Παραπληροφόρηση σχετικά με απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας

Λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ξεκίνησαν πρόσφατα να αναδημοσιεύουν εκτενείς αναρτήσεις με τον ισχυρισμό πως το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης αποδέχθηκε όλες τις ανταγωγές (αγωγή του εναγομένου εναντίον του ενάγοντος) της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, τασσόμενο έτσι υπέρ της πρώτης σε υπόθεση κατηγορίας για παραβίαση της Σύμβασης για την Πρόληψη και Τιμωρία του Εγκλήματος της Γενοκτονίας (Genocide Convention) που τρέχει από τον Φεβρουάριο του 2022. Όμως, το πραγματικό περιεχόμενο της απόφασης που εξέδωσε το δικαστήριο ήταν διαφορετικό.

Παραδείγματα αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:

Μία από αυτές τις δημοσιεύσεις αναπαρήγαγε ως πραγματική κι ο δημοσιογράφος Θανάσης Αυγερινός, μόνιμος ανταποκριτής ελληνικών ΜΜΕ στη Ρωσία:

Τι ισχύει

Ο ισχυρισμός αυτός παρουσιάζει διαστρεβλωμένα την πιο πρόσφατη εξέλιξη σε μία μακροσκελή δικαστική διαμάχη που ξεκίνησε από τις 26 Φεβρουαρίου 2022, δύο μόλις μέρες μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ήταν τότε που η Ουκρανία καταμήνυσε τη Ρωσία στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης*, με την κατηγορία της παραβίασης της Σύμβασης για την Πρόληψη και Τιμωρία του Εγκλήματος της Γενοκτονίας. Σύμφωνα με την ουκρανική πλευρά, η Ρωσία χρησιμοποίησε ψευδείς προφάσεις περί γενοκτονίας που δήθεν διέπραττε η Ουκρανία στις περιοχές του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ, στα ανατολικά της χώρας, ώστε να δικαιολογήσει τη δική της επίθεση που είχε ξεκινήσει λίγες μέρες νωρίτερα.
*(Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης είναι όργανο των Ηνωμένων Εθνών που εκδικάζει διαφορές μεταξύ κρατών. Δεν πρέπει να συγχέεται με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, που δικάζει σε ποινικό επίπεδο φυσικά πρόσωπα για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο δεν υπάγεται στον ΟΗΕ και δεν αναγνωρίζεται από τη Ρωσία).

Έκτοτε έχουν ακολουθήσει εκτενείς νομικές διαμάχες μεταξύ των δύο χωρών. Πιο πρόσφατα, τον Νοέμβριο του 2024, η Ρωσία κατέθεσε στο δικαστήριο δικές της κατηγορίες (ανταγωγή) εις βάρος της Ουκρανίας, οι οποίες στόχο έχουν να αποδείξουν πως η ουκρανική πλευρά είχε η ίδια διαπράξει γενοκτονία στην περιοχή όπου εισέβαλε τελικά η Ρωσία.

Στον νομικό κόσμο, η ανταγωγή (counterclaim) αποκαλείται η κίνηση κατά την οποία μία πλευρά προβάλλει αξιώσεις ως απάντηση στις αξιώσεις της άλλης. Έτσι, εάν ένας ενάγων ασκεί αγωγή και ο εναγόμενος απαντά στην αγωγή με δικές του αξιώσεις κατά του ενάγοντος, όπως τώρα με την Ουκρανία και τη Ρωσία, οι αξιώσεις του εναγομένου ονομάζονται “ανταγωγές”.

Η πιο πρόσφατη ανακοίνωση, που αποτέλεσε και αφορμή για τον ισχυρισμό, ήταν μια απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου με την οποία έκρινε πως οι ρωσικές ανταγωγές πρέπει να γίνουν τυπικώς δεκτές προς μελλοντική εξέταση ως προς την ουσία τους (δηλαδή ως προς το περιεχόμενο των ισχυρισμών των ρωσικών ανταγωγών). Η απόφαση, στην πραγματικότητα, δεν εκφέρει απολύτως καμία κρίση επί των ισχυρισμών των ανταγωγών της ρωσικής πλευράς. Συγκεκριμένα, με απόφαση που δημοσιεύθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2025, το δικαστήριο χαρακτήρισε τις ανταγωγές ως “admissible” (παραδεκτές, προσκομίσιμες, πληρούν τους τυπικούς όρους ώστε να γίνουν δεκτές προς κατοπινή ουσιαστική εξέταση του περιεχομένου τους) και κάλεσε την Ουκρανία να ετοιμάσει δική της απάντηση, απέναντι στις ρώσικές ανταγωγές, με αργότερη ημερομηνία υποβολής την 7η Δεκεμβρίου 2026. Ομοίως, με την ίδια παραπάνω απόφαση τάχθηκε προθεσμία στη Ρωσία έως την 7η Δεκεμβρίου 2027 για να καταθέσει ενώπιον του δικαστηρίου την αντίκρουσή της (ανταπάντηση) απέναντι στην απάντηση της Ουκρανίας.

Συγκεκριμένα, όπως αναγράφεται στο Δελτίο Τύπου του Δικαστηρίου, μεταφρασμένο από τα αγγλικά (εδώ και το πλήρες αρχείο της απόφασης):

Στην απόφασή του,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
(Α) Με έντεκα ψήφους έναντι τεσσάρων,
Κρίνει ότι οι ανταγωγές που υπέβαλε η Ρωσική Ομοσπονδία είναι παραδεκτές ως τέτοιες και αποτελούν μέρος της τρέχουσας διαδικασίας.
ΥΠΕΡ: Πρόεδρος Iwasawa, Αντιπρόεδρος Sebutinde, Δικαστές Tomka, Xue, Bhandari, Nolte, Charlesworth, Brant, Tladi, Hmoud, ad hoc Δικαστής Tuzmukhamedov
ΚΑΤΑ: Δικαστές Abraham, Gómez Robledo, Cleveland, ad hoc Δικαστής Daudet
(Β) Ομόφωνα,
Εξουσιοδοτεί την Ουκρανία να υποβάλει απάντηση και τη Ρωσική Ομοσπονδία να υποβάλει αντίκρουση σχετικά με τους ισχυρισμούς και των δύο μερών στην τρέχουσα διαδικασία και ορίζει τις ακόλουθες προθεσμίες για την υποβολή των εν λόγω υπομνημάτων:
Για την απάντηση της Ουκρανίας, 7 Δεκεμβρίου 2026.
Για την αντίκρουση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, 7 Δεκεμβρίου 2027.
Κρατεί το επόμενο μέρος της διαδικασίας προς μελλοντική απόφαση.

Συνεπώς, δεν προκύπτει από πουθενά πως το δικαστήριο τάχθηκε υπέρ της Ρωσίας, ως δηλαδή να αποδέχθηκε ως βάσιμους και πραγματικούς τους ισχυρισμούς της. Όπως προκύπτει από τις παραπάνω ταχθείσες προθεσμίες, το δικαστήριο δεν έχει εξετάσει ακόμη τους ισχυρισμούς της ρωσικής πλευράς και, κυρίως, δεν πρόκειται το δικαστήριο να αποφανθεί επί των ισχυρισμών της ρωσικής πλευράς νωρίτερα από την 7η Δεκεμβρίου 2027. Επομένως, κάθε ισχυρισμός πως το Διεθνές Δικαστήριο τάχθηκε υπέρ της Ρωσίας στην εν λόγω υπόθεση είναι ανυπόστατος.

Σε μερικές από τις αναπαραγωγές περιλαμβάνεται σύνδεσμος που οδηγεί στην ιστοσελίδα του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, όπου έχει αναρτηθεί ανακοίνωση από το απόγευμα της 5ης Δεκεμβρίου 2025 σχετικά με την υπόθεση. Παρατηρούμε πως το κείμενο πολλών εκ των αναπαραγωγών είναι αυτολεξεί μετάφραση της επίσημης ρωσικής ανακοίνωσης. Πιο απλά, ο ίδιος ο ισχυρισμός που κυκλοφορεί στα ελληνικά προέρχεται άμεσα από το ρωσικό ΥΠΕΞ, και μεταφέρει κατά τρόπο διαστρεβλωμένο την απόφαση του δικαστηρίου, εμφανίζοντας την είδηση περίπου ως δικαίωση της Ρωσίας.

Συμπέρασμα

Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης δεν αποδέχθηκε τους ισχυρισμούς της Ρωσίας περί γενοκτονίας εκ μέρους της Ουκρανίας στις ανατολικές επαρχίες του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ, ούτε τάχθηκε υπέρ της πρώτης, ούτε τη δικαίωσε καθ’ οποιονδήποτε τρόπο. Το Διεθνές Δικαστήριο αποφάσισε μόνο πως οι ανταγωγές της Ρωσίας, απέναντι στις ήδη κατατεθείσες αγωγές της Ουκρανίας, πρέπει να γίνουν τυπικώς δεκτές, ώστε μελλοντικά να εξεταστούν ως προς τους ισχυρισμούς που περιέχουν. Το δικαστήριο κάλεσε την Ουκρανία να απαντήσει σχετικά στις ρωσικές ανταγωγές μέχρι τον Δεκέμβριο του 2026 – και τη Ρωσία ακολούθως να ανταπαντήσει έως τον Δεκέμβριο του 2027 – πριν συνεχιστεί η μακροχρόνια δικαστική διαδικασία με την εξέταση του περιεχομένου των αγωγών των δύο χωρών.