Ευαίσθητο περιεχόμενο
Ευαίσθητο περιεχόμενο
Ευαίσθητο περιεχόμενο
Ευαίσθητο περιεχόμενο
Ευαίσθητο περιεχόμενο
Έντονες αντιδράσεις προκάλεσαν βίντεο που δημοσιεύθηκαν στις 18 Ιουνίου 2026 σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία απεικονίζουν την καταστροφή – μέσω ελεγχόμενης έκρηξης – τριών καδοφόρων εκσκαφέων στην τοποθεσία του λιγνιτωρυχείου της Μαυροπηγής, του δήμου Εορδαίας Κοζάνης. Η καταστροφή του βιομηχανικού εξοπλισμού, που χρησιμοποιούνταν για δεκαετίες για την εξόρυξη του λιγνίτη στην περιοχή, η καύση του οποίου αποτελούσε κάποτε την κύρια πηγή ηλεκτροπαραγωγής στην Ελλάδα, πλαισιώθηκε από χρήστες ως απόπειρα εξάλειψης «κάθε δυνατότητας μελλοντικής αξιοποίησης του εθνικού ενεργειακού πλούτου», ως «καταστροφή εξοπλισμού που πληρώθηκε από τον Ελληνικό λαό» ή/και ως «καταστροφή καινούριου εξοπλισμού που θα μπορούσε μελλοντικά να χρησιμοποιηθεί». Σε πολιτικό επίπεδο ασκήθηκε κριτική που επικεντρώθηκε στην «ενεργειακή εξάρτηση» από το φυσικό αέριο και την οικονομική επιβάρυνση των τοπικών κοινωνιών που, σύμφωνα με την κριτική αυτή, οδηγούν οι πολιτικές απολιγνιτοποίησης της κυβέρνησης. Με αφορμή τη διάδοση που γνώρισαν τα εν λόγω βίντεο, η ΔΕΗ προχώρησε σε σχετική επτασέλιδη ανακοίνωση στην οποία εξηγεί τους λόγους της ανατίναξης των μηχανημάτων. Στην παρούσα επισκόπηση, παρουσιάζουμε τι ειπώθηκε και γράφτηκε στο δημόσιο διάλογο γύρω από τα βίντεο της καταστροφής των εκσκαφέων της ΔΕΗ στο λιγνιτωρυχείο της Μαυροπηγής.
Τα βίντεο
Τι βλέπουμε στα βίντεο;
Στα βίντεο απεικονίζεται η ελεγχόμενη έκρηξη τριών καδοφόρων εκσκαφέων της ΔΕΗ, που έλαβε χώρα στις 18 Ιουνίου του 2026, στο λιγνιτωρυχείο Μαυροπηγής Κοζάνης και συγκεκριμένα στη θέση: 40.45822535844046, 21.73804899976203.
Το λιγνιτωρυχείο της Μαυροπηγής είναι ένα από τα ορυχεία που χρησιμοποιεί η ΔΕΗ για την εξόρυξη λιγνίτη. Ο λιγνίτης εξορύσσεται και μεταφέρεται στον εγγύ Ατμοηλεκτρικό Σταθμό (ΑΗΣ) «Πτολεμαΐδα 5», τον τελευταίο εν λειτουργία και πιο προηγμένο σταθμό καύσης λιγνίτη στην Ελλάδα. Η παράδοση σε λειτουργία του «Πτολεμαΐδα 5» ήρθε σε μια περίοδο υιοθέτησης μια σειράς μέτρων από τα ευρωπαϊκά κράτη που προέβλεπαν τη σταδιακή απομάκρυνση από την καύση λιγνίτη για ηλεκτροπαραγωγή, με στόχο τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου. Ειδικότερα, η κατασκευή του «Πτολεμαΐδα 5» ξεκίνησε το 2015 και το έργο ολοκληρώθηκε το 2022, ενώ εγκαινιάστηκε τον Φεβρουάριο του 2023 από τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Απόσπασμα των δηλώσεων:
«Η μονάδα αυτή θα αποτελέσει στο μέλλον μονάδα στρατηγικής εφεδρείας για τη χώρα, αλλά είναι μία μονάδα η οποία θα έλεγα ότι κλείνει έναν κύκλο σχεδόν 70 ετών παρουσίας της ΔΕΗ εδώ στην περιοχή της Πτολεμαΐδας. Θα λειτουργεί για πολλά χρόνια ακόμα με αυτήν την μορφή και θα εξακολουθεί βέβαια να δίνει και δουλειές για πολλά χρόνια ακόμα, όχι μόνο στους εργαζόμενους στη μονάδα, αλλά και σε όσους εργάζονται στα ορυχεία τα οποία θα τροφοδοτούν τη μονάδα αυτή με λιγνίτη.
Η στρατηγική της μετάβασης προς ένα πράσινο μέλλον είναι δεδομένη και θα έλεγα ότι είναι και αδιαπραγμάτευτη. Αλλά ταυτόχρονα δεν πρέπει να ξεχνάμε τη σημασία που αποδίδουμε στην στρατηγική επάρκεια της χώρας σε καύσιμα τα οποία είναι εγχώρια».
Ο δημόσιος διάλογος μετά τα βίντεο
Συγκεντρώσαμε ένα δείγμα επίσημων πολιτικών τοποθετήσεων (δηλώσεις, ερωτήσεις στη Βουλή, ανακοινώσεις Τύπου) από ανεξάρτητους βουλευτές, την Ελληνική Λύση, τη Νίκη, το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, το ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΚΕ, και το Κίνημα για τη Δημοκρατία που καταγράφηκαν ως αντιδράσεις στα βίντεο από την καταστροφή τριών καδοφόρων εκσκαφέων από τη ΔΕΗ στο λιγνιτωρυχείο της Μαυροπηγής. Ευρύτερα, μερίδα της κριτικής που ασκήθηκε στην κυβέρνηση και τη ΔΕΗ, με αφορμή την καταστροφή του εξοπλισμού, αφορούσε στην επιλογή αυτής καθεαυτής της καταστροφής του, αντί της διατήρησής του ως εφεδρεία. Σε αυτό το πλαίσιο σχολιάστηκε ότι αυτά τα μηχανήματα θα μπορούσαν να γίνουν εκθέματα, ως συνδεδεμένα με την ιστορία του τόπου. Για άλλους, η καταστροφή των εκσκαφέων αποτέλεσε απόδειξη ότι η υποσχόμενη «δίκαιη μετάβαση» των τοπικών κοινωνιών στη μεταλιγνιτική εποχή είναι ακόμη πολύ μακριά. Οι ίδιοι ανέδειξαν τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες αυτών των πολιτικών, όπως την ανεργία και τα αυξημένα κόστη ζωής και τους κινδύνους από την ενεργειακή εξάρτηση στο φυσικό αέριο. Σε διαφορετικό τόνο κινήθηκαν άλλα κόμματα και οι εκπρόσωποί τους, που χαρακτήρισαν την έκρηξη ως «εθνική προδοσία» και «έγκλημα».
Ενδεικτικά:
Η Πέτη Πέρκα, ανεξάρτητη βουλεύτρια Φλώρινας, προερχόμενη από την πλέον διαλυμένη Κ.Ο. της Νέας Αριστεράς, χαρακτήρισε το βίντεο της καταστροφής ως ένα «ισχυρό συμβολικό στιγμιότυπο της αποτυχημένης πολιτικής που εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια στη Δυτική Μακεδονία».
Ο Παύλος Πολάκης, ανεξάρτητος βουλευτής μετά τη διαγραφή του από την Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, χαρακτήρισε έγκλημα την καταστροφή των εκσκαφέων στα ορυχεία και την παρομοίασε με πράξεις που έκαναν οι Γερμανοί στην Ελλάδα το 1940.
Η Ελληνική Λύση, σε σχετική ανακοίνωση Τύπου, χαρακτήρισε την καταστροφή των καδοφόρων εκσκαφέων ως «έγκλημα κατά της ενεργειακής αυτάρκειας» και «προμελετημένη καταστροφή εθνικής περιουσίας με στόχο να καταστεί αδύνατη για πάντα η επιστροφή στην ενεργειακή αυτονομία της χώρας». Στο δελτίο γίνεται επίσης λόγος για οικονομικές επιπτώσεις που συνδέονται με την πολιτική της απολιγνιτοποίησης που ακολουθεί η Κυβέρνηση.
Ο ανεξάρτητος βουλευτής Γεώργιος Μανούσος κατέθεσε στις 21/6 αίτηση κατάθεσης εγγράφων και ερωτήσεις προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σχολιάζοντας πως οι εκσκαφείς «αποτελούσαν μέρος του βασικού παραγωγικού εξοπλισμού της χώρας για την εξόρυξη λιγνίτη».
Ο βουλευτής Νομού Κοζάνης του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, κ. Πάρις Κουκουλόπουλος, αναφερόμενος στα βίντεο της καταστροφής των εκσκαφέων της Μαυροπηγής, κατέθεσε από τα έδρανα της βουλής ερωτήσεις στον Υφυπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Νικόλαο Τσάφο, δηλώνοντας ότι από πλευράς της ΔΕΗ δημιουργούνται τετελεσμένα ενόψει επερχόμενων εκλογών. Απηύθυνε ακόμη ερωτήματα για το Data Center που πρόκειται να κατασκευάσει η ΔΕΗ στην περιοχή. Ας σημειωθεί πως ο κ. Κουκουλόπουλος διετέλεσε δήμαρχος Κοζάνης για 19 συναπτά έτη, από το 1990 έως το 2009 και, σύμφωνα με έρευνα του Manifold, στήριξε ιδιαίτερα την δημιουργία του «Πτολεμαΐδα 5».
Ο Γ.Γ. του ΚΚΕ, κ. Δημήτρης Κουτσούμπας, εμφανίζεται σε βίντεο σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης να θίγει το θέμα των επιπτώσεων της ενεργειακής μετάβασης στην οικονομία των κοινωνιών της Δυτικής Μακεδονίας.
Η πρόεδρος του πολιτικού κινήματος «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», κ. Μαρία Καρυστιανού, σε ανάρτησή της στο X έκανε λόγο για εθνική προδοσία και «καμένη γη», προσθέτοντας πως «οι υποδομές εξόρυξης λιγνίτη και παραγωγής φθηνής ενέργειας ανατινάχθηκαν και έτσι εν γνώσει τους αφαίρεσαν από τη χώρα και τους πολίτες κομβική εναλλακτική πηγή εφοδιασμού με φθηνή ενέργεια (…)».
Ο πρόεδρος του κόμματος Νίκη, κ. Δημήτριος Νατσιός, επισκέφθηκε το Λιγνιτικό Κέντρο Δυτικής Μακεδονίας και τη μονάδα «Πτολεμαΐδα 5» και συζήτησε με τους εργαζόμενους. Νωρίτερα είχε ζητήσει να διατηρηθεί η λειτουργία του ΑΗΣ «Πτολεμαΐδα 5».
Σταχυολογήσαμε αναρτήσεις χρηστών στην πλατφόρμα του facebook, χρησιμοποιώντας λέξεις κλειδιά όπως «εκσκαφείς», «Μαυροπηγή» και «Πτολεμαΐδα 5». Διαπιστώσαμε πως, με αφορμή τα βίντεο, χρήστες εξέφρασαν την αποδοκιμασία τους και προχώρησαν σε ερμηνείες για τα αίτια και τις συνέπειες της καταστροφής των εκσκαφέων. Ενδεικτικά, κάποιοι σχολίασαν πως η εικονιζόμενη καταστροφή τερμάτισε οριστικά τη λειτουργία του ΑΗΣ «Πτολεμαΐδα 5» ή και εξάλειψε την εναλλακτική της Ελλάδας για χρήση λιγνίτη στην παραγωγή ενέργειας. Λιγότεροι ήταν εκείνοι που ερμήνευσαν το βίντεο ως ένα αναμενόμενο στάδιο της μετάβασης στη μεταλιγνιτική εποχή. Ορισμένοι χαρακτήρισαν «πολιτικό έγκλημα» την καταστροφή των εκσκαφέων, τους οποίους αποκάλεσαν «καινούρια μηχανήματα που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν στο μέλλον», καταλήγοντας ότι η καταστροφή έγινε ώστε «να μη βρει τίποτα όρθιο όποιος αύριο θελήσει να ξαναστήσει παραγωγή εκεί».
Τι απαντά η ΔΕΗ σε όσα διατυπώθηκαν;
Η πρώτη αντίδραση της ΔΕΗ, σε όσα γράφτηκαν μετά τη δημοσίευση των βίντεο στον ηλεκτρονικό Τύπο, ήρθε στις 18 Ιουνίου 2026 όταν ο πρώην*, πλέον, διευθυντής του Λιγνιτικού Κέντρου Δυτικής Μακεδονίας (ΛΚΔΜ) της ΔΕΗ δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ τα ακόλουθα:
«Πρόκειται για εξοπλισμό που έχει τεθεί εκτός λειτουργίας και δεν εξυπηρετεί πλέον τις ανάγκες της λιγνιτικής δραστηριότητας. Η χρήση εκρηκτικών κρίθηκε απαραίτητη ώστε τα συνεργεία που θα αναλάβουν την κοπή και απομάκρυνση των μεταλλικών τμημάτων να μπορούν να εργαστούν με μεγαλύτερη ασφάλεια στο έδαφος. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ακολουθήσουν αντίστοιχες ενέργειες και σε άλλους καδοφόρους εσκαφείς που έχουν αποσυρθεί από την παραγωγική διαδικασία. Τα μεταλλικά υλικά που θα προκύψουν από την αποξήλωση των μηχανημάτων θα διατεθούν προς πώληση ως σκραπ».
Σημείωση: Ο κ. Α. Νίκου αφυπηρέτησε, τις μέρες που ακολούθησαν τη δημοσίευση των βίντεο, από τη θέση του Διευθυντή του ΛΚΔΜ. Η δημοσιοποίηση της είδησης της αφυπηρέτησής του την Παρασκευή 26/6/2026 συνδέθηκε από χρήστες με το βίντεο της Μαυροπηγής, χωρίς, ωστόσο, αυτός ο ισχυρισμός να συνοδεύεται από κάποιο τεκμήριο.
Τονίζεται ότι σε δημοσιεύματα της 29ης Ιουνίου του 2023, στον ηλεκτρονικό Τύπο κυκλοφορούσε η είδηση της τριετούς ανανέωσης (έως το 2026) της σύμβασης του κ. Α. Νίκου. Έτσι, ο τοπικός Τύπος κάλυψε την πρόσφατη απομάκρυνσή του ως λήξη της σύμβασης εργασίας του. Απευθυνθήκαμε στον κ. Νίκου και θα ενημερώσουμε το άρθρο μας εφόσον μας απαντήσει.
Η δεύτερη αντίδραση ήρθε στις 24 Ιουνίου του 2026, όταν η ΔΕΗ δημοσίευσε μια επτασέλιδη ανακοίνωση με τίτλο «Η αλήθεια για την απολιγνιτοποίηση και το αναπτυξιακό μέλλον της Δυτικής Μακεδονίας», μέσω της οποίας δίνει απαντήσεις σε ζητήματα και κριτική που αναδείχθηκαν στο δημόσιο διάλογο, καλύπτοντας:
α) την ανάγκη για ενεργειακή μετάβαση, την οποία ανάγει σε ζήτημα αμιγώς οικονομικό.
β) το βίντεο της καταστροφής των εκσκαφέων.
γ) το πρόγραμμα αποκαταστάσεων των τοπικών κοινωνιών.
δ) το Mega Data Center στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου που υπόσχεται νέες θέσεις εργασίας.
Η ελεγχόμενη έκρηξη των τριών εκσκαφέων της ΔΕΗ
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της ΔΕΗ, ο εξοπλισμός που καταστράφηκε είχε τεθεί εκτός λειτουργίας ενώ, λόγω της παλαιότητάς του, δεν προσέλκυε το ενδιαφέρον δυνητικών αγοραστών. Η ελεγχόμενη έκρηξη κρίθηκε ως το ασφαλέστερο μέσο για την καθαίρεση των μηχανημάτων, ως προς την ασφάλεια του τεχνικού προσωπικού που θα καλούνταν να τους διαλύσει σε σκραπ για την ανακύκλωση του μετάλλου τους. Ειδικότερα:
«Οι συγκεκριμένοι εκσκαφείς, μετά από δεκαετίες λειτουργίας σε αντίξοες συνθήκες εξόρυξης, είχαν ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής τους και παρουσίαζαν εκτεταμένη δομική κόπωση και διάβρωση των μεταλλικών τους στοιχείων, καθιστώντας τους στατικά ασταθείς. Σημειώνεται ότι η απόσυρση των συγκεκριμένων μηχανημάτων, με δεδομένη την πρότερη λειτουργική τους κατάσταση, δεν επηρεάζει με κανένα τρόπο την τρέχουσα επιχειρησιακή και λειτουργική ικανότητα της ΔΕΗ αναφορικά με την εξόρυξη λιγνίτη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόκειται για εξοπλισμό ο οποίος, λόγω της παλαιότητάς του που ξεπερνάει τα 50 έτη και της κακής λειτουργικής κατάστασης, δεν προσελκύει το ενδιαφέρον δυνητικών αγοραστών (προμηθευτές παρόμοιου εξοπλισμού, άλλες ενεργειακές εταιρίες ή και ορυχεία) οι οποίοι ενδιαφέρονται είτε για μικρότερα μηχανήματα είτε για πολύ πιο νέα σε ηλικία για να μπορούν να αναβαθμιστούν και να εκσυγχρονιστούν.
Η αποσυναρμολόγηση αυτών των μεταλλικών δομών (μεγάλου ύψους και βάρους εκατοντάδων τόνων), δίχως την πρότερη καθαίρεσή τους, θα απαιτούσε την εργασία τεχνικού προσωπικού σε μεγάλο ύψος επάνω στις φθαρμένες αυτές υποδομές. Μια τέτοια μέθοδος θα εξέθετε τους εργαζόμενους σε υψηλό κίνδυνο εργατικού ατυχήματος. Αντίθετα, η μέθοδος της ελεγχόμενης κατεδάφισης με χρήση εκρηκτικών αποτελεί τη διεθνώς ενδεδειγμένη και ασφαλέστερη βιομηχανική πρακτική για την απόσυρση βαρέως εξοπλισμού ορυχείων που έχει τεθεί οριστικά εκτός λειτουργίας. Επιτρέπει την ελεγχόμενη και άμεση καθαίρεση, όπου πλέον οι εργασίες αποξήλωσης και ανακύκλωσης των μετάλλων μπορούν να πραγματοποιηθούν με ασφάλεια για το προσωπικό και τον περιβάλλοντα χώρο.
Υπογραμμίζεται ότι, στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας, το σύνολο των υλικών και των εκατοντάδων τόνων μετάλλου από τους παροπλισμένους εκσκαφείς δεν καταστρέφεται άσκοπα, αλλά οδηγείται εξ ολοκλήρου για ανακύκλωση. Μέσα από πλήρως πιστοποιημένες και ελεγχόμενες βιομηχανικές διαδικασίες, τα παλαιά μέταλλα συλλέγονται, ταξινομούνται και προωθούνται στην αγορά ως πολύτιμη δευτερογενής πρώτη ύλη. Με αυτόν τον τρόπο, ελαχιστοποιείται το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και διασφαλίζεται ότι κανένας πόρος δεν πάει χαμένος, μετατρέποντας τον παροπλισμένο εξοπλισμό του χθες σε χρήσιμο υλικό για τις ανάγκες της σύγχρονης βιομηχανίας».
Η κατάσταση των μηχανημάτων σύμφωνα με τη ΔΕΗ
Σε επικοινωνία που είχαμε με τη Διεύθυνση Επικοινωνίας της ΔΕΗ ρωτήσαμε πότε έγινε η απόσυρση των τριών εκσκαφέων που καταστράφηκαν. Ενημερωθήκαμε τότε πως:
«Ο παροπλισμός έγινε σταδιακά από το 2020 έως το 2021. Αυτό αποδεικνύεται από την εσωτερική έκθεση παραγωγικών στοιχείων του Ορυχείου στην οποία πρακτικά δεν εμφανίζονται οι συγκεκριμένοι εκσκαφείς να λειτουργούν».
Με αφορμή την σχετική αναφορά στη «δυσκολία προσέγγισης αγοραστών» για τους τρεις καδοφόρους εκσκαφείς, ρωτήσαμε αν η εταιρεία έθεσε τον εν λόγω εξοπλισμό προς πώληση. Μάθαμε πως:
Η ΔΕΗ ήρθε σε επικοινωνία με οίκους του εξωτερικού οι οποίοι εξειδικεύονται σε αγοραπωλησίες εξοπλισμού ορυχείων και μεταλλευτικές εταιρείες καθώς και ενώσεις μεταλλευτικών εταιρειών προκειμένου να διερευνήσει τη δυνατότητα πώλησης του εξοπλισμού.
Συγκεκριμένα έχουν γίνει οι παρακάτω ενέργειες:
1. Εκπονήθηκε «Σχεδιασμός της βέλτιστης στρατηγικής αξιοποίησης του εξοπλισμού των ορυχείων που αποσύρονται» από την εταιρεία PricewaterhouseCoopers Business Solutions A.E.
2. Από 26.11.2024 έχουν αναρτηθεί σχετικές αγγελίες για την πώληση των παραπάνω μηχανημάτων, σε ιστοσελίδα πώλησης μεταχειρισμένου εξοπλισμού ορυχείων, ενώ σχετικό άρθρο συμπεριλήφθηκε και στο τριμηνιαίο newsletter (Q4 2024) της εν λόγω ιστοσελίδας που αποστέλλεται ηλεκτρονικά σε πιθανά ενδιαφερόμενες εταιρείες.
3. Έχουν αποσταλεί σχετικά ηλεκτρονικά μηνύματα για ενημέρωση και εκδήλωση ενδιαφέροντος σε μεταλλευτικές εταιρείες της Ευρώπης, μέλη της ένωσης European Association of Coal and Lignite (EURACOAL) που συμμετέχει και η ΔΕΗ ΑΕ και ανεξάρτητες εταιρείες (3/6/2025).
4. Έχουν αποσταλεί σχετικά ηλεκτρονικά μηνύματα για ενημέρωση και εκδήλωση ενδιαφέροντος σε Ενώσεις μεταλλευτικών εταιρειών της Ασίας και της Ν. Αφρικής προκειμένου να τα προωθήσουν στα μέλη τους (27/5/2025).
5. Έχουν διενεργηθεί πολλαπλές επικοινωνίες με εταιρείες αγοραπωλησίας μεταλλευτικού εξοπλισμού προκειμένου να ενημερωθούν για την διαθεσιμότητα προς πώληση του εξοπλισμού (από το 2024 έως και το 2026).
Παρά τις παραπάνω ενέργειες, δεν υπήρξε κάποιο ενδιαφέρον για αγορά. Μέχρι σήμερα έχει επιτευχθεί η πώληση μόνο ενός μικρού εκσκαφέα τύπου compact με προορισμό την Τανζανία.
Δεν κοινοποιήθηκαν στα Ellinika Hoaxes αποδεικτικά της εσωτερικής έκθεσης ή του σχεδιασμού της αξιοποίησης του εξοπλισμού. Ζητήσαμε να δούμε φωτογραφίες των τριών καδοφόρων εκσκαφέων που ανατινάχθηκαν στις 18 Ιουνίου του 2026 στο λιγνιτωρυχείο Μαυροπηγής καθώς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυκλοφορούσε μια απεικόνιση των μηχανημάτων που έφερε υδατογράφημα του Gemini, αποδεικνύοντας ότι επρόκειτο για εικόνα δημιουργημένη από τεχνητή νοημοσύνη.
Η ΔΕΗ μας κοινοποίησε τις ακόλουθες λήψεις, από τις οποίες φαίνεται πως ο εξοπλισμός μοιάζει για χρόνια παρατημένος καθώς καλύπτεται από σκουριά, ενώ βλάστηση έχει φυτρώσει στη βάση του.
Επιβεβαιώσαμε ότι οι εικονιζόμενοι σκουριασμένοι εκσκαφείς βρίσκονται τοποθετημένοι στο ίδιο σημείο που έλαβε χώρα η ελεγχόμενη έκρηξη των εκσκαφέων στα βίντεο που κυκλοφόρησαν.
Δημόσια διαθέσιμο αρχείο δορυφορικών λήψεων τεκμηριώνει ότι ένας από τους τρεις (πλησίον του λόφου) βρισκόταν στο σημείο της ανατίναξης τουλάχιστον από τον Απρίλιο του 2022, ενώ στο σημείο προστέθηκαν δύο ακόμη εκσκαφείς το 2024, όπως φαίνεται από δορυφορική λήψη της 25ης Απριλίου του 2024.
Ισχύει ότι η ΔΕΗ κατέστρεψε τρεις γιγάντιους καδοφόρους εκσκαφείς «για να μην ξανα-λειτουργήσει το εργοστάσιο»;
Ανεξάρτητα από την καταστροφή των τριών εκσκαφέων, υπενθυμίζουμε πως η λειτουργία του ΑΗΣ «Πτολεμαΐδα 5» ως λιγνιτική μονάδα ολοκληρώνεται καθώς αυτή μετατρέπεται, σύμφωνα με τη ΔΕΗ, σε μονάδα φυσικού αερίου ανοικτού κύκλου.
Η ελεγχόμενη έκρηξη, σύμφωνα με πληροφορίες της Διεύθυνσης Επικοινωνίας της ΔΕΗ, οδήγησε σε διακοπή λειτουργίας συγκεκριμένων κλάδων του λιγνιτωρυχείου της Μαυροπηγής για δύο (2) ώρες, ως μέτρο ασφαλείας. Κατά τα άλλα, όπως μας εξηγούν, το ορυχείο δεν έχει αλλάξει κάτι στη λειτουργία του πριν και μετά την απόσυρση των τριών εκσκαφέων. Τα αποθέματα λιγνίτη στο κοίτασμα παραμένουν τα ίδια και δεν επηρεάζονται με οποιονδήποτε τρόπο από τα μηχανήματα που υπάρχουν στο χώρο. Συγκεκριμένα, στις 25 Ιουνίου του 2026, στο Ορυχείο υπήρχαν 6 εκσκαφείς σε λειτουργία και 4 παροπλισμένοι (επιπλέον των τριών που αποσύρθηκαν), ενώ το μεγαλύτερο μέρος της εξόρυξης λιγνίτη στο ορυχείο Μαυροπηγής πραγματοποιείται με καδοφόρους και συμβατικούς εκσκαφείς. Όταν ολοκληρωθεί η μετατροπή της τελευταίας εν λειτουργία λιγνιτικής μονάδας σε μονάδα φυσικού αερίου ανοικτού κύκλου (OCGT) ενημερωθήκαμε πως θα συνεχιστούν εργασίες στο ορυχείο με τη λειτουργεία δύο εκσκαφέων για την αποκατάσταση εδαφών.
Η ενεργειακή μετάβαση στην Ελλάδα
H καταστροφή των εκσκαφέων στο λιγνιτωρυχείο της Μαυροπηγής τοποθετείται χρονικά σε μια περίοδο που η Ελλάδα γυρίζει σελίδα στην παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος από τον λιγνίτη, κλείνοντας και τον τελευταίο ατμοηλεκτρικό σταθμό «Πτολεμαΐδα 5», που βρίσκεται στη λιγνιτοφόρο λεκάνη της περιφέρειας δυτικής Μακεδονίας.
Στο πλαίσιο της εναρμόνισης της εθνικής νομοθεσίας με την Ευρωπαϊκή πολιτική για το κλίμα, η Ελλάδα έχει νομοθετήσει ήδη από τα τέλη Μαρτίου 2022 τη διακοπή λειτουργίας όλων των λιγνιτικών μονάδων, το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου του 2028 (Ν.4936/2022). Ομοίως, σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), η απεξάρτηση της οικονομίας από το βαριά ρυπογόνο καύσιμο του λιγνίτη ανάγεται σε «βασική προτεραιότητα», για λόγους τόσο περιβαλλοντικούς όσο και οικονομικούς, εξαιτίας των αυξήσεων που σημειώνονται στις τιμές κοστολόγησης των εκπομπών ρύπων στην Ευρώπη. Διαβάζοντας, τέλος, την Μακροχρόνια Στρατηγική του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, γίνεται αντιληπτό πως η κατάργηση λιγνίτη στην παραγωγή ρεύματος λογίζεται ως δεδομένη μετά το 2030.
Ήδη από τον Μάιο του 2026, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει εγκρίνει την τροποποίηση των περιβαλλοντικών όρων του «Πτολεμαΐδα 5» για την μετατροπή του σε μονάδα φυσικού αερίου. Την ίδια στιγμή, η ΔΕΗ, δια στόματος του διευθύνοντος συμβούλου της κ. Γ. Στάσση, κοινοποιεί την κατάργηση της χρήσης λιγνίτη για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος έως το τέλος του 2026 και την μετάβαση σε αμιγώς καθαρές μορφές ενέργειας.
Το ευρωπαϊκό δόγμα «ο ρυπαίνων πληρώνει» και η περίπτωση του λιγνίτη
Για να κατανοήσουμε λίγο καλύτερα το πλαίσιο των αποφάσεων για την απομάκρυνση από την καύση λιγνίτη αξίζει να δούμε μερικές ιδιότητές του και τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές πολιτικές που κοστολογούν την εκπομπή ρύπων. Συγκεκριμένα, ο ελληνικός λιγνίτης, λόγω αυξημένων ποσοστών υγρασίας που περιέχει, διαθέτει αφενός χαμηλή θερμογόνο δύναμη* (J.K.Kaldellis, D. Zafirakis, E. Kondili, 2008) – σε σύγκριση με τον λιγνίτη που εντοπίζεται στη Γερμανία ή την Πολωνία – και την ίδια στιγμή έχει μεγάλες εκπομπές ρύπων. Αυτά σε συνδυασμό με τις πολιτικές τιμολόγησης των εκπομπών ρύπων επηρεάζουν το κόστος παραγωγής ενέργειας από λιγνίτη και αποτελούν βασικό επιχείρημα εταιρειών παραγωγής και διανομής ηλεκτρικού ρεύματος που απομακρύνονται από αυτόν, όπως η ΔΕΗ.
*Θερμογόνος δύναμη είναι το ποσό της θερμότητας που εκλύεται κατά την τέλεια καύση μιας μονάδας μάζας και μπορεί να μετρηθεί σε kcal/kg, σε MJ/kg, ή και kWh/kg κλπ.
Ενδεικτικά, έχοντας υιοθετήσει το δόγμα «ο ρυπαίνων πληρώνει», η ΕΕ έχει θέσει σε εφαρμογή το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS), το οποίο θέτει ανώτατο όριο στις ποσότητες CO₂ που μπορούν να εκπέμπουν η βιομηχανία, οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, η αεροπορία και, πλέον, η ναυτιλία. Τα δικαιώματα στην εκπομπή ρύπων δημοπρατούνται από τα κράτη-μέλη της ΕΕ και αγοράζονται από εταιρείες όπως η ΔΕΗ. Η τιμολόγηση των ρύπων αποτελεί εργαλείο της ΕΕ καθώς δημιουργεί οικονομικό κίνητρο για τη μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Τα έσοδα από τις δημοπρασίες χρησιμοποιούνται, σύμφωνα με την ΕΕ, ανταποδοτικά για «δίκαιη ενεργειακή μετάβαση» σε έργα που στοχεύουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Στα μηνιαία δελτία ενέργειας του ΑΔΜΗΕ φαίνεται πως η λιγνιτική παραγωγή στην Ελλάδα βαίνει μειούμενη από την αρχή του έτους, (Ιανουάριος-Απρίλιος 2026) έχοντας ολοένα και μικρότερη συνεισφορά στο ενεργειακό μείγμα που παράγει η χώρα.
Καταληκτικά, είναι αναγκαίο το πλήρες θεματικό πλαίσιο πίσω από το βίντεο της καταστροφής των τριών καδοφόρων εκσκαφέων στο λιγνιτωρυχείο της Μαυροπηγής. Η πρόσληψη του οπτικοακουστικού υλικού χωρίς να ληφθούν υπόψιν η κατάσταση του εξοπλισμού που ανατινάχθηκε, η ελληνική ενεργειακή και κλιματική νομοθεσία, οι προειλημμένες αποφάσεις για το κλείσιμο του πιο σύγχρονου ατμοηλεκτρικού σταθμού στην Ελλάδα από τη ΔΕΗ, η ευρωπαϊκή πολιτική για την τιμολόγηση των εκπομπών CO₂, και τα χαρακτηριστικά του ελληνικού λιγνίτη, μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνείες, στο πλαίσιο της ευρύτερης διατύπωσης κριτικής της εγχώριας κλιματικής πολιτικής. Είναι βασική προϋπόθεση για την καλύτερη κατανόηση των ζητημάτων που απασχολούν καθημερινά τις τοπικές κοινωνίες που βρίσκονται στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης να λαμβάνονται υπόψιν οι ανωτέρω καθοριστικοί παράγοντες.
