Fact check: Η φωτογραφία του Τάγματος Αζόφ με τη ναζιστική σημαία

Πρόσφατα σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυκλοφόρησε ο ισχυρισμός ότι η φωτογραφία που απεικονίζει μια διμοιρία στρατιωτών να κρατά την σημαία του Τάγματος Αζόφ ανάμεσα σε εκείνες του ΝΑΤΟ και της Ναζιστικής Νεολαίας του Χίτλερ, είναι παραποιημένη. Επικαλούμενοι μια ανάρτηση της σελίδας «Μποΐκοτάζ στα Ρωσικά Προϊόντα», χρήστες ισχυρίζονται πως στην αυθεντική εκδοχή της φωτογραφίας, στην θέση της σημαίας του Τάγματος Αζόφ εντοπίζεται μια πολεμική σημαία της Νοβορωσίας, ενώ οι εικονιζόμενοι στρατιώτες είναι στην πραγματικότητα ρωσόφιλοι μισθοφόροι που υπάγονται σε ρωσικό τάγμα και όχι ουκρανικό. Ωστόσο, αυτός ο ισχυρισμός δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Παραδείγματα δημοσιεύσεων:

Τι ισχύει

Στις 27 Νοεμβρίου του 2014 στην πλατφόρμα του Facebook αναρτήθηκαν από τον λογαριασμό «Μποΐκοτάζ στα Ρωσικά Προϊόντα» (Бойкот російських товарів) δύο φωτογραφίες μιας διμοιρίας στρατιωτών, οι οποίοι ανάμεσα σε βαρύ οπλισμό κρατούν σημαίες και άλλα σύμβολα.

Σύμφωνα με το κείμενο που συνοδεύει την εν λόγω ανάρτηση, η φωτογραφία που απεικονίζει τους στρατιώτες να κρατούν τη σημαία του Τάγματος Αζόφ, είναι ψεύτικη:

Μια ψεύτικη φωτογραφία του Τάγματος του Αζόφ με σύμβολα των Ναζί διαμοιράζεται στο διαδίκτυο. Στην πραγματικότητα καταφέραμε να διασταυρώσουμε πως οι εικονιζόμενοι στρατιώτες είναι τρομοκράτες του Μοτορόλα. Συνεπώς, μην συμβάλλετε στη διάδοση ψευδών. Επίσης, μην πέφτετε θύματα των προκλήσεων των ηλίθιων Μοσχοβιτών.

Πρέπει να σημειωθεί πως ισχυρισμός αναμεταδόθηκε και από την ουκρανική ομάδα ελέγχου γεγονότων “StopFake”.

Οι φωτογραφίες

Στην ανάρτηση εντοπίζονται συνολικά τρεις φωτογραφίες. Στην πρώτη φωτογραφία, οι στρατιώτες κρατούν τις σημαίες του ΝΑΤΟ, του Τάγματος Αζόφ καθώς και τη σημαία της Ναζιστικής Νεολαίας του Χίτλερ.

Στη δεύτερη φωτογραφία, η σημαία του Αζόφ έχει αντικατασταθεί από μια πολεμική σημαία της συνομοσπονδίας της αυτοαποκαλούμενης Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντονέτσκ (DPR) και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λουχάνσκ (LPR), δηλαδή της «Νοβορωσίας».

Τέλος, εντοπίζεται ένα κολλάζ δύο φωτογραφίων, το οποίο παρουσιάζεται ως τεκμήριο για τον ισχυρισμό ότι οι εικονιζόμενοι είναι «μισθοφόροι του τάγματος Μοτορόλα».

Η πρώτη αναπαραγωγή

Η υπό εξέταση φωτογραφία εντοπίζεται δημοσιευμένη ήδη από τις 18 Νοεμβρίου του 2014, δηλαδή εννέα μέρες πριν την ανάρτηση της σελίδας “Бойкот російських товарів”, στον λογαριασμό του χρήστη Oleg Pyenya στην πλατφόρμα του μέσου κοινωνικής δικτύωσης “VK”. Πρόκειται για την παλαιότερη ανάρτηση που εντοπίσαμε, η οποία είναι διαθέσιμη σε πλατφόρμα αρχειοθέτησης (Wayback Machine) μιας και ο χρήστης την έχει πλέον κατεβάσει.

Ποιος είναι ο Oleg Pyenya

Ο Oleg Pyenya ή ορθότερα Олег Пионтковский είναι ένας από τους δεκαεννιά στρατιώτες που απεικονίζονται στην υπό εξέταση φωτογραφία.

Πρόκειται για κάτοικο της πόλης Zhytomyr (Жито́ми), που βρίσκεται στα δυτικά του Κιέβου, και ηγετικό μέλος των «Αυτόνομων Εθνοσοσιαλιστών του Zhytomyr», μιας παραστρατιωτικής, εθνικιστικής οργάνωσης. [πηγή]

Εξετάζοντας το φωτογραφικό άλμπουμ “Ντονμπάς ΑΤΟ 2014-2015” από το προφίλ που διατηρεί ο Oleg στο VK ήδη από το 2009, εντοπίσαμε μια σειρά φωτογραφιών στις οποίες ο ίδιος εμφανίζεται να φέρει διακριτικά του Τάγματος Αζόφ.

Ναζιστικά σύμβολα, σημαίες, χαιρετισμοί καθώς και ένα μικρό τατουάζ σβάστικας είναι μερικά ακόμη δείγματα της σύνδεσης του Pyenya με τη ναζιστική ιδεολογία. Οι ακόλουθες λήψεις ανακτήθηκαν από το προσωπικό προφίλ του στο VK.

Η ενεργή συμμετοχή του στις επιχειρήσεις του Τάγματος Αζόφ επιβεβαιώνεται και από τον ίδιο τον Oleg. Στα τέλη Αυγούστου του 2014, έχοντας επιστρέψει από το μέτωπο, ο Pyenya αναφέρει τα εξής σε συνέντευξή του σε τοπικό ενημερωτικό μέσο:

Είμαι στο Αζόφ από τον Μάιο (σ.σ. 2014). Ήθελα να εκπαιδευτώ στο Κίεβο αλλά κατάφερα να μπω απευθείας στο Τάγμα. Φτάνοντας στο Κίεβο προωθηθήκαμε στην πόλη Berdyansk και ύστερα μεταφέρθηκα στη Μαριούπολη.

Οι θέσεις του Oleg στην Αζοφική και πιο συγκεκριμένα στο λιμάνι στης Μαριούπολης επαληθεύονται και από τους ακόλουθους γεωεντοπισμούς των φωτογραφιών που ανέβασε στο VK.

Το κτήριο

Ένα ακόμη στοιχείο που συνηγορεί υπέρ του ισχυρισμού ότι οι εικονιζόμενοι στρατιώτες δεν ανήκουν σε κάποιο «Tάγμα Μοτορόλα» είναι η τοποθεσία λήψης της επίμαχης φωτογραφίας. Σε αυτό το σημείο πρέπει να σημειωθεί ότι οι αναφορές σε «Tάγμα Μοτορόλα» εννοούν στη πραγματικότητα το Τάγμα «Σπάρτα» των αυτονομιστών της αυτοαποκαλούμενης Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντονέτσκ, του οποίου ηγούνταν ο Arsen Pavlov με στρατιωτικό ψευδώνυμο «Μοτορόλα» [Моторо́ла].

Στις 27 Απριλίου του 2015 ο Όλεγκ κοινοποίησε στο προφίλ του στο VK μια φωτογραφία από άτυπη συναυλία του ροκ συγκροτήματος “Haydamaky“, η οποία έλαβε χώρα στις 26 Απριλίου του 2015 στον προαύλιο χώρου του ίδιου κτηρίου όπου ελήφθη και η υπό εξέταση λήψη.

Στιγμιότυπα της συναυλίας διαμοιράστηκαν και στην πλατφόρμα του Twitter από τον επίσημο λογαριασμό του Αζόφ στις 26 Απριλίου του 2015.

Την προηγούμενη ημέρα, το συγκρότημα είχε δώσει συναυλία σε πολιτιστικό κέντρο της Μαριούπολης.

Από τα ανωτέρω προκύπτει πως το εν λόγω κτήριο χρησιμοποιούνταν από το Τάγμα Αζόφ για τουλάχιστον 6 μήνες μετά τη λήψη της επίμαχης φωτογραφίας. Επίσης είναι αμφίβολο ότι ρώσοι αυτονομιστές θα φωτογραφίζονταν κρατώντας σημαία του ΝΑΤΟ.

Γεωεντοπισμός

Ύστερα από σχετική έρευνα καταφέραμε να ταυτοποιήσουμε τη θέση λήψης της υπό εξέταση φωτογραφίας με τη μέθοδο του γεωεντοπισμού. Η επίμαχη λήψη τραβήχτηκε στον προαύλιο χώρο της στρατιωτικής βάσης του Τάγματος Αζόφ στη Μαριούπολη.

Όπως ήταν αναμενόμενο, στο κτήριο παρατηρήθηκαν αλλαγές κατά το πέρασμα του χρόνου. Εξετάζοντας φωτογραφία του κτηρίου που δημοσιεύθηκε το 2018, διαπιστώνουμε πως τα κουφώματα των παραθύρων έχουν αντικατασταθεί και έχουν τοποθετηθεί νέες υδρορροές. Ωστόσο, η διαρρύθμιση του κτηρίου σε συνδυασμό με τον εντοπισμό επιγραφής με δύο γράμματα του κυριλλικού αλφαβήτου σε συγκεκριμένο σημείο τεκμηριώνουν ότι η φωτογραφία του Oleg τραβήχτηκε στη βάση του Τάγματος Αζόφ στη Μαριούπολη.

Είναι φωτομοντάζ η σημαία του Αζόβ;

Λαμβάνοντας υπόψιν την ποιότητα της λήψης καθώς και το γεγονός ότι σύμφωνα με την έρευνά μας αναρτήθηκε πρώτη, εξετάσαμε τη φωτογραφία του Όλεγκ και διαπιστώσαμε πως οι στρατιώτες φέρουν διακριτικά της Ουκρανικής σημαίας αλλά και εμβλήματα του Τάγματος Αζόφ:

Συγκρίνοντας τις δύο λήψεις, είναι σαφές πως η φωτογραφία που παρουσιάζεται ως αυθεντική από τη σελίδα «Μποϊκοτάζ στα Ρωσικά προϊόντα» έχει υποστεί μια ακόμη επεξεργασία. Χαρακτηριστικά, στα παρμπρίζ των δύο οχημάτων έχουν προστεθεί τέσσερα σχήματα που προσομοιάζουν σε λυπημένα πρόσωπα.

Εστιάζοντας στις κεντρικές σημαίες των δύο φωτογραφιών, διαπιστώσαμε πως το σημείο εναλλαγής του γαλάζιου και του κίτρινου χρώματος στο μέσο της σημαίας του Αζόφ δημιουργεί ένα εφέ μιας λευκής γραμμής, το οποίο διακρίνεται και στη φωτογραφία με τη σημαία της Νοβορωσίας.

Σε ό,τι αφορά τη φωτογραφία που χρησιμοποιήθηκε στο κολάζ για να τεκμηριωθεί πως οι εικονιζόμενοι στρατιώτες είναι μισθοφόροι του «Τάγματος Μοτορόλα» αξίζει να σημειώσουμε ότι σε αυτή απεικονίζονται οι Arsen Pavlov (Motorola) και Pavel Gubarev.

Ο τελευταίος αυτοανακυρήχθηκε κυβερνήτης της περιφέρειας του Ντονέτσκ το Μάιο του 2014, και κατόπιν συνελήφθη από την Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας της Ουκρανίας (SBU). Κανείς από τους εικονιζόμενους αυτονομιστές δεν εντοπίζεται στη διμοιρία των δεκαεννιά.

Συμπέρασμα

Από τα ανωτέρω καθίσταται σαφές ότι η φωτογραφία με τη σημαία της Νοβορωσίας είναι μεταγενέστερη και έχει υποστεί ψηφιακή επεξεργασία. Η αυθεντική φωτογραφία απεικονίζει τη διμοιρία να κρατά τη σημαία του Τάγματος Αζόφ ανάμεσα σε εκείνες του ΝΑΤΟ και της Νεολαίας του Χίτλερ. Η εν λόγω λήψη αναρτήθηκε στο VK από ενεργό, τότε, μέλος του Τάγματος Αζόφ. Στο προφίλ του αναρτήσαντα βρέθηκε φωτογραφικό υλικό βάσει του οποίου τεκμηριώνεται ότι ο χώρος λήψης της φωτογραφίας λειτουργούσε ως καταφύγιο του Τάγματος για διάστημα μεγαλύτερο των έξι μηνών μετά τη λήψη της φωτογραφίας και, άρα είναι αδύνατον οι εικονιζόμενοι στρατιώτες να είναι μισθοφόροι κάποιου ρωσόφιλου τάγματος. Μάλιστα, στις στολές των στρατιωτών εντοπίζονται διακριτικά της ουκρανικής σημαίας ή/και του Τάγματος Αζόφ.