Παραπληροφόρηση για τη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τον αυτοπροσδιορισμό φύλου για ανήλικους

Σημαντική διάδοση σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και, κυρίως, σε ιστοσελίδες του διαδικτύου έλαβε πρόσφατα ο ισχυρισμός πως η Ευρωπαϊκή Ένωση προτείνει ή εξαναγκάζει τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. να επιτρέπουν σε παιδιά να διαλέγουν μόνα τους το φύλο στο οποίο ανήκουν. Πηγή του ισχυρισμού είναι ένα έγγραφο που πρόσφατα εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με τίτλο “ΛΟΑΤΚΙ+ Στρατηγική Ισότητας 2026-2030”, από το οποίο παρουσιάστηκε διαστρεβλωμένα μία συγκεκριμένη πρόταση. Η ουσία όμως του εγγράφου είναι διαφορετική:

Παραδείγματα αναπαραγωγών στο διαδίκτυο: newsbreak.gr, geopolitico.gr, meaculpa.gr, flash.gr, triklopodia.gr, dekeleianews.gr, difernews.gr, pirinoslogios.gr, orthodoxostypos.gr, ethinikoifylakes.org, cretaone.gr, ellas2.wordpress.com

Παραδείγματα αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:

Τι ισχύει

Ο ισχυρισμός βασίζεται σε ένα έγγραφο που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις αρχές Οκτωβρίου του 2025, με τον τίτλο “Union of Equality: LGBTIQ+ Equality Strategy 2026-2030”. Πρόκειται για έναν οδηγό στρατηγικής που καθορίζει τις προτεραιότητες και τις κατευθύνσεις πολιτικής της Επιτροπής για τα επόμενα χρόνια στον τομέα της ισότητας της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, σε θέματα όπως προστασία από εγκλήματα μίσους κι άλλες ζημιογόνες πρακτικές, αλλά και στην ενθάρρυνση των φορέων που προωθούν την ισότητά τους. Τη δημιουργία του οδηγού είχε ήδη ζητήσει με ψήφισμά του το Ευρωκοινοβούλιο.

Ο ισχυρισμός προκύπτει από ένα χωρίο στη σελίδα 15 του εγγράφου, όπου αναγράφεται:

Η Επιτροπή θα διευκολύνει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών, προκειμένου να υποστηρίξει την ανάπτυξη νομικών διαδικασιών αναγνώρισης του φύλου που βασίζονται στην αυτοδιάθεση και δεν υπόκεινται σε ηλικιακά όρια.

Αυτή η δήλωση ωστόσο δεν συνεπάγεται πως ανήλικα άτομα θα μπορούν “να επιλέγουν το φύλο τους” (δεν γίνεται σαφής αναφορά σε άτομα κάτω των 18 ετών). Αξίζει να σημειωθεί πως δεν υπάρχει κάτι καινούργιο στο παραπάνω κείμενο. Το έγγραφο αυτό αποτελεί συνέχεια αντίστοιχου εγγράφου της Επιτροπής που “λήγει” το 2025 κι περιέχει σχεδόν την ίδια πρόταση (σελίδα 16):

Η Επιτροπή θα προωθήσει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τον τρόπο θέσπισης προσβάσιμης νομοθεσίας και διαδικασιών για την αναγνώριση του φύλου με βάση την αρχή της αυτοδιάθεσης και χωρίς ηλικιακά όρια.

Επιπροσθέτως, το παραπάνω κείμενο δεν αποτελεί κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (δηλαδή δεσμευτικό κανόνα δικαίου που οφείλουν τα κράτη – μέλη της Ε.Ε. να ενσωματώσουν ακέραιο στην εθνική τους νομοθεσία), ούτε οδηγία (δηλαδή κάποιον στόχο που καλούνται τα κράτη – μέλη να επιτύχουν θεσπίζοντας δικά τους νομοθετήματα). Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συγκεκριμένες αρμοδιότητες και τομείς, για τους οποίους μπορεί να νομοθετεί, και το οικογενειακό δίκαιο δεν περιλαμβάνεται σε αυτούς εκτός και εάν υπάρχει κάποια διασυνοριακή πτυχή στο ζήτημα. Ακόμη και στην περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούσε και ήθελε να εισάγει νομοθετική πράξη στο ζήτημα, οφείλει να ακολουθηθεί μία πολύ συγκεκριμένη και χρονοβόρα διαδικασία όπου, εκτός της Επιτροπής, εμπλέκονται και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Αντ’ αυτού, το παραπάνω έγγραφο λειτουργεί ως ένας οδηγός ως προς τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές που υποστηρίζει η Επιτροπή. Οι “πρακτικές” που αναφέρθηκαν στα παραπάνω αποσπάσματα είναι ένας συνήθης όρος που χρησιμοποιείται από τους Ευρωπαϊκούς θεσμούς σε περιπτώσεις εκτός νομοθετικών πλαισίων και συνήθως αφορά τη διοργάνωση εκδηλώσεων, εργαστηρίων ή ερευνών, όχι όμως με εξαναγκαστικό χαρακτήρα. Στο τέλος καθενός από τα τρία κεφάλαια του εγγράφου (Προστατέψτε, Ενδυναμώστε, Εμπλέξτε) περιέχεται περίληψη των δράσεων που θέλει να πραγματοποιήσει η Επιτροπή (σελίδες 9, 15 και 19) και παραθέτουμε παρακάτω. Καμία από αυτές τις δράσεις δεν συνδέεται με το περιεχόμενο του ισχυρισμού.

Τα παραπάνω έχουν επίσης επιβεβαιώσει εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε συνεντεύξεις Τύπου που παραχώρησαν μετά την έκδοση του εγγράφου. Εδώ, η Επίτροπος για την Ισότητα, την Ετοιμότητα και τη Διαχείριση Κρίσεων, κυρία Hadja Lahbib, μιλάει για την δημοσίευση αυτή (κι εδώ σε πιο εκτενή μορφή, όπου συμπεριλαμβάνονται και οι ερωτήσεις των δημοσιογράφων). Η ομιλία της επικεντρώνεται στα κακώς κείμενα που αντιμετωπίζει η ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα και επιθυμεί να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και στους τρόπους που θα ακολουθήσει η Επιτροπή. Δεν γίνεται κάποια αναφορά στην αλλαγή φύλου ή στο θέμα της ηλικίας:

Ακόμη, δύο μέρες μετά, στις 10 Οκτωβρίου 2025, οι εκπρόσωποι Τύπου της Επιτροπής, Eva Hrnčířová και Paula Pinho, απάντησαν σε ερώτηση δημοσιογράφου σχετικά με την ίδια πρόταση όπου βασίστηκε κι ο υπό εξέταση ισχυρισμός:

Δημοσιογράφος: Έχω μια ερώτηση σχετικά με τη στρατηγική για την ισότητα των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+ που παρουσίασε η Επιτροπή αυτή την εβδομάδα. Η στρατηγική αναφέρει ότι η Επιτροπή θα διευκολύνει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών, προκειμένου να υποστηρίξει την ανάπτυξη διαδικασιών νομικής αναγνώρισης χωρίς ηλικιακά όρια και με βάση την αυτοδιάθεση. Θα μπορούσατε να εξηγήσετε, παρακαλώ, τι περιλαμβάνει αυτή η διευκόλυνση των βέλτιστων πρακτικών και πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη; Ευχαριστώ.

Eva Hrnčířová: Ευχαριστώ για την ερώτηση. Είναι μια καλή ευκαιρία, καθώς έχουμε και επισκέπτες στην αίθουσα Τύπου για το θέμα αυτό, οπότε είναι μια καλή ευκαιρία να εξηγήσω ξανά τι είναι η στρατηγική για τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ. Ας το θέσω έτσι.

Η στρατηγική αυτή αποσκοπεί στο να διασφαλιστεί ότι όλοι οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται ισότιμα, χωρίς καμία διάκριση στην Ευρώπη. Είχαμε μια στρατηγική για τα έτη 2020 έως 2025. Η στρατηγική αυτή αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης στρατηγικής. Εγκρίθηκε αυτή την εβδομάδα από το Σώμα και βασίζεται στην προηγούμενη στρατηγική. Η στρατηγική αυτή προωθεί την ισότητα μέσω της συνεργασίας. Τα κράτη μέλη αποφασίζουν για τους δικούς τους νόμους και εμείς τα βοηθάμε να ανταλλάσσουν τις βέλτιστες πρακτικές. Σεβόμαστε πλήρως τις αρμοδιότητες των κρατών μελών, οι οποίες περιλαμβάνουν την αποκλειστική αρμοδιότητα για την ηλικία νόμιμης συναίνεσης σε σχέση με τη νομική αναγνώριση του φύλου. Επομένως, οποιαδήποτε υπόνοια ότι η Επιτροπή θα επέβαλε ή θα επέβαλε τέτοια μέτρα στα κράτη μέλη είναι απλά αναληθής. Μιλάτε για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, όπως είπα ήδη, διευκολύνουμε τον διάλογο μεταξύ των κρατών μελών. Θέλουμε να τα ενθαρρύνουμε να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τη νομική αναγνώριση του φύλου, και στην πραγματικότητα αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο. Ήταν ήδη στη στρατηγική και πριν.

Paula Pinho: Είναι καλό να το διευκρινίσουμε, επειδή υπήρξαν κάποιες αναφορές που δεν αντανακλούσαν πραγματικά το νόημα της στρατηγικής.

Έχοντας πλέον καταστήσει σαφές πως η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει αρμοδιότητες νομοθέτησης στο ζήτημα της ελάχιστης ηλικίας για αναγνώριση φύλου, βλέπουμε τι ισχύει επί του θέματος στο ελληνικό δίκαιο. Πρόκειται για τον Νόμο 4491/2017 περί αναγνώρισης της ταυτότητας φύλου. Στο άρθρο 3 “Διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου – Προϋποθέσεις” διαβάζουμε στην δεύτερη παράγραφο:

Για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου απαιτείται πλήρης δικαιοπρακτική ικανότητα, με εξαίρεση τους ανήλικους που έχουν συμπληρώσει το δέκατο έβδομο (17ο) έτος της ηλικίας τους, εφόσον υπάρχει ρητή συναίνεση των ασκούντων τη γονική τους μέριμνα και τους ανηλίκους που έχουν συμπληρώσει το δέκατο πέμπτο (15ο) έτος της ηλικίας τους, εφόσον υπάρχει επιπλέον θετική γνωμάτευση διεπιστημονικής Επιτροπής που συστήνεται με κοινή απόφαση των Υπουργών Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Υγείας για δύο (2) έτη, στην οποία μετέχουν: α) ένας παιδοψυχίατρος, β) ένας ψυχίατρος, γ) ένας ενδοκρινολόγος, δ) ένας παιδοχειρούργος, ε) ένας ψυχολόγος, στ) ένας κοινωνικός λειτουργός και ζ) ένας παιδίατρος, ως Πρόεδρος, άπαντες με εξειδίκευση στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Βλέπουμε δηλαδή πως δικαίωμα αλλαγής ταυτότητας φύλου έχουν κατά κανόνα οι ενήλικες, μαζί με 17χρονους με τη συναίνεση των κηδεμόνων τους και 15χρονους εφόσον υπάρχει, επιπλέον, και η έγκριση μιας σειράς ειδικών επιστημόνων που γνωματεύουν θετικά για την αλλαγή αυτή.

Συμπέρασμα

Ο ισχυρισμός βασίζεται σε διαστρέβλωση του περιεχομένου ενός εγγράφου περί προώθησης της στρατηγικής ισότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα μεταξύ 2026 και 2030. Σε κανένα σημείο του εγγράφου δεν γίνεται ρητή αναφορά σε ανήλικους και εκπρόσωποι Τύπου της Επιτροπής έχουν ήδη ξεκαθαρίσει πως η στρατηγική δεν αποφασίζει για ζητήματα ηλικίας. Τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης διατηρούν πλήρη νομοθετικά δικαιώματα σε ζητήματα οικογενειακού δικαίου, συνεπώς δεν υπάρχει τρόπος η ΕΕ να επιβάλει σχετικούς νόμους στα μέλη, ούτε φυσικά και να τιμωρήσει τυχόν παραβάτες. Το έγγραφο αυτό βασίζεται σε προηγούμενη εκδοχή για την περίοδο 2020-2025, όπου αναγραφόταν η ίδια πρόταση, δεν εισάγεται δηλαδή κανένας νέος κανόνας.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

1. https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/combatting-discrimination/lesbian-gay-bi-trans-and-intersex-equality/lgbtiq-equality-strategy-2026-2030_en
2. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2024-0076_EL.html
3. https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/civil-justice/family-law/overview-family-matters_en
4. https://audiovisual.ec.europa.eu/en/media/video/I-278250
5. https://audiovisual.ec.europa.eu/en/media/video/I-278655
6. https://www.taxheaven.gr/law/4491/2017