Όχι, ιταλική μελέτη ΔΕΝ απέδειξε πως τα εμβόλια mRNA «μειώνουν το προσδόκιμο ζωής κατά 37%»

Σημαντική διάδοση σε δημοσιεύματα και σε αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα γνωρίζει ο ισχυρισμός πως, σύμφωνα με ιταλική μελέτη, τα mRNA εμβόλια μειώνουν το προσδόκιμο ζωής στους εμβολιασμένους κατά 37%. Όπως θα εξετάσουμε στο παρόν άρθρο όμως, ο ισχυρισμός είναι παραπλανητικός καθώς αποτελεί παρερμηνεία δεδομένων της μελέτης, ενώ μεγαλύτερες και πιο πρόσφατες μελέτες δεν επιβεβαιώνουν την υπόθεση της μείωσης του προσδόκιμου ζωής μετά τον εμβολιασμό.

Ο ισχυρισμός διαδίδεται μέσω δημοσιευμάτων όπως αυτά που διαβάζουμε στους ιστότοπους pronews.gr, bankingnews.gr, oparlapipas.gr, kinima-ypervasi.gr, oudensxolion.gr, mwlonlave.com, newspull.gr, και triklopodia.gr, καθώς και καθώς και μέσω αναρτήσεων στο Facebook:

Τι ισχύει

Οι σχετικοί ισχυρισμοί προέρχονται από δημοσίευμα του Slay News, ενός ιστότοπου που προβαίνει τακτικά σε διάδοση προπαγάνδας, παραπληροφόρησης, και ψευδών ειδήσεων, με εξαιρετικά χαμηλή αξιοπιστία, όπως αναλύει ο ανεξάρτητος ιστότοπος αξιολόγησης Media Bias/Fact Check. Ο ισχυρισμός διαδόθηκε επίσης μέσω του επιδημιολόγου Nicolas Hulscher, ο οποίος κατά τη διάρκεια της τρέχουσας πανδημίας έχει προβεί σε σωρεία ψευδών και ψευδοεπιστημονικών ισχυρισμών σχετικά με την COVID-19 και τα εμβόλια. [παράδειγμα 1][παράδειγμα 2][παράδειγμα 3]

Η μελέτη που επικαλούνται τα υπό εξέταση δημοσιεύματα φέρει τον τίτλο “A Critical Analysis of All-Cause Deaths during COVID-19 Vaccination in an Italian Province” και δημοσιεύτηκε στις 30 Ιουνίου 2024 στο επιστημονικό περιοδικό Microorganisms. Όπως περιγράφεται στο κείμενο της, σε αυτή οι ερευνητές δεν βασίστηκαν σε πρωτογενή δεδομένα, αλλά σε σύνολο δεδομένων από άλλους επιστήμονες, αξιολογώντας τα δεδομένα υγείας ατόμων ηλικίας 10 ετών και άνω στην ιταλική επαρχία Πεσκάρα, σε βάθος δύο ετών, μεταξύ Ιανουαρίου 2021 και Φεβρουαρίου 2023. Στόχος της μελέτης ήταν να διαπιστώσει κατά πόσο μια μεροληψία (bias) που περιγράφεται ως “Immortal time bias (ITB)” είναι ικανή να επηρεάσει μελέτες κοορτής, αλλά και να επαναλάβει τη μελέτη «διορθώνωντας» για ITB προκειμένου να επαληθευτεί ο αντίκτυπος της εκστρατείας εμβολιασμού σε μια επαρχία της Ιταλίας, όχι γενικώς:

Η μεροληψία αθανάτου χρόνου (ITB) είναι συχνή σε μελέτες κοόρτης και διαστρεβλώνει τις εκτιμήσεις συσχέτισης μεταξύ των ασθενών που έλαβαν θεραπεία και των ασθενών που δεν έλαβαν θεραπεία. Χρησιμοποιήσαμε δεδομένα από μια ιταλική μελέτη σχετικά με την αποτελεσματικότητα του εμβολίου COVID-19, με μια μεγάλη κοόρτη, μακρά παρακολούθηση και προσαρμογή για συγχυτικούς παράγοντες, που επηρεάζονται από την ITB, με στόχο την επαλήθευση του πραγματικού αντίκτυπου της εκστρατείας εμβολιασμού συγκρίνοντας τον κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία μεταξύ του εμβολιασμένου πληθυσμού και του μη εμβολιασμένου πληθυσμού.

[…]

Αυτή η αναδρομική μελέτη κοόρτης έχει ως στόχο τη διόρθωση του ITB, προκειμένου να επαληθευτεί ο πραγματικός αντίκτυπος της εκστρατείας εμβολιασμού, συγκρίνοντας τον κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία μεταξύ του εμβολιασμένου πληθυσμού και του μη εμβολιασμένου πληθυσμού της επαρχίας Πεσκάρα (Ιταλία).

[…]

Αυτή η αναδρομική μελέτη κοόρτης στοχεύει στη διόρθωση του ITB από το σύνολο δεδομένων που παρασχέθηκε ευγενικά από τους Rosso et al. το οποίο αναφέρεται στον πληθυσμό της επαρχίας Πεσκάρα, προκειμένου να επαληθευτεί ο πραγματικός αντίκτυπος της εκστρατείας εμβολιασμού συγκρίνοντας τις καμπύλες επιβίωσης για το αποτέλεσμα των «θανάτων από κάθε αιτία» μεταξύ των ομάδων ατόμων που εμβολιάστηκαν με 1, 2 και 3/4 δόσεις και της ομάδας των μη εμβολιασμένων ατόμων.

Όπως εξηγεί σχετικό δημοσίευμα στο International Journal of Epidemiology, η μεροληψία αυτή αποτελεί συχνό φαινόμενο σε μελέτες κοορτής:

Οι καλά σχεδιασμένες μελέτες παρατήρησης κοόρτης χρησιμοποιούνται συχνά για την εκτίμηση των αιτιωδών επιδράσεων των εκθέσεων όταν οι τυχαιοποιημένες δοκιμές δεν είναι εφικτές ή ηθικές. Ωστόσο, αυτές οι μελέτες υπόκεινται σε αρκετές μεροληψίες στην ταξινόμηση της σύγχυσης, της μεροληψίας επιλογής και της μεροληψίας μέτρησης. Συγκεκριμένα, ο λανθασμένος χειρισμός των χρόνων παρακολούθησης όσον αφορά την κατάσταση έκθεσης στην ανάλυση τέτοιων μελετών μπορεί να εισαγάγει μεροληψία αθάνατου χρόνου (ITB) υπέρ της εκτεθειμένης ομάδας. Ο αθάνατος χρόνος αναφέρεται σε μια χρονική περίοδο κατά την οποία, εκ σχεδιασμού, οι συμμετέχοντες στην εκτεθειμένη ομάδα δεν μπορούν να βιώσουν το αποτέλεσμα. Αυτό συμβαίνει συχνά σε φαρμακοεπιδημιολογικές μελέτες στις οποίες η θεραπεία συνταγογραφείται σε μεταβλητούς χρόνους (με καθυστέρηση) μετά τη διάγνωση της νόσου. Η μεροληψία συμβαίνει όταν η εκτεθειμένη ομάδα θεωρείται ότι εκτίθεται κατά τη διάρκεια ολόκληρου του χρόνου παρακολούθησής της (ακόμα και σε περιόδους κατά τις οποίες θεωρητικά δεν εκτίθεται) ή οι μη εκτεθειμένοι χρόνοι παρακολούθησής της απορρίπτονται.

Θα πρέπει επίσης να τονίσουμε, πως οι μελέτες κοορτής, ως μελέτες παρατήρησης, μπορούν για παράδειγμα να υποδείξουν χρονικό συσχετισμό μεταξύ της έκθεσης σε μια ουσία και ενός αποτελέσματος, αλλά δε μπορούν, από μόνες τους, να εδραιώσουν σχέση αίτιου-αιτιατού μεταξύ τους, δηλαδή δε μπορούν να κρίνουν εάν η έκθεση στην ουσία ευθύνεται για το αποτέλεσμα.

Συνεπώς, η υπό εξέταση μελέτη αφορά την ανάλυση, την εκτίμηση μεροληψίας δεδομένων, και την απόπειρα διόρθωσής τους από παλαιότερη μελέτη, όχι πρωτογενή έρευνα με δεδομένα που μπορούν να ερμηνευτούν σε γενικότερο πλαίσιο.

Η πρωτότυπη μελέτη, την οποία ανέλυσαν οι ερευνητές, είχε δημοσιευτεί στο επιστημονικό περιοδικό Vaccines στις 4 Αυγούστου 2023, με τίτλο “COVID-19 Vaccination Effectiveness in the General Population of an Italian Province: Two Years of Follow-Up“

Η πρωτότυπη μελέτη είχε διαπιστώσει πως σε σύγκριση με τα μη εμβολιασμένα άτομα, τα άτομα που έλαβαν μεγαλύτερη ή ίση δόση εμβολιασμού εμφάνισαν ≥85% χαμηλότερο κίνδυνο σοβαρής ή θανατηφόρας COVID-19. Κατέγραψε επίσης τεράστια θετική επίδραση του εμβολιασμού στους ηλικιωμένους, καθώς το 3% των εμβολιασμένων πέθανε, σε σύγκριση με το 22,0% των μη εμβολιασμένων, ενώ κατά την περίοδο επικράτησης του Όμικρον, μόνο η ομάδα που έλαβε τουλάχιστον μία δόση εμβολιασμού εμφάνισε μειωμένο κίνδυνο θανάτου που σχετίζεται με την COVID-19.

Τι έδειξε η διόρθωση της μελέτης για Immortal time bias (ITB)

Για τους σκοπούς της μελέτης, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τους δείκτες εκτίμησης Restricted Mean Survival Time (Περιορισμένος Μέσος Χρόνος Επιβίωσης) και Restricted Mean Time Lost (Περιορισμένος Μέσος Χρόνος Απώλειας). Πρόκειται για στατιστικές τιμές που χρησιμοποιούνται όταν δεν είναι εφικτή η χρήση άλλων τιμών, όπως το Hazard Ratio (Αναλογία Κινδύνου) προκειμένου να πραγματοποιηθεί εκτίμηση και σύγκριση της μέσης επιβίωσης μεταξύ δύο ομάδων.

Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν πως η αναλογία κινδύνου θανάτου από κάθε αιτία στην μονοπαραμετρική ανάλυση για εμβολιασμένα άτομα με 1, 2 και 3 ή 4 δόσεις έναντι μη εμβολιασμένων ατόμων ήταν 0,88, 1,23 και 1,21 αντίστοιχα, ενώ οι ανάλογες πολυπαραμετρικές τιμές ήταν 2,40, 1,98 και 0,99. Όπως εξηγούν στα συμπεράσματά τους:

Η διόρθωση του ITB μας επέτρεψε να εξαλείψουμε αξιοσημείωτες στρεβλώσεις που οφείλονται σε αυτήν την προκατάληψη από την αρχική μελέτη σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εμβολίων COVID-19, η οποία διεξήχθη στην επαρχία Πεσκάρα της Ιταλίας. Επιπλέον, η αρχική μελέτη έδειξε ότι η ομάδα που έλαβε τουλάχιστον μια αναμνηστική δόση είχε έναν απίθανο σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία σε σύγκριση με τους μη εμβολιασμένους, σε αντίθεση με εκείνους που εμβολιάστηκαν με μία ή δύο δόσεις που είχαν σημαντικά υψηλότερους κινδύνους από τους μη εμβολιασμένους.

Διαπιστώσαμε ότι οι κίνδυνοι θανάτου από κάθε αιτία ήταν ακόμη υψηλότεροι για όσους εμβολιάστηκαν με μία και δύο δόσεις σε σύγκριση με τους μη εμβολιασμένους και ότι οι αναμνηστικές δόσεις ήταν αναποτελεσματικές. Διαπιστώσαμε επίσης μια μικρή αλλά στατιστικά σημαντική απώλεια του προσδόκιμου ζωής για όσους εμβολιάστηκαν με 2 ή 3/4 δόσεις.

Ωστόσο, αναφορικά με τα αποτελέσματα αυτά, τονίζουν τα εξής:

Πιθανές εξηγήσεις αυτής της τάσης των λόγων κινδύνου καθώς αυξάνονται οι εμβολιασμοί θα μπορούσαν να είναι το φαινόμενο συγκομιδής (harvesting effect), μια ημερολογιακά-χρονική μεροληψία που λαμβάνει υπόψη την εποχικότητα και τα πανδημικά κύματα, μια μεροληψία παραθύρου καταμέτρησης κρουσμάτων (case-counting window bias), μια μεροληψία υγιών εμβολιασμένων (healthy-vaccinee bias) ή κάποιος συνδυασμός αυτών των παραγόντων.

Η παρερμηνεία των δεικτών εκτίμησης και το αυθαίρετο ποσοστό μείωσης του προσδόκιμου ζωής

Όπως εξηγεί ο οργανισμός επαλήθευσης γεγονότων του Deutsche Presse-Agentur, πιστοποιημένο μέλος του IFCN, στην πραγματικότητα ο ισχυρισμός για «μείωση του προσδόκιμου ζωής» κατά οποιοδήποτε ποσοστό αποτελεί παρερμηνεία της μελέτης, κάτι που τόνισαν ακόμα και οι ίδιοι οι συγγραφείς της. Συγκεκριμένα, οι ερευνητές υπολόγισαν μια τιμή 1,37, η οποία αποτελεί την αναλογία Restricted Mean Time Lost μεταξύ ατόμων που έλαβαν δύο δόσεις του εμβολίου σε σύγκριση με άτομα που δεν είχαν εμβολιαστεί:

Όπως δήλωσε ένας εκ των ερευνητών στο πρακτορείο DPA, αυτή η τιμή δεν μεταφράζεται σε μείωση του προσδόκιμου ζωής κατά 37%:

«Αυτό είναι το αποτέλεσμα της ανάλυσής μας, το οποίο διαφέρει σημαντικά από την «απώλεια 37% στο προσδόκιμο ζωής», όπως ερμήνευσε λανθασμένα κάποιος στο διαδίκτυο»

Το DPA ανέφερε πως, σύμφωνα με τους ερευνητές, ο υπό εξέταση ισχυρισμός «δεν είναι αληθής, ούτε προέρχεται από τους συγγραφείς της μελέτης», με τους ίδιους να δηλώνουν πως δεν ευθύνονται για την παρερμηνεία της:

«Θα θέλαμε να επισημάνουμε ότι δεν φέρουμε ευθύνη για τυχόν παρερμηνείες των στατιστικών δεικτών που παρουσιάζονται στη δημοσίευσή μας»

Όπως εξηγεί το σχετικό άρθρο, οι ερευνητές πρότειναν αρκετές εξηγήσεις για τα αποτελέσματα, καθώς και στοιχεία που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματά της, όπως για παράδειγμα το γεγονός πως με την έναρξη των εμβολιασμών δόθηκε προτεραιότητα κυρίως σε ηλικιωμένους και σε άτομα με υποκείμενα νοσήματα, άτομα που εξ’ αρχής αντιμετωπίζουν το ρίσκο μειωμένου προσδόκιμου ζωής. Οι ερευνητές επισήμαναν ακόμα πως η μελέτη τους είναι η πρώτη του είδους της και τα αποτελέσματα πρέπει να επιβεβαιωθούν σε άλλες παρόμοιες μελέτες, με μεγαλύτερες χρονικές και χωρικές κλίμακες για την απόκτηση ουσιαστικών δεδομένων, να μην αφορούν δηλαδή τόσο σύντομο χρονικό διάστημα και να μην περιορίζονται σε μόνο μια περιοχή.

Τι αναφέρει η επιστημονική βιβλιογραφία για τη σχέση του εμβολιασμού με το προσδόκιμο ζωής

Ανάλογες μελέτες στο σύνολό τους έχουν καταλήξει σε εντελώς αντίθετα αποτελέσματα σχετικά με τη γενική θνησιμότητα και το προσδόκιμο ζωής μετά τον εμβολιασμό.

Μελέτη με τίτλο “Global Estimates of Lives and Life-Years Saved by COVID-19 Vaccination During 2020-2024” που δημοσιεύτηκε τον Μάιο του 2025 και αφορούσε τα έτη 2020 έως 2024 διαπίστωσε ότι τα εμβόλια κατά της COVID-19 απέτρεψαν 2,5 εκατομμύρια θανάτους κατά την περίοδο αυτή και έσωσαν 15 εκατομμύρια έτη ζωής. Πρόκειται για μια από της μεγαλύτερες μελέτες που εκτιμά τον θετικό αντίκτυπο του προσδόκιμου ζωής, σε επίπεδο πληθυσμού.

Ανάλογη αναδρομική μελέτη επιτήρησης με τίτλο “Estimated number of lives directly saved by COVID-19 vaccination programmes in the WHO European Region from December, 2020, to March, 2023: a retrospective surveillance study” που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Respiratory Medicine, διαπίστωσε πως, μεταξύ του Δεκεμβρίου 2020 και του Μαρτίου 2023, τα εμβόλια κατά της COVID-19 μείωσαν τους θανάτους κατά 59% συνολικά, αντιπροσωπεύοντας περίπου 1,6 εκατομμύρια ζωές που σώθηκαν σε άτομα ηλικίας 25 ετών και άνω, με τη πλειονότητα αυτών να αφορούν άτομα ηλικιών 60 ετών και άνω.

Τέλος, μελέτη με τίτλο “The Mirror of Erised: a retrospective population-wide study of Czech all-cause mortality data by COVID-19 vaccination status“, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Public Health, μελέτησε τυχόν συσχέτιση μεταξύ του εμβολιασμού κατά της COVID-19 και του ποσοστού θνησιμότητας από κάθε αιτία στον πληθυσμό της Τσεχικής Δημοκρατίας, μεταξύ Ιανουαρίου 2020 και Δεκεμβρίου 2022. Η μελέτη διαπίστωσε πως οι θάνατοι από κάθε αιτία στα εμβολιασμένα άτομα σε διάφορες ηλικιακές ομάδες ήταν σημαντικά μειωμένοι σε σύγκριση με τα μη εμβολιασμένα άτομα. Αυτή η αρνητική συσχέτιση παρατηρήθηκε ακόμη και σε περιόδους όπου ουσιαστικά δεν υπήρξαν θάνατοι που σχετίζονταν με την COVID-19, ενώ παρόμοια πτώση της γενικής θνησιμότητας των πρόσφατα εμβολιασμένων ατόμων παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια των εμβολιασμών με αναμνηστική δόσης.

Αν και στις δυο τελευταίες περιπτώσεις οι αντίστοιχες μελέτες δε σχεδιάστηκαν με αποκλειστικό στόχο να υπολογίσουν τα έτη ζωής που σώθηκαν από τους εμβολιασμούς, η εκτίμηση της μείωσης των θανάτων σε επίπεδο πληθυσμού καθώς και η παρακολούθηση της θνησιμότητας ανά κατάσταση εμβολιασμού σε ολόκληρη τη χώρα υποδεικνύει τη θετική επίδραση του εμβολιασμού στο γενικότερο προσδόκιμο ζωής.

Συμπέρασμα

Ο ισχυρισμός είναι παραπλανητικός και προκύπτει από παρερμηνεία και διαστρεβλωμένη παρουσίαση δεδομένων μελέτης. Η υπό εξέταση μελέτη αφορά την ανάλυση, την εκτίμηση και την απόπειρα διόρθωσής παλαιότερης μελέτης, η οποία διεξήχθη σε συγκεκριμένο πληθυσμό. Δεν αποτελεί πρωτογενή έρευνα με δεδομένα που μπορούν να ερμηνευτούν σε γενικότερο πλαίσιο. Αν και στην ανάλυση τους οι ερευνητές διαπίστωσαν διαφορά τιμών σε στατιστικούς δείκτες μεταξύ εμβολιασμένων και μη εμβολιασμένων, οι ίδιοι παρέχουν εξηγήσεις σχετικά με το πού μπορεί να οφείλεται αυτή, ενώ τονίζουν οι τιμές των δεικτών αυτών δεν μπορούν να μεταφραστούν σε «απώλεια 37% στο προσδόκιμο ζωής». Ανάλογες μεγαλύτερες και μεταγενέστερες μελέτες έχουν δείξει πως ο εμβολιασμός κατά της COVID-19 παρουσιάζει θετικό αντίκτυπο του προσδόκιμου ζωής, μέσω της μείωσης των θανάτων σε εμβολιασμένα άτομα, τόσο όσον αφορά την COVID-19 όσο και τη γενική θνησιμότητα.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

1. https://mediabiasfactcheck.com/slay-news-bias-and-credibility/
2. https://www.mdpi.com/journal/microorganisms
3. https://brookbushinstitute.com/glossary/cohort-study
4. https://www.scribbr.co.uk/research-methods/retrospective-cohort-studies/
5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37631893/
6. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11278956/
7. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9081686/
8. https://academic.oup.com/aje/article/191/1/163/6373814
9. https://dpa-factchecking.com/austria/240730-99-905352/
10. https://academic.oup.com/ije/article/50/5/1405/6333514
11. https://jamanetwork.com/journals/jama-health-forum/fullarticle/2836434
12. https://www.thelancet.com/journals/lanres/article/PIIS2213-2600(24)00179-6/fulltext
13. https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-025-23619-x