Συνωμοσιολογικοί ισχυρισμοί για τις πόλεις των 15 λεπτών και το project του Ελληνικού

Τον Οκτώβριο του 2025 παρατηρήθηκε διάδοση στη χώρα μας, μέσω αναρτήσεων στο Facebook, ψευδών, συνωμοσιολογικών ισχυρισμών σχετικά με τις πόλεις των 15 λεπτών και το project του Ελληνικού. Πολλές από τις αναρτήσεις αυτές συνοδεύονταν από αποσπάσματα δηλώσεων της ακροδεξιάς Γερμανίδας ευρωβουλευτή Christine Anderson, μέλους του AfD, αναφορικά με την υποτιθέμενη απάτη των πόλεων των 15 λεπτών. Σύμφωνα με τους εξεταζόμενους ισχυρισμούς, οι “πόλεις των 15 λεπτών” αποσκοπούν στην υποδούλωση των κατοίκων τους καθώς θα μετατραπούν σε ιδιότυπες φυλακές, από τις οποίες δεν θα επιτρέπεται να αποχωρούν παρά μόνο δυο ή τρεις φορές κάθε χρόνο (με τους πλούσιους να μπορούν να αγοράζουν τις άδειες μετακίνησης των φτωχών), μέσω κυβερνητικού ελέγχου και επιβολής “κλιματικών λουκέτων”, που θα επιτευχθούν με τη χρήση ψηφιακών ταυτοτήτων. Η Anderson υποστήριξε μάλιστα πως τα ψηφιακά πιστοποιητικά COVID-19 και οι κωδικοί QR λειτούργησαν ως δοκιμή για την επιβολή «πόλεων των 15 λεπτών».

Παραδείγματα διάδοσης των ισχυρισμών:

Τι είναι οι πόλεις των 15 λεπτών;

Ο ισχυρισμός ότι το Ελληνικό στην Αθήνα θα λειτουργήσει ως «φυλακή» επειδή «βασίζεται στις πόλεις των 15 λεπτών» συγχέει έννοιες και πηγάζει από θεωρίες συνωμοσίας που έχουν ήδη διαψευστεί διεθνώς.

Ο πατέρας της ιδέας των πόλεων αυτών είναι ο Γαλλο-Κολομβιανός καθηγητής αστικού σχεδιασμού, του Πανεπιστημίου Πάνθεον-Σορβόννης της Γαλλίας, Carlos Moreno. Ο καθηγητής Moreno διατύπωσε την ιδέα των “πόλεων των 15 λεπτών” ως ένα μοντέλο αστικού σχεδιασμού, στο οποίο όλες οι βασικές υπηρεσίες των πόλεων αυτών, όπως η εκπαίδευση, οι αγορές, η εργασία, η ψυχαγωγία, η υγειονομική περίθαλψη, θα είναι προσβάσιμες στους κατοίκους τους μέσα σε 15 λεπτά, με τα πόδια ή με το ποδήλατο. Οι πόλεις των 15 λεπτών είναι ένα μοντέλο πολεοδομίας εγγύτητας: στόχος είναι οι κάτοικοι να έχουν βασικές υπηρεσίες σε μικρή απόσταση με τα πόδια / ποδήλατο / ΜΜΜ, με στόχο την επίτευξη αστικών περιβαλλόντων περισσότερο άνετων για διαβίωση και σε ανθρώπινη κλίμακα. Τα σχέδια για πόλεις των 15 λεπτών αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης πρωτοβουλίας για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα των πόλεων και τη συμβολή τους στην κλιματική αλλαγή. Η παγκόσμια Συμμαχία Πόλεων C40, τα Ηνωμένα Έθνη και το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ είναι μερικοί από τους υποστηρικτές της πρωτοβουλίας.

Όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα της Σύμβασης – Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή [πηγή]:

Η πόλη θα αποκεντρωθεί, με αποτέλεσμα να μειωθεί η ανάγκη για αυτοκίνητα και να επανασχεδιαστεί ο δημόσιος χώρος, ώστε να περιλαμβάνει λιγότερους δρόμους και περισσότερους χώρους πρασίνου, ποδηλατόδρομους, αθλητικές εγκαταστάσεις και χώρους αναψυχής. Η ιδέα των αυτάρκων γειτονιών δεν είναι καινούργια – πριν τα αυτοκίνητα κυκλοφορήσουν ευρέως, οι περισσότερες πόλεις ήταν έτσι διαμορφωμένες. Ωστόσο, δεδομένου του επείγοντος χαρακτήρα της δράσης για το κλίμα που χρειαζόμαστε, πολλές πόλεις αναζητούν τρόπους για να μειώσουν τις εκπομπές και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Η ιδέα έχει γνωρίσει μεγάλη αποδοχή από δημάρχους πόλεων παγκοσμίως, με πόλεις όπως το Παρίσι, το Εδιμβούργο, η Μελβούρνη και η Κοπεγχάγη να επιδιώκουν να κάνουν τις γειτονιές πιο βιώσιμες και να περιορίζουν τη χρήση αυτοκινήτου ώστε να περιορίσουν την κλιματική αλλαγή.

Το μοντέλο αυτό δεν προβλέπει φραγμούς, ελέγχους μετακίνησης ή «μόνιμα lockdown». Ο ισχυρισμός ότι οι κάτοικοι των πόλεων των 15 λεπτών δεν θα μπορούν να μετακινηθούν εκτός των κοινοτήτων τους αποτελεί μία θεωρία συνωμοσίας που ανακυκλώνεται ήδη από την ανακοίνωση της ιδέας από τον Carlos Moreno. Δεν υπάρχει καμία τέτοια πρόβλεψη στα έργα ανάπλασης των πόλεων των 15 λεπτών.

Ο ίδιος ο Moreno χαρακτήρισε τον ισχυρισμό για περιορισμό των κατοίκων ως θεωρία συνωμοσίας, ενώ είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο [πηγή]:

Ποτέ δεν υπήρξαν προτάσεις για περιορισμούς. Αντίθετα, αυτή είναι μια νέα ευκαιρία για περισσότερες επιλογές, περισσότερες υπηρεσίες, περισσότερη επιθυμία να ευδοκιμήσει κανείς στη γειτονιά του ενώ έχει την επιλογή να πάει όπου θέλει.

Θεωρίες συνωμοσίας σχετικά με τις πόλεις των 15 λεπτών έχουν καταρριφθεί στο παρελθόν τόσο από εμάς (εδώ και εδώ) όσο και από διεθνείς οργανισμούς ελέγχου γεγονότων, όπως το Reuters και το AP.

Τι ισχύει για το Ελληνικό στην Αθήνα

Σε ό,τι αφορά ειδικά το Ελληνικό, το ίδιο το έργο προβλέπει ανοιχτούς δημόσιους χώρους και πρόσβαση «χωρίς εμπόδια»: το Πάρκο και οι γειτονιές του σχεδιάζονται ως επισκέψιμοι χώροι ενώ τα επίσημα έγγραφα αναφέρουν ρητά «δημιουργία 1 χλμ παραλίας, προσβάσιμης σε όλους» και «απρόσκοπτη πρόσβαση στην παραλία μέσω του νέου πάρκου, χωρίς φράγματα». Επιμέρους ενότητες στο site του project, όπως το Little Athens, δηλώνουν ότι «ο καθένας μπορεί να έχει πρόσβαση […] χωρίς περιορισμούς». Πέρα από τον σχεδιασμό, το Άρθρο 5 του Συντάγματος κατοχυρώνει την προσωπική ελευθερία κίνησης και απαγορεύει ατομικά διοικητικά μέτρα που τη περιορίζουν, παρά μόνο “ως παρεπόμενη ποινή με απόφαση ποινικού δικαστηρίου, σε εξαιρετικές περιπτώσεις ανάγκης και μόνο για την πρόληψη αξιόποινων πράξεων, όπως νόμος ορίζει”. Ένα σχέδιο ανάπλασης δεν επιτρέπεται να μετατρέψει μια περιοχή σε «ζώνη εγκλεισμού».

Τι ισχύει για τις δηλώσεις της ευρωβουλευτή

Ο πυρήνας των ισχυρισμών της Anderson είναι απολύτως αβάσιμος: οι «πόλεις των 15 λεπτών» είναι μοντέλο εγγύτητας και δεν εμπεριέχει περιορισμούς μετακίνησης ή «μόνιμα lockdown». Ανεξάρτητοι οργανισμοί ελέγχου γεγονότων (Reuters, AP, Full Fact) εξηγούν ότι οι θεωρίες περί «ελέγχου πληθυσμών» προκύπτουν από παρανοήσεις και, κυρίως, συνωμοσιολογία. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι η ιδέα έχει ρίζες προ πανδημίας (2016) και αφορά προσβασιμότητα και ποιότητα ζωής.

Η σύνδεση των πόλεων των 15 λεπτών με τα ευρωπαϊκά ψηφιακά πιστοποιητικά COVID-19 (EU Digital COVID Certificate, DCC) είναι επίσης αυθαίρετη. Το DCC θεσπίστηκε με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2021/953 αποκλειστικά για την έκδοση/επικύρωση πιστοποιητικών εμβολιασμού/τεστ/νόσησης με σκοπό να διευκολυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία εντός ΕΕ κατά την πανδημία· το πλαίσιο έληξε στις 30 Ιουνίου 2023. Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές προστασίας δεδομένων (EDPB/EDPS) τόνισαν τον αυστηρό περιορισμό σκοπού· καμία «γέφυρα» προς πολεοδομικές πολιτικές ή μόνιμη επιτήρηση δεν προβλέπεται.

Η ιδέα ότι «οι κάτοικοι θα μπορούν να βγαίνουν από τη γειτονιά τους μόνο λίγες φορές τον χρόνο» προέρχεται από παρερμηνεία των traffic filters στην Οξφόρδη (εργαλείο διαχείρισης κυκλοφορίας σε ορισμένους δρόμους, συγκεκριμένες ώρες). Οι τοπικές αρχές δήλωσαν ρητά ότι κανείς δεν θα εγκλωβιστεί στην περιοχή του. Δραστηριότητες όπως το περπάτημα, το ποδήλατο και η χρήση λεωφορείων και τα ταξί δεν επηρεάζονται, ενώ υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές με αυτοκίνητο για του κατοίκους, εν ολίγοις η πόλη παραμένει προσβάσιμη με πολλές εναλλακτικές διαδρομές. Οι κάτοχοι αυτοκινήτου μπορούν να αιτηθούν δωρεάν ημερήσιες άδειες διέλευσης σε συγκεκριμένες ώρες. Τα ίδια επισημαίνουν και ανεξάρτητοι οργανισμοί επαληθεύσεις γεγονότων όπως το (AP και το Full Fact). Ο ισχυρισμός ότι «οι πλούσιοι θα αγοράζουν άδειες για να μετακινούνται ελεύθερα» δεν ανταποκρίνεται στα πραγματικά μέτρα: στην Οξφόρδη, οι ημερήσιες άδειες διέλευσης για τα φίλτρα κυκλοφορίας κατανέμονται δωρεάν (100 ημέρες/έτος για κατοίκους στην πόλη, 25 για τον υπόλοιπο νομό) και αφορούν οδήγηση από συγκεκριμένα σημεία σε συγκεκριμένες ώρες. Οι αρχές επισημαίνουν πως δεν θα περιοριστούν οι κάτοικοι της Οξφόρδης στην περιοχή τους θα έχουν το δικαίωμα να φύγουν από τη γειτονιά τους.

Συνολικά, δεν υπάρχει καμία νομική, θεσμική ή εμπειρική βάση που να συνδέει τα QR ή τα DCC της πανδημίας με σχεδιασμούς «περιορισμού πληθυσμών» μέσω 15λεπτων πόλεων. Η διεθνής τεκμηρίωση της UN-Habitat περιγράφει τις 15λεπτες πόλεις ως εργαλείο αύξησης επιλογών και μείωσης εξάρτησης από τα αυτοκίνητα, ενώ οι μεγάλοι οργανισμοί ελέγχου και επαλήθευσης γεγονότων υπογραμμίζουν ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις για σχέδια «εγκλεισμού».

Συμπέρασμα

Ο ισχυρισμός ότι το Ελληνικό θα γίνει «φυλακή», στα πλαίσια δήθεν περιορισμών που θα επιβληθούν στους κατοίκους των «πόλεων των 15 λεπτών», δεν ευσταθεί. Το μοντέλο των 15 λεπτών αφορά εγγύτητα και εύκολη πρόσβαση σε υπηρεσίες, όχι έλεγχο ή περιορισμούς. Το ίδιο το έργο προβλέπει ανοιχτά πάρκα, ελεύθερη παραλία και κοινόχρηστους χώρους, ενώ η ελευθερία κίνησης κατοχυρώνεται συνταγματικά. Τα σενάρια περί αγοράς «αδειών εξόδου» ή σύνδεσης των QR/DCC της πανδημίας με τον περιορισμό κατοίκων βασίζονται σε παρερμηνείες προσωρινών υγειονομικών εργαλείων και τοπικών ρυθμίσεων κυκλοφορίας αυτοκινήτων. Συνολικά, δεν υπάρχουν νομικά ή πραγματικά στοιχεία που να δείχνουν σχέδιο «εγκλεισμού». Στόχος των πόλεων των 15 λεπτών είναι οι περισσότερες επιλογές, η βιωσιμότητα και η καλύτερη ποιότητα ζωής για τους κατοίκους.

Πηγές που χρησημοποιήθηκαν:

1.https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-05-06/from-paris-to-cleveland-15-minute-city-book-charts-the-concept-s-rise
2.https://www.reuters.com/article/fact-check/15-minute-city-is-an-urban-planning-concept-that-promotes-easy-access-to-essen-idUSL1N3622AL/
3.https://apnews.com/article/fact-check-15-minute-city-conspiracy-162fd388f0c435a8289cc9ea213f92ee
4.https://theellinikon.com.gr/en/local-communities/
5.https://theellinikon.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/LAMDA_SDR_2024_EN.pdf
6.https://theellinikon.com.gr/en/paradigm-city/residential/little-athens/
7.https://www.hellenicparliament.gr/vouli-ton-ellinon/to-politevma/syntagma/article-5/
8.https://www.reuters.com/article/fact-check/15-minute-city-is-an-urban-planning-concept-that-promotes-easy-access-to-essen-idUSL1N3622AL/
9.https://apnews.com/article/fact-check-15-minute-city-conspiracy-162fd388f0c435a8289cc9ea213f92ee
10.https://fullfact.org/online/15-minute-neighbourhoods-leaflet-free-movement/
11.https://www.mdpi.com/2624-6511/4/1/6
12.https://www.nature.com/articles/s41599-022-01145-0
13https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/953/oj/eng
14.https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/coronavirus-response/safe-covid-19-vaccines-europeans/eu-digital-covid-certificate_en
15.https://www.consilium.europa.eu/en/policies/coronavirus-pandemic/eu-digital-covid-certificate/
16.https://www.edpb.europa.eu/system/files/2021-04/edpb_edps_joint_opinion_dgc_en.pdf
17.https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/06/28/covid-19-council-extends-the-regulation-establishing-the-eu-digital-covid-certificate/
18.https://news.oxfordshire.gov.uk/joint-statement-from-oxfordshire-county-council-and-oxford-city-council-on-oxfords-traffic-filters/
19.https://apnews.com/article/fact-check-oxford-climate-lockdown-016485612575
20.https://fullfact.org/online/oxford-residents-permit-district/
21.https://www.oxfordshire.gov.uk/transport-and-travel/connecting-oxfordshire/oxford-traffic-filters/how-they-will-work
22.https://unhabitat.org/sites/default/files/2022/06/wcr_2022.pdf
23. https://unhabitat.org/sites/default/files/2022/07/chapter_5_wcr_2022.pdf
24.https://www.reuters.com/article/fact-check/vancouver-speed-gates-not-part-of-15-minute-city-proposals-idUSL1N37016N/