Άνοδος 57 μέτρων της στάθμης της θάλασσας: Τι πραγματικά ισχύει για την Ανταρκτική

Το τελευταίο διάστημα, αναρτήσεις στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης αναπαράγουν ισχυρισμούς δημοσίευσης εγχώριας ιστοσελίδας, αποδίδοντας στην κλιματική αλλαγή σενάρια ακραίων εξελίξεων στην Ανταρκτική. Ειδικότερα, υποστηρίζεται ότι η πλήρης κατάρρευση του ανταρκτικού παγοκαλύμματος θα οδηγούσε σε άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά 57 ή και περισσότερα μέτρα, επιφέροντας καταστροφές.

Στο παρόν άρθρο εξετάζουμε την επιστημονική εγκυρότητα του εν λόγω ισχυρισμού, βάσει διαθέσιμων δεδομένων και επίσημων τοποθετήσεων διεθνώς αναγνωρισμένων επιστημονικών οργανισμών.

Παραδείγματα αναρτήσεων στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης:

Τι ισχύει

Ισχυρισμός: «Εάν το στρώμα πάγου καταρρεύσει εντελώς, η στάθμη της θάλασσας θα μπορούσε να αυξηθεί καταστροφικά κατά περισσότερα από 57 μέτρα.»

Προέλευση του αριθμού «57 μέτρα»

Ο αριθμός «57 μέτρα» αναφέρεται σε εκτιμήσεις για τη συνολική ποσότητα πάγου που βρίσκεται στην Ανταρκτική. Σύμφωνα με τη NASA, το παγοκάλυμμα της Ανταρκτικής περικλείει αρκετό πάγο ώστε με πλήρη τήξη, να επιφέρει άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά περίπου 58 μέτρα, (​sealevel.nasa.gov). Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται, (sealevel.nasa.gov):

Το στρώμα πάγου της Ανταρκτικής περιέχει αρκετό πάγο για να ανεβάσει τη μέση παγκόσμια στάθμη της θάλασσας κατά 58 μέτρα, αν έλιωνε ολόκληρο. Κάθε χρόνο, το φύλλο χάνει κατά μέσο όρο 150 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους πάγου.

Άλλες πηγές αναφέρουν αντίστοιχο ύψος, γύρω στα 57 μέτρα​, (svs.gsfc.nasa.gov, ​cam.ac.uk).

Οι υπολογισμοί αυτοί βασίζονται στο άθροισμα της συνεισφοράς από τις δύο κύριες περιοχές της Ανταρκτικής, τη Δυτική και την Ανατολική. Συγκεκριμένα, η πλήρης τήξη των πάγων της Δυτική Ανταρκτική θα οδηγούσε σε άνοδο περίπου 5 μέτρων, (​jpl.nasa.gov), ενώ η Ανατολική Ανταρκτική, η οποία περιέχει πολύ μεγαλύτερο όγκο πάγου, αντιστοιχεί σε δυναμικό αύξησης ύψους περίπου 52 μέτρων, (​colorado.edu).

Το γεγονός ότι μερικές δημοσιεύσεις αναφέρουν 57 m και άλλες 58 m οφείλεται σε διαφορετικό τρόπο στρογγυλοποίησης ή μικρή διαφορά στην εκτίμηση του παγκόσμιου αποθέματος πάγου, (​sealevel.nasa.gov, ​svs.gsfc.nasa.gov).

Διαφορές Δυτικής – Ανατολικής Ανταρκτικής

Υπάρχουν σημαντικές γεωφυσικές διαφορές μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής Ανταρκτικής, οι οποίες επηρεάζουν τη σταθερότητα των παγοκαλυμμάτων τους.

• Η Δυτική Ανταρκτική (WAIS) θεωρείται πιο ευάλωτη και ασταθής, κυρίως επειδή το παγοκάλυμμά της εδράζεται σε μεγάλο βαθμό κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, (cam.ac.uk​, jpl.nasa.gov). Αυτό επιτρέπει σε θερμά ωκεάνια ρεύματα να εισχωρούν και να διαβρώνουν τη βάση του πάγου. Το φαινόμενο ενεργοποιεί ένα μηχανισμό θετικής ανάδρασης: καθώς υποχωρούν οι γραμμές γείωσης των παγετώνων, τα επιπλέοντα παγοκελύφη χάνουν τη στήριξή τους, με αποτέλεσμα να επιταχύνεται η ροή πάγου προς τη θάλασσα και να αποσταθεροποιούνται ολοένα και περισσότεροι παγετώνες. Ο αυτοενισχυόμενος αυτός μηχανισμός είναι γνωστός ως αστάθεια παγοκαλύμματος θαλάσσιας βάσης (marine ice-sheet instability), (jpl.nasa.gov).
• Αντίθετα, η Ανατολική Ανταρκτική (EAIS) καλύπτεται από παχύτερο πάγο, ο οποίος στο μεγαλύτερο ποσοστό του εδράζεται πάνω από τη στάθμη της θάλασσας, (​nsidc.org: An introduction to the Antarctic Ice Sheet). Για το λόγο αυτό θεωρείται γενικά πιο σταθερή και αναμένεται να αντιδράσει πιο αργά στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η υπερυψωμένη γεωμορφολογία της και το ψυχρότερο κλίμα λειτουργούν ως προστατευτικοί παράγοντες, (​nsidc.org: Is an East Antarctic melt likely?). Ωστόσο και στην Ανατολική Ανταρκτική υπάρχουν βαθιές κοιλότητες και χαράδρες, όπως οι Wilkes Subglacial Basin, Totten και Denman, οι οποίες βρίσκονται κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, επιτρέποντας σε θερμά νερά να εισχωρήσουν και να επιταχύνουν την τήξη του πάγου, (​nsidc.org: An introduction to the Antarctic Ice Sheet).

Συνοψίζοντας, η Δυτική Ανταρκτική, με δυναμικό ανόδου στάθμης της θάλασσας περίπου 5 μέτρα, θεωρείται πολύ πιο ευάλωτη σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα σε σύγκριση με την Ανατολική Ανταρκτική, η οποία διαθέτει πάγο ικανό να αυξήσει τη στάθμη κατά περίπου 52 μέτρα, (​cam.ac.uk, nsidc.org).

Εκτιμήσεις για την άνοδο της στάθμης έως το 2100, το 2300 και μετά το 2500

Τα επιστημονικά μοντέλα συμφωνούν ότι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας έως το 2100 θα είναι μεν σημαντική, αλλά σε καμία περίπτωση δε θα φτάσει τα δεκάδες μέτρα. Σύμφωνα με την Έκθεση Αξιολόγησης AR6 της IPCC, η προβλεπόμενη άνοδος της παγκόσμιας μέσης στάθμης μέχρι το 2100 κυμαίνεται από 0,28-0,55 μέτρα (κατά το σενάριο χαμηλών εκπομπών, SSP1-1.9) και έως 0,63-1,01 μέτρα (κατά το σενάριο υψηλών εκπομπών, SSP5-8.5), (​ipcc.ch: Sea Level).

Σε παρόμοιες προβλέψεις καταλήγει και η NASA, βασισμένη σε παλαιότερες εκτιμήσεις της IPCC (RCP8.5), οι οποίες αναφέρουν άνοδο 0,6-1,1 μέτρων έως το 2100, (earthobservatory.nasa.gov). Σε οποιοδήποτε σενάριο, όμως, η άνοδος προβλέπεται τάξεις μεγέθους μικρότερη από δεκάδες μέτρα. Ενδεικτικά, η μελέτη ISMIP6 της NASA υπολογίζει ότι η συμβολή της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής μαζί θα είναι περίπου 0,38 μέτρα σε σενάρια υψηλών εκπομπών έως το 2100 , (​nasa.gov), αποτέλεσμα συνεπές με τη συνολική πρόβλεψη ανόδου της IPCC (0,7-1,0 μ.), (​ipcc.ch: Sea Level).

• Μέχρι το 2100: Οι προβλέψεις κυμαίνονται γύρω στο 1 μέτρο το πολύ, (​ipcc.ch: Sea Level​, nasa.gov). Χαρακτηριστικά η NASA αναφέρει 0,6-1,1 μέτρα ανόδου σύμφωνα με σενάριο υψηλών εκπομπών​, (earthobservatory.nasa.gov). Ενώ κατά ένα πιο αισιόδοξο σενάριο χαμηλών εκπομπών προβλέπονται 0,3-0,6 μέτρα, (earthobservatory.nasa.gov).
• Μέχρι το 2300: Οι προβλέψεις της IPCC δείχνουν άνοδο από 0,3-3,1 μέτρα (σενάριο χαμηλών εκπομπών, SSP1-2.6), έως 1,7-6,8 μέτρα (σενάριο υψηλών εκπομπών, SSP5-8.5) έως το 2300, (​ipcc.ch: Sea Level). Σε σενάρια όπου λαμβάνονται υπόψη αστάθειες όπως η κατάρρευση παγοθηκών (marine ice cliff instability), η άνοδος θα μπορούσε να φτάσει έως και 16 μέτρα, με χαμηλή βεβαιότητα, (​​ipcc.ch: Sea Level). Παλαιότερες εκτιμήσεις τοποθετούσαν το ανώτατο όριο κοντά στα 5 μέτρα μέχρι το 2300, (earthobservatory.nasa.gov).
• Μετά το 2500: Η άνοδος της στάθμης αναμένεται να συνεχιστεί για αιώνες μετά το 2100. Ακόμη και σε σενάρια, κατά τα οποία οι εκπομπές CO₂ θα μειωθούν δραστικά και θα επανέλθουν σε προ-βιομηχανικά επίπεδα μέχρι το 2300, η στάθμη ενδέχεται να είναι τουλάχιστον 1 μέτρο υψηλότερη από τα επίπεδα της περιόδου 1995-2014, ιδίως αν συμπεριληφθούν δυναμικοί μηχανισμοί τήξης παγοκαλύμματος, (​​ipcc.ch: Sea Level). Σε ακόμη μεγαλύτερες χρονικές κλίμακες, η άνοδος δεκάδων μέτρων καθίσταται πιθανή. Ιστορικά δεδομένα από θερμές γεωλογικές περιόδους δείχνουν ότι η στάθμη της θάλασσας μπορεί να ανέλθει κατά +5 έως +25 μέτρα ή ακόμα και +50-75 μέτρα, υπό συνθήκες πολύ υψηλών επιπέδων CO₂, (​ipcc.ch: Paleo Context of Global and Regional Sea Level Change). Σε κάθε περίπτωση, η άνοδος κατά δεκάδες μέτρα απαιτεί αιώνες με χιλιάδες χρόνια για να λάβει χώρα​, (svs.gsfc.nasa.gov).

Επομένως, οι επίσημες εκτιμήσεις από την IPCC και τη NASA συγκλίνουν στο ότι μέχρι το 2100, η άνοδος της στάθμης δε θα υπερβεί το 1 με 1,5 μέτρο (και αυτό μόνο σε ακραία σενάρια), ενώ η άνοδος δεκάδων μέτρων προϋποθέτει χιλιάδες χρόνια και μακροπρόθεσμες κλιματικές μεταβολές.

Γιατί μια τόσο απότομη άνοδος της στάθμης δεν είναι πιθανή μέσα σε λίγες δεκαετίες ή αιώνες

Κανένα επιστημονικό μοντέλο δεν προβλέπει άνοδο της στάθμης κατά 57 μέτρα μέσα σε λίγες δεκαετίες ή ακόμη και αιώνες. Ο βασικός λόγος είναι ότι ο ρυθμός τήξης και ροής των παγετώνων περιορίζεται από φυσικούς μηχανισμούς.

Σήμερα, η στάθμη της θάλασσας αυξάνεται με ρυθμό περίπου 3,4 χιλιοστά τον χρόνο, (earthobservatory.nasa.gov), προοδευτικά επιταχυνόμενο μεν, μακριά δε από το ρυθμό 1 μέτρο ανά έτος που θα απαιτούνταν για να φτάσουμε τα 57 μέτρα μέσα σε 50 χρόνια.

Ακόμα και στα πιο απαισιόδοξα σενάρια, η κύρια συνεισφορά στην άνοδο της στάθμης αναμένεται να συμβεί σταδιακά. Η NASA επισημαίνει ότι ακόμη και η πλήρης απώλεια των παγετώνων της Δυτικής Ανταρκτικής θα απαιτήσει αιώνες για να ολοκληρωθεί, (​jpl.nasa.gov: What would a loss of the Amundsen Sea region mean for sea level rise?). Αντίστοιχα, η IPCC επιβεβαιώνει ότι τέτοιες διεργασίες θα εκτυλιχθούν σε χρονικές κλίμακες αιώνων έως και χιλιετιών, (svs.gsfc.nasa.gov, ipcc.ch).

Αξίζει να σημειωθεί ότι, ιστορικά, η άνοδος της στάθμης κατά περίπου 120 μέτρα μετά το τέλος της τελευταίας παγετώδους περιόδου διήρκεσε περίπου 10.000 χρόνια, με μέσο ρυθμό ανόδου περίπου 1,2 εκατοστά ανά έτος.

Στις τρέχουσες συνθήκες κλιματικής αλλαγής, ακόμη κι αν σταματούσαμε άμεσα τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, η αναμενόμενη άνοδος της στάθμης έως το 2100 περιορίζεται σε μερικές δεκάδες εκατοστά έως περίπου 1 μέτρο, (ipcc.ch, earthobservatory.nasa.gov).

Συμπέρασμα

Συνολικά, η πλήρης κατάρρευση του παγοκαλύμματος της Ανταρκτικής θα μπορούσε πράγματι να προκαλέσει άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά περίπου 57-58 μέτρα. Ωστόσο, ένα τέτοιο σενάριο απαιτεί γεωλογικές χρονικές κλίμακες, δηλαδή χιλιάδες χρόνια. Οι επίσημες εκτιμήσεις της IPCC και της NASA δείχνουν ότι έως το 2100 η αναμενόμενη άνοδος δεν υπερβαίνει το 1 μέτρο, ακόμη και στα πιο ακραία σενάρια, ενώ έως το 2300 εκτιμάται σε μερικά μέτρα, όχι δεκάδες. Η Δυτική Ανταρκτική, αν και πιο ευάλωτη, μπορεί να συμβάλει στην άνοδο της στάθμης σε βάθος αιώνων, όχι άμεσα. Αντίθετα, η Ανατολική Ανταρκτική, από την οποία προέρχεται η συντριπτική πλειονότητα του δυναμικού των 57 μέτρων θεωρείται σταθερή στον ορατό χρονικό ορίζοντα. Συμπερασματικά, δεν υπάρχει καμία επιστημονική βάση που να υποστηρίζει την πρόβλεψη καταστροφικής ανόδου κατά 57 μέτρα μέσα σε δεκαετίες ή αιώνες.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

1.https://filoitexnisfilosofias.com/%cf%80%cf%8e%cf%82-%cf%84%ce%bf-%ce%bb%ce%b9%cf%8e%cf%83%ce%b9%ce%bc%ce%bf-%cf%84%cf%89%ce%bd-%cf%80%ce%ac%ce%b3%cf%89%ce%bd-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%81%ce%ba%cf%84%ce%b9/
2.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BB%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%AE
3.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%81%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE
4.https://en.wikipedia.org/wiki/Antarctic_ice_sheet
5.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%BD%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CF%83%CF%84%CE%AC%CE%B8%CE%BC%CE%B7%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%B8%CE%AC%CE%BB%CE%B1%CF%83%CF%83%CE%B1%CF%82
6.https://sealevel.nasa.gov/news/266/how-ice-shelf-loss-drives-sea-level-rise/#:~:text=The%20answer%3A%20The%20Antarctic%20ice,billion%20metric%20tons%20of%20ice
7.https://svs.gsfc.nasa.gov/4796#:~:text=The%20future%20response%20of%20the,the%20ice%20sheet%20is%20thinning
8.https://www.cam.ac.uk/research/news/ice-cores-provide-first-documentation-of-rapid-antarctic-ice-loss-in-the-past#:~:text=From%20west%20to%20east%2C%20the,on%20bedrock%20below%20sea%20level
9.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%91%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%81%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE
10.https://en.wikipedia.org/wiki/East_Antarctica
11.https://www.jpl.nasa.gov/news/the-unstable-west-antarctic-ice-sheet-a-primer/
12.https://www.colorado.edu/asmagazine/2022/08/11/unlocking-secrets-east-antarctic-ice-sheet#:~:text=completely%20melt%2C%20this%20behemoth%20structure%2C,about%20170%20feet
13.https://en.wikipedia.org/wiki/Ice_sheet
14.https://en.wikipedia.org/wiki/West_Antarctic_Ice_Sheet
15.https://www.antarcticglaciers.org/glacier-processes/grounding-lines/
16.https://en.wikipedia.org/wiki/Ice_cap
17.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CE%B3%CE%B5%CF%84%CF%8E%CE%BD%CE%B1%CF%82
18.https://www.antarcticglaciers.org/antarctica-2/west-antarctic-ice-sheet-2/marine-ice-sheets/
19.https://en.wikipedia.org/wiki/East_Antarctic_Ice_Sheet
20.https://nsidc.org/learn/ask-scientist/east-antarctic-melt-likely#:~:text=The%20West%20Antarctic%20and%20Antarctic,water%20to%20reach%20the%20ice
21.https://en.wikipedia.org/wiki/Wilkes_Basin
22.https://en.wikipedia.org/wiki/Totten_Glacier
23.https://en.wikipedia.org/wiki/Denman_Glacier
24.https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/chapter/chapter-9/#:~:text=period%20199%205%E2%80%932%20014%2C%20GMSL,ice%20sheets%2C%20with%20minor%20contributions
25.https://sealevel.nasa.gov/ipcc-ar6-sea-level-projection-tool?psmsl_id=1476&info=true
26.https://www.nasa.gov/
27.https://www.ipcc.ch/
28.https://www.carbonbrief.org/explainer-the-high-emissions-rcp8-5-global-warming-scenario/
29.https://earthobservatory.nasa.gov/images/148494/anticipating-future-sea-levels#:~:text=Intergovernmental%20Panel%20on%20Climate%20Change,sea%20level%20rise%20by%202100
30.https://ntrs.nasa.gov/citations/20150021875
31.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CF%8D%CE%BB%CE%BB%CE%BF_%CF%80%CE%AC%CE%B3%CE%BF%CF%85_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%93%CF%81%CE%BF%CE%B9%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CE%AF%CE%B1%CF%82
32.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CF%8D%CE%BB%CE%BB%CE%BF_%CF%80%CE%AC%CE%B3%CE%BF%CF%85_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%91%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%81%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82
33.https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/goddard/emissions-could-add-15-inches-to-2100-sea-level-rise-nasa-led-study-finds/#:~:text=An%20international%20effort%20that%20brought,motion%20by%20Earth%E2%80%99s%20warming%20climate
34.https://en.wikipedia.org/wiki/Carbon_dioxide
35.https://earthobservatory.nasa.gov/images/91746/sea-level-rise-is-accelerating#:~:text=The%20rate%20of%20sea%20level,NOAA
36.https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/chapter/chapter-9/#:~:text=Beyond%202100%2C%20GMSL%20will%20continue,9.6.3
37.https://en.wikipedia.org/wiki/Last_Glacial_Period
38.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BA%CF%80%CE%BF%CE%BC%CF%80%CE%AD%CF%82_%CE%B1%CE%B5%CF%81%CE%AF%CF%89%CE%BD_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CE%BA%CE%B7%CF%80%CE%AF%CE%BF%CF%85