Δεν γνωρίζουμε αν ο Μέγας Αλέξανδρος είχε πει τη φράση «ευγνωμονώ τοις θεοίς ότι εγεννήθην Έλλην»

Τα τελευταία χρόνια αναπαράγεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η φράση «ευγνωμονώ τοις θεοίς ότι εγεννήθην Έλλην» και αποδίδεται στον Μέγα Αλέξανδρο. Παρότι τα στοιχεία δεν συνηγορούν υπέρ αυτού του ισχυρισμού δε γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν η φράση ανήκει στον Μέγα Αλέξανδρο.

Παραδείγματα: pistos788.blogspot.com, diadrastika.com, infognomonpolitics.gr

Σύμφωνα με έρευνα που διενεργήσαμε σε κείμενα της αρχαίας Ελληνικής γραμματείας δεν κατέστη δυνατό να εντοπίσουμε αυτή ή άλλη παρόμοια νοηματικά φράση, άρα πιθανολογούμε ότι είναι πλαστό.

Σε όσα σημεία κι αν εντοπίσαμε το ρητό, αυτό παρατίθεται αυτούσιο χωρίς να δίνεται πηγή ή παραπομπή σε κάποιο αρχαίο κείμενο. Μοναδική εξαίρεση είναι η περίπτωση μιας πηγής η οποία επικαλείται αόριστα τον Αρριανό.

Ξεκινήσαμε λοιπόν την ανάλυση του κειμένου, ανατρέχοντας πρώτα απ΄όλα σ ένα λεξικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Εκεί μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι το ρήμα “ευγνωμονέω, -ώ” ορίζεται ως “είμαι ευγνώμων, ευμενής, δίκαιος και τίμιος. Δεικνύω καλά αισθήματα, φέρομαι μετ’ επιεικείας'”.

Δηλαδή η λέξη “ευγνώμων” στα αρχαία ελληνικά είχε διαφορετική σημασία απ’ αυτή που χρησιμοποιείται στο ρητό, συγκεκριμένα είναι ο έχων καλά αισθήματα, ευγενής, καλοκάγαθος, επιεικής, συνετός, δίκαιος / σοφός, φρόνιμος.

Υπενθυμίζουμε ότι σήμερα το “ευγνωμονώ” σημαίνει αναγνωρίζω κάτι καλό που μου έχουν κάνει (ευεργεσία, χάρη κ.λπ.) και νιώθω ευγνωμοσύνη.

Επομένως η αξιοπιστία της φράσης εμφανίζει προβλήματα από άποψη νοήματος εφόσον λάβουμε υπόψιν τις ασυνέπειες στην απόδοση των λέξεων που χρησιμοποιούνται.

Μια δεύτερη “παραλλαγή” της φράσης που συναντούμε στο διαδίκτυο, είναι η αντικατάσταση του “ευγνωμονώ” με το “ευχαριστώ”.

Σε αυτή τη περίπτωση υπάρχει το ίδιο πρόβλημα καθώς ο Αλέξανδρος δε θα έλεγε «εὐχαριστῶ τοῖς θεοῖς ὅτι ἐγεννήθην Ἕλλην» εφόσον το «εὐχαριστῶ» είναι τύπος μεταγενέστερος, ελληνιστικός, όπως ακριβώς μεταγενέστερο είναι και το «ἐγεννήθην Ἕλλην».

Επιπρόσθετα, λέξεις όπως εὐγνώμων, ἐγεννήθην ή ακόμη κι Έλλην δεν εντοπίστηκαν σε κείμενα του Αρριανού.

Από που όμως μπορεί να ξεκίνησε;

Αναζητώντας τη φράση στο google παρατηρήσαμε ότι στα αποτελέσματα εμφανίζεται πολύ συχνά ένα συγκεκριμένο άρθρο με αρκετές αναδημοσιεύσεις σε διάφορα ιστολόγια. Το άρθρο αυτό είναι του καθηγητή κ. Χολέβα ο οποίος αναφέρει την παραπάνω ρήση για την οποία επικαλείται ως πηγή το ίδιο του το βιβλίο. Εντός του βιβλίου δεν γνωρίζουμε τι αναφέρει.

Η ταχύτητα διάδοσης των πληροφοριών στην εποχή του διαδικτύου έχει εντείνει ένα φαινόμενο που ονομάζεται “κυκλική αναφορά”.

Αυτό συμβαίνει όταν ένα άρθρο/δημοσίευμα το οποίο περιέχει λανθασμένες πληροφορίες και δημοσιεύεται σε ένα ιστολόγιο, αναδημοσιεύεται από ένα άλλο ιστολόγιο το οποίο χρησιμοποιεί ως πηγή το πρώτο και ούτω καθεξής.

Με βάση όλα τα διαθέσιμα δεδομένα λοιπόν η φράση «ευγνωμονώ τοις θεοίς ότι εγεννήθην Έλλην» δεν φαίνεται πως ανήκει στον Μέγα Αλέξανδρο, ωστόσο δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να καταρρίψουμε τον ισχυρισμό.