Τέμπη – Γενικό Χημείο του Κράτους: “Από τα αποτελέσματα των αναλύσεων δεν προκύπτει τίποτα που να υποστηρίζει την ύπαρξη παράνομου φορτίου υδρογονανθράκων”  

Το Γενικό Χημείο του Κράτους απαντά σε ερωτήματα που έθεσαν τα Ellinika Hoaxes.
Τι σημαίνουν τα 12 νέα δείγματα ξυλολίου που εντοπίστηκαν στις ηλεκτρομηχανές;
Σε τι ποσότητες εντοπίστηκε το ξυλόλιο και πώς εξηγείται η ύπαρξη αρωματικών υδρογονανθάκων στο πεδίο;
Ποιο ήταν το κυρίαρχο εύρημα στα δείγματα;
Τι ισχύει για το ινδένιο;
Τι σημαίνουν όλα αυτά για το ενδεχόμενο να μεταφερόταν παράνομο φορτίο;

Στις 29 Αυγούστου 2025 κατατέθηκε στον Εφέτη Ανακριτή Λάρισας η τελευταία έκθεση του Γενικού Χημείου του Κράτους, με δείγματα που λήφθηκαν κατά την περίοδο Μαρτίου-Απριλίου 2025, στο πλαίσιο της αυτοψίας που πραγματοποίησε η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (Δ.Α.Ε.Ε.) του Πυροσβεστικού Σώματος στην περιοχή Κουλούρι, όπου φυλάσσονται τα συντρίμμια των αμαξοστοιχιών που ενεπλάκησαν στο δυστύχημα των Τεμπών. Παραθέτουμε ολόκληρη την τελευταία έκθεση του Γενικού Χημείου του Κράτους (πατήστε εδώ για να την κατεβάσετε).

Με αφορμή την έκθεση αυτή, τα Ellinika Hoaxes απευθύνθηκαν στο Γενικό Χημείο του Κράτους θέτοντας συγκεκριμένα ερωτήματα για τις ουσίες που εντοπίστηκαν, τις ποσότητες, και την πιθανότητα ύπαρξης παράνομου φορτίου. Ομαδοποιήσαμε τις απαντήσεις που λάβαμε από την κ. Σοφία Ζήση, Γενική Διευθύντρια του Γενικού Χημείου του Κράτους, και στο τέλος παρέχουμε εξηγήσεις για ποιους λόγους απευθύναμε την εκάστοτε ερώτηση, αλλά και τι μαθαίνουμε από κάθε απάντηση.

1. ΓΧΚ: Το ξυλόλιο συνδέεται με υλικά που χρησιμοποιούνται στα τρένα

Ερ. Τι είναι το ξυλόλιο, πού χρησιμοποιείται και σε ποια μορφή έχει εντοπιστεί στα δείγματα που έχετε συλλέξει και εξετάσει; 

Απ. Το ξυλόλιο είναι ένας υγρός αρωματικός υδρογονάνθρακας ο οποίος παράγεται και χρησιμοποιείται υπό τη μορφή ισομερών. Ισομερή ξυλολίου χρησιμοποιούνται ευρέως ως οργανικός διαλύτης, ως πρώτη ύλη ή ενδιάμεσο προϊόν για τη σύνθεση πληθώρας χημικών προϊόντων και αποτελούν συστατικό των καυσίμων (π.χ. βενζίνη). Επίσης αποτελεί παραπροϊόν ατελούς καύσης ή/και πυρόλυσης του ξύλου (φυσικό συστατικό), των πολυεστερικών, αλκυδικών και λοιπών πλαστικών υλών και ρητινών. Τέτοιες πλαστικές ύλες και ρητίνες έχουν ευρεία χρήση και ενδεικτικά βρέθηκαν ως συστατικά στα πάνελ των βαγονιών των τρένων. Σε όσα δείγματα ανιχνεύθηκε ξυλόλιο, αυτό ήταν υπό τη μορφή των ισομερών του, όρθο-, μέτα-, πάρα- ξυλολίου και αιθυλοβενζολίου (τα οποία έχουν ευρύτατη χρήση όπως αναφέρεται παραπάνω).

Ερ. Σε ποια κατηγορία υδρογονανθράκων (αρωματικός, μονοαρωματικός ή πολυαρωματικός) εντάσσεται το ξυλόλιο που έχει εντοπιστεί στα δείγματα που συλλέξατε και εξετάσατε και τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό σε σχέση με την καύση ή/και τη γενικότερη παρουσία του ξυλολίου στον χώρο; 

Απ. Το ξυλόλιο είναι μονοαρωματικός υδρογονάνθρακας. Η πιθανή προέλευση της παρουσίας του ξυλολίου στο χώρο, μπορεί να οφείλεται είτε στην παρουσία των υλικών που αναφέρονται στην ερώτηση 1, είτε στην ατελή καύση τους, είτε σε περιβαλλοντική ρύπανση.

Τι μαθαίνουμε από τις παραπάνω απαντήσεις:

Η παρουσία ξυλολίου στα δείγματα δεν είναι κάτι εξαιρετικό, ασυνήθιστο ή σπάνιο, αλλά συνδέεται με υλικά που χρησιμοποιούνται καθημερινά. Η παρουσία του ξυλολίου στα δείγματα εξηγείται φυσικά από τη μόλυνση του περιβάλλοντος, από τη φύση των αντικειμένων των βαγονιών, αλλά και από την ατελή καύση υλικών (π.χ. πλαστικών) της επιβατικής αμαξοστοιχίας.

2. ΓΧΚ: Το ξυλόλιο δεν είναι το κύριο εύρημα

Ερ. Πόσα δείγματα έχουν εξεταστεί συνολικά από το Μάρτιο του 2023 μέχρι σήμερα, και σε πόσα απ’ αυτά ανιχνεύτηκε ξυλόλιο;

Απ. Δείγματα συλλέχθηκαν από τον τόπο του δυστυχήματος, από τη θέση Κουλούρι και από τη θέση Πηγάδια του Ευαγγελισμού Τεμπών, καθώς και από το Αστυνομικό Τμήμα Τεμπών (δειγματοληπτικά από τα κατασχεμένα ενδύματα και προσωπικά αντικείμενα). Πραγματοποιήθηκαν εννέα (9) δειγματοληψίες κατόπιν παραγγελιών του Εφέτη ανακριτή και συλλέχθηκαν συνολικά 211 δείγματα (ημερομηνίες δειγματοληψιών: 29-03-2023, 29-09-2023, 25-10-2023, 5-04-2024, 18-04-2024, 31-05-2024, 27-09-2024, 7-03-2025 και 8-03-2025). Σε ένα ποσοστό 16% (33 στα 211 δείγματα) βρέθηκε ξυλόλιο σε επίπεδο μερών στο εκατομμύριο μεταξύ άλλων χημικών ουσιών.

Ερ. Ποιο είναι το κυρίαρχο εύρημα στα δείγματα που έχετε συλλέξει μέχρι στιγμής, πώς εξηγείται και πώς αυτό συγκρίνεται ποσοτικά με το ξυλόλιο που εντοπίστηκε;

Απ. Τόσο τα αρχικά όσο και πολλά από τα επόμενα δείγματα από τα βαγόνια ήταν εμποτισμένα με έλαια σιλικόνης (κυρίαρχο εύρημα). Περιείχαν σε ίχνη οργανικές ουσίες, μεταξύ των οποίων και ξυλόλιο. Το ξυλόλιο δεν ήταν το κύριο εύρημα.

Τι μαθαίνουμε από τις απαντήσεις:

Η ερώτηση αυτή τέθηκε ακριβώς επειδή υπάρχει πολύ μεγάλη μερίδα του Τύπου, η οποία -όταν παρουσίασε την τελευταία έκθεση του Γενικού Χημείου του Κράτους- στάθηκε αποκλειστικά στο εύρημα του ξυλολίου (παραδείγματα εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ). Ωστόσο, το ξυλόλιο δεν είναι καν το κύριο εύρημα. Εντοπίστηκε μόνο σε ορισμένα δείγματα και σε πολύ μικρές ποσότητες.

3. ΓΧΚ: Δεν προκύπτει ύπαρξη παράνομου φορτίου – Αναμενόμενες οι ποσότητες

Ερ. Ποια είναι η μέγιστη ποσότητα ξυλολίου που έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής και τι σημαίνει αυτό; Θεωρείται φυσιολογική; 

Απ. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις ξυλολίου βρέθηκαν σε τρία δείγματα από τοιχώματα βαγονιών που είναι σύνθετα υλικά και αποτελούνται από πολυμερές ενισχυμένο με ίνες γυαλιού (FRP). Από τη χημική ανάλυση των τεμαχίων προσδιορίστηκε η παρουσία ξυλολίου σε συγκεντρώσεις έως 1116 mg/kg μεταξύ άλλων χημικών ουσιών και αρωματικών υδρογονανθράκων. Τα επίπεδα αυτά είναι αναμενόμενα λόγω του είδους του υλικού.

Η συγκέντρωση του ξυλολίου που βρέθηκε στα δείγματα, εκτός των προαναφερθέντων τριών δειγμάτων, ήταν μέχρι κάποια μέρη στο εκατομμύριο (μικρότερο από 5 mg/kg). Σχετικά με την παρουσία του ανατρέξτε στην απάντηση της ερώτησης 1.

Ερ. Στον δημόσιο διάλογο συναντά κανείς συχνά την ερμηνεία ότι η παρουσία ιχνών ξυλολίου στα δείγματα αυτά σημαίνει ότι υπήρχε οπωσδήποτε παράνομο φορτίο υδρογονανθράκων. Πώς θα απαντούσατε σε αυτό;

Απ. Από τα αποτελέσματα των αναλύσεων δεν προκύπτει τίποτα από όλα αυτά. 

Ερ. Η συνολική ποσότητα ξυλολίου που έχει καταμετρηθεί ως τώρα θα μπορούσε αθροιστικά να συνθέτει μια ικανή ποσότητα εύφλεκτης ύλης; 

Απ. Οι συγκεντρώσεις που βρέθηκαν είναι στο επίπεδο του μέρους στο εκατομμύριο και αυτό σε κάποια μόνο δείγματα. Η συγκέντρωση αυτή αντιστοιχεί σε 1 γραμμάριο για κάθε τόνο χώμα.

Τι μαθαίνουμε από τις παραπάνω απαντήσεις:

Οι ερωτήσεις αυτές τέθηκαν με βάση τις θεωρίες που διατυπώνονται στον δημόσιο διάλογο από μέσα ενημέρωσης, τεχνικούς συμβούλους, πολιτικά πρόσωπα και μέρος του πλυθυσμού, που επικαλούνται τις αναλύσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους, για να συνδέσουν τα ευρήματα ξυλολίου με την πυρόσφαιρα, την έκρηξη και την ύπαρξη παράνομου φορτίου.

Το Γενικό Χημείο του Κράτους ξεκαθαρίζει ότι “από τα αποτελέσματα των αναλύσεων δεν προκύπτει τίποτα από όλα αυτά”. Με απλά λόγια, οι θεωρίες αυτές δεν στηρίζονται στα πραγματικά δεδομένα, και οι ποσότητες που εντοπίστηκαν είναι πολύ μικρές.

Επίσης, ξεκαθαρίζει ότι ακόμα και στην περίπτωση που εντοπίστηκαν μεγαλύτερες ποσότητες ξυλολίου, στο τοίχωμα των βαγονιών, αυτές δικαιολογούνται από το είδος του πλαστικού του υλικού των βαγονιών και είναι αναμενόμενες και φυσιολογικές.

4. ΓΧΚ: Δεν προκύπτουν νέα στοιχεία από την τελευταία δειγματοληψία

Ερ. Από ποια σημεία λήφθηκαν δείγματα στην τελευταία έκθεση του Γ.Χ.Κ. από τις δειγματοληψίες του Μαρτίου 2025; Μαθαίνουμε κάτι καινούριο από αυτές; 

Απ. Τα δείγματα λήφθηκαν από τις δύο ηλεκτράμαξες της εμπορικής αμαξοστοιχίας και από το κυλικείο της επιβατικής που φυλάσσονται στη θέση Κουλούρι. Από τις αναλύσεις δεν προέκυψαν νέα στοιχεία.

Ερ. Υπήρξε διαφοροποίηση στη συγκέντρωση ξυλολίου ανάλογη του χρόνου λήψης;

Απ. Από τα αποτελέσματα των αναλύσεων δεν προκύπτει τέτοιο συμπέρασμα.

Ερ. Πότε ολοκληρώθηκε η εξέταση των δειγμάτων που λήφθηκαν εντός του Μαρτίου 2025; 

Απ. Οι εξετάσεις ολοκληρώθηκαν τον Αύγουστο 2025. Τα δείγματα φυλάσσονται σε ελεγχόμενες συνθήκες.

Ερ. Δεδομένου ότι έχουν περάσει πάνω από 2 χρόνια μετά το δυστύχημα, κατά πόσο τα αποτελέσματα των πρόσφατων δειγμάτων μπορεί να αντικατοπτρίζουν τις συνθήκες εκείνων των ημερών;

Απ. Τα πρώτα δείγματα λήφθηκαν στις 29-03-2023. Με την πάροδο του χρόνου υγρές πτητικές ουσίες που δεν έχουν απορροφηθεί/προσροφηθεί σε κάποιο υπόστρωμα μπορεί να εξατμιστούν. Το μίγμα των ξυλολίων έχει σημείο ζέσεως 138.5  ^οC που σημαίνει ότι εξατμίζεται δυσκολότερα από το νερό (σημείο ζέσεως 100 ^οC).

Τι μαθαίνουμε από τις παραπάνω απαντήσεις:

Οι ερωτήσεις αυτές τέθηκαν για να γίνει κατανοητό αν υπήρχαν διαφορές στα ευρήματα των παλαιότερων δειγματοληψιών σε σχέση με την τελευταία έκθεση που κατατέθηκε τον Αύγουστο του 2025. Τότε, μεγάλη μερίδα του Τύπου παρουσίασε την έκθεση αυτή ως μια “αποκάλυψη-σοκ“, ως “ανατροπή” και ως “βόμβα“. Ωστόσο, το Γενικό Χημείο του Κράτους ξεκαθαρίζει ότι τίποτα καινούριο και διαφορετικό δεν μαθαίνουμε από την τελευταία έκθεση.

5. ΓΧΚ: “Οι υπόλοιπες ουσίες δικαιολογούνται από τη φύση των αντικειμένων που εξετάστηκαν”

Ερ. Στις εκθέσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους βλέπουμε το ξυλόλιο να συνυπάρχει με άλλες ουσίες, όπως, μεταξύ άλλων, το 1-μέθυλο-4(φαίνυλο-μέθυλο) βενζόλιο και ισομερή της, καθώς και το μέθυλο-αίθυλο-βενζόλιο. Τι σημαίνει αυτό και πώς θα το εξηγούσατε; 

Απ. Βρέθηκε πολύ μεγάλος αριθμός χημικών ουσιών που δικαιολογείται από τη φύση των αντικειμένων που εξετάστηκαν και τα προϊόντα χημικών αντιδράσεων που αναμένεται να παρήχθησαν κατά το δυστύχημα και την καύση και πυρόλυση. Οι συγκεκριμένες ουσίες είναι διαλύτες ή είναι συστατικά διαλυτών ή χρησιμοποιούνται για την παραγωγή διαφόρων παρασκευασμάτων όπως χρώματα.

Τι μαθαίνουμε από το σύνολο των Εκθέσεων του Γενικού Χημείου του Κράτους

Μέσα σε αυτά τα 2,5 χρόνια από την τραγωδία των Τεμπών, το Γενικό Χημείο του Κράτους έχει καταθέσει στις αρμόδιες Αρχές μια σειρά εκθέσεων για δειγματοληψίες που έγιναν από τον Μάρτιο του 2023 έως τον Μάρτιο του 2025. (Μπορείτε να πατήσετε εδώ και εδώ για να τις κατεβάσετε).

Επίσης, έχει τοποθετηθεί δημόσια δύο φορές, μία στο άρθρο της Καθημερινής “Τέμπη: Τι απαντά το Χημείο του Κράτους για το ξυλόλιο, τα έλαια σιλικόνης και την πυρόσφαιρα”, απαντώντας σε ερωτήσεις με αφορμή τις παλαιότερες δειγματοληψίες και μία στα Ellinika Hoaxes, στο παρόν άρθρο, με αφορμή τις τελευταίες δειγματοληψίες.

Από όλα αυτά τα στοιχεία γίνεται ξεκάθαρο ότι τα πραγματικά δεδομένα έχουν γίνει αντικείμενο παρερμηνείας. Ας δούμε, λοιπόν, μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα παραπληροφόρησης, τι μαθαίνουμε πραγματικά από τις εκθέσεις του Γ.Χ.Κ., τα αποτελέσματα των οποίων έχουν χρησιμοποιηθεί παραπλανητικά.

Οι ουσίες που ανιχνεύθηκαν εντοπίστηκαν σε ίχνη στην πλειοψηφία του δείγματος

Η πλειοψηφία των πτητικών ή ημιπτητικών ουσιών εντοπίστηκαν σε ίχνη, κάτι που γίνεται εύκολα αντιληπτό μέσα από τις ίδιες τις εκθέσεις του Γ.Χ.Κ.:

Το δεδομένο αυτό παραλείπεται και αποσιωπάται από πληθώρα μέσων ενημέρωσης (ενδεικτικά παραδείγματα εδώ, εδώ κι εδώ). Σε αυτά, είχαμε διαβάσει με αφορμή την τελευταία έκθεση τα εξής:

Νέα στοιχεία έρχονται στο φως για τα Τέμπη, καθώς σύμφωνα με το in.gr, το Γενικό Χημείο του Κράτους σε έγγραφο που απέστειλε στις 29 Αυγούστου 2025, και ενώ η ανακριτική διαδικασία έκλεινε, ανέφερε ότι σε 12 από τα 28 δείγματα που εξέτασε από τα κρίσιμα σημεία των συντριμμιών του τρένου, εντόπισε ξυλόλιο, βενζόλιο κι άλλους κυκλικούς υδρογονάνθρακες.

Από τις απαντήσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους γνωρίζουμε ότι συλλέχθηκαν συνολικά 211 δείγματα. Από αυτά, ξυλόλιο εντοπίστηκε σε μόλις 33, σε συγκεντρώσεις που δεν υπερβαίνουν το “επίπεδο του μέρους στο εκατομμύριο”, δηλαδή, το “1 γραμμάριο για κάθε τόνο χώματος”.

Απ. […] Πραγματοποιήθηκαν εννέα (9) δειγματοληψίες κατόπιν παραγγελιών του Εφέτη ανακριτή και συλλέχθηκαν συνολικά 211 δείγματα (ημερομηνίες δειγματοληψιών: 29-03-2023, 29-09-2023, 25-10-2023, 5-04-2024, 18-04-2024, 31-05-2024, 27-09-2024, 7-03-2025 και 8-03-2025). Σε ένα ποσοστό 16% (33 στα 211 δείγματα) βρέθηκε ξυλόλιο σε επίπεδο μερών στο εκατομμύριο μεταξύ άλλων χημικών ουσιών. […] Οι συγκεντρώσεις που βρέθηκαν είναι στο επίπεδο του μέρους στο εκατομμύριο και αυτό σε κάποια μόνο δείγματα. Η συγκέντρωση αυτή αντιστοιχεί σε 1 γραμμάριο για κάθε τόνο χώμα.

Το δεδομένο αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό να αναφέρεται όταν παρουσιάζονται στο ευρύ κοινό τα ευρήματα των εκθέσεων, καθώς οι ουσίες που αναγράφονται ως “ίχνη” ισοδυναμούν στην πραγματικότητα με απειροελάχιστα χιλιοστά του γραμμαρίου. Πώς το γνωρίζουμε αυτό;

Τον Ιούλιο του 2023, ο δικαστικός πραγματογνώμονας, Δρ. Απόστολος Βασιλάκος, σε έγγραφο αλληλογραφίας του με το Γ.Χ.Κ., ζήτησε και έλαβε ενημέρωση σχετικά με τις ποσότητες που έχουν ανιχνευθεί στα δείγματα που είχε συλλέξει μέχρι τότε η χημική υπηρεσία, αλλά και τη μέθοδο που ακολουθήθηκε. Από το έγγραφο αυτό, το οποίο έχουμε στην κατοχή μας, μαθαίνουμε ότι τα ίχνη αφορούν ουσίες που συγκεντρώνονται σε ποσότητες μερών στο εκατομμύριο ή στο δισεκατομμύριο.

Αναφορά στο έγγραφο αυτό έγινε και στο δημοσίευμα της Καθημερινής, όπου αναφέρονται τα εξής:

Το Χημείο απαντάει ότι η «ευρεθείσα συγκέντρωση ξυλολίου μικρότερη του 1 mg/kg στο δειγματισθέν υλικό, μεταφράζεται σε μέγιστη συνολική ποσότητα ξυλολίου σε όλη την επιφάνεια που δειγματίστηκε μικρότερη του 0,1 mg ή μικρότερη του 0,0001 γραμμαρίων». Σε άλλο σημείο αναφέρεται ότι η «συγκέντρωση ξυλολίου στο δείγμα 20 είναι C = 0,35 mg / kg εδάφους, δηλαδή μικρότερη από 1 μέρος στο εκατομμύριο».

Πράγματι, όσα αναφέρει το παραπάνω έγγραφο αλληλογραφίας για το δείγμα 20 (το υψηλότερο σε συγκέντρωση μέχρι τότε δείγμα) και το δείγμα 2 είναι πολύ διαφωτιστικά για τα μεγέθη των ουσιών που εντοπίστηκαν ως ίχνη.

Στην ουσία, λοιπόν, οι ουσίες που εντοπίζονται σε “ίχνη” αφορούν αμελητέες μικροποσότητες απειροελάχιστων χιλιοστών του γραμμαρίου.

Τι δείχνουν συγκριτικά άλλες μελέτες για τις υψηλότερες συγκεντρώσεις ξυλολίου;

Στο ίδιο έγγραφο αλληλογραφίας του Γ.Χ.Κ. με τον δικαστικό πραγματογνώμονα Δρ. Απόστολο Βασιλάκο, το Γ.Χ.Κ. για να αιτιολογήσει τις παρατηρούμενες ποσότητες ξυλολίου στα δείγματα, παραπέμπει στο έγγραφο “Toxicological Profile for Xylene“ του Υπουργείου Υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η μέγιστη συγκέντρωση ξυλολίου που ανιχθεύθηκε στα δείγματα του Γ.Χ.Κ. φτάνει σε συγκεντρώσεις έως 1,116 mg/kg, ενώ από τις εκθέσεις του Γ.Χ.Κ. και από τη βιβλιογραφία γνωρίζουμε ότι το ξυλόλιο χρησιμοποιείται κυρίως ως διαλύτης (υγρό που μπορεί να διαλύσει άλλες ουσίες) και ως καθαριστικό για χρώματα και βερνίκια.

Σύμφωνα, λοιπόν, με το παραπάνω έγγραφο που παραθέτει το Γ.Χ.Κ. (σελ. 237), μελέτες έδειξαν ότι “οι συγκεντρώσεις του o-ξυλενίου που μετρήθηκαν σε ένα αλκυδικό αστάρι και σε τρία χρώματα αλκυδικού σμάλτου ήταν 1,390, 4,910, 5,480 και 6,920 mg/kg (ppm). Οι συγκεντρώσεις του p-ξυλενίου σε αυτές τις βαφές ήταν 230, 730, 1,450 και 1,360 mg/kg (ppm)“.

Με απλά λόγια, η μέγιστη συγκέντρωση ξυλολίου που μετρήθηκε σε τοίχωμα βαγονιού στα Τέμπη είναι απολύτως εντός των φυσιολογικών επιπέδων που συναντώνται σε βαμμένες επιφάνειες.

Το ξυλόλιο δεν είναι το κύριο εύρημα στις αναλύσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους

Συνολικά στην τελευταία έκθεση του Γ.Χ.Κ., το ξυλόλιο όχι απλώς δεν είναι το κυρίαρχο εύρημα, αλλά εμφανίζεται τρίτο σε συχνότητα πίσω από τα έλαια σιλικόνης και το ινδένιο. Στον ακόλουθο πίνακα παρουσιάζουμε το πόσο συχνά εντοπίζονται οι ουσίες στα αποτελέσματα του Γενικού Χημείου του Κράτους για την τελευταία έκθεση. Τα έλαια σιλικόνης εντοπίζονται σε 20 από τα 28 δείγματα, το ινδένιο σε 16 από τα 28 και το ξυλόλιο σε 13 από τα 28.

Το ίδιο διαπιστώνεται και από τις προηγούμενες εκθέσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους. Το ξυλόλιο δεν είναι το κύριο εύρημα της χημικής Υπηρεσίας αλλά συνυπάρχει ως εύρημα από κοινού με άλλες πτητικές ουσίες, όπως τα κυκλικά μεθυλοσιλοξάνια, που αποτελούν παραπροϊόν της θερμικής διάσπασης των ελαίων σιλικόνης (πολυδιμεθυλοσιλοξάνιο – PDMS) ή το βενζόλιο, το οποίο “ενδέχεται να αποτελεί προϊόν διάσπασης συστατικών του ελαίου σιλικόνης”, όπως αναφέρει το Γ.Χ.Κ. Ενδεικτικά παραθέτουμε μια συλλογή αποτελεσμάτων:

Το ινδένιο πιο συχνό από το ξυλόλιο – Μήπως αυτό είναι ύποπτο;

Όπως διαπιστώσαμε για την τελευταία έκθεση του Γ.Χ.Κ., το ινδένιο ανιχνεύεται σε περισσότερα δείγματα από ότι το ξυλόλιο. Για τον λόγο αυτό, παρατηρήσαμε την πρόσφατη ενοχοποίησή του από πολιτικά πρόσωπα, όπως ο Αλέξανδρος Αυλωνίτης, βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, και ο Κυριάκος Βελόπουλος, Πρόεδρος του κόμματος “Ελληνική Λύση”, ο οποίος παραθέτει σχετικό βίντεο του τεχνικού συμβούλου Αχιλλέα Μιχόπουλου. Ο κ. Μιχόπουλος, στο βίντεο αυτό, ισχυρίστηκε ότι “το ινδένιο σε συνδυασμό με την καυστική ποτάσα χρησιμοποιείται σε καύσιμα αεροσκαφών”, ενώ ο κ. Αυλωνίτης ισχυρίστηκε ότι “το ινδένιο έχει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που μπορεί να οδηγήσουν σε έκρηξη και παράγουν αυτά που λέμε ξυλόλιο, τουλόλιο κλπ”.

Και τα δύο αυτά πρόσωπα επικαλούνται τα ευρήματα του Γενικού Χημείου του Κράτους για να τονίσουν ένα εύρημα, αποσιωπώντας ή αγνοώντας τις εξηγήσεις που παρέχονται για τις ουσίες αυτές μέσα στις ίδιες τις εκθέσεις του Γ.Χ.Κ.

To Γ.Χ.Κ. μας λέει ότι ο συγκεκριμένος τύπος ινδενίου, που εντοπίστηκε, χρησιμοποιείται στη βιομηχανία για την παραγωγή ουσιών που επιβραδύνουν την καύση σε πλαστικά υλικά. Συγκεκριμένα:

“Το 2,3-διυδρο-1,1,3-τριμέθυλο-3-φαίνυλο-1Η-ινδένιο αναφέρεται στην ηλεκτρονική βιβλιογραφία ως ενδιάμεση ουσία για την παραγωγή πολυβρωμιομένων επιβραδυντών καύσης για πλαστικά”.

Ειδικότερα, ο συγκεκριμένος τύπος ινδενίου χρησιμοποιείται για την παραγωγή ενώσεων που περιέχουν πολλά άτομα βρωμίου (πολυβρωμιομένων επιβραδυντών καύσης), τα λεγόμενα BFRs (Brominated Flame Retardant). Τα BFRs λειτουργούν ως επιβραδυντές καύσης και χρησιμοποιούνται για την κατασκευή προϊόντων όπως ηλεκτρονικές συσκευές, πλαστικά, κουρτίνες, ηλεκτρικοί πίνακες, μονώσεις και έπιπλα. [πηγή]

Επιπλέον, όπως μας απαντά το Γενικό Χημείο του Κράτους, οι τελευταίες δειγματοληψίες προέρχονται “από τις δύο ηλεκτράμαξες της εμπορικής αμαξοστοιχίας και από το κυλικείο της επιβατικής”.

Αυτό σημαίνει ότι η παρουσία του ινδενίου εξηγείται φυσιολογικά από τη χρήση πλαστικών με επιβραδυντές φλόγας (BFRs) που αναμένεται να χρησιμοποιούνται σε εξαρτήματα των βαγονιών, όπως κουρτίνες, ηλεκτρολογικός εξοπλισμός, μονώσεις καλωδίων κ.α. [πηγή 1] [πηγή 2]

Επιπλέον, ο συγκεκριμένος τύπος ινδενίου δεν βρίσκεται ελεύθερος στη φύση, αλλά συντίθεται εργαστηριακά [πηγή 1] [πηγή 2] [πηγή 3].

Συνεπώς, η παρουσία του ινδενίου στο πεδίο, από τη στιγμή που δεν υπάρχει ελεύθερο στη φύση, υποδηλώνει την πυρόλυση υλικών που αναμένεται να βρίσκονται σε ηλεκτρομηχανές τρένων και βαγόνια που περιείχαν συστατικά που επιβραδύνουν την καύση (BFR).

Πώς εξηγείται, όμως, ότι βρέθηκαν υπολείμματα ουσιών από καύση στο εσωτερικό των άκαυστων ηλεκτρομηχανών της εμπορικής αμαξοστοιχίας, όπως βεβαιώνει και η έκθεση αυτοψίας της ΔΑΕΕ; Ας προσπαθήσουμε να απαντήσουμε μέσα από ένα παράδειγμα που εξετάσαμε σε βάθος, με αφορμή και την πρόσφατη παραπληροφόρηση.

Τα υπολείμματα καύσης στις άκαυστες ηλεκτρομηχανές της εμπορικής αμαξοστοιχίας – η εξήγηση

Το σχετικό δημοσίευμα του in.gr, για την τελευταία έκθεση του Γ.Χ.Κ., το οποίο αναπαράχθηκε από πολλούς άλλους ιστότοπους, παρουσίασε μία και μοναδική εικόνα της έκθεσης, προβάλλοντας σε περίοπτη θέση το εύρημα του ξυλολίου, μεγεθύνοντάς το και βάζοντάς το σε κόκκινο πλαίσιο.

Η φωτογραφία αυτή προέρχεται από το δείγμα 18 της τελευταίας έκθεσης του Γ.Χ.Κ. Πάμε να δούμε τι μαθαίνουμε πραγματικά για το συγκεκριμένο δείγμα, εξετάζοντας βήμα-βήμα αυτά που αναγράφονται στην τελευταία έκθεση του Γ.Χ.Κ. (πατήστε εδώ για να την κατεβάσετε):

1. Στην περιγραφή του δείγματος, αναφέρεται ότι το δείγμα 18 είναι ένα “σκούρο καφέ υλικό”, το οποίο πάρθηκε με βαμβάκι από μια μικρή γκρι επιφάνεια στο εσωτερικό του μπροστινού μέρους της 2ης ηλεκτρομηχανής της εμπορικής αμαξοστοιχίας.

Τι είναι αυτή η σκούρα καφέ σκόνη;

2. Κατά τη μικροσκοπική εξέταση, όπως αναφέρεται στην έκθεση, το Χημείο διέκρινε ότι πρόκειται για “σκόνη” στην οποία εντοπίζονται “θραύσματα υλικών διαφόρων χρωμάτων”.
   
   Αυτό σημαίνει ότι η επιφάνεια από την οποία πάρθηκε το δείγμα, έχει επιμολυνθεί από ξένες ουσίες που επικάθισαν στην επιφάνεια. Αυτή η επιμόλυνση πιθανότατα συνέβη είτε από στάχτη που μεταφέρθηκε με τον αέρα, είτε από χώμα και βροχή, καθώς τα συντρίμμια είναι εντελώς εκτεθειμένα εδώ και δυόμιση χρόνια, είτε από την επαφή των συντριμμιών με ξένα σώματα και χώμα κατά τη μεταφορά τους.

3. Με τη μέθοδο της φασματομετρίας (FT-IR), μια μέθοδος που ακολουθείται για την “ταυτοποίηση συστατικών”, όπως αναφέρεται στην έκθεση, το δείγμα ταυτοποιήθηκε με τα έλαια σιλικόνης.

4. Με τη μέθοδο της αέριας χρωματογραφίας (GC/MS), το Χημείο ταυτοποίησε ως κύριο εύρημα της καύσης (αναγράφεται πρώτο στη λίστα) τα ολιγομερή διμεθυλοπολυσιλοξάνια, τα οποία αποτελούν προϊόν της θερμικής διάσπασης των ελαίων σιλικόνης.
   
   Επιπλέον, εντόπισε σε ίχνη ουσίες που αποτελούν παράγωγα καύσης ή θερμικής διάσπασης πλαστικών και μονωτικών υλικών, όπως το ινδένιο, και λιπαντικών, όπως το παλμιτικό και το στεατικό οξύ. (Οι πληροφορίες αυτές αντλούνται από τις Σημειώσεις που παραθέτει το Γενικό Χημείο του Κράτους, κάτω από τα αποτελέσματα, για κάθε ουσία που εντοπίζεται):

Όπως αναφέρει το Γ.Χ.Κ., “Σημειωτέον ότι στον χώρο έχει γίνει καύση και πυρόλυση πληθώρας οργανικών χημικών ουσιών που είναι συστατικά αντικειμένων και μιγμάτων που αναμένεται να βρίσκονται σε μια αμαξοστοιχία”.

Άρα, η καφέ σκούρα σκόνη αποτελείται κατά κύριο λόγο από ίχνη καμένων λαδιών και όχι από ξυλόλιο.

Τι άλλες ουσίες εντόπισε το Γ.Χ.Κ.; Τι σημαίνει αυτό για το ινδένιο;

5. Με τη μέθοδο της αέριας χρωματογραφίας, το Χημείο ταυτοποίησε, πάλι, ίχνη από τα παράγωγα της καύσης των ελαίων σιλικόνης (ολιγομερή διμεθυλοσιλοξάνια), ενώ με την εφαρμογή της τεχνικής Headspace-GC/MS ταυτοποιήθηκαν σε ίχνη, κατά σειρά:
   – παράγωγα καύσης των ελαίων σιλικόνης (ολιγομερή διμεθυλοπολυσιλοξάνια)
   – παράγωγα διάσπασης πλαστικών, ρητινών, μονωτικών (ινδένιο, ξυλόλιο)
   – παράγωγα διάσπασης προϊόντων που χρησιμοποιούν διαλύτες (οξικός 2-αιθόξυ-1-μέθυλο-αίθυλ-εστέρας)
   – λοιποί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (αίθυλο βενζόλιο, τιμέθυλο βενζόλιο κ.α.), οι οποίοι χρησιμοποιούνται, κυρίως, ως διαλύτες σε χρώματα και αποτελούν παραπροϊόντα καύσης πλαστικών και πολυεστερικών ρητινών.

Πληροφορίες για κάθε μία από τις παραπάνω ουσίες αντλούμε από τις Σημειώσεις που παραθέτει το Γενικό Χημείο του Κράτους, κάτω από τα αποτελέσματα, για κάθε ουσία που εντοπίζεται. Για τις ουσίες που εντοπίστηκαν αναφέρονται τα εξής:

Συμπερασματικά:

1. Η φωτογραφία που παρέθεσε το in.gr προέρχεται από δείγμα καμμένων λαδιών.
   
   Η αναφορά στο ξυλόλιο είναι εντελώς παραπλανητική, καθώς δεν αποτελεί το κυρίαρχο εύρημα και εντοπίζεται μονάχα ως ίχνος σε αμελητέα ποσότητα.
   
2. Το ινδένιο, μαζί με τις άλλες ουσίες, εντοπίζεται σε ίχνη και πιθανότατα προέρχεται από τη στάχτη και το χώμα που έχουν επικαθίσει πάνω στην επιφάνεια του δείγματος.

Τι υποστηρίζουν άλλοι επιστήμονες που εξέτασαν τις αναλύσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους

Από την πλευρά του, ο καθηγητής του ΕΜΠ, κ. Δημήτρης Καρώνης, εξηγεί στο πόρισμά του ότι η παραγωγή του ξυλολίου προκύπτει από την καύση διαφορετικού τύπου πλαστικών και πολυμερών:

Ο κ. Καρώνης, σχολιάζοντας, επίσης, τα ευρήματα του Γ.Χ.Κ., και συγκεκριμένα αυτά που εντοπίζουν υψηλότερες συγκεντρώσεις ξυλολίου, αναφέρει ότι τα δείγματα που εξετάστηκαν αφορούν αντικείμενα που κατασκευάζονται από ακόρεστο πολυεστέρα, στον οποίο το ξυλόλιο ενσωματώνεται ως διαλύτης. Επιπλέον, αναφέρει και μια σειρά πιθανών άλλων προελεύσεων του ξυλολίου ως κατάλοιπο από βαφές και επιχρίσματα, ως προϊόν της θερμικής αποικοδόμησης πλαστικών, ως υπόλειμμα από βιομηχανικά υλικά (π.χ. κόλλες) κ.α. (σελ.108):

1. Η ανίχνευση ξυλολίου στις μικρές αναλογίες της τάξεως των mg/kg που εντοπίσθηκαν στα δείγματα, οφείλονται πιθανότατα στα κατάλοιπα των ιχνών αυτού του διαλύτη, τα οποία παραμένουν στην αλκυδική ρητίνη μετά τον πολυμερισμό.
   
2. Είναι ακόμη πιθανό, τα ανιχνευόμενα ίχνη αρωματικών υδρογονανθράκων να προέρχονται από την θερμική αποικοδόμηση αλυσίδων στυρενίου, το οποίο προστίθεται στα εμπορικά σκευάσματα του ακόρεστου πολυεστέρα σε αναλογίες περί το 35%.
   
3. [Λ]όγω της υψηλής ικανότητας απορρόφησης διαλυτών του καθαρού πολυεστέρα, όλες οι πτητικές ενώσεις που περιλαμβάνουν τα ακατέργαστα υλικά επίστρωσης μπορεί να παραμείνουν ως υπολείμματα και να συμπεριφέρονται ως πτητικές οργανικές ενώσεις.
   
4. Επίσης το ξυλόλιο είναι μία από τις πτητικές οργανικές ενώσεις που ανιχνεύθηκαν κατά τον έλεγχο για εκπομπές πτητικών οργανικών ενώσεων από βιομηχανικές δραστηριότητες σχετιζόμενες με ενισχυμένες πολυεστερικές ρητίνες.
   
5. Όσον αφορά τις εποξειδικές ρητίνες, το ξυλόλιο βελτιώνει την ευκολία εφαρμογής τους εποξειδικής ρητίνης μειώνοντας το ιξώδες τους. Αντίστοιχη διαδικασία αλλά με μεγαλύτερη ποσότητα ξυλολίου ως διαλύτη χρησιμοποιείται και στην περίπτωση των χρωμάτων εποξειδικής βάσης.

Αντίστοιχα, και ο Paul Jowett, στην τεχνική έκθεση που συνέταξε για λογαριασμό οικογενειών θυμάτων αναφέρει:

Στις ρητίνες που χρησιμοποιούνται για τη συγκόλληση υλικών από υαλοβάμβακα περιλαμβάνονται πολυμερικές δομές που έχουν μοριακές μονάδες οι οποίες δεν είναι αισθητά ανόμοιες από τις ενώσεις υψηλότερου μοριακού βάρους που επονομάζονται. Από αυτό προκύπτει ότι οι εν λόγω ενώσεις μπορεί κάλλιστα να είναι προϊόντα ατελούς καύσης των ρητινών από υαλοβάμβακα που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή της ατμομηχανής […]

Ενώ σε άλλο σημείο της έκθεσής του, σχολιάζοντας το ενδεχόμενο μεταφοράς παράνομου φορτίου υποστηρίζει ότι:

[Δ]εν εξηγείται γιατί ανιχνεύθηκαν ξυλόλια σε δείγμα το οποίο ελήφθη από την επιβατική ατμομηχανή (δείγμα υπ’ αριθ. 14). Μάλλον, το τελευταίο εύρημα συνάδει με την υπόθεση ότι τα ξυλόλια παρήχθησαν ως προϊόντα ατελούς καύσης των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή των ατμομηχανών/βαγονιών.

Συμπέρασμα

Σύμφωνα με τις απαντήσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους στα Ellinika Hoaxes, αλλά και μέσα από τις εκθέσεις που έχει καταθέσει στις αρμόδιες ανακριτικές Αρχές, το ξυλόλιο που εντοπίστηκε στα δείγματα οφείλεται σε υπολείμματα της θερμικής αποικοδόμησης των ίδιων των υλικών του τρένου όπως βαφές, ρητίνες, πλαστικά ή συγκολλητικά, ενώ το ινδένιο, στη μορφή που εντοπίστηκε, μπορεί να οφείλεται στην πυρόλυση υλικών που αναμένεται να υπάρχουν σε ηλεκτρομηχανές και βαγόνια. Τόσο οι ουσίες που ανιχνεύθηκαν όσο και οι συγκεντρώσεις που εντοπίστηκαν είναι φυσιολογικές και αναμενόμενες για το είδος των υλικών των τρένων. Το Γενικό Χημείο του Κράτους ξεκαθαρίζει ότι από τα αποτελέσματα των αναλύσεων δεν προκύπτει τίποτα που να υποστηρίζει την ύπαρξη παράνομου φορτίου υδρογονανθράκων.  

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

1. https://www.larissanet.gr/2025/09/03/tempi-ta-211-deigmata-tou-nchk-to-xylolio-kai-oi-apantiseis-karoni-sta-erotimata-tou-anakriti/
2. https://www.kathimerini.gr/society/563488744/tempi-ti-apanta-to-chimeio-toy-kratoys-gia-to-xylolio-ta-elaia-silikonis-kai-tin-pyrosfaira/
3. https://cfpub.epa.gov/si/si_public_record_report.cfm?Lab=NHSRC&dirEntryId=339252
4. [METHOD 8260D VOLATILE ORGANIC COMPOUNDS BY GAS CHROMATOGRAPHY/MASS SPECTROMETRY] https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/method_8260d_update_vi_final_03-13-2017.pdf
5. https://www.canada.ca/en/health-canada/services/publications/healthy-living/residential-indoor-air-quality-guidelines-xylenes.html
6. [Έγγραφο EPA Method 8260C] https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/8260c_tables_not_found_in_8260d.pdf
7. [Αλληλογραφία Γ.Χ.Κ. με δικαστικό πραγματογνώμονα] https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/%CE%91%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CC%81%CE%B1-%CE%BC%CE%B5-%CE%93%CE%A7%CE%9A-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%BE%CF%85%CE%BB%CE%BF%CC%81%CE%BB%CE%B9%CE%BF.pdf
8. [Εκθέσεις Γενικού Χημείου του Κράτους, δειγματοληψίες 2023] https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/%CE%88%CE%BA%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B7-%CE%A7%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%A5%CF%80%CE%B7%CF%81%CE%B5%CF%83%CE%AF%CE%B1%CF%82.pdf
9. [Έκθεση Γενικού Χημείου του Κράτους, 29.8.2025] https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/2025_03_07-%CE%91%CE%BD%CE%AC%CE%BB%CF%85%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B5%CE%B9%CE%B3%CE%BC%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%94%CE%91%CE%95%CE%95_1.pdf
10. [Κατευθυντήριες Οδηγίες Υπ. Υγείας Καναδά για Ξυλόλιο] https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/residential-indoor-air-quality-guidelines-xylenes.pdf
11. https://www.inchem.org/documents/ehc/ehc/ehc190.htm
12. https://en.wikipedia.org/wiki/Fourier-transform_infrared_spectroscopy
13. https://en.wikipedia.org/wiki/Gas_chromatography%E2%80%93mass_spectrometry
14. https://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1484331.html
15. https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C3910358&Mask=80
16. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/19793
17. [Toxicological Profile for Xylene] https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/tp71.pdf
18. https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/Evaluation-of-Chemical-Exposures-in-the-Hazardous-Waste-Industry.pdf
19. https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/250513100159_%CE%88%CE%BA%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B7-%CF%80%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%BD%CF%89%CE%BC%CE%BF%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B7%CF%82%CE%9A%CE%B1%CF%81%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82_e7d4bdf9-2384-4_250513_095208-1.pdf
20. https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/brominated-flame-retardants
21. https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/jowett-tempi.pdf