Παραπληροφόρηση σχετικά με απαγόρευση ελεύθερης χρήσης σπόρων στην Ελλάδα

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είδαμε να αναπαράγεται ισχυρισμός που υποστηρίζει ότι, πλέον, η ελεύθερη χρήση σπόρων στην Ελλάδα καθίστανται παράνομη και ότι τα ράφια των σούπερ μάρκετ θα γεμίσουν με μεταλλαγμένα προϊόντα. Η «είδηση» αυτή αφορμάται από σχετικά πρόσφατη ενέργεια του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης που στοχεύει στον ψηφιακό μετασχηματισμό των δομών του και σχετίζεται με τον τρόπο διεξαγωγής των συναλλαγών της εμπορίας σπόρων. Ας εξετάσουμε τι ισχύει.

Παράδειγμα δημοσιεύματος: greeknewsondemand.com

Παραδείγματα αναρτήσεων:

Η ΔΙΑΚΙΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΓΟΡΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΣΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΘΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΛΕΟΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΜΟΝΟ ΜΕΣΩ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΓΚΡΙΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ GOV.gr!!!

ΔΗΛΑΔΗ, Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΧΡΗΣΗ ΣΠΟΡΩΝ ΠΛΕΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΘΙΣΤΑΤΑΙ ΠΑΡΑΝΟΜΗ!!!

Τι ισχύει

Τον Μάιο του 2022, ανακοινώθηκε από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ) μια νέα υπηρεσία που επιτρέπει να διεκπεραιώνονται ηλεκτρονικά, μέσω της διαδικτυακής πύλης του ελληνικού κράτους (gov.gr), οι συναλλαγές όσων δραστηριοποιούνται στον τομέα της εμπορίας, διακίνησης και καλλιέργειας σπόρων (Πολλαπλασιαστικού Υλικού Καλλιεργούμενων Φυτικών Ειδών), οι αιτήσεις προς τις αρμόδιες Υπηρεσίες καθώς και οι εγκρίσεις τους.

Οι παραπάνω παρεχόμενες υπηρεσίες αποτελούν συνέχεια μιας σειράς ψηφιακών υπηρεσιών που εντάσσονται στην ευρύτερη προσπάθεια μιας ψηφιακής αυτοματοποίησης διαδικασιών του κράτους. Στοχεύουν, ουσιαστικά, στην απλοποίηση των συναλλαγών στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης και των τροφίμων. Oι παρεχόμενες ψηφιακές υπηρεσίες αφορούν τις παρακάτω διαδικασίες:

1) Αίτηση έγκρισης ενδοκοινοτικής απόκτησης (για φυτικά είδη και ποικιλίες μη εγγεγραμμένα στον εθνικό ή στους κοινοτικούς καταλόγους της ΕΕ).
Αίτηση που αφορά δραστηριότητες όπως η εμπορία σπόρων, η σποροπαραγωγή, η σπορά των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, η έρευνα πάνω στους σπόρους κ.α. Πρόκειται για μια αίτηση που επιχειρήσεις παραγωγής και/ή εμπορίας πολλαπλασιαστικού υλικού, καλλιεργητές, και ερευνητικά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένων και αυτών του ΥπΑΑΤ, καθώς και τα Πανεπιστήμια υποχρεούνται να συμπληρώσουν για την απόκτηση πολλαπλασιαστικού υλικού από τα κάτωθι καλλιεργούμενα φυτικά είδη: Φυτά μεγάλης καλλιέργειας, Κηπευτικά, Αρωματικά φαρμακευτικά, Καλλωπιστικά, Οπωροφόρα φυτά/δέντρα, Αμπέλι

2) Δήλωση εξαγωγής
Υποβάλλεται από τις επιχειρήσεις παραγωγής ή/και εμπορίας πολλαπλασιαστικού υλικού κατά την εξαγωγή σε τρίτες χώρες πολλαπλασιαστικού υλικού εγχώριας παραγωγής, ενδοκοινοτικής απόκτησης ή εισαγόμενων από τρίτες χώρες και αφορά στα προαναφερθέντα φυτικά είδη.

3) Αίτηση έγκρισης αναπαραγωγής ποικιλίας καλλιεργούμενου φυτού μη εγγεγραμμένης στον εθνικό κατάλογο
Υποβάλλεται από επιχειρήσεις για την έγκριση αναπαραγωγής ποικιλιών (σποροπαραγωγή) που βρίσκονται υπό εγγραφή στον εθνικό κατάλογο καθώς και για ποικιλίες εγγεγραμμένες στον Κοινό Κατάλογο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή σε Καταλόγους ποικιλιών τρίτων χωρών. Αφορά καλλιεργούμενα φυτικά είδη όπως: Φυτά μεγάλης καλλιέργειας, Κηπευτικά

4) Αίτηση άδειας εμπορίας σπόρων σποράς ποικιλιών για τις οποίες έχει υποβληθεί αίτηση εγγραφής σε αντίστοιχο κατάλογο ενός τουλάχιστον κράτους μέλους
Στην υποβολή της ανωτέρω αίτηση υποχρεώνονται επιχειρήσεις παραγωγής ή/και εμπορίας πολλαπλασιαστικού υλικού και επιζητούν την έγκριση: α) εμπορίας σπόρων σποράς για τη διενέργεια δοκιμών ποικιλιών φυτών μεγάλης καλλιέργειας που βρίσκονται υπό εγγραφή στον εθνικό κατάλογο της χώρας μας, β) εμπορίας σπόρων σποράς ποικιλιών κηπευτικών ειδών που βρίσκονται υπό εγγραφή στον εθνικό κατάλογο της χώρας μας ή άλλων κρατών μελών της ΕΕ

5) Δήλωση προσωρινής διασυνοριακής παροχής υπηρεσιών στον τομέα του πολλαπλασιαστικού υλικού
Υποβάλλεται από φυσικά ή νομικά πρόσωπα, νόμιμα εγκατεστημένα σε άλλο κράτος μέλος της Ε.Ε. για την παροχή ορισμένων υπηρεσιών (εμπορία πολλαπλασιαστικού υλικού, καλλιεργητικό έλεγχο σε σπόρους σποράς υπό επίσημη επίβλεψη, κλπ) στην Ελληνική επικράτεια χωρίς εγκατάσταση. Αφορά στα κατωτέρω καλλιεργούμενα φυτικά είδη: Φυτά μεγάλης καλλιέργειας, Κηπευτικά, Αρωματικά φαρμακευτικά, Καλλωπιστικά, Οπωροφόρα φυτά/δέντρα, Αμπέλι.

Βέβαια, το γεγονός ότι ενέργειες γύρω από την εμπορία σπόρων ψηφιοποιούνται, μέσω της πλατφόρμας gov.gr, δεν σημαίνει πως παλαιότερα οι σχετικές ενέργειες δε ρυθμιζόντουσαν μέσω της εκάστοτε ισχύουσας νομοθεσίας και υπό την εποπτεία του αρμόδιου Υπουργείου. Ανατρέχοντας σε Φύλλα της Εφημερίδας της Κυβέρνησης, εντοπίζουμε πληθώρα σχετικών αναφορών.

Παραδείγματος χάριν, ο Ν. 1564/1985 (ΦΕΚ 164/Α/26-9-1985) με τίτλο «Οργάνωση παραγωγής και εμπορίας του πολλαπλασιαστικού υλικού φυτικών ειδών» αναφέρεται στις προϋποθέσεις παραγωγής πολλαπλασιαστικού υλικού (Κεφ. Β’, άρθρο 4) καθώς και στην εμπορία αυτού και τις απαραίτητες χορηγούμενες άδειες (Κεφ. Γ’, άρθρα 15-16).

Ακόμη, στην υπ’ αριθμόν 225018/2003 Κοινή Υπουργική Απόφαση, δημοσιευμένη 23 Απριλίου 2003, διαβάζουμε σχετικά με τον «Τεχνικό κανονισμό ελέγχου και πιστοποίησης σπόρων τεύτλων προς σπορά» και τις απαραίτητες προϋποθέσεις εμπορίας των σπόρων.

Αυτό μας επιβεβαίωσε και το γραφείο τύπου του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων έπειτα από σχετική επικοινωνία: «Η «είδηση» περί περσινής ενέργειας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης που επιτρέπει να διεκπεραιώνονται μέσω του gov.gr ενέργειες όσων δραστηριοποιούνται στον τομέα της εμπορίας, διακίνησης και καλλιέργειας σπόρων (συναλλαγές, αιτήσεις κλπ.), αφορά ξεκάθαρα στην ψηφιοποίηση των διαδικασιών αντί των έγχαρτων διαδικασιών και βασίζεται στην ισχύουσα νομοθεσία».

Αναφορικά με τον ισχυρισμό περί απαγόρευσης της ελεύθερης διακίνησης φυσικών σπόρων, τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε δεν φαίνεται να επιβεβαιώνουν το παραπάνω. Στις 5 Ιουλίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε νομοθετική πρόταση για την παραγωγή και εμπορία φυτικού αναπαραγωγικού υλικού στην Ε.Ε, με σκοπό να ανανεώσει την ισχύουσα νομοθεσία. Εντός του κειμένου αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι «ο παρών κανονισμός δεν θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει το φυτικό αναπαραγωγικό υλικό που πωλείται ή μεταβιβάζεται με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, είτε δωρεάν είτε όχι, μεταξύ οποιουδήποτε προσώπου για ιδιωτική χρήση και εκτός εμπορίου». Αυτό συμβαίνει καθώς «θα ήταν δυσανάλογο να θεσπιστούν κανόνες για την εν λόγω χρήση του αναπαραγωγικού υλικού, δεδομένου ότι αυτό το είδος μεταφοράς περιορίζεται συνήθως σε πολύ μικρές ποσότητες, δεν έχει εμπορικούς σκοπούς και περιορίζεται σε ιδιωτικές δραστηριότητες» (σελ. 18). Η πρόταση αυτή παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα κράτη μέλη της ΕΕ την 6^η Ιουλίου και θα ξεκινήσει η τεχνική της εξέταση τον προσεχή Σεπτέμβριο.

Μάλιστα, λόγω της μειωμένης καλλιέργειας παραδοσιακών σπόρων, έχει συσταθεί ένα διεθνές κίνημα διάσωσης των παραδοσιακών σπόρων που δραστηριοποιείται και στην Ελλάδα. Το εγχείρημα ονομάζεται Δίκτυο Διατήρησης Παραδοσιακών Σπόρων «Σιτώ» και στοχεύει στην παραγωγή των παραδοσιακών σπόρων, τη δωρεάν διανομή τους και τη διάδοση της αντίστοιχης γνώσης. Η Βάσω Κανελλοπούλου, μέλος του Δικτύου «Σιτώ», ανέφερε στον Οικονομικό Ταχυδρόμο ότι ο λόγος για τον οποίο κινδυνεύουν οι παραδοσιακοί σπόροι είναι κυρίως επειδή δεν καλλιεργούνται, καθώς «επικράτησαν οι εμπορικοί σπόροι γιατί έχουν συνδεθεί με λιπάσματα και φυτοφάρμακα και είναι πιο παραγωγικοί. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως οι παραδοσιακοί σπόροι, που καλλιεργούνται βιολογικά, δεν είναι παραγωγικοί».

Διαφορετικό, βέβαια, είναι το πλαίσιο διακίνησης των εμπορικών σπόρων λόγω πνευματικών δικαιωμάτων. Παραδείγματος χάριν, η ολλανδική εταιρεία παραγωγής σπόρων Rijk Zwaan Hellas I.K.E., που δραστηριοποιείται στην Ελλάδα, δεν επιτρέπει στους αγοραστές των προϊόντων της να χρησιμοποιούν τα τελευταία «για περαιτέρω παραγωγή και/ή αναπαραγωγή του πολλαπλασιαστικού υλικού» και ούτε να «να προμηθεύει τους σπόρους ή οποιοδήποτε άλλο υλικό ποικιλίας σε οποιαδήποτε μορφή, σε τρίτα μέρη», εκτός από συγκεκριμένες εξαιρέσεις. Σχετική απάντηση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων αναφέρει ότι «Η παραγωγή και η εμπορία σπόρων προς σπορά και λοιπού φυτικού πολλαπλασιαστικού υλικού γινόταν και θα γίνεται από αδειοδοτημένες επιχειρήσεις για λόγους ιχνηλασιμότητας, διασφάλισης της υγείας των φυτών και προστασίας του περιβάλλοντος. Υπάρχει η δυνατότητα να κρατάει ο καλλιεργητής σπόρους από την σοδειά του για δική του χρήση μόνο (farm saved seed) και όχι για εμπορία για τους λόγους που προαναφέραμε. Επακολούθως, η διακίνηση πολλαπλασιαστικού υλικού για δοκιμές, ερευνητικούς σκοπούς ή ελέγχους ρυθμίζεται με πιο «ελαφρούς» όρους».

Τέλος, θα θέλαμε να κάνουμε μια σύντομη αναφορά στα «μεταλλαγμένα προϊόντα» που κάποιοι ισχυρίζονται ότι τώρα θα «αντικαταστήσουν» τα φυσικά προϊόντα. Η ομοφωνία της επιστημονικής κοινότητας είναι ότι τα GMOs (γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί) που έχουν αδειοδοτηθεί έπειτα από τους καθιερωμένους ελέγχους που περνούν όλα τα προϊόντα προτού βγουν στην αγορά, δεν παρουσιάζουν διαφορετικό προφίλ ασφαλείας από τα αντίστοιχα «φυσικά».

Συμπέρασμα

Ο ισχυρισμός πως πλέον απαγορεύεται η ελεύθερη διακίνηση σπόρων και ότι, ως εκ τούτου, οι καταναλωτές θα έχουν πλέον πρόσβαση μονάχα σε «μεταλλαγμένα προϊόντα» δεν επιβεβαιώνεται. Η «είδηση» στηρίχθηκε σε ανακοίνωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων σχετικά με την ψηφιοποίηση ορισμένων διαδικασιών που σχετίζονται με την καλλιέργεια και την εμπορία σπόρων. Οι διαδικασίες αυτές διεκπεραιώνονταν ήδη από τις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπουργείου και σχετικών φορέων και δεν επηρεάζουν σε κάποιο βαθμό την ελεύθερη χρήση σπόρων.