Ψεύτικη ιστορία ηλικιωμένης 91χρονης στο δικαστήριο διαδίδεται ως πραγματική

Εξαιρετικά μεγάλη διάδοση γνώρισε τις τελευταίες μέρες μια ιστορία στο Facebook, με χιλιάδες αντιδράσεις και εκατοντάδες κοινοποιήσεις. Σύμφωνα με αυτή την ιστορία, η αύξηση της τιμής ενός φαρμάκου οδήγησε μία 91χρονη στις ΗΠΑ να κλέψει ένα αναγκαίο φάρμακο για την επιβίωση του συζύγου της. Συνελήφθη αμέσως και οδηγήθηκε ενώπιον δικαστή, ο οποίος διέταξε να αποσυρθούν αμέσως οι κατηγορίες και να παραχθεί βοήθεια στο ανδρόγυνο.

Παραδείγματα αναπαραγωγών στο διαδίκτυο:

Τι ισχύει

Η πιο δημοφιλής ανάρτηση αναφέρει ως πηγή, στο τέλος της αφήγησης, τη σελίδα The Baxter Boys. Σε αυτήν, όμως, δεν βρίσκουμε αρχική δημοσίευση της ιστορίας αλλά κοινοποίησή της από αλλού, με εξαιρετικά μεγάλα νούμερα αλληλεπιδράσεων. Πρωτογενής πηγή της ιστορίας φαίνεται πως είναι η σελίδα Ebonie Marie Baxter.

Εκεί παρατηρούμε, στην αγγλική γλώσσα, το ίδιο κείμενο με τις ελληνικές αναπαραγωγές. Η μετάφραση των ελληνικών αναρτήσεων παρουσιάζει προβλήματα που προδίδουν αυτόματη μετάφραση (“στέκεται με τουαλέτα νοσοκομείου”, “συνελήφθη για κλοπή κακουργήματος”). Ωστόσο, παρά την επιτυχία της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ιστορία αυτή δεν εντοπίζεται πουθενά σε δημοφιλή ειδησεογραφικά μέσα, των Ηνωμένων Πολιτειών ή κι εκτός αυτών, ενώ το κείμενό της θυμίζει έντονα clickbait ιστορία, με σκοπούς like-farming, καθώς έχει συγκινησιακό περιεχόμενο αλλά απολύτως αόριστο ως προς τον τόπο και το χρόνο ή τα ονόματα των εμπλεκομένων προσώπων. Εγείρονται επίσης ερωτήματα από τα επιμέρους στοιχεία της ιστορίας.

Στην ιστορία, η κλοπή του φαρμάκου χαρακτηρίζεται ως “κακούργημα”, για το οποίο η πρωταγωνίστρια άμεσα συνελήφθη και της πέρασαν χειροπέδες. Παρότι θεωρητικά μπορεί να συμβεί, στις περισσότερες αμερικανικές πολιτείες το κατώτατο όριο κατηγοριοποίησης κλοπής από κατάστημα (shoplifting) ως “κακούργημα” είναι τα χίλια δολάρια (δεν γίνεται αναφορά συγκεκριμένης πολιτείας στην ιστορία), αλλά ακόμη και σε αυτές, δεν είναι απαραίτητο ο εισαγγελέας να απαγγείλει κατηγορία κακουργήματος, παίρνοντας ως δεδομένο πως η “δράστρια” ήταν ηλικιωμένη χωρίς ποινικό μητρώο. Η ίδια απιθανότητα ισχύει και για τον ισχυρισμό πως της πέρασαν χειροπέδες, δεδομένου πως επρόκειτο για ένα μη-βίαιο έγκλημα, από ηλικιωμένο άτομο που δεν αντιστάθηκε στη σύλληψη και δεν παρουσιάζει άμεση σωματική απειλή. Γίνεται επίσης λόγος πως η 91χρονη παρουσιάστηκε στο δικαστήριο με τη νοσοκομειακή ρόμπα. Πρόκειται κι αυτό για αρκετά απίθανο σενάριο: ο κατηγορούμενος διατηρεί το δικαίωμα* να εμφανιστεί ενώπιον του δικαστή με συνηθισμένα, πολιτικά ρούχα.
(*Η πηγή αφορά συγκεκριμένα τη πολιτεία της Βόρειας Καρολίνας, ωστόσο το ίδιο ισχύει και σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Στην υπόθεση Estelle v. Williams από το 1976, το εφετείο έκρινε πως ο κατηγορούμενος δεν ήταν υποχρεωμένος να δικαστεί φορώντας ρούχα φυλακής, καθώς αυτά μπορεί να επηρεάσουν τη κρίση του δικαστή.)

Αναφέρεται επίσης πως ο δικαστής “απέσυρε άμεσα τις κατηγορίες”. Ωστόσο, ένας δικαστής δεν μπορεί απλά να πράξει κάτι τέτοιο. Στο ποινικό σύστημα των ΗΠΑ, η απόσυρση των κατηγοριών, όπως και η απαγγελία τους, εμπίπτουν αποκλειστικά στην αρμοδιότητα της εισαγγελίας και όχι του δικαστηρίου. Επιπλέον, σύμφωνα με τον Ομοσπονδιακό Κανόνα Ποινικής Δικονομίας 48(α), η κυβέρνηση (δηλαδή ο ομοσπονδιακός εισαγγελέας ο οποίος την εκπροσωπεί πάγια στα ομοσπονδιακά δικαστήρια) δεν μπορεί να παύσει την ποινική δίωξη του κατηγορουμένου χωρίς τη συγκατάθεσή του. Ο κανόνας αυτός υπάρχει για να προστατεύει το δικαίωμα του κατηγορουμένου σε δίκη και να αποτρέπει τη στρατηγική χειραγώγηση από την πλευρά της εισαγγελίας. Έτσι, θεωρητικά, ο κατηγορούμενος θα μπορούσε να επιμείνει να προχωρήσει η δίκη αντί να συναινέσει στην απόσυρση των κατηγοριών και την παύση της ποινικής δίωξης. Οι δικαστές, αν και αποτελούν τον πυρήνα του δικαστηρίου, ενεργούν κατά τη δίκη ως ουδέτεροι κριτές και δεν έχουν την εξουσία να αποσύρουν μονομερώς τις κατηγορίες. Η εξουσία τους να τερματίσουν μια υπόθεση περιορίζεται σε συγκεκριμένες ενέργειες, όπως την έκδοση απαλλακτικής απόφασης , σύμφωνα με τον Κανόνα 29, εάν τα αποδεικτικά στοιχεία της εκάστοτε υπόθεσης είναι ανεπαρκή ή εάν διαπιστώσουν πως παραβιάστηκαν αρχές του Συντάγματος ή πως υπήρξαν σοβαρά σφάλματα στη διαδικασία ή παράνομη συμπεριφορά της εισαγγελίας.

Σημειώνεται, ακόμη, πως στην αναπαραγόμενη ιστορία διατυπώνεται και ο ισχυρισμός πως ο δικαστής “διέταξε έκτακτη βοήθεια” προς την κατηγορούμενη γυναίκα και τον σύζυγό της. Ωστόσο, οι ποινικοί δικαστές στις ΗΠΑ έχουν περιορισμένη εξουσία, αυστηρά στα πλαίσια της ποινικής υπόθεσης που δικάζουν (μπορούν να αποφασίσουν για την προφυλάκιση, την εγγύηση, την ποινή κλπ), και δεν μπορούν να επεκταθούν στις αποφάσεις τους σε θέματα κοινωνικής πρόνοιας. Υπάρχουν βέβαια δικαστήρια “θεραπείας” (drug courts, mental health courts) σε κάποιες πολιτείες, στα οποία οι δικαστές συνεργάζονται με Υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής πρόνοιας και μπορούν να κανονίσουν υποστήριξη (θεραπεία, στέγαση, παρακολούθηση) αντί φυλάκισης (π.χ. δικαστήρια ψυχικής υγείας στην Αλάσκα – “mental health court”). Ωστόσο, αυτή η υποστήριξη δεν δίδεται με εντολή άμεσης οικονομικής βοήθειας αλλά συνίσταται σε θεραπευτική / επιτηρούμενη παρέμβαση σε εξαρτημένα άτομα ή σε άτομα με ψυχικές ασθένειες. Οι ποινικοί δικαστές δεν έχουν γενικά δημοσιονομική εξουσία για να διανέμουν κρατικούς ή πολιτειακούς πόρους σε θέματα κοινωνικής βοήθειας κατά τη δική τους κρίση — αυτή η πολιτική ευθύνη ανήκει στην εκτελεστική εξουσία (κρατικές ή πολιτειακές Υπηρεσίες, τμήματα κοινωνικών Υπηρεσιών). Στον ομοσπονδιακό ποινικό κώδικα, η “restution” (επιστροφή / αποζημίωση) μπορεί να διαταχθεί αλλά αφορά οικονομική αποζημίωση προς θύματα, όχι “κοινωνική υποστήριξη” προς τον κατηγορούμενο ή την οικογένειά του.

Η εικόνα που συνοδεύει τις δημοσιεύσεις παρουσιάζει κι αυτή αρκετά ύποπτα στοιχεία, ενδεικτικά δημιουργίας της από τεχνητή νοημοσύνη. Η χειροπέδη στο δεξί χέρι της γυναίκας είναι διαφορετική από αυτήν στο αριστερό χέρι, μοιάζοντας περισσότερο με βραχιόλι, και τα γράμματα στην σφραγίδα πίσω από το κεφάλι του δικαστή είναι εμφανώς παραμορφωμένα και ακατάληπτα. Η πόζα των ανθρώπων φαίνεται εξαιρετικά αφύσικη, με δεδομένο πως πραγματοποιείται δίκη, και η υφή όλων των αντικειμένων φαίνεται ιδιαίτερα γυαλιστερή ενώ τα πρόσωπα θυμίζουν στη όψη κέρινα ομοιώματα, στοιχεία που συνηγορούν πως πρόκειται για περίπτωση εικόνας δημιουργημένης με τεχνητή νοημοσύνη.

Επιπρόσθετη αναζήτηση αποκαλύπτει πως κυκλοφορούν επίσης τουλάχιστον δύο ακόμη παραλλαγές της εικόνας αυτής, με πολύ παρόμοια χαρακτηριστικά. Στη μία από αυτές μάλιστα έχουν αντιστραφεί τα φυλετικά χαρακτηριστικά κατηγορούμενης και δικαστή, η οποία ξεκίνησε μάλιστα να διαδίδεται από τον ίδιο λογαριασμό με αυτήν που κυκλοφόρησε και στα ελληνικά. Παραμένουν σε αμφότερες τις εικόνες τα προαναφερθέντα προβλήματα στις χειροπέδες και στη σφραγίδα με το ακατάληπτο κείμενο στο βάθος της αίθουσας.

Συμπέρασμα

Η ιστορία είναι αναληθής. Δεν υπάρχει καμία άλλη αναφορά της πέρα από τις δημοσιεύσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις περισσότερες φορές με ακριβώς το ίδιο κείμενο στα αγγλικά και στα ελληνικά. Διάφορα κομμάτια της ιστορίας δεν θα μπορούσαν να έχουν λάβει χώρα με βάση το αμερικανικό δίκαιο. Η φωτογραφία που συνοδεύει τις δημοσιεύσεις είναι δημιουργημένη με τεχνητή νοημοσύνη και κυκλοφορεί και σε τουλάχιστον άλλες δύο παραλλαγές.