Όχι, “καλικάντζαροι” ΔΕΝ κυνηγούν μετανάστες στην Ευρώπη

Πρόσφατα κυκλοφόρησε στο ελληνικό διαδίκτυο με χιλιάδες προβολές ένα βίντεο από το εξωτερικό, το οποίο συνοδεύτηκε από τον ισχυρισμό ότι δείχνει άτομα μεταμφιεσμένα σε καλικάντζαρους να κυνηγούν “επενδυτές” (σ.σ. ο όρος χρησιμοποιείται περιπαικτικά για τους αλλοδαπούς μετανάστες και πρόσφυγες) σε κάποια πόλη της Ευρώπης. Όμως ο ισχυρισμός είναι ψευδής.

Το είδαμε αρχικά στο Facebook, και κατόπιν στα makeleio.gr, e-today.gr, pirgiotis.gr κλπ., όπου διανθίζεται με το εξής κείμενο:

Τι συνέβη;

Η εν προκειμένω λήψη βίντεο πραγματοποιήθηκε στις 5/12/2019 – το βράδυ της παραμονής της εορτής του Αγίου Νικολάου – στην οδό (via) Città Nuova, στο κέντρο της κωμόπολης Vipiteno (γερμανικά: Sterzing) της αυτόνομης περιφέρειας Trentino-Alto Adige/Südtirol (Νότιο Τυρόλο) στη βόρεια Ιταλία.

Μάλιστα, στιγμιότυπα του βίντεο, συγκρινόμενα με φωτογραφίες που κυκλοφορύν στο διαδίκτυο από τη συγκεκριμένη οδό, μπορούν να ταυτοποιήσουν την τοποθεσία λήψης.

Επάνω, πολυκατοικίες στη Via Città Nuova. Δεξιά, στιγμιότυπο στα 0:02’’ του επίμαχου βίντεο.

Επάνω, κατάστημα στη Città Nuova, Δεκέμβριος 2018 – Google Maps.

Επάνω, το ίδιο κατάστημα, στολισμένο γιορτινά, στα 0:31” του βίντεο

Το έθιμο

Το συγκεκριμένο απόσπασμα, εν ολίγοις, αποτελεί μέρος ενός γνωστού στην Ιταλία δρώμενου, που λαμβάνει χώρα κάθε χρόνο στην κωμόπολη στις 5 Δεκεμβρίου, στο πλαίσιο του εορτασμού της μνήμης του Αγίου Νικολάου.

Το παγανιστικής προέλευσης έθιμο, που ενσωματώθηκε στον εορτασμό του Αγίου Νικολάου, ονόματι “La sfilata dei Krampus” (“Η παρέλαση των Κράμπους”) ή “La festa dei diavoli” (“Γιορτή των διαβόλων) στο Vipiteno, είναι ένα προσφιλές στον – κυρίως γερμανόφωνο – πληθυσμό των αλπικών επαρχιών (όπως είναι και το Νότιο Τυρόλο) έθιμο, καθώς υποδεικνύει τη στενή σχέση της περιοχής με τη γερμανική πολιτιστική παράδοση. Μαρτυρείται με τη σημερινή του μορφή ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα, αν και θεωρείται πιθανόν να είχε διαδοθεί από τα τέλη του 9ου αιώνα.

Σημαντικό ρόλο παίζει η μορφή του Krampus. Απαντά στην ευρύτερη γερμανική λαογραφία, και περιγράφεται ως μοχθηρό, κερασφόρο και ανθρωπόμορφο ον, κατά το εν ήμισυ τράγος και κατά το έτερον ήμισυ δαίμονας. Πιθανόν να φέρει στοιχεία από το προχριστιανικό παρελθόν των πληθυσμών των Άλπεων, και η αναφορά σε αυτόν θυμίζει φανταστικές φιγούρες που χρησιμεύουν για συνέτιση ή εκφοβισμό παιδιών μικρής ηλικίας.

Κατά την περίοδο των Χριστουγέννων, συνήθως δρα ως παρακινητής ή διώκτης και τιμωρός των παιδιών που έχουν κάνει “ζαβολιές” και άλλες κακίες, σε αντιδιαστολή προς την πατρική και αγαθή μορφή του “Άη-Βασίλη”, δηλαδή του Santa Claus (San Nicolo, τουτέστιν Άγιος Νικόλαος), που φέρνει τα δώρα στα παιδιά. Πρόκειται, δηλαδή, για ενσωμάτωση προχριστιανικών-παγανιστικών στοιχείων στη λαογραφία της μετέπειτα χριστιανικής Κεντρικής Ευρώπης (κατ’ αναλογίαν των εθίμων της περιόδου του Δωδεκαημέρου ή των Αποκριών στην Ελλάδα).

Η μεταμφίεση στη δαιμονική μορφή του Krampus έχει και έναν διονυσιακό χαρακτήρα, καθώς, εκτός από την αναπόφευκτη “τιμωρία” των κακών παιδιών, αποτελεί ευκαιρία για τον μεταμφιεζόμενο να εκτονώσει τον, καταπιεζόμενο από τις κοινωνικές και ηθικές συμβάσεις, ζωώδη άνθρωπο μέσα του.

Συμπλέκοντας τη μορφή αυτή με τη λατρεία του San Nicolo στο Vipiteno, διαμορφώνεται το έθιμο ως εξής, σαν δρώμενο. Μια ομάδα παιδιών, ντυμένοι δαίμονες, επιτίθενται βίαια στους χωρικούς, για την κτηνωδία τους αυτή, ωστόσο, κινδυνεύουν με την αιώνια καταδίκη. Μετανιώνουν οικτρά, και ζητούν τη βοήθεια από τον San Nicolo, ο οποίος κατανικά τον Krampus.  Έπειτα, έρχεται η ώρα της ανταμοιβής για τα καλά παιδιά από τον San Nicolo, και της τιμωρίας για τα κακά από τον Krampus. Αποδίδεται, με αυτόν τον τρόπο, μια παραλλαγή της γνωστής, στους γερμανικής καταγωγής πληθυσμούς, Krampusnacht, της νύχτας δηλαδή την παραμονή της εορτής του Αγ. Νικολάου (5 Δεκεμβρίου), και του συναφούς Krampuslauf, όταν άνθρωποι κυνηγιούνται στους δρόμους από τους τερατώδεις “Krampus”.

Η καταγραφείσα στιγμή του εθίμου, κατά την fact-checking ιστοσελίδα bufale.net, που ασχολήθηκε εκτενώς με το θέμα, αποτυπώνει το σημείο του δρωμένου κατά το οποίο, όταν αποχωρεί ο San Nicola, ο Krampus επιστρέφει στη σατανική του εκδοχή και, χωρίς αναστολές, επιτίθεται ως τιμωρός στα κακά παιδιά (που είχαν κάνει τις σκανταλιές ως “δαίμονες”).

Σημειωτέον ότι τα “κακά παιδιά”, δηλαδή οι δεχόμενοι τη “βία” στο βίντεο, έχουν βάψει το πρόσωπό τους με κάρβουνο ή άλλη χρωστική ουσία, για να δίνουν την εντύπωση “δαιμόνων”. Είναι προφανές, επιπλέον, ότι οι συμμετέχοντες, μεταμφιεσμένοι και μη, φέρουν μέσα προστασίας. Ακόμη και για αυτήν την προσομοίωση βίας, υπάρχουν αυστηροί κανόνες και προβλέπονται ποινές για όσους τους παραβαίνουν.

Αναφορές για πραγματική (;) βία

Φαίνεται πως ο εν προκειμένω ισχυρισμός για πραγματική βία, κατά αλλοδαπών μάλιστα, πήρε σάρκα και οστά σε tweet στην αγγλική γλώσσα, στο οποίο το Vipiteno γίνεται έξαφνα… περιοχή της Αυστρίας. Έγινε σύντομα viral και σε άλλους λογαριασμούς, όπως εδώ.

(αρχικό tweet – μετάφραση στην ελληνική)

Θεσπέσια.

Μετανάστες προσπάθησαν να διαταράξουν την παρέλαση για τον Άγιο Νικόλαο στην Αυστρία

Απλά ξέχασαν ότι οι #Κράμπους (κερασφόρα δαιμονικά
πλάσματα) είναι σε επιφυλακή και δε χαρίζουν κάστανα φέτος”

– 9 Δεκ 2019

Ως είδηση επανεισήχθη στην Ιταλία σε δημοσίευμα του LaVoceDelTrentino, με τίτλο που στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί ως εξής: “Ένα έθιμο, που στη συνέχεια φαίνεται να μετατράπηκε σε ένα είδος τιμωρητικής εφόδου, τερματίστηκε με τον ξυλοδαρμό μεταναστών”.

Μετά τον πανιταλικό σάλο, ο σύλλογος Tuifl Sterzing, που συνδιοργανώνει το έθιμο με τους Krampus, διευκρίνισε στο Facebook (και αργότερα πιο αναλυτικά), αρνούμενος κάθε κατηγορία για ρατσιστική βία, λέγοντας τα εξής:

“Αρκετές ψευδείς ειδήσεις κυκλοφορούν στο Facebook. Όποιος γνωρίζει την Ημέρα των Διαβόλων στο Vipiteno, θα ξέρει σίγουρα πώς να διακρίνει την αλήθεια από τα προϊόντα καθαρής φαντασίας. (Υ.Γ. Η αλήθεια του βίντεο δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση – όμως οι ρατσιστικές κατηγορίες που συνδέονται με αυτό, και οι οποίες δεν αντιστοιχούν στην αλήθεια, απορρίπτονται! Τα κτυπημένα παιδιά του βίντεο είναι φίλοι / γνωστοί των διαβόλων του Vipiteno)”

Η δημοτική αρχή δήλωσε, με τη σειρά της, ότι πρόκειται για:

“una violenza innegabile ma necessaria […] nel gioco delle parti le ire dei Krampus si concentrano su provocatori ad arte, mentre gli spettatori vengono solo sporcati e non toccati”.

… δηλαδή στα ελληνικά:

“μία αδιαμφισβήτητη μα απαραίτητη βία […] [Σ]το δρώμενο που γίνεται με τις δυο ομάδες, η οργή των Krampus είναι συγκεντρωμένη αποκλειστικά σε επιδέξιους προβοκάτορες, ενώ οι θεατές απλώς λερώνονται και δεν αγγίζονται”.

Εν κατακλείδι, συμπεραίνουμε ότι οι αναφορές σε σκόπιμη βία κατά αλλοδαπών δεν ευσταθούν, καθώς το βίντεο που συνοδεύει τον ισχυρισμό αφορά σε προσομοίωση βίας στο πλαίσιο ενός γνωστού εθίμου στην κωμόπολη Vipiteno στο Νότιο Τυρόλο της Ιταλίας. Η είδηση καταρρίπτεται.