Ανυπόστατοι ισχυρισμοί του Δημήτρη Κούβελα για το διοξείδιο του άνθρακα και τον ρόλο του στην κλιματική αλλαγή

Στις 7 Σεπτεμβρίου του 2025, ο κ. Δημήτρης Κούβελας δημοσιοποίησε απόσπασμα συνέντευξής του από το 2024 στο ΚΡΗΤΗ TV, τόσο στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (εδώ, εδώ, εδώ) όσο και στο YouTube, υποστηρίζοντας επιστημονικά ατεκμηρίωτους ισχυρισμούς σχετικά με το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) και τη σχέση του με την άνοδο της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας. Η συγκεκριμένη δημοσίευση του κ. Κούβελα είχε αρκετά μεγάλη διάδοση με χιλιάδες προβολές και κοινοποιήσεις.

Ο Δημήτρης Κούβελας είναι καθηγητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), στο Τμήμα Ιατρικής, με γνωστικό αντικείμενο τη Φαρμακολογία, και διευθύνει το Εργαστήριο Κλινικής Φαρμακολογίας του πανεπιστημίου. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορωνοϊού υποστήριξε επανειλημμένα ανυπόστατους και ψευδοεπιστημονικούς ισχυρισμούς για τα εμβόλια κατά της COVID-19, παραδείγματα των οποίων μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ, προκαλώντας αντιδράσεις ακόμη και από την ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα. Ο κ. Κούβελας είναι επίσης αρχηγός του κόμματος “Πνοή Δημοκρατίας“, που ίδρυσε το 2022.

Στο παρόν άρθρο θα καταρρίψουμε τους παραπάνω ισχυρισμούς, χρησιμοποιώντας επιστημονικά τεκμήρια και δηλώσεις μεγάλων επιστημονικών οργανισμών. Σημειώνεται ότι οι παραπάνω ισχυρισμοί έχουν καταρριφθεί και από το FactReview.

Ολόκληρη η συνέντευξη παρατίθεται αρχειοθετημένη εδώ, όπου το επίμαχο απόσπασμα των δηλώσεών του εντοπίζεται από το σημείο 10:40 και έπειτα:

Παραδείγματα αναπαραγωγών στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης:

Τι ισχύει

Ισχυρισμός 1ος

Μεταξύ άλλων, ο κ. Κούβελας στη συνέντευξή του αναφέρει ότι:

 Το διοξείδιο του άνθρακα, που τόσο πολύ κατηγορήθηκε, είναι ένα μόριο το οποίο είναι συμμετρικό. Δεν μπορεί να κρατάει ενέργεια, δεν γίνεται. Άρα λοιπόν πρώτον, δεν φαίνεται ότι αυτό θα μπορούσε να δημιουργεί φαινόμενο του θερμοκηπίου απ’ την αρχή, αν κάποιος ξέρει χημεία δευτέρας Γυμνασίου.

Ο ισχυρισμός είναι εσφαλμένος. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι το κύριο ατμοσφαιρικό αέριο που προκαλεί το ενισχυμένο φαινόμενο του θερμοκηπίου, με τα δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Μετεωρολογίας του ΟΗΕ να αποδεικνύουν πως από το 1990 έως το 2022 μόνο το CO₂ προκάλεσε περίπου το 78% της αύξησης της θερμοκρασίας της Γης που οφείλεται σε θερμοκηπικά αέρια. Αν το διοξείδιο του άνθρακα και, σε μικρότερο βαθμό, τα υπόλοιπα θερμοκηπικά αέρια, που επίσης συμβάλλουν στο φαινόμενο, δεν υπήρχαν στην ατμόσφαιρά μας και δεν εγκλώβιζαν θερμότητα, ο πλανήτης μας θα είχε θερμοκρασίες υπό του μηδενός (στην κλίμακα Κελσίου) και δεν θα ήταν βιώσιμος για πάρα πολλά χερσαία είδη, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου. Παρακάτω θα εξηγήσουμε πιο αναλυτικά με ποιους φυσικούς και χημικούς μηχανισμούς το CO₂, όπως και άλλα αέρια του θερμοκηπίου, είναι ικανό να “παγιδεύει” θερμότητα.

Πως ακριβώς το διοξείδιο του άνθρακα “παγιδεύει” τη θερμότητα;

Γνωρίζουμε ότι ένα μέρος της ενέργειας του ηλιακού φωτός που φτάνει στη Γη απορροφάται από την επιφάνειά της και στη συνέχεια επανεκπέμπεται πίσω στην ατμόσφαιρα, ως υπέρυθρη ακτινοβολία, την οποία νιώθουμε σαν θερμότητα. Έτσι, αυτή η υπέρυθρη ακτινοβολία γυρνά πίσω στο διάστημα, αν δεν απορροφηθεί.

Όπως εξηγεί ο Jason Smerdon, κλιματολόγος και επιστήμονας του Πανεπιστημίου Columbia στο Παρατηρητήριο της Γης Lamont-Doherty, το οξυγόνο και το άζωτο (από τα οποία αποτελείται κυρίως η ατμόσφαιρα) δεν αλληλεπιδρούν με την υπέρυθρη ακτινοβολία, η οποία επιστρέφει στην ατμόσφαιρα.

Αυτό, όπως εξηγεί ο ίδιος, συμβαίνει επειδή όλα τα μόρια δεν αλληλεπιδρούν με τον ίδιο τρόπο στα διαφορετικά μήκη κύματος της ακτινοβολίας που θα συναντήσουν. Έτσι το οξυγόνο και το άζωτο αλληλεπιδρούν με ακτινοβολία υψηλής συχνότητας, που έχει πολύ μικρά μήκη κύματος, περίπου στα 200 νανόμετρα. Αντίθετα η υπέρυθρη ακτινοβολία έχει μεγαλύτερα μήκη κύματος, με το κοντινό υπέρυθρο να ξεκινάει περίπου από τα 700 νανόμετρα και το μακρινό υπέρυθρο να φτάνει έως το 1.000.000 νανόμετρα.

Το ίδιο, ωστόσο, δεν ισχύει στην περίπτωση του διοξειδίου του άνθρακα και άλλων θερμοκηπιακών αερίων. Το διοξείδιο του άνθρακα απορροφά ενέργεια από ακτινοβολία στις δύο ενεργές δονητικές του συχνότητες, οι οποίες αντιστοιχούν σε ακτινοβολία με μήκη κύματος 4,26 μm (4.260 νανόμετρα) και 14,99 μm (14.990 νανόμετρα), εντός δηλαδή του εύρους της υπέρυθρης ακτινοβολίας. Συνεπώς, καθώς το CO₂ απορροφά την υπέρυθρη ακτινοβολία που εκπέμπεται από τη Γη, δονείται και την επανεκπέμπει προς όλες τις κατευθύνσεις. Μέρος αυτής της εκπεμπόμενης ενέργειας εκφεύγει τελικά στο διάστημα, το υπόλοιπο όμως επιστρέφει ξανά στη Γη ως θερμότητα, συμβάλλοντας στο φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Ο λόγος για τον οποίο κάθε μόριο ατμοσφαιρικών αερίων αλληλεπιδρά με διαφορετικού μήκους κύματος ακτινοβολία, είναι η δομή του και η γεωμετρία του. Τα αέρια του θερμοκηπίου, όπως το διοξείδιο του άνθρακα αλλά και το μεθάνιο, αποτελούνται από αλυσίδες τριών ή και παραπάνω ατόμων, που τους δίνουν τη δυνατότητα να “καμφθούν” ή να “τεντωθούν” ασύμμετρα, προκαλώντας παροδική ασύμμετρη κατανομή του φορτίου των ατόμων τους – δηλαδή να εμφανίζονται προσωρινά ως διπολικά μόρια και να είναι σε θέση έτσι να απορροφούν τα υπέρυθρα κύματα ακτινοβολίας. Συνεπώς, παρόλο που το CO₂ είναι συμμετρικό μόριο, είναι ικανό να κάνει τριών ειδών κινήσεις και περιστροφικές και ταλαντωτικές και μεταφορικές.

Το φυσικό φαινόμενο του θερμοκηπίου και η συμβολή του ανθρώπου στην ενίσχυσή του

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι κάτι το οποίο ακούμε συχνά. Ως αέρια του θερμοκηπίου χαρακτηρίζονται οι υδρατμοί, το διοξείδιο του άνθρακα, το μεθάνιο, το όζον, το υποξείδιο του αζώτου και οι χλωροφθοράνθρακες. Όλα αυτά, όπως εξηγήσαμε στην προηγούμενη ενότητα, λόγω της δομής και της γεωμετρίας τους έχουν την ικανότητα να “παγιδεύουν” θερμότητα κοντά στην επιφάνεια της Γης. Αυτή η διαδικασία περιγράφεται ως φυσικό φαινόμενο του θερμοκηπίου. Χάρη σε αυτή τη διαδικασία, ο πλανήτης μας είναι ικανός να διατηρεί τη θερμοκρασία του σταθερή (η οποία υπολογίζεται κατά μέσο όρο περίπου 15 ^οC) και να είναι ευνοϊκός για την ανάπτυξη ζωής. Αν τα αέρια του θερμοκηπίου δεν υπήρχαν στην ατμόσφαιρα και δεν “κρατούσαν” ενέργεια, η ζωή στη Γη θα ήταν σημαντικά πιο δύσκολη, καθώς οι θερμοκρασίες θα ήταν κάτω από το μηδέν (στην κλίμακα Κελσίου).

Αν ίσχυε ο ισχυρισμός του κ. Κούβελα, ότι το διοξείδιο του άνθρακα δεν μπορεί να “κρατήσει” ενέργεια αλλά και ότι δεν είναι ένα από τα θερμοκηπιακά αέρια, τότε ο πλανήτης μας θα ήταν ένα κατά πολύ ψυχρότερο μέρος. Συγκεκριμένα, μία άλλη Γη χωρίς υδρατμούς και CO₂ θα ήταν κατά πολύ ψυχρότερη, με τη μέση θερμοκρασία ισορροπίας ακτινοβολίας της Γης να ήταν -18 ^οC (Ahrens, Henson Meteorology Today – σελίδα 59 / 13^ης έκδοσης).

Υπάρχει όμως μία διαφοροποίηση μεταξύ του φυσικού φαινομένου του θερμοκηπίου και του ανθρωπογενούς. Όταν αναφερόμαστε στην έννοια του ανθρωπογενούς φαινομένου του θερμοκηπίου, εννοούμε την ενίσχυση του φυσικού φαινομένου λόγω κυρίως της καύσης ορυκτών καυσίμων από τους ανθρώπους. Οι επιπλέον παραγόμενες ποσότητες CO₂ αλλά και άλλων θερμοκηπιακών αερίων που προσθέτουμε στην ατμόσφαιρα, “παγιδεύουν” περισσότερη θερμότητα κοντά στην επιφάνεια της Γης από αυτή που χρειάζεται ο πλανήτης μας, με αποτέλεσμα να παρατηρούμε αύξηση της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση (AR6)  της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), το διοξείδιο του άνθρακα αρχικά (Εικόνα 2) και στη συνέχεια όλα τα επόμενα θερμοκηπιακά αέρια, ευθύνονται για τη διατάραξη του ενεργειακού ισοζυγίου της Γης, με αποτέλεσμα την αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά περίπου 1^οC τα τελευταία 120 χρόνια περίπου (Ahrens, Henson Meteorology Today – σελίδα 61 / 13^ης έκδοσης).

Ισχυρισμός 2ος

Περνάμε στο δεύτερο ισχυρισμό του κύριου Κούβελα, ο οποίος στη συνέντευξή του αναφέρει ότι: 

Το δεύτερο πιο ουσιώδες είναι ότι το διοξείδιο του άνθρακα, από τη δευτέρα γυμνασίου πάλι, έχει μοριακό βάρος 44. Είναι ο άνθρακας 12 και τα δύο οξυγόνα από 16, 32 και 12, 44. Εύκολο. Η ατμόσφαιρα έχει μέσο μοριακό βάρος 20, άρα το διοξείδιο του άνθρακα κάθεται χαμηλά, δεν μπορεί να πάει ψηλά. Και τι κάνει χαμηλά, το τρώνε τα φυτά. Άρα ότι διοξείδιο και να βγει τα φυτά θα το καταναλώσουν. 

Όντως, το διοξείδιο του άνθρακα και το οξυγόνο έχουν όσο μοριακό βάρος αναφέρεται από τον κ. Κούβελα. Βέβαια, το μέσο μοριακό βάρος του ξηρού ατμοσφαιρικού αέρα είναι περίπου 28,96 γραμμάρια ανά mol και όχι 20, αλλά δε θα σταθούμε σε αυτό το σημείο. Η ατμόσφαιρα σε υψόμετρο μέχρι και περίπου τα 100 χιλιόμετρα, δεν χωρίζεται σε στρώματα ανάλογα με το μοριακό βάρος των συστατικών της. Η ατμόσφαιρα καθ’ ύψος μπορεί να διαχωριστεί σε στρώματα βάσει διαφόρων κριτηρίων. Αυτά είναι : i) η μεταβολή της θερμοκρασίας του αέρα, ii) η σύσταση των αερίων του ακόμη και iii) οι ηλεκτρικές του ιδιότητες (Ahrens, Henson Meteorology Today – σελίδα 14 / 13^ης έκδοσης).

Συνεπώς αν χωρίσουμε την ατμόσφαιρα σε στρώματα με κριτήριο τη σύσταση των αερίων από τα οποία αποτελείται, θα παρατηρήσουμε ότι χωρίζεται σε δύο στρώματα, την ομοιόσφαιρα και την ετερόσφαιρα.

Η ομοιόσφαιρα εκτείνεται από την επιφάνεια του εδάφους έως περίπου τα 100 χιλιόμετρα καθ’ ύψος. Σε αυτό το στρώμα, παρατηρείται καλή ανάμειξη των συστατικών της ατμόσφαιρας. Αυτό σημαίνει ότι τα ατμοσφαιρικά αέρια, δεν στρωματοποιούνται ανάλογα με το μοριακό τους βάρος, αλλά είναι καλά αναμειγμένα μεταξύ τους. Έτσι το διοξείδιο του άνθρακα δεν βρίσκεται κοντά στην επιφάνεια της Γης όπως ισχυρίζεται ο κύριος Κούβελας, αλλά ενσωματώνεται και σε ψηλότερα υψόμετρα, από ότι το μοριακό του βάρος μπορεί να υποδεικνύει και λόγω της καλής ανάμειξης αλλά και λόγω των ανοδικών/καθοδικών ρευμάτων αέρα, τα οποία μπορούν να συμβάλλουν στην ανάμειξη.

Από την άλλη πλευρά, η ετερόσφαιρα είναι ένα στρώμα της ατμόσφαιρας στο οποίο μπορούμε να παρατηρήσουμε χημική στρωματοποίηση, όπου βαρύτερα άτομα/μόρια, καθιζάνουν στο κατώτερο τμήμα του στρώματος, ενώ ελαφρύτερα αέρια, καταλαμβάνουν το πάνω τμήμα (Ahrens, Donald Meteorology Today – σελίδα 22 / 13^ης έκδοσης). Αυτό όμως συμβαίνει μακριά από την επιφάνεια της Γης σε υψόμετρα μεγαλύτερα από τα 100 χιλιόμετρα περίπου.

Μπορούν τα φυτά να καταναλώσουν τις έξτρα ποσότητες CO₂ που απελευθερώνουμε στην ατμόσφαιρα;

Συνεχίζοντας, ο κύριος Κούβελας στην συνέντευξή του, αναφέρει ότι:

Άρα ότι διοξείδιο και να βγει τα φυτά θα το καταναλώσουν. 

Είναι αλήθεια ότι το διοξείδιο του άνθρακα απορροφάται από τα φυτά. Με αυτή τη γνώση θα αναρωτιέται κανείς αν η λύση απέναντι στο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής είναι απλώς το να φυτέψουμε περισσότερα δέντρα. 

Όμως το ζήτημα δεν είναι τόσο απλό όσο ακούγεται. Παρόλο που τα δάση συμβάλλουν σημαντικά στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, δεν είναι δυνατόν τα δέντρα των δασών, ακόμη και τα φυτά εν γένει, από μόνα τους να απορροφήσουν αρκετές ποσότητες CO₂ από αυτές που εκλύονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, έτσι ώστε να καταπολεμήσουν την κλιματική αλλαγή. 

Όπως εξηγεί στο Climate Portal του MIT, ο καθηγητής Charles F. Harvey :

Η διαδικασία της καλλιέργειας δέντρων για την αποθήκευση άνθρακα δεν είναι τόσο απλή όσο “απορρόφηση άνθρακα, εξαγωγή οξυγόνου”. Τα δάση έχουν μεταβολισμό όπως και εμείς, και καθώς πλησιάζουν την ωριμότητα, φτάνουν σε μια ισορροπία όπου είναι ουδέτερα ως προς τον άνθρακα.

Αυτό σημαίνει ότι σε δέντρα τα οποία είναι μεγάλης ηλικίας, οι ποσότητες CO₂ που απορροφούν από την ατμόσφαιρα, εξισορροπούνται από αυτές που απελευθερώνουν τα ίδια τα δέντρα. Περισσότερη προσοχή σύμφωνα με τον Harvey θα πρέπει να δοθεί στην προστασία των ήδη υπάρχοντων δασών και όχι στην φύτευση καινούργιων. Τονίζει ότι μεγάλα σε ηλικία δάση, τα οποία έχουν αποθηκευμένες μεγάλες ποσότητες CO₂, καταστρέφονται στην Νοτιοανατολική Ασία, με αποτέλεσμα  τεράστιες ποσότητες CO₂ να απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα. 

Σημειώνουμε ότι και σε άλλο άρθρο μας (εδώ), έχουμε αναλύσει τον κύκλο του άνθρακα, τους φυσικούς δηλαδή μηχανισμούς με τους οποίους ο άνθρακας εισέρχεται στην ατμόσφαιρα ή εξέρχεται από αυτήν, αλλά και τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι έχουμε διαταράξει τις παραπάνω διαδικασίες. Λόγω αυτής της διαταραχής, η συγκέντρωση του CO₂ στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί από 280 ppm (μέρη ανά εκατομμύριο), που ήταν πριν τη βιομηχανική εποχή, σε περίπου 425 ppm σήμερα.

Τέλος, ο κ. Κούβελας, στην αρχή της συνέντευξής του, αναφέρει ότι ο πλανήτης δεν καταστρέφεται. Ο πλανήτης μας προφανώς δεν θα πεθάνει από τη μία μέρα στην άλλη, όμως οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής τον επιβαρύνουν σε μεγάλο βαθμό. Οι ωκεανοί γίνονται θερμότεροι, με αποτέλεσμα να γίνονται και πιο όξινοι, γεγονός το οποίο καθίσταται μοιραίο για πολλά θαλάσσια είδη. Το κλίμα γίνεται πλέον πιο θερμό και ξηρό, οι ξηρασίες και οι φυσικές καταστροφές γίνονται συχνότερες και εντονότερες. Η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει και οι πάγοι στις πολικές περιοχές λιώνουν. Όλα τα παραπάνω αποτελούν συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, την οποία προκάλεσε το ανθρώπινο είδος. Παρόλα αυτά υπάρχει ακόμη κάποιο περιθώριο η κατάσταση να ανασχεθεί και πολλά από τα παραπάνω προβλήματα να μετριαστούν. Οι επιστήμονες γνωρίζουν τα προβλήματα και τις λύσεις τους και συνεχίζοντας την έρευνα ανακαλύπτουν καινούργιες.

Συμπέρασμα

Οι ισχυρισμοί του κ. Κούβελα είναι επιστημονικά αβάσιμοι και έρχονται σε αντίθεση με τις επιστημονικές μελέτες των ειδικών πάνω στο κλίμα και την κλιματική αλλαγή. Αν το διοξείδιο του άνθρακα δεν μπορούσε να εγκλωβίσει θερμότητα στην ατμόσφαιρα, ο πλανήτης μας θα ήταν ένα κατά πολύ ψυχρότερο μέρος. Παρόλο που το διοξείδιο του άνθρακα είναι ένα ατμοσφαιρικό αέριο το οποίο είναι απαραίτητο για τη ζωή στον πλανήτη μας, οι επιπλέον ποσότητες που απελευθερώνουμε, μέσω της καύσης ορυκτών καυσίμων, έχουν οδηγήσει στην αύξηση της θερμοκρασίας στην επιφάνεια της Γης κατά περίπου 1^οC τα τελευταία 120 χρόνια περίπου.

Επίσης, τα συστατικά της ατμόσφαιρας δεν στρωματοποιούνται ανάλογα με το μοριακό τους βάρος κοντά στη Γη, όπως ανακριβώς ισχυρίζεται ο κύριος Κούβελας, καθώς στα κατώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, μέχρι περίπου τα 100 χιλιόμετρα από το έδαφος, στην περιοχή της ομοιόσφαιρας, παρατηρείται καλή ανάμειξη των αερίων της. Έτσι, η τοποθέτηση του κύριου Κούβελα ότι το διοξείδιο του άνθρακα κάθεται χαμηλά στην ατμόσφαιρα, λόγω του μοριακού του βάρους και το καταναλώνουν τα φυτά, είναι εσφαλμένη. Παρόλο που τα φυτά είναι ένας ισχυρός σύμμαχος απέναντι στην κλιματική αλλαγή, δεν είναι ικανά από μόνα τους να καταναλώσουν όλες τις πλεονάζουσες ποσότητες CO₂ που εκπέμπουμε. Η αδυναμία των φυτών να καταναλώσουν τις υπερβολικές ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπουμε αποτυπώνεται άλλωστε και στη συγκέντρωση του CO₂ στην ατμόσφαιρα, η οποία προ βιομηχανικής εποχής ήταν 280 ppm, ενώ σήμερα υπολογίζεται στα 425 ppm.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

1.https://climate.mit.edu/explainers/greenhouse-gases
2.https://climate.mit.edu/ask-mit/how-can-such-small-amount-carbon-dioxide-atmosphere-only-around-420-parts-million-cause-so
3.https://climate.mit.edu/ask-mit/how-much-carbon-dioxide-does-earth-naturally-absorb
4.https://news.climate.columbia.edu/2021/02/25/carbon-dioxide-cause-global-warming/
5.https://news.climate.columbia.edu/2019/07/30/co2-drives-global-warming/
6.https://news.climate.columbia.edu/2020/09/23/carbon-dioxide-distribution-atmosphere/
7.https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-atmospheric-carbon-dioxide
8.https://climate.mit.edu/ask-mit/how-many-new-trees-would-we-need-offset-our-carbon-emissions
9.https://climate.mit.edu/ask-mit/dont-plants-do-better-environments-very-high-co2
10.https://climate.mit.edu/ask-mit/how-do-greenhouse-gases-trap-heat-atmosphere
11.https://science.nasa.gov/climate-change/faq/what-is-the-greenhouse-effect/
12.https://www.noaa.gov/education/resource-collections/climate/climate-change-impacts
13.https://science.nasa.gov/climate-change/evidence/
14. Ahrens, Herson Meteorology Today (https://archive.org/details/ahrens-donald-meteorology-today_202405/page/44/mode/2up?)
15.https://factreview.gr/2025/09/17/scientifically-inaccurate-claims-about-co2-role-in-climate-by-dimitris-kouvelas/
16.https://www.ellinikahoaxes.gr/2025/06/10/meleti-apo-systima-technitis-noimosynis-den-katarriptei-tin-anthropogeni-klimatiki-allagi/
17.https://en.wikipedia.org/wiki/Atmosphere_of_Earth
18.https://www.med.auth.gr/users/kouvelas
19.https://gml.noaa.gov/ccgg/trends/weekly.html#:~:text=The%20value%20of%20280%20ppm%20is%20chosen%20as,from%20Law%20Dome%2C%20Antarctica.%20%5BEtheridge%20et%20al.%2C%201996%5D.
20.https://climate.nasa.gov/vital-signs/carbon-dioxide/?intent=121