Ψευδείς δηλώσεις για έσοδα παράνομης εμπορίας οργάνων στην Ουκρανία

Πρόσφατα διαμοιράστηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ισχυρισμός που θέλει το 7% του εθνικού προϋπολογισμού της Ουκρανίας να προέρχεται από την μαύρη αγορά οργάνων. Ωστόσο, όπως θα δούμε παρακάτω, κάτι τέτοιο δεν ισχύει.

Παραδείγματα του ισχυρισμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:

Το παραπλανητικό αφήγημα συνοδεύει το παρακάτω βίντεο μιας ομιλίας της Anna Kuznetsova, Αντιπροέδρου της Κρατικής Δούμας της Ρωσίας, το οποίο έχει εμφανώς υποστεί τροποποίηση μέσω προγράμματος τεχνητής νοημοσύνης, ώστε αφενός να ακούγεται πως μιλάει στα ελληνικά, αφετέρου η κίνηση των χειλιών της να συμβαδίζει με το περιεχόμενο της ομιλίας:

Θεματικό πλαίσιο

Ένα από τα κεντρικά σημεία της ρωσικής προπαγάνδας σχετικά με τον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο αποτελεί ο ισχυρισμός περί υποτιθέμενης ανεξέλεγκτης εμπορίας οργάνων στην επικράτεια της Ουκρανίας. Το εν λόγω παραπλανητικό αφήγημα έχει ξεκινήσει τουλάχιστον από το 2014 και έκτοτε έχει καταρριφθεί επανειλημμένα.

Έχουμε, στο παρελθόν, ασχοληθεί με παραλλαγές του υπό εξέταση ισχυρισμού [Άρθρο 1][Άρθρο 2].

Τι ισχύει

Σε πρωταρχικό επίπεδο πραγματοποιήσαμε αντίστροφη αναζήτηση χρησιμοποιώντας στιγμιότυπα του εξεταζόμενου οπτικοακουστικού υλικού. Έτσι, εντοπίσαμε παρελθοντικές αναπαραγωγές του βίντεο, μια εκ των οποίων δημοσιεύθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2023. Η ομιλία της Kuznetsova λαμβάνει χώρα στο πλαίσιo συνεδρίου Ρωσίας-Λατινικής Αμερικής για θέματα παγκόσμιας ασφάλειας όπου, μεταξύ άλλων, η τελευταία αναφέρει:

«Αγαπητοί συνάδελφοι, το 7% των εσόδων του προϋπολογισμού της Ουκρανίας, δηλαδή 2 δισεκατομμύρια δολάρια, είναι έσοδα από μαύρες μεταμοσχεύσεις».

Ωστόσο, αποτελεί οξύμωρο τα έσοδα που αποκτώνται μέσω παράνομων -μαύρων- συναλλαγών να συμπεριλαμβάνονται στον προϋπολογισμό ενός κράτους, αφού τα παράνομα έσοδα είναι εξ ορισμού αφορολόγητα. 

Σε κάθε περίπτωση, οι μεταμοσχεύσεις οργάνων στην Ουκρανία δεν αποτελούν αντικείμενο επιχειρηματικού ενδιαφέροντος, καθότι πραγματοποιούνται δωρεάν.

Μεταμοσχεύσεις στην Ουκρανία

Συμβουλευτήκαμε την ιστοσελίδα της Ουκρανικής Βουλής –Βερχόβνα Ράντα– σχετικά με τον νόμο γύρω από τις μεταμοσχεύσεις. Συγκεκριμένα, στο Άρθρο 4 του νόμου «Σχετικά με την εφαρμογή της μεταμόσχευσης ανατομικών υλικών στον άνθρωπο» διαβάζουμε πως η μεταμόσχευση είναι δωρεάν τόσο για τον δότη όσο και για τον παραλήπτη ενός οργάνου.

Επιπλέον, με τροπολογία στον ανωτέρω νόμο -με αριθμό 9558– που ισχύει από τον Ιανουάριο του 2025, η Ουκρανία απαγορεύει την συγκομιδή οργάνων από τις παρακάτω ευπαθείς ομάδες θανόντων:

• Ορφανά και παιδιά που στερούνται γονικής μέριμνας.
• Άτομα που έχουν κηρυχθεί νόμιμα ανίκανα.
• Άγνωστα άτομα (άτομα των οποίων η ταυτότητα δεν έχει εξακριβωθεί).
• Άτομα που πέθαναν λόγω καταναγκαστικών ενεργειών από τις αρχές επιβολής του νόμου, το στρατό ή άλλες υπηρεσίες ασφαλείας που έχουν εξουσιοδοτηθεί από το νόμο να χρησιμοποιούν βία.
• Στρατιωτικό προσωπικό και δυνάμεις ασφαλείας που έχασαν τη ζωή τους κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους λόγω τραυματισμών σε μάχη στην Ουκρανία ή σε περιοχές όπου έχει επιβληθεί στρατιωτικός νόμος βάσει του νόμου της Ουκρανίας «Για το νομικό καθεστώς του στρατιωτικού νόμου».

Ταυτόχρονα, ο εν λόγω νόμος προβλέπει την δημιουργία της «Εθνικής Επιτροπής Μεταμοσχεύσεων», που στόχο έχει την επίβλεψη ανεπιθύμιτων επιπτώσεων, καθώς και των παραπόνων σχετικά με τις μεταμοσχεύσεις.

Περαιτέρω, το επεξηγηματικό σημείωμα της ανωτέρω τροπολογίας ξεκαθαρίζει πως αυτές οι αλλαγές ελλήφθησαν εν μέρει για την αντιμετώπιση της αντι-ουκρανικής προπαγάνδας γύρω από το ζήτημα των μεταμοσχεύσεων. Συγκεκριμένα, στην 6η παράγραφο του πρώτου παραρτήματος διαβάζουμε τα εξής:

«Αυτές οι αλλαγές και διευκρινίσεις θα συμβάλουν στη νομική σαφήνεια και την αδιαμφισβήτητη εφαρμογή του δικαίου στον τομέα της μεταμόσχευσης. Η σαφής απαγόρευση αφαίρεσης ανατομικών υλικών από άτομα που έχασαν τη ζωή τους λόγω πολεμικών ή άλλων βίαιων ενεργειών αποσκοπεί στην αποτροπή πιθανών καταχρήσεων, καθώς και στη χειραγώγηση του πληροφοριακού χώρου, στις ψευδείς ειδήσεις και στην εχθρική προπαγάνδα. Τέτοιες εκφάνσεις του πληροφοριακού πολέμου βλάπτουν την θετική αντίληψη της εθελοντικής δωρεάς οργάνων, γεγονός που, με τη σειρά του, μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη αυτής της σωτήριας θεραπευτικής μεθόδου, όπως είναι η μεταμόσχευση».

Συμπέρασμα

Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Το αφήγημα διακινείται στο πλαίσιο φιλορωσικής προπαγάνδας με διάφορες παραλλαγές ανά τα χρόνια. Η εν λόγω περίπτωση επικαλείται φορολογημένα έσοδα από παράνομες ενέργειες, κάτι εξ ορισμού οξύμωρο. Επιπλέον, ο ισχυρισμός αγνοεί το γεγονός ότι η μεταμόσχευση οργάνων, στην Ουκρανία, είναι δωρεάν.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

1.https://voxukraine.org/en/public-health-fakes-income-from-black-transplantology-is-7-of-the-state-budget-of-ukraine-issue-62
2.https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/en/2427-19#Text
3.https://president.gov.ua/news/volodimir-zelenskij-pidpisav-nizku-zakoniv-72357
4.https://moz.gov.ua/en/in-2023-585-organ-transplants-were-performed-in-ukraine
5.https://en.detector.media/post/organ-trade-how-and-why-russia-uses-the-topic-of-black-transplantology-in-ukraine
6.https://www.jurist.org/news/2025/01/ukraine-parliament-bans-organ-donation-from-war-casualties/
7.https://itd.rada.gov.ua/billInfo/Bills/Card/42414
8.https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/en/4203-20#Text
9.https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/03/Explanatory-note.pdf