Εγώ ο τοσοδούλης και τα άστρα

Η αστρολογία είναι μια ιδιαίτερα διαδεδομένη ψευδοεπιστήμη. Τα ράφια των βιβλιοπωλείων είναι γεμάτα από βιβλία μ αυτό το θέμα και όλες σχεδόν οι εφημερίδες και τα μεγάλα site δημοσιεύουν καθημερινά ωροσκόπιο. Χαρακτηριστικό είναι ότι στα 500 πρώτα σε δημοφιλία site στην Ελλάδα υπάρχουν και 3 που ασχολούνται καθαρά μ αστρολογία

Δυστυχώς η πλειοψηφία των εφήβων πιστεύει στην αστρολογία κι ένας απελπιστικά μεγάλος αριθμός ανθρώπων από όλα τα μονοπάτια της ζωής φαίνεται να δέχονται τουλάχιστον μερικούς από τους αρχαίους ισχυρισμούς της. Λέω «απελπιστικά» διότι αν οι άνθρωποι πιστεύουν στους αστρολόγους και στην αστρολογία, είναι τρομακτικό να σκεφτεί κανείς ποιους ή τι άλλο μπορούν να πιστέψουν. Σκεφτείτε και τον κίνδυνο ότι έτσι κάποιοι άλλοι σε θέσεις εξουσίας ή επηρεασμού, έχουν όλη τη δύναμη να δράσουν σύμφωνα μ’ αυτά τα πιστεύω.

Η αστρολογία υποστηρίζει ότι η έλξη της βαρύτητας που ασκούν οι πλανήτες την ώρα που γεννιέται ένας άνθρωπος επιδρά με κάποιο τρόπο στην προσωπικότητά του. Αυτό φαίνεται δύσκολο να το χωνέψουμε για δύο λόγους:

α) ποτέ δεν εξηγεί κανείς, κι ούτε καν υπαινίσσεται, τον φυσικό ή νευροφυσιολογικό μηχανισμό μέσω του οποίου υποτίθεται πως ενεργεί αυτή η έλξη βαρύτητας (ή άλλου τύπου)·

β) η έλξη της βαρύτητας του μαιευτήρα ξεπερνάει κατά πολύ την έλξη του πλανήτη ή των πλανητών την ώρα του τοκετού, θυμηθείτε ότι η δύναμη της βαρύτητας που ασκεί ένα αντικείμενο πάνω σ’ ένα σώμα -ας πούμε, σ’ ένα νεογέννητο- είναι ανάλογη με τη μάζα του αντικειμένου αλλά αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της απόστασης του αντικειμένου από το σώμα – σ’ αυτή την περίπτωση, του μωρού.

Αυτές οι αδυναμίες της αστρολογικής θεωρίας είναι λιγότερο ορατές στους αριθμόφοβους, οι οποίοι δεν ασχολούνται κατά κανόνα με τους μηχανισμούς των πραγμάτων, και οι οποίοι σπάνια ενδιαφέρονται για συγκρίσεις μεγεθών. Αλλά ακόμη και χωρίς μια κατανοητή θεωρητική θεμελίωση, η αστρολογία θα άξιζε το σεβασμό μας αν λειτουργούσε, αν υπήρχε κάποια εμπειρική υποστήριξη όσον αφορά την ακρίβεια των ισχυρισμών της. Όμως, αλίμονο, δεν υπάρχει καμία συσχέτιση ανάμεσα στην ημερομηνία γεννήσεως και τα αποτελέσματα οποιουδήποτε καθιερωμένου τεστ προσωπικότητας.

Έχουν γίνει πειράματα (πχ από τον Shawn Carlson στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας) κατά τα οποία δόθηκαν σε αστρολόγους τρία ανώνυμα διαγράμματα προσωπικότητας, ένα από τα οποία ήταν του ενδιαφερόμενου πελάτη. Ο πελάτης παρείχε όλα τα αστρολογικά δεδομένα τα σχετικά με τη ζωή του (μέσω ερωτηματολογίου, όχι πρόσωπο με πρόσωπο) και από τον αστρολόγο ζητήθηκε να εντοπίσει το διάγραμμα προσωπικότητας του πελάτη. Υπήρξαν συνολικά 116 πελάτες, οι οποίοι παρουσιάστηκαν σε τριάντα κορυφαίους (κατά την κρίση των ομοτίμων τους) Ευρωπαίους και Αμερικανούς αστρολόγους. Το αποτέλεσμα: οι αστρολόγοι εντόπισαν το σωστό διάγραμμα προσωπικότητας για τους πελάτες περίπου μία στις τρεις φορές, δηλαδή όχι καλύτερα απ’ ό,τι θα έδινε μια τυχαία επιλογή.

Ο John McGervey, φυσικός στο Πανεπιστήμιο του Case Western Reserve, έψαξε τις ημερομηνίες γεννήσεως πάνω από 16.000 επιστημόνων που αναφέρονταν στον κατάλογο American Men of Science και 6.000 πολιτικών που αναφέρονταν στο Who’s Who in American Politics και βρήκε ότι η κατανομή των ζωδίων τους ήταν τυχαία, με τα ζώδια ομοιόμορφα κατανεμημένα σε όλο το χρόνο. Ο Bernard Silverman στο Πανεπιστήμιο της Πολιτείας του Μίτσιγκαν πήρε τα στοιχεία 3.000 αντρόγυνων στο Μίτσιγκαν και δεν βρήκε καμία συσχέτιση ανάμεσα στα ζώδιά τους και τις προβλέψεις των αστρολόγων για το ποια ζώδια ταιριάζουν μεταξύ τους.

Επιστήμονες όπως ο ψυχολόγος Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ, διερεύνησαν την αστρολογία στα πλαίσια της υπόθεσης μη αιτιατών αρχών, (π.χ. συγχρονικότητα). Έχουν πραγματοποιηθεί πολλαπλές επιστημονικές δοκιμές σχετικά με τη φερεγγυότητα της αστρολογίας, και ουδέποτε ευρέθη αποδεικτικό στοιχείο που να υποστηρίζει είτε τις θέσεις ή τα δήθεν αποτελέσματα που περιγράφονται στην αστρολογική παράδοση (wikipedia)

Γιατί λοιπόν πιστεύουν τόσοι άνθρωποι στην αστρολογία; Ένας προφανής λόγος είναι ότι οι άνθρωποι διαβάζουν μέσα στις εν γένει αόριστες αστρολογικές ανακοινώσεις περίπου ότι θέλουν, κι έτσι τις περιβάλλουν με μία αλήθεια που δεν ενυπάρχει σ’ αυτές. Είναι επίσης πιο πιθανό να θυμούνται τις σωστές «προβλέψεις», να υπερτιμούν τις συμπτώσεις και να αγνοούν όλα τα άλλα. Άλλοι λόγοι είναι η ηλικία της αστρολογίας (βέβαια οι τελετουργικοί φόνοι και οι θυσίες είναι εξίσου παλιές), η απλότητα των αρχών της και η παρήγορη πολυπλοκότητα των εφαρμογών της, καθώς και η κολακευτική επιμονή της στη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην έναστρη απεραντοσύνη των ουρανών και το αν θα ερωτευτούμε ή όχι αυτόν το μήνα.

Ένας τελευταίος λόγος είναι, θα έλεγα, ότι κατά τη διάρκεια ατομικών συνεντεύξεων οι αστρολόγοι μαζεύουν ενδείξεις σχετικά με την προσωπικότητα των πελατών τους από τις εκφράσεις του προσώπου, τις χειρονομίες, τη γλώσσα του σώματος κ.λπ. Δείτε την περίφημη περίπτωση του Έξυπνου Χανς, του αλόγου που έμοιαζε να ξέρει να μετράει. Ο εκπαιδευτής τού έριχνε ένα ζάρι και τον ρωτούσε ποιον αριθμό έφερε. Ο Χανς χτυπούσε αργά το πόδι του στο έδαφος τις αντίστοιχες φορές και μετά σταματούσε, προς μεγάλη κατάπληξη των θεατών. Αυτό που δεν ήταν όμως τόσο εμφανές ήταν ότι ο εκπαιδευτής στεκόταν ασάλευτος μέχρι να φτάσει το άλογο τον σωστό αριθμό χτύπων και τότε, συνειδητά ή μη, σάλευε ελαφρά, πράγμα που έκανε τον Χανς να σταματάει. Το άλογο δεν έδινε την απάντηση, απλώς αντανακλούσε τη γνώση της απάντησης που είχε ο εκπαιδευτής. Οι άνθρωποι συχνά παίζουν άθελά τους το ρόλο του εκπαιδευτή στους αστρολόγους, οι οποίοι, όπως ο Χανς, αντανακλούν τις ανάγκες των πελατών τους.

Το καλύτερο αντίδοτο για την αστρολογία ειδικά και για την ψευδοεπιστήμη γενικότερα είναι, όπως έχει γράψει ο Carl Sagan, η πραγματική επιστήμη, της οποίας τα θαύματα είναι εξίσου εκπληκτικά, αλλά έχουν και την πρόσθετη αρετή να είναι μάλλον πραγματικά. Σε τελευταία ανάλυση, δεν είναι τα εξωτικά συμπεράσματα μιας προσέγγισης που την καθιστούν ψευδοεπιστήμη: οι τυχερές εικασίες που βγαίνουν αληθινές, η έφεση για τυχαίες όσο και ευτυχείς ανακαλύψεις, οι αλλόκοτες υποθέσεις, ακόμη και κάποια αρχική ευπιστία, όλα αυτά παίζουν ένα ρόλο και στην ίδια την επιστήμη. Οι ψευδοεπιστήμες αποτυγχάνουν επειδή δεν υποβάλλουν τα συμπεράσματά τους σε δοκιμή, δεν τα συνδέουν συνεκτικά με άλλες θεωρίες που έχουν αντέξει σε διεξοδικό έλεγχο.

Στοιχεία από το βιβλίο “Αριθμοφοβία : ο μαθηματικός αναλφαβητισμός και οι συνέπειές του” του Τζων Άλλεν Πάουλος (Αμερικανός με ελληνική καταγωγή)

Σχετικό άρθρο: Τα Ζώδια και τα Ζώα

Γιώργος Γ. – Antichainletter