Στην πραγματικότητα, ο εν λόγω νόμος στοχεύει να ισοσκελίσει τις ανισότητες που προέκυψαν στη χώρα λόγω της εποχής του ρατσιστικού απαρτχάιντ και της πολυετούς αποικιακής νομοθεσίας που οδήγησε τη λευκή κοινότητα να κατέχει το 70% της γεωργικής γης της χώρας, παρά το γεγονός ότι αποτελεί μόλις το 7% του συνολικού πληθυσμού. Σημειώνεται πως, κατά κανόνα, ο νόμος αυτός προβλέπει την καταβολή αποζημίωσης στους ιδιοκτήτες εκτάσεων για το τμήμα της γης τους που θα απαλλοτριωθεί. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, προς εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος, ο παραπάνω νόμος επιτρέπει την απαλλοτρίωση εκτάσεων με μηδενική προς τον ιδιοκτήτη αποζημίωση όταν συντρέχουν ορισμένες προϋποθέσεις, όπως η εγκατάλειψη της γης από τον ιδιοκτήτη ή η μη εκμετάλλευση αυτής. Για παράδειγμα, εάν η γη δε χρησιμοποιείται και ο κύριος σκοπός του ιδιοκτήτη δεν είναι η αξιοποίησή της για την παραγωγή εισοδήματος αλλά μόνο η ανατίμηση της αγοραίας αξίας της, τότε η απαλλοτρίωση χωρίς αποζημίωση μπορεί να είναι “δίκαιη και εύλογη“.

Έπειτα, το εκτελεστικό διάταγμα Τραμπ προβλέπει μετεγκατάσταση και εν γένει ανθρωπιστική βοήθεια για τους λευκούς Νοτιοαφρικανούς, υπό το καθεστώς του πρόσφυγα που αντιμετωπίζεται δυσμενώς στη χώρα του λόγω της φυλετικής καταγωγής του, μέσω του προγράμματος εισδοχής προσφύγων των ΗΠΑ. Το Υπουργείο Εξωτερικών της Νότιας Αφρικής αντέδρασε στα παραπάνω δηλώνοντας:

Είναι ειρωνικό το γεγονός ότι το εκτελεστικό διάταγμα προβλέπει το καθεστώς του πρόσφυγα στις ΗΠΑ για μια ομάδα στη Νότια Αφρική που παραμένει μεταξύ των πιο προνομιούχων οικονομικά, ενώ ευάλωτοι άνθρωποι στις ΗΠΑ από άλλα μέρη του κόσμου απελαύνονται και δε λαμβάνουν άσυλο παρά τις πραγματικές δυσκολίες.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο άρχισε να διαμοιράζεται ο ισχυρισμός πως, ως αντίποινα στις παραπάνω ενέργειες της κυβέρνησης Τραμπ, η Νότια Αφρική απαγόρευσε επίσημα όλες τις αμερικανικές επιχειρήσεις να δραστηριοποιούνται εντός των συνόρων της και σταμάτησε την εξαγωγή ορυκτών προς τις ΗΠΑ.

Αποτελεί γεγονός πως ο Υπουργός Ορυκτών Πόρων και Πετρελαίου της Νότιας Αφρικής, Γκουέντε Μάντας, είχε νωρίτερα προτείνει (εδώ, εδώ, εδώ), σε περίπτωση αναστολής της αμερικανικής βοήθειας, να διακοπεί η παροχή ορυκτών προς τις ΗΠΑ από όλες τις αφρικανικές χώρες. Η νοτιοαφρικανική κυβέρνηση, ωστόσο, δεν ασπάστηκε αυτή την άποψη, δηλώνοντας πως τα λόγια του Μάντας δεν πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη και πως στην πραγματικότητα δεν εξετάζεται καμία τέτοια πολιτική. Επιπλέον, μέχρι τη στιγμή της συγγραφής του παρόντος άρθρου, δε εντοπίζεται κανένα σχετικό στοιχείο στη διεθνή ειδησεογραφία ή στις θεσμικές ιστοσελίδες που επιβεβαιώνει ότι πράγματι διεκόπη η εξαγωγή ορυκτών προς τις ΗΠΑ ή ότι απαγορεύτηκε η δραστηριοποίηση αμερικανικών επιχειρήσεων επί νοτιοαφρικανικού εδάφους.

Το Υπουργείο Ορυκτών Πόρων και Ενέργειας δήλωσε στο Reuters πως ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Παρόμοια ήταν και η απάντηση του Συμβουλίου Ορυκτών Νότιας Αφρικής, της μεγαλύτερης οργάνωσης εργοδοτών της εξορυκτικής βιομηχανίας στη χώρα, όπως και άλλων εταιρειών οι οποίες δήλωσαν πως δεν υπήρξε καμία κυβερνητική ειδοποίηση για αλλαγή πολιτικής.

Τέλος, τον ισχυρισμό περί απαγόρευσης των αμερικανικών επιχειρήσεων κατέρριψε και το Αμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο στη Νότια Αφρική, υποστηρίζοντας πως πρόκειται για “ψευδείς ειδήσεις και παραπληροφόρηση”.

Συμπέρασμα

Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Ο Υπουργός Ορυκτών Πόρων και Πετρελαίου της Νότιας Αφρικής, Γκουέντε Μάντας, πράγματι είχε προτείνει σε ομιλία του το σενάριο της διακοπής παροχής ορυκτών στις ΗΠΑ, αν ο Τραμπ αναστείλει τη βοήθεια. Ωστόσο, η κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής δε συμμερίστηκε την άποψή του, λέγοντας πως δεν πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη και ότι δεν εξετάζεται κανένα τέτοιο ενδεχόμενο. Τόσο το Υπουργείο Ορυκτών Πόρων και Ενέργειας της χώρας όσο και βιομηχανίες επιβεβαίωσαν πως ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Τέλος, το Αμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο στη Νότια Αφρική διέψευσε το σκέλος του ισχυρισμού, σύμφωνα με το οποίο απαγορεύτηκαν όλες οι αμερικανικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στη χώρα.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

1) https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/02/addressing-egregious-actions-of-the-republic-of-south-africa/
2) https://www.reuters.com/world/what-is-south-africas-genocide-case-against-israel-icj-2024-05-16/
3) https://www.theguardian.com/us-news/2025/feb/14/trump-musk-south-africa-afriforum
4) https://x.com/elonmusk/status/1886321811937189902
5) https://www.uscis.gov/humanitarian/refugees-and-asylum/usrap
6) https://www.reuters.com/world/us/trump-signs-executive-order-aimed-south-africa-white-house-official-says-2025-02-07/
7) https://www.eenews.net/articles/south-african-official-lets-withhold-minerals-to-the-us/
8) https://www.aljazeera.com/program/newsfeed/2025/2/3/south-african-minister-suggests-withholding-minerals-after-trump-aid-cut
9) https://africanclimatewire.org/update/south-african-mining-minister-threatens-to-cut-minerals-to-the-us/
10) https://www.reuters.com/world/africa/south-africas-ramaphosa-engage-trump-over-aid-suspension-2025-02-03/
11) https://dirco.gov.za/
12) https://www.reuters.com/fact-check/south-africa-has-not-suspended-us-businesses-or-halted-us-mineral-exports-2025-02-19/