Viral βίντεο παραπληροφόρησης για την COVID-19

Περισσότερες από 16 χιλιάδες κοινοποιήσεις και σχεδόν 300.000 προβολές έχει συγκεντρώσει ένα βίντεο που διακινείται σε ελληνικές σελίδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η παρουσιάστρια του οποίου επιχειρεί να υποβαθμίσει τη σοβαρότητα της πανδημίας COVID-19, συγκρίνοντάς την με άλλες αιτίες θανάτου.

Το υπό εξέταση βίντεο είναι το εξής:

Τι ισχύει

Ο ίδιος ακριβώς ισχυρισμός εμφανίστηκε στα τέλη Μαρτίου στο εξωτερικό.

Ο ισχυρισμός απέκτησε δημοφιλία στις ΗΠΑ, μέσω του ραδιοφωνικού παραγωγού Rush Limbaugh, σε εκπομπή του στις 1/4/2020, πριν εξαπλωθεί σε άλλες χώρες. Ο Limbaugh χαρακτηρίζεται ως “συντηρητικός πολιτικός σχολιαστής” και έχει εκφράσει αμφιλεγόμενες απόψεις σε θέματα όπως η κλιματική αλλαγή, δικαιώματα της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ, σεξουαλική συναίνεση και ούτω καθεξής.

Ο ομιλήτρια (πρεσβυτέρα Νινέττα Βολουδάκη) ξεκινά το λόγο της υποστηρίζοντας πως η νόσος COVID-19 δεν δεν ταιριάζει στον ορισμό της λέξης πανδημία.

Ως επιδημία, σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Λοιμώξεων των Ηνωμένων Πολιτειών, ορίζουμε την αύξηση, συχνά απότομη και γρήγορη, στον αριθμό των περιπτώσεων μιας ασθένειας πάνω από τα όρια που θεωρούνται φυσιολογικά για το πληθυσμό της εκάστοτε περιοχής. Πανδημία είναι μια επιδημία η οποία έχει μεταδοθεί σε πολλές άλλες χώρες ή και ηπείρους επηρεάζοντας συχνά μεγάλο αριθμό ατόμων. [πηγή]

Η πιο πρόσφατη πανδημία, ήταν αυτή του Η1Ν1 το 2009. Η πανδημία COVID-19 είναι μια παγκόσμια κρίση υγείας της εποχής μας και ο ιός έχει εξαπλωθεί σε κάθε ήπειρο εκτός από την Ανταρκτική. Η επιδημία COVID-19 αναβαθμίστηκε σε πανδημία στις 12 Μαρτίου 2020.

Τα αριθμητικά δεδομένα

Στο βίντεο βλέπουμε κάποια αριθμητικά δεδομένα για θανάτους από άλλες αιτίες και από την COVID-19, μέχρι 25 Μαρτίου 2020. Αν ανατρέξουμε όμως στα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, θα διαπιστώσουμε πως τα κρούσματα και οι θάνατοι από COVID-19, αυξήθηκαν έκτοτε εκθετικά. Στις 25 Μαρτίου είχαμε 21,283 θανάτους (471,497 κρούσματα). Στις 15/4, είχαν καταγραφεί 136,052 θάνατοι (κρούσματα 2,099,648).

Στον παρακάτω χάρτη μπορούμε να δούμε ότι έχουν καταγραφεί κρούσματα σε 210 χώρες.

Στη συνέχεια του βίντεο, η ομιλήτρια προσπαθεί να τεκμηριώσει την ανυπόστατη υπόθεση, πως εφόσον στο ίδιο χρονικό διάστημα (από 1/1-25/3 2020) οι θάνατοι από άλλες ασθένειες είναι περισσότερες, τότε η COVID-19 δεν είναι πανδημία. Όπως ήδη εξηγήσαμε, οι αριθμοί κρουσμάτων και θανάτων έχουν πολλαπλασιαστεί μέχρι τις 15/4/2020 και ακολουθούν αυξητική πορεία.

Το παρακάτω γράφημα, παρουσιάζει το μέσο αριθμό θανάτων στις ΗΠΑ (για το 2019), από όλες τις αιτίες (όχι μόνο ασθένειες) και αναφέρει 7969.7 θανάτους/ημέρα κατά μέσο όρο. Την ίδια στιγμή, ο μέσος αριθμός θανάτων από γρίπη για τα έτη 2018-19, είναι 161.3 νεκροί/ημέρα. Ο μέσος όρος των θανάτων από την COVID-19, από τη στιγμή που διαγνώστηκε το πρώτο κρούσμα στις 20/1/2020, μέχρι τις 8/4/2020, είναι 274 νεκροί/ημέρα. Στις 8/4/2020, ο αριθμός των νεκρών έφτασε τους 1940 μέσα σε μια ημέρα.

Στη πορεία ο αριθμός των νεκρών ανά ημέρα αυξήθηκε. Στις 14/4 σημειώθηκαν 2.378 θάνατοι. Από τις 8/4/2020, η COVID-19 είναι η πρώτη αιτία θανάτου στις ΗΠΑ. Συνολικά, 33,387 είναι οι νεκροί στις ΗΠΑ από την COVID-19 (16/4).

Στην ραγδαία αύξηση των νοσούντων βρίσκεται και η απάντηση στο επιχείρημα του βίντεο που εξετάζουμε. Μπορεί όντως να υπάρχουν σε ορισμένες περιπτώσεις περισσότεροι θάνατοι από άλλες αιτίες σε σχέση με την COVID-19, για το ίδιο χρονικό διάστημα, αλλά η απότομη άνοδος των κρουσμάτων, και του αριθμού των βαριά αρρώστων που χρειάζονται ΜΕΘ, έχει ξεπεράσει τις υγειονομικές δυνατότητες πολλών χωρών, εξ ου και οι χιλιάδες θάνατοι σε Ιταλία, Ισπανία και ΗΠΑ.

Με βάση τα τελευταία δεδομένα, τα κρούσματα στις περισσότερες χώρες που έχουν πληγεί περισσότερο από την COVID-19, ακολουθούν κατά μέσο όρο αυξητική πορεία.

Αναφορικά με τις υπόλοιπες αιτίες θανάτου που αναφέρονται στο βίντεο, οι αυτοκτονίες, τα τροχαία, το αλκοόλ, το κάπνισμα, ο καρκίνος και η πείνα, δεν είναι “μεταδοτικές ασθένειες”, επομένως δεν μπορούν να συγκριθούν με την COVID-19.

Ο υπολογισμός των ανθρώπων που μπορούν να κολλήσουν μια ασθένεια από μια συγκεκριμένη πηγή (έναν άνθρωπο που φέρει τον εκάστοτε μικροοργανισμό) γίνεται στην επιδημιολογία με χρήση του “βασικού αριθμού αναπαραγωγής” τον οποίο συμβολίζουμε ως “R0” (μέσος αριθμός ατόμων που αναμένεται να μολύνει ένας μόνο ασθενής).

H γρίπη είναι οξεία νόσος του αναπνευστικού συστήματος που προκαλείται από τους ιούς της γρίπης, μεταδίδεται πολύ εύκολα από το ένα άτομο στο άλλο και μπορεί να προκαλέσει από ήπια έως και πολύ σοβαρά συμπτώματα. Οι περισσότεροι υγιείς άνθρωποι ξεπερνούν τη γρίπη χωρίς να παρουσιάσουν επιπλοκές, ορισμένοι όμως, όπως άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για σοβαρές επιπλοκές από τη γρίπη.

Η γρίπη έχει R0 1,3 ενώ η COVID-19, 2-2.5. Αυτό σημαίνει πως μετά από 10 επαφές με 10 διαφορετικούς ανθρώπους που έχουν τη νόσο, 56 άνθρωποι θα έχουν ασθενήσει από γρίπη, ενώ στην περίπτωση της COVID-19, 2,047 θα έχουν ασθενήσει. Την ίδια στιγμή, το ποσοστό θνητότητας της COVID-19 (δηλαδή πόσα από τα άτομα που έχουν κολλήσει τη νόσο πεθαίνουν) κυμαίνεται από 1,5-4,5%, ενώ της γρίπης μόλις 0,1-0,2%. Αν συνυπολογίσουμε το γεγονός πως υπάρχουν φάρμακα και εμβόλια για τη γρίπη, κάτι που δεν ισχύει για την COVID-19, γίνεται κατανοητό πως ο νέος κορωνοϊός είναι πολύ πιο επικίνδυνος από τη γρίπη.

Η ελονοσία είναι λοιμώδης νόσος που προκαλείται από το παράσιτο «πλασμώδιο» της ελονοσίας και μεταδίδεται κυρίως μέσω τσιμπήματος μολυσμένου κουνουπιού. Η ελονοσία είναι ενδημική νόσος, όχι επιδημία ή πανδημία – με συνεχιζόμενη μετάδοση – σε περίπου 90 χώρες/περιοχές του πλανήτη (WHO, World Malaria Report, 2018), κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική, την Ασία και τη Λατινική Αμερική. Η ελονοσία ήταν ενδημική και σε αρκετές χώρες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής έως τα μισά του 20ού αιώνα, εξαλείφθηκε όμως από αυτές, κατόπιν εντατικών προγραμμάτων ελέγχου.

Κάθε χρόνο, στοιχίζει τη ζωή σε 435.000 ανθρώπους (στοιχεία 2017), σε σύνολο 231 εκατομμυρίων κρουσμάτων, με το 93% των περιπτώσεων σε χώρες τις Αφρικής. Ο ΠΟΥ φιλοδοξεί να μειώσει αυτό τον αριθμό κατά 90% έως το 2030. Παρά τον μεγάλο αριθμό θανάτων, οι απόλυτοι αριθμοί έχουν μειωθεί δραστικά από το 2000, όταν καταγράφηκαν 839,000 θάνατοι. Ακριβώς λόγω της ενδημικής της φύσης, σε συνδυασμό με την ύπαρξη προληπτικών και θεραπευτικών μέσων, η ελονοσία δεν μπορεί να συγκριθεί με την παγκόσμια πανδημία και το υψηλό ποσοστό θανάτων από τη νόσο COVID-19.

Ο HIV είναι ο ιός που προκαλεί το AIDS. Μπορεί να μεταδοθεί μέσω της σεξουαλικής επαφής χωρίς χρήση προφύλαξης ή μέσω της από κοινού χρήσης αιχμηρών αντικειμένων (ξυραφάκια, βελόνες, σύριγγες) με HIV οροθετικό άτομο και από μία HIV οροθετική μητέρα στο νεογνό κατά τη διάρκεια της κύησης, του τοκετού και του θηλασμού. Ο ιός δεν μεταδίδεται μέσω της καθημερινής κοινωνικής επαφής (χειραψία, αγκαλιά, φιλί στο μάγουλο), των κουνουπιών ή άλλων εντόμων, της από κοινού χρήσης οικιακών σκευών, του σάλιου, των δακρύων, του ιδρώτα, του αέρα ή του νερού.

O SARS-CoV-2, σε αντίθεση με τον HIV, μπορεί να μεταδοθεί απευθείας μέσω σταγονιδίων προερχόμενων από το φτάρνισμα και το βήξιμο τα οποία εισέρχονται μέσω στόματος ή μύτης σε άλλο άτομο ή “εμμέσως” καθώς τα σταγονίδια αυτά μπορούν να μείνουν σε επιφάνειες με τις οποίες μπορεί να έρθει σε επαφή ένα υγιές άτομο, και κατόπιν να ακουμπήσει το στόμα, μύτη ή μάτια του.

Αντιθέτως, ο HIV δεν μεταδίδεται με κανέναν από τους προαναφερόμενους τρόπους, αλλά κατά κανόνα μέσω σεξουαλικής επαφής άνευ προφύλαξης, απ’ όπου προκύπτει ο βασικός αριθμός αναπαραγωγής 2-5. Συνεπώς, παρά το γεγονός πως ο HIV έχει φαινομενικά μεγαλύτερο βασικό αριθμό αναπαραγωγής από τον SARS-CoV-2, στη πράξη ο δεύτερος είναι πολύ πιο μεταδοτικός εξαιτίας του τρόπου μετάδοσης.

Οι περίπου 550,000 έως 1,100,000 από AIDS ετησίως, συνιστούν μείωση κατά 56% σε σχέση με το 2004. Το 68% των κρουσμάτων καταγράφονται στην υποσαχάρια Αφρική, λόγω δυσμενών οικονομικών καταστάσεων, και ελλείψεως σεξουαλικής αγωγής. Η χρήση αντιρετροϊκής αγωγής, επιτρέπει στους ασθενείς να ζήσουν μια φυσιολογική ζωή. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, το AIDS χαρακτηρίζεται ως παγκόσμια επιδημία, και όχι πανδημία.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί πως τα πρώτα κρούσματα της COVID-19 καταγράφηκαν στα τέλη του περασμένου Δεκέμβρη στην Κίνα. Σχεδόν 4 μήνες αργότερα (17/4), έχουν καταγραφεί 2.200.000 κρούσματα και 147.000 θάνατοι σε όλο τον πλανήτη, και η αύξηση αμφοτέρων είναι εκθετική. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν φάρμακα ή εμβόλιο, και ο γενικός πληθυσμός δεν έχει καμία ανοσία. Ένας άγνωστος, αλλά πολύ μεγάλος αριθμός ασθενών είναι φορείς του ιού και δεν το γνωρίζουν, είτε επειδή δεν εμφανίζουν συμπτώματα, είτε επειδή έχουν ελαφρά συμπτώματα, ο οποίοι όπως οι βαρύτερα νοσούντες, μεταδίδουν τον ιό σε υγιείς ανθρώπους. Ουδείς γνωρίζει αυτή τη στιγμή πότε θα τελειώσει η πανδημία και πόσα θύματα θα αφήσει πίσω της.

Συμπέρασμα

Η ομιλήτρια στο βίντεο επιχειρεί να κάνει επιλεκτική παράθεση δεδομένων, για να καταλήξει στο αυθαίρετο συμπέρασμα πως η COVID-19 δεν είναι πανδημία. Με βάση τα επιστημονικά δεδομένα ωστόσο, η επικινδυνότητα του ιού SARS-Cov-2, δεν επιδέχεται αμφισβήτησης.