Παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή, τα εμβόλια και την COVID-19

Από τα τέλη Αυγούστου ως και τα τέλη Σεπτέμβρη του 2025 κυκλοφόρησαν στο Facebook ισχυρισμοί που συσχετίζουν τα εμβόλια, την COVID-19 και την κλιματική αλλαγή ενώ ορισμένοι από τους ισχυρισμούς έχουν και έναν εμφανώς πιο σαρκαστικό χαρακτήρα. Βέβαια, τέτοιοι ισχυρισμοί και δημοσιεύσεις μπορούν πολύ εύκολα να γίνουν πηγή ανυπόστατων θεωριών συνωμοσιολογίας και παραπληροφόρησης. Ας δούμε λοιπόν τι αναφέρουν οι εν λόγω αναρτήσεις:

Τι ισχύει για τα εμβόλια και το αν μπορούν να μας προστατέψουν από την κλιματική αλλαγή

Δεν υπάρχει επιστημονικός μηχανισμός που να συνδέει τον εμβολιασμό με τη μείωση των παγκόσμιων θερμοκρασιών. Η κλιματική αλλαγή καθορίζεται από τις συγκεντρώσεις αερίων θερμοκηπίου (CO₂, CH₄ κ.λπ.) και άλλους παράγοντες φυσικής/ανθρωπογενούς προέλευσης — όχι από ιατρικά σκευάσματα. Η κύρια επιστημονική τεκμηρίωση για το τι προκαλεί την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη καταγράφεται στις εκθέσεις της IPCC: πρόκειται για τις υπερβολικές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, με κύριο το διοξείδιο του άνθρακα, από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) και οι κλιματικοί οργανισμοί περιγράφουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στην υγεία (π.χ. αύξηση νοσημάτων, διαταραχές υποδομών υγείας), όμως δεν προτείνουν εμβόλια ως «μέτρο μείωσης της θερμοκρασίας». Αντίθετα, μιλούν για μετριασμό (μείωση εκπομπών) και προσαρμογή των συστημάτων υγείας. Ο ΠΟΥ μιλά για μείωση εκπομπών (mitigation) και ενίσχυση ανθεκτικότητας των συστημάτων υγείας (adaptation), όχι για εμβόλια ως μέτρο «ψύξης» του πλανήτη.

Ορισμένοι φορείς (π.χ. Gavi.org) εξηγούν ρητά ότι δεν υπάρχει εμβόλιο για την κλιματική αλλαγή.
Ωστόσο, τονίζουν ότι τα εμβόλια μπορεί να είναι αποτελεσματικά στην καταπολέμηση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία όσον αφορά, για παράδειγμα, κλιματικά ευαίσθητες νόσους όπως είναι η ελονοσία ή ο δάγκειος πυρετός. Επομένως, τα εμβόλια μπορούν συμβάλλουν στην προφύλαξη και καταπολέμηση των άμεσων και δυνητικά επικίνδυνων για την υγεία αποτελεσμάτων της κλιματικής αλλαγής για τον άνθρωπο, όχι όμως στην αντιμετώπιση ή τη ρύθμιση της ίδιας της κλιματικής αλλαγής.

Τι ισχύει για τα εμβόλια, την COVID-19 και την κλιματική αλλαγή

Τα διαθέσιμα στοιχεία και οι επίσημες δηλώσεις δείχνουν ότι τα εμβόλια κατά της COVID-19 δεν προκαλούν νόσηση από τον ιό για τον οποίο στοχεύουν. Πιο συγκεκριμένα η σελίδα του CDC εξηγεί ρητά ότι τα εμβόλια δεν περιέχουν τον μολυσματικό ιό και δεν μπορούν να προκαλέσουν COVID-19. Επιπλέον το φυλλάδιο του FDA ξεκαθαρίζει, επί λέξη, ότι τα εγκεκριμένα/αδειοδοτημένα εμβόλια δεν περιέχουν ζωντανό ιό.

Επίσης οι κλινικές δοκιμές και οι επιδημιολογικές μελέτες έδειξαν μείωση σοβαρής νόσησης /νοσηλειών/θανάτων. Οι μελέτες φάσης ΙΙΙ, που δημοσιεύθηκαν στο New England Journal of Medicine για τα εμβόλια Pfizer/BioNTech (Polack et al., 2020) και Moderna (Baden et al., 2021), έδειξαν με σαφήνεια ότι τα εμβόλια δεν προκαλούν COVID-19 αλλά αντίθετα προσφέρουν υψηλή προστασία. Στη μελέτη του Pfizer συμμετείχαν πάνω από 43.000 άτομα· τα αποτελέσματα έδειξαν αποτελεσματικότητα περίπου 95% έναντι της συμπτωματικής λοίμωξης, με μόνο 8 περιστατικά COVID-19 στην ομάδα του εμβολίου έναντι 162 στην ομάδα placebo. Επιπλέον, τα σοβαρά περιστατικά ήταν πολύ λιγότερα στους εμβολιασμένους (1 έναντι 9), ενώ οι παρενέργειες περιορίστηκαν κυρίως σε ήπιες και αναμενόμενες αντιδράσεις, όπως πόνο στο σημείο ένεσης και κόπωση.

Αντίστοιχα, η μελέτη της Moderna σε περισσότερους από 30.000 συμμετέχοντες κατέγραψε αποτελεσματικότητα 94,1%. Από τα 196 συνολικά περιστατικά COVID-19, μόνο τα 11 καταγράφηκαν στην ομάδα του εμβολίου, ενώ τα υπόλοιπα 185 στην ομάδα placebo. Εντυπωσιακό είναι ότι όλα τα 30 περιστατικά σοβαρής COVID-19 σημειώθηκαν στην ομάδα placebo, χωρίς να εμφανιστεί ούτε ένα σοβαρό περιστατικό στην ομάδα που έλαβε το εμβόλιο. Οι παρενέργειες ήταν ανάλογες με εκείνες της Pfizer, δηλαδή κυρίως ήπιες και βραχύχρονες.

Συνολικά, οι δύο μελέτες επιβεβαιώνουν ότι τα εμβόλια mRNA κατά της COVID-19 είναι ασφαλή και εξαιρετικά αποτελεσματικά στην πρόληψη τόσο της συμπτωματικής λοίμωξης όσο και των σοβαρών εκβάσεων, όπως νοσηλείες και θάνατοι. Η ίδια η μεθοδολογία των μελετών αποδεικνύει ότι τα εμβόλια δεν περιέχουν ζωντανό ιό και επομένως δεν είναι δυνατόν να προκαλέσουν COVID-19.

Σε πραγματικές συνθήκες, το προφίλ ασφαλείας των εμβολίων κατά της COVID-19 έχει εδραιωθεί μετά την χορήγηση περισσότερων από 2 δισεκατομμυρίων δόσεων σε ΗΠΑ και Ευρώπη και περισσότερων από 13,7 δισεκατομμυρίων δόσεων παγκοσμίως, υπό την πιο αυστηρή και σύγχρονη φαρμακοεπαγρύπνηση. Tα CDC αλλά και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έχουν αξιολογήσει την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων κατά της COVID-19, ενώ η COVID-19 παρουσιάζει σαφώς πολλαπλάσιους κινδύνους σε όσους νοσήσουν. 

Αντίθετα, η ίδια η νόσηση από COVID-19 μπορεί να προκαλέσει συχνότερες, εκτενέστερες και σοβαρότερες επιπλοκές, όπως θρομβώσεις, μυοκαρδίτιδες, νευρολογικές και καρδιακές επιπλοκές, καθώς και γενικότερες συστημικές επιπλοκές ποικίλης σοβαρότητας (long COVID).

Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή είναι ξεχωριστό περιβαλλοντικό πρόβλημα που μπορεί να αυξήσει την ανάγκη για νέες και επικαιροποιημένες εμβολιαστικές στρατηγικές για την προστασία της δημόσιας υγείας στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες. Οι JHU και ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) αναφέρουν ρητά πως το κλίμα μπορεί να αυξήσει μεταδιδόμενα/κλιματικά-ευαίσθητα νοσήματα — άρα η χρήση εμβολίων είναι εργαλείο αντιμετώπισης των νέων προκλήσεων που μπορεί να αναδειχθούν για τη δημόσια υγεία, όχι αιτία προβλήματος.

Ακόμα μια επιστημονική ανασκόπηση δείχνει πως η κλιματική αλλαγή αναμένεται να αυξήσει το φορτίο πολλών νοσημάτων, ιδιαίτερα των μεταδοτικών νοσημάτων που σχετίζονται με φορείς (vector-borne diseases), όπως η ελονοσία, ο δάγκειος πυρετός και οι λοιμώξεις από ιούς που μεταδίδονται μέσω κουνουπιών. Η επιστημονική ανασκόπηση του Kim et al. (2023) επισημαίνει ότι ο εμβολιασμός αποτελεί μία από τις βασικές στρατηγικές που μπορούν να μειώσουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία. Τα εμβόλια δεν «αντιμετωπίζουν» την κλιματική αλλαγή καθαυτή ούτε μειώνουν τη θερμοκρασία του πλανήτη· αντιθέτως, μειώνουν το βάρος ασθενειών που ενδέχεται να γίνουν πιο συχνές ή πιο σοβαρές λόγω των κλιματικών μεταβολών. Η εν λόγω ανασκόπηση τονίζει ότι η στρατηγική αυτή δεν λειτουργεί μεμονωμένα αλλά σε συνδυασμό με άλλα μέτρα, όπως είναι η ενίσχυση των συστημάτων επιδημιολογικής επιτήρησης, τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και οι παρεμβάσεις δημόσιας υγείας στις κοινότητες. Έτσι, ο εμβολιασμός εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της «προσαρμογής» (adaptation) των συστημάτων υγείας στην κλιματική αλλαγή και όχι σε κάποιον υποτιθέμενο ρόλο «θεραπείας» της ίδιας της κλιματικής κρίσης.

Με άλλα λόγια, οι εμβολιαστικές εκστρατείες αναγνωρίζονται ως εργαλείο μείωσης των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία, αφού προλαμβάνουν νοσήματα που είναι πιθανό να αυξηθούν με την άνοδο της θερμοκρασίας και τις αλλαγές στα οικοσυστήματα. Αυτό αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση, η οποία διαχωρίζει ξεκάθαρα τον ρόλο της ιατρικής πρόληψης από τις φυσικές διαδικασίες που καθορίζουν το κλίμα.

Συμπέρασμα

Οι ισχυρισμοί που κυκλοφόρησαν στο Facebook σχετικά με τα εμβόλια, την COVID-19 και την κλιματική αλλαγή δεν έχουν επιστημονική βάση και αποτελούν παραπληροφόρηση. Δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός μέσω του οποίου τα εμβόλια θα μπορούσαν να επηρεάσουν ή να μειώσουν την κλιματική αλλαγή, καθώς αυτή καθορίζεται από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Παρότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να αυξήσει την εξάπλωση κλιματικά ευαίσθητων νοσημάτων, ο εμβολιασμός δεν σχετίζεται με τη ρύθμιση του ίδιου του κλίματος, αλλά αποτελεί σημαντικό εργαλείο προσαρμογής των συστημάτων υγείας στις νέες συνθήκες, συμβάλλοντας στην προστασία της δημόσιας υγείας.

Όσον αφορά τα εμβόλια, αυτά έχουν αποδειχθεί ασφαλή και αποτελεσματικά στην πρόληψη της COVID-19, δεν περιέχουν ζωντανό ιό και δεν προκαλούν τη νόσο.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν :

1.https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/
2.https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM.pdf
3.https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-and-health
4.https://www.gavi.org/vaccineswork/no-vaccine-climate-change
5.https://www.gavi.org/sites/default/files/programmes-impact/our-impact/Immunisation-a-critical-pillar-of-climate-adaptation.pdf
6.https://www.rumorguard.org/post/no-the-who-didn-t-call-for-mass-vaccinations-to-combat-climate-change
7.http://cdc.gov/covid/vaccines/how-they-work.html
8.https://www.fda.gov/media/152578/download
9.https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2034577
10.https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2035389
11.https://publichealth.jhu.edu/ivac/a-warming-world-means-vaccination-is-more-important-than-ever
12.https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA77/A77_R14-en.pdf
13https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10602790/
14.https://ourworldindata.org/grapher/cumulative-covid-vaccinations?country=Europe~USA
15.https://ourworldindata.org/covid-vaccinations
16.https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/safety/safety-of-vaccines.html
17.https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/public-health-threats/coronavirus-disease-covid-19/covid-19-medicines/safety-covid-19-vaccines
18.https://www.ellinikahoaxes.gr/2021/08/28/covid-19-vaccines-list-of-dangers-and-side-effects-pseudoscientific-misinformation/#:~:text=%CE%97%20%CF%80%CE%B9%CE%BF%20%CF%80%CF%81%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CF%84%CE%B7,%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%83%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B5%CF%82%20%CF%86%CE%BF%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%B1%CE%BB%CF%8D%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CF%82.
19.https://www.nature.com/articles/s41591-021-01556-7
20.https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCRESAHA.121.317997
21.https://www.bmj.com/content/374/bmj.n1648