Ευαίσθητο περιεχόμενο
Ευαίσθητο περιεχόμενο
Ευαίσθητο περιεχόμενο
Ευαίσθητο περιεχόμενο
Ευαίσθητο περιεχόμενο
Το πλαίσιο της αντιπαράθεσης
Τον Ιούνιο του 2019, οι ανταποκρίτριες στις Βρυξέλλες, Ελένη Βαρβιτσιώτη και Βικτώρια Δενδρινού, δημοσίευσαν το βιβλίο τους «Η Τελευταία Μπλόφα» (εκδ. Παπαδόπουλος), βασισμένο σε δεκάδες άτυπες συνεντεύξεις με αξιωματούχους που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις της ελληνικής κυβέρνησης με την τρόικα το πρώτο εξάμηνο του 2015.
Επτά χρόνια αργότερα, το βιβλίο μεταφέρθηκε σε ντοκιμαντέρ από τον τηλεοπτικό σταθμό ΣΚΑΪ, σε επιμέλεια των δύο δημοσιογράφων. Στο πλαίσιο αυτό, προσκλήθηκε να συμμετάσχει και ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας. Ωστόσο, στις 3 Μαΐου 2026 — μία ημέρα πριν από την προβολή του πρώτου επεισοδίου — δημοσιοποίησε την αρνητική απάντηση που είχε αποστείλει στις 17 Απριλίου προς την Ελένη Βαρβιτσιώτη.
Τι καταγγέλλει ο Αλέξης Τσίπρας
Ο πρώην πρωθυπουργός υποστήριξε ότι οι δύο δημοσιογράφοι:
- Επιχείρησαν «δολοφονία χαρακτήρα» εις βάρος του μέσα από το βιβλίο τους.
- Τον κατηγόρησαν ψευδώς ότι «αντάλλαξε» τη Συμφωνία των Πρεσπών με τη μη περικοπή των συντάξεων, συναλλασσόμενος με τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ.
- Επέτρεψαν να αναπαράγεται αυτή η κατηγορία από τον Κυριάκο Μητσοτάκη χωρίς να αποκαταστήσουν δημόσια την αλήθεια.
Πατήστε εδώ για να διαβάσετε ολόκληρη την ανάρτηση του Αλέξη Τσίπρα.
Η απάντηση Βαρβιτσιώτη – Δενδρινού
Από τη στιγμή της δημοσιοποίησης της παραπάνω απάντησης, το ζήτημα έλαβε μεγάλες διαστάσεις στον δημόσιο διάλογο. Αποσπάσματα του βιβλίου διακινήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τους χρήστες να προχωρούν στις δικές τους ερμηνείες, πότε συμφωνώντας με τη μία πλευρά, πότε με την άλλη.
Οι δύο δημοσιογράφοι απέρριψαν τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι:
- Στο βιβλίο τους «δεν υπάρχει οποιαδήποτε συσχέτιση — άμεση ή έμμεση — της Συμφωνίας των Πρεσπών με τη μη περικοπή των συντάξεων».
- Ο σχετικός ισχυρισμός προϋπήρχε στη δημόσια πολιτική αντιπαράθεση.
- Η συγκεκριμένη ερμηνεία δεν προέκυψε από τη δική τους δημοσιογραφική έρευνα.
Πατήστε εδώ για να διαβάσετε ολόκληρη την απάντηση των δύο δημοσιογράφων.
Η παρέμβαση του Κυβερνητικού Εκπροσώπου
Στις 4 και 6 Μαΐου 2026, ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, ρωτήθηκε για τις δηλώσεις Μητσοτάκη στον Γιώργο Παπαδάκη το 2019 (δύο ημέρες πριν τις εθνικές εκλογές), όπου ο Κυριάκος Μητσοτάκης χρησιμοποίησε το βιβλίο των Βαρβιτσιώτη-Δενδρινού για να υποστηρίξει ότι η Συμφωνία των Πρεσπών έγινε στο πλαίσιο συναλλαγής του Αλέξη Τσίπρα με τους Ευρωπαίους εταίρους.
Στην ερώτηση εάν ο Α. Τσίπρας «αντάλλαξε το Μακεδονικό με τις συντάξεις», με βάση τις δηλώσεις Μητσοτάκη, ο κ. Μαρινάκης υποστήριξε ότι «η ερμηνεία της ανταλλαγής των συντάξεων» είναι μεταγενέστερη ερμηνεία «αναλυτών».
Ωστόσο, όπως θα δούμε στη συνέχεια, κάτι τέτοιο δεν ισχύει.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι δύο ημέρες νωρίτερα, κατά την καθιερωμένη ενημέρωση των συντακτών, ο κ. Μαρινάκης είχε κληθεί να σχολιάσει γενικότερα την αντιπαράθεση, υποστηρίζοντας ότι οι δημοσιογράφοι «κατηγορήθηκαν για κάτι που δεν γράφεται στο βιβλίο», ενώ δέχθηκε και ερώτηση για τις δηλώσεις Μητσοτάκη στον Γιώργο Παπαδάκη το 2019, όπου ανέφερε ότι ο Κ. Μητσοτάκης έκανε «μια ευρύτερη πολιτική ανάλυση» χωρίς «σαφή αναφορά» στο βιβλίο.
Τα βασικά ερωτήματα
Από τις δημόσιες τοποθετήσεις των εμπλεκομένων προκύπτουν τα εξής ερωτήματα:
- Για τους ισχυρισμούς Τσίπρα:
Υποστήριξαν πράγματι οι δύο δημοσιογράφοι στο βιβλίο τους ότι η Συμφωνία των Πρεσπών συνδέεται με τη μη περικοπή των συντάξεων;
► Όπως θα δείξουμε στη συνέχεια, δεν επαληθεύεται η βασική κατηγορία του Αλέξη Τσίπρα.
Βασίστηκε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο βιβλίο όταν διατύπωσε δημόσια αυτή την κατηγορία;
► Ο ισχυρισμός αυτός είναι εν μέρει αληθής, αλλά στερείται πλαισίου, όπως θα εξηγήσουμε αναλυτικά. - Για την απάντηση Βαρβιτσιώτη – Δενδρινού:
Προϋπήρχε πράγματι ο συγκεκριμένος ισχυρισμός στον δημόσιο διάλογο πριν από την έκδοση του βιβλίου;
► Ο ισχυρισμός αυτός, όπως θα δείξουμε από την εξέταση του χρονικού, επαληθεύεται.
- Για τις δηλώσεις Μαρινάκη:
Το αφήγημα περί «ανταλλαγής» αποτελεί μεταγενέστερη ερμηνεία τρίτων ή όντως έχει διατυπωθεί από τον Κυριάκο Μητσοτάκη;
► Όπως θα δείξουμε, το αφήγημα έχει όντως διατυπωθεί από τον Κυριάκο Μητσοτάκη και ο ισχυρισμός περί μεταγενέστερης ερμηνείας τρίτων διαψεύδεται από τα ιστορικά στοιχεία.
Το αφήγημα ότι «ο Τσίπρας αντάλλαξε το Μακεδονικό με τις συντάξεις» προϋπήρχε της έκδοσης του βιβλίου
Τι προκύπτει προκαταρκτικά
- Το αφήγημα περί «ανταλλαγής συντάξεων με το Μακεδονικό» κυκλοφορούσε δημόσια ήδη από το 2018.
- Ο Κυριάκος Μητσοτάκης το είχε διατυπώσει ρητά πριν εκδοθεί το βιβλίο.
- Μετά την έκδοση του βιβλίου, επικαλέστηκε το περιεχόμενό του ως τεκμηρίωση μιας ευρύτερης πολιτικής συμφωνίας.
- Το βιβλίο δεν διατυπώνει ρητά τέτοιο ισχυρισμό.
Το αφήγημα εμφανίζεται δημόσια πριν την έκδοση της «Τελευταίας Μπλόφας» – Χρονικό
Απρίλιος 2018 | Η Πρώτη Αναφορά στα ΜΜΕ: Δημοσίευμα της εφημερίδας «Τα Νέα», υπό τον τίτλο «Δώρο οι συντάξεις αν λυθεί το Σκοπιανό» κάνει λόγο για υπόσχεση των Γερμανών στον Αλ. Τσίπρα για μετάθεση των περικοπών στις συντάξεις με αντάλλαγμα το ονοματολογικό. Η Μαρία Σπυράκη, τότε Εκπρόσωπος της ΝΔ, υιοθετεί το δημοσίευμα. Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ αντιδρά έντονα [εδώ κι εδώ].
Απρίλιος – Νοέμβριος 2018 | Αντιπολιτευτικό επιχείρημα
► 18 Ιουνίου 2018: Ο Δημήτρης Καμμένος (μετά τη διαγραφή του από τους ΑΝΕΛ) δηλώνει πεπεισμένος για ανταλλαγή «ονόματος και χρέους».
► 30 Ιουνίου 2018: Ο Άδωνις Γεωργιάδης υποστηρίζει ότι ο Τσίπρας «έδωσε τη Μακεδονία» για μια εξάμηνη παράταση στις συντάξεις.
► 7 Οκτωβρίου 2018: Ο Αντώνης Σαμαράς δηλώνει πως ο ΣΥΡΙΖΑ δίνει τα πάντα για εξάμηνη αναβολή των περικοπών. Επαναλαμβάνει τον ισχυρισμό τον Δεκέμβριο, επικαλούμενος δημοσκοπήσεις.
► 19 Νοεμβρίου 2018: Η Σοφία Βούλτεψη χαρακτηρίζει τις συντάξεις ως «το μέσο της συναλλαγής για τη Μακεδονία».
Η υιοθέτηση από τον Κυριάκο Μητσοτάκη: «Ανταλλάξατε το Σκοπιανό με τις συντάξεις»
- 11 Δεκεμβρίου 2018 | Βήμα της Βουλής
Ο Κ. Μητσοτάκης υιοθετεί επίσημα τον ισχυρισμό: «Ανταλλάξατε το Σκοπιανό με τις μειώσεις των συντάξεων».
► Η απάντηση Τσίπρα στη Βουλή: Χαρακτηρίζει την κατηγορία «καφενειακό λόγο». ► Η επίσημη ανακοίνωση Μαξίμου: Καλεί τον Κ. Μητσοτάκη να ζητήσει συγγνώμη και να ανακαλέσει και ζητά επίσημα στοιχεία και ονόματα Ευρωπαίων ηγετών. - 14 Δεκεμβρίου 2018 | Συνέδριο ΝΔ
Ο Κ. Μητσοτάκης επαναλαμβάνει τον ισχυρισμό.
► Η διάψευση Μέρκελ (19.1.2019): Σε κοινή συνέντευξη με τον Τσίπρα, η Άγκελα Μέρκελ δηλώνει αιφνιδιασμένη και ξεκαθαρίζει: «Δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ ονοματολογικού και οικονομικών μεταρρυθμίσεων». - 4 Απριλίου 2019 | Συνέντευξη στην Έλλη Στάη
Σε συνέντευξη στην Έλλη Στάη, ο Κ. Μητσοτάκης ρωτάται για την τεκμηρίωση της «βαριάς κατηγορίας», ότι ο Α. Τσίπρας αντάλλαξε το Μακεδονικό με τις συντάξεις. Δηλώνει πως «δεν έχει καμία αμφιβολία» ότι ισχύει ο ισχυρισμός, αλλά πως είναι η «εκτίμησή του» στην οποία επιμένει. - Ιούνιος 2019
Κυκλοφορεί το βιβλίο «Η Τελευταία Μπλόφα».
Δείτε όσα δήλωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην Έλλη Στάη στις 4 Απριλίου 2019:
Δείτε τη διάψευση των ισχυρισμών Μητσοτάκη από την Άγκελα Μέρκελ στις 19 Ιανουαρίου 2019:
Από τα παραπάνω διαπιστώνουμε τα εξής:
- Το αφήγημα ότι «ο Τσίπρας αντάλλαξε το Μακεδονικό με τις συντάξεις» αποτέλεσε πράγματι κύριο αντιπολιτευτικό επιχείρημα απέναντι στην εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, ήδη από το καλοκαίρι του 2018.
- Ο Κ. Μητσοτάκης υιοθέτησε αυτούσιο το αφήγημα ήδη από τις 11 Δεκεμβρίου 2018 και το υποστήριξε δημόσια αρκετές φορές πολύ πριν την έκδοση του βιβλίου των Βαρβιτσιώτη-Δενδρινού τον Ιούνιο του 2019.
Ιούνιος – Ιούλιος 2019: Η μετατόπιση μετά την κύρωση της Συμφωνίας και την έκδοση του βιβλίου
Μετά την κύρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών (Ιανουάριος 2019) και την έκδοση του βιβλίου «Η Τελευταία Μπλόφα» (Ιούνιος 2019), το αφήγημα μετατοπίζεται από τις συντάξεις προς μια γενικότερη συμφωνία με τους Ευρωπαίους εταίρους. Το βιβλίο των Βαρβιτσιώτη-Δενδρινού χρησιμοποιείται ως «πειστήριο» αυτής της επιχειρηματολογίας.
► 3 Ιουλίου 2019 | Το βιβλίο ως πειστήριο: Βρισκόμαστε τέσσερις ημέρες προ των εθνικών εκλογών. Ο Κ. Μητσοτάκης στον Alpha επικαλείται για πρώτη φορά το βιβλίο των Βαρβιτσιώτη-Δενδρινού και ερμηνεύει μία αναφορά του βιβλίου στον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, από το 2015, ως απόδειξη ότι ο Τσίπρας «εξαργύρωνε γραμμάτια».
Κ. Μητσοτάκης: «Δεν έχει απαντήσει σε διάφορες κατηγορίες-σχόλια ότι πίσω από τη Συμφωνία των Πρεσπών κρύφτηκε κάποια άλλη συναλλαγή.»
Δημοσιογράφος: «Εννοείτε οικονομική συναλλαγή; Τις συντάξεις;»
Κ. Μητσοτάκης: «Εννοώ κάτι το οποίο διάβασα και το οποίο έχω ξανακούσει, αλλά τώρα καταγράφηκε […] στο βιβλίο της κ. Δενδρινού και της κ. Βαρβιτσιώτη ότι ο κύριος Γιούνκερ το 2015 είχε πει στον κύριο Τσίπρα ότι “κοίτα να δεις, εμείς θα σε βοηθήσουμε τώρα στην οικονομία αλλά θέλουμε να μας λύσεις το Σκοπιανό”. Αυτό είναι επίσημα καταγεγραμμένο, σε ένα πολύ σοβαρό βιβλίο. Το λέει ο κύριος Γιούνκερ. Δεν άκουσα κανέναν να το διαψεύδει έως σήμερα και αφήνει βάσιμα υπονοούμενα ότι ο κύριος Τσίπρας εξαργύρωνε γραμμάτια στη Συμφωνία των Πρεσπών.»
► 5 Ιουλίου 2019: Δύο ημέρες πριν τις εθνικές εκλογές. Ο Κ. Μητσοτάκης είναι καλεσμένος στον Γ. Παπαδάκη — συνέντευξη για την οποία κλήθηκε να τοποθετηθεί ο κ. Παύλος Μαρινάκης. Ο Κ.Μ. επαναλαμβάνει πως η αναφορά του Γιούνκερ στο βιβλίο είναι η «καλύτερη απόδειξη» ότι το Σκοπιανό μπήκε στο πλαίσιο μιας γενικότερης συμφωνίας με τους εταίρους.
Γ. Παπαδάκης: «Ήταν βαρύ αυτό που είπατε, ότι ο κ. Τσίπρας εξαργύρωνε γραμμάτια με τη Συμφωνία των Πρεσπών.»
Κ. Μητσοτάκης: «Δεν το είπα εγώ. Το έγραψε η κυρία Βαρβιτσιώτη και η κυρία Δενδρινού σε ένα εξαιρετικό βιβλίο […] «Η τελευταία μπλόφα», όπου αναφέρεται ξεκάθαρα και δεν διαψεύστηκε από κανέναν […] ότι ο κ. Γιούνκερ τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο αν δεν κάνω λάθος του ’15, είπε στον κ. Τσίπρα: “Θα σε βοηθήσουμε τώρα, αλλά θα μας βοηθήσεις και εσύ όταν έρθει η ώρα να λύσεις το Σκοπιανό”. Λοιπόν, αυτή είναι μια κουβέντα την οποία είπε ο κ. Γιούνκερ και καταγράφεται σε ένα πάρα πολύ σοβαρό βιβλίο από δύο εξαιρετικά σοβαρές δημοσιογράφους. Δεν διαψεύστηκε από κανέναν και είναι η καλύτερη απόδειξη αυτού που λέω ότι το Σκοπιανό δεν λύθηκε μόνο επειδή ο κ. Τσίπρας είχε κάποια πρεμούρα να το λύσει, αλλά μπήκε στο πλαίσιο μιας γενικότερης συμφωνίας που έκανε με τους εταίρους μας. Ας βγει να το διαψεύσει.»
Στη συνέντευξη στον Γιώργο Παπαδάκη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αποποιείται την κυριότητα του ισχυρισμού, που ο ίδιος είχε διατυπώσει νωρίτερα στον Alpha, ότι «ο κύριος Τσίπρας εξαργύρωνε γραμμάτια στη Συμφωνία των Πρεσπών», επαναλαμβάνοντας τα λόγια του Γιούνκερ προς τον Τσίπρα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι και στις δύο παραπάνω συνεντεύξεις ο Κυριάκος Μητσοτάκης ισχυρίστηκε πως κανείς δεν έχει διαψεύσει τον ισχυρισμό περί ανταλλάγματος ή συναλλαγής. Ωστόσο, όπως αναφέραμε προηγουμένως, ήδη από το 2018 τόσο ο Αλέξης Τσίπρας όσο και το Μαξίμου, σε επίσημη ανακοίνωση, είχαν αντικρούσει τους ισχυρισμούς. Σε διάψευση προχώρησε και η Άγκελα Μέρκελ το 2019.
Επιπλέον, στις 5 Ιουλίου 2019, ο Αλέξης Τσίπρας καλεσμένος στην ΕΡΤ θα αμφισβητήσει την αξιοπιστία του βιβλίου των Βαρβιτσιώτη-Δενδρινού, στη βάση της συγγένειας της μίας εκ των δύο δημοσιογράφων με βουλευτή της Ν.Δ., ασκώντας κριτική στον Κ. Μητσοτάκη.
«Αν η αξιοπιστία ενός βιβλίου μίας δημοσιογράφου —δύο δημοσιογράφων (σ.σ. κατόπιν διόρθωσης) που τυγχάνει να έχουν και συγγενικές σχέσεις με βουλευτές της Ν.Δ. είναι η αξιόπιστη αναφορά και η άποψη του κ. Μητσοτάκη για το πώς λειτουργεί η Ευρώπη, δηλαδή ότι είναι η Ευρώπη των ανταλλαγών κάτω από το τραπέζι, τότε εγώ πραγματικά σηκώνω τα χέρια στο τραπέζι και συνειδητοποιώ ότι δεν υπάρχει πιο σοβαρός αντιευρωπαϊστής από τον κ. Μητσοτάκη αν τα πιστεύει αυτά».
Τι λέει το βιβλίο «Η Τελευταία Μπλόφα»;
Στη δήλωσή τους οι Βαρβιτσιώτη – Δενδρινού αναφέρουν ότι «δεν υπάρχει οποιαδήποτε συσχέτιση — είτε άμεση είτε έμμεση — της υπογραφής της Συμφωνίας των Πρεσπών με τη μη περικοπή των συντάξεων».
Η συζήτηση για την επίλυση του ονοματολογικού τοποθετείται στο πλαίσιο της πρώτης συνάντησης του Αλέξη Τσίπρα με την Άγκελα Μέρκελ στις 23 Μαρτίου 2015 στο Βερολίνο και εκτείνεται σε δύο διαδοχικές ενότητες («Η Καγκελαρία» και «Το Μακεδονικό στις διαπραγματεύσεις»). Μπορείτε να πατήσετε εδώ για να διαβάσετε τις δύο επίμαχες ενότητες του βιβλίου «Η Τελευταία Μπλόφα» (σελ. 120-128).
Η παρότρυνση Γιούνκερ προς Τσίπρα για αλληλεγγύη προς την Ευρώπη
Τα λόγια Γιούνκερ προς τον Αλέξη Τσίπρα, στο επίμαχο σημείο που έγινε αντικείμενο ερμηνειών, εντοπίζονται στο κεφάλαιο «Το Μακεδονικό στις διαπραγματεύσεις» (σελ. 126-128).
Ο τότε Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κάλεσε τον Έλληνα πρωθυπουργό να δείξει «αλληλεγγύη με την Ευρώπη» στο θέμα της ονομασίας της ΠΓΔΜ, τονίζοντας ότι η λύση είναι σημαντική για τη σταθερότητα των Βαλκανίων «μια λύση στο θέμα της ονομασίας θα ήταν σημαντική για τη σταθερότητα των Βαλκανίων». Παραθέτουμε τα ακριβή λόγια (σελ. 126):
«Μπορεί να μην το συνειδητοποιείς τώρα» είπε, σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο που γνώριζε το περιεχόμενο της συζήτησης, «αλλά κάνουμε πολλά για σένα. Θέλω να κάνεις κάτι κι εσύ για εμάς. Σε μερικά χρόνια από τώρα θέλω να λύσεις το θέμα της Μακεδονίας. Η Ευρώπη λειτουργεί με συμβιβασμούς, και μια λύση στο θέμα της ονομασίας θα ήταν σημαντική για τη σταθερότητα των Βαλκανίων» πρόσθεσε.
Η επίλυση του Μακεδονικού ως κοινή επιθυμία Γιούνκερ – Μέρκελ – Τσίπρα/ΣΥΡΙΖΑ
Στο επίμαχο αυτό κεφάλαιο, οι συγγραφείς παρουσιάζουν την επίλυση του Μακεδονικού ως κοινή επιθυμία των εμπλεκόμενων μερών, καθώς κυρίαρχες είναι οι ακόλουθες φράσεις (σελ. 125-126):
«ένα ζήτημα που ήταν ιδιαίτερης βαρύτητας για τη Γερμανίδα καγκελάριο»,
«του είχε γίνει ξεκάθαρο μέσω του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πόσο σημαντική θα ήταν η επίλυση του ζητήματος ονομασίας της ΠΓΔΜ για τους Ευρωπαίους»,
«μια λύση στο θέμα της ονομασίας θα ήταν σημαντική για τη σταθερότητα των Βαλκανίων»,
«Το ζήτημα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για τη Μέρκελ, που το έθετε σε όλους ανεξαιρέτως τους Έλληνες συνομιλητές της»,
«το ανέφερε ανελλιπώς σε κάθε τους συνάντηση τονίζοντας, συνήθως μέσω του συμβούλου της επί των εξωτερικών θεμάτων, πόσο σημαντική για το Βερολίνο ήταν η επίλυση του θέματος».
Η κοινή επιθυμία των εμπλεκόμενων μερών για την επίλυση του Μακεδονικού επιβεβαιώνεται ιστορικά από τη διαχρονική θετική στάση του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι στη γειτονική χώρα [εδώ κι εδώ], τη στάση της Γερμανίδας Καγκελαρίου [εδώ, εδώ κι εδώ], αλλά και του Ευρωπαίου Επιτρόπου, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ [εδώ κι εδώ].
Μια ακόμη παράμετρος στην επίσπευση της επίλυσης του ονοματολογικού ήταν οι κοινές πιέσεις που δέχονταν η τότε πΓΔΜ και η Ελλάδα τόσο από την Ευρώπη, αλλά και από τις ΗΠΑ. Σε δημοσίευμα του ελληνικού CNN από το 2017 διαβάζουμε:
«Αθήνα και Σκόπια δέχονται πιέσεις από Ουάσιγκτον και Βρυξέλλες να καταλήξουν, εντός του πρώτου εξαμήνου του 2018, σε συμφωνία για το ονοματολογικό, έτσι ώστε στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ τον ερχόμενο Ιούλιο να ληφθεί η απόφαση -συν τοις άλλοις και συμβολικής σημασίας καθώς θα συμπίπτει με τα δεκάχρονα του ελληνικού βέτο στο Βουκουρέστι- για την ένταξη της πΓΔΜ στην Ατλαντική Συμμαχία.»
Διαχωρισμός οικονομικών μεταρρυθμίσεων – εξωτερικής πολιτικής
Από την εξέταση του βιβλίου δεν προκύπτει ότι οι συζητήσεις για ζητήματα εξωτερικής πολιτικής διαπλέκονταν με τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Το βιβλίο αναφέρει πως η συζήτηση για το ονοματολογικό τόσο μεταξύ Τσίπρα-Μέρκελ όσο και μεταξύ Γιούνκερ-Τσίπρα άνοιγε μόνο αφού είχε κλείσει ο κύκλος για τα οικονομικά.
Ο ίδιος ο Τσίπρας επιβεβαιώνει την αφήγηση του βιβλίου
Σε συνέντευξη στους Financial Times το 2020, ο Αλέξης Τσίπρας περιέγραψε την πρώτη συνάντηση με τη Μέρκελ όπως παρουσιάζεται στο βιβλίο των Βαρβιτσιώτη – Δενδρινού — τα οικονομικά πρώτα, στη συνέχεια η εξωτερική πολιτική: «Αποφασίσαμε να μιλήσουμε και για την εξωτερική πολιτική, και είπα: “Θέλω να λύσω αυτό το πρόβλημα, ακόμη και με τον Γκρουέφσκι.” […] Μου είπε [η Μέρκελ], “Δεν σε πιστεύω”. Ρώτησα γιατί. “Επειδή όλοι οι προκάτοχοί σου δεν ήθελαν καν να ανοίξουν αυτή την υπόθεση.”»
Η μη περικοπή των συντάξεων στο πλαίσιο της επίτευξης των οικονομικών στόχων
Στο τέλος του βιβλίου οι δύο συγγραφείς επιχειρούν τη δική τους αποτίμηση, υποστηρίζοντας ότι η Συμφωνία των Πρεσπών δημιούργησε θετικό κλίμα στην Ευρώπη, με τους πιστωτές να δείχνουν μεγαλύτερη ελαστικότητα, χωρίς να προκύπτει συσχετισμός «ανταλλάγματος». Όπως αναφέρουν (σελ. 370-71):
«Εφόσον τα νούμερα βελτιώνονταν αργά αλλά σταθερά, λίγη σημασία είχε για τους Ευρωπαίους αν αυτό γινόταν εις βάρος του παραγωγικού μέρους της οικονομίας. Πολλές φορές, οι πιστωτές έκαναν τα «στραβά μάτια» ακόμη και εις βάρος της πραγματικής ανάκαμψης της οικονομίας και των τραπεζών. Ο κύριος λόγος ήταν τα πολιτικά συμφέροντα, όπως για παράδειγμα η αποφυγή νέων συζητήσεων για την Ελλάδα εν όψει Ευρωεκλογών. Άλλο παράδειγμα είναι η Συμφωνία των Πρεσπών: Για τους Ευρωπαίους, η λύση του Μακεδονικού θα έφερνε σταθερότητα στα Βαλκάνια· την επιθυμούσαν, συνεπώς, διακαώς. Όταν λοιπόν ο Έλληνας πρωθυπουργός έδωσε τέλος στο πολυετές αυτό πρόβλημα, στο Βερολίνο και τις Βρυξέλλες δημιουργήθηκε θετικό κλίμα προς την Αθήνα και οι πιστωτές έδειξαν πολύ μεγαλύτερη ελαστικότητα στην εφαρμογή των μέτρων απ’ ό,τι συνήθως.»
Την ίδια περίοδο με την υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών (Ιούνιος 2018), το Eurogroup συμφώνησε σε πολύ σημαντικά μέτρα για την Ελλάδα: στην ελάφρυνση του ελληνικού χρέους και στο τέλος των πακέτων διάσωσης, καθώς οι οικονομικές εκθέσεις έδειχναν την επίτευξη ανάπτυξης και πρωτογενών πλεονασμάτων, ανοίγοντας, έτσι, τον δρόμο για την έξοδο από τα μνημόνια.
Τον Ιούνιο του 2018, το Eurogroup ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα έχει πετύχει όλους τους στόχους του προγράμματος, σηματοδοτώντας την έξοδο από την εποχή των μνημoνίων. Σε αυτό το πλαίσιο των θετικών προβλέψεων για ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, συμφωνήθηκε τον Δεκέμβριο του 2018 η μη περικοπή των συντάξεων, η οποία είχε ψηφιστεί τον Μάρτιο του 2017 (Ν. 4472). Η ελληνική κυβέρνηση πρότεινε την αναίρεση της εφαρμογής του μέτρου, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δηλώνει ότι:
«[Η] εφαρμογή των περικοπών στις συντάξεις που έχουν ήδη θεσπιστεί δεν είναι απαραίτητη, ούτε για την επίτευξη ούτε για τη διατήρηση ενός στόχου πρωτογενούς πλεονάσματος 3,5% του ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα».
Ε. Βαρβιτσιώτη και Β. Δενδρινού μιλούν στα Ellinika Hoaxes
Τα Ellinika Hoaxes απευθύνθηκαν στην Ελένη Βαρβιτσιώτη και τη Βικτώρια Δενδρινού, συγγραφείς της «Τελευταίας Μπλόφας». Ζητήσαμε να μας εξηγήσουν γιατί επέλεξαν να τοποθετηθούν τώρα, ύστερα από την ανάρτηση του κ. Τσίπρα και γιατί τόσα χρόνια δεν πήρανε ποτέ θέση απέναντι στις αναφορές του κ. Μητσοτάκη στο βιβλίο τους.
Πρόκειται γι’ αυτή τη σιωπή που ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας τους καταλογίζει στο κείμενό του, αποδίδοντάς τους συνυπαιτιότητα σε αυτό που αποκάλεσε «απόπειρα δολοφονίας χαρακτήρα εις βάρος του μέσα από το βιβλίο τους». Όπως έγραψε ο κ. Τσίπρας: «Εσείς δεν προβήκατε στην παραμικρή κίνηση αποκατάστασης της αλήθειας. Επί δέκα χρόνια επιτρέπετε να διακινείται το ψεύδος και η αθλιότητα που φέρουν την υπογραφή σας».
Η Ελένη Βαρβιτσιώτη και η Βικτώρια Δενδρινού μάς απάντησαν:
«Ως δημοσιογράφοι, η αποστολή μας ξεκινά και τελειώνει στην έρευνα και την καταγραφή των γεγονότων. Το βιβλίο μας είναι το μόνο αυθεντικό τεκμήριο της δουλειάς μας.
Eμείς δεν είμαστε πολιτικά πρόσωπα, είμαστε δημοσιογράφοι. Ο ρόλος μας δεν είναι να κάνουμε “fact-checking” την ερμηνεία που μπορεί να δώσει κάποιος στο βιβλίο μας. Άλλωστε «Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΠΛΟΦΑ» είναι διαθέσιμη και μπορεί οποιοσδήποτε να ανατρέξει σε αυτή.
Εμείς έπρεπε να απαντήσουμε στην επίσημη, προσωπική κατηγορία για το έργο μας, από τη στιγμή που ο κ. Τσίπρας δημοσίευσε την επιστολή που μας έστειλε.
Ο ισχυρισμός περί «ανταλλαγής του Μακεδονικού με τις συντάξεις» κυκλοφορούσε ευρέως στη δημόσια σφαίρα πολύ πριν γραφτεί το βιβλίο. Στη δική μας πολυετή έρευνα δεν προέκυψε κάποιο στοιχείο που να τον επιβεβαιώνει. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, ο ισχυρισμός αυτός δεν υπάρχει μέσα στο βιβλίο μας.»
Η Ελένη Βαρβιτσιώτη βρισκόταν στις Βρυξέλλες έως το 2020. Από το 2014 κάλυπτε την οικονομική κρίση στην Ευρωζώνη για λογαριασμό της «Καθημερινής» και του «ΣΚΑΙ», με τον οποίο έχει πολυετή συνεργασία ως ανώτερη ρεπόρτερ, παραγωγός και διεθνής ανταποκρίτρια, καταγράφοντας, μεταξύ άλλων, πολλές διεθνείς οικονομικές κρίσεις, όπως την κατάρρευση της Αργεντινής και της Lehman Brothers. Από το 2021 εργάζεται στους Financial Times ως ανταποκρίτρια για την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η Βικτώρια Δενδρινού την περίοδο των διαπραγματεύσεων ήταν η ανταποκρίτρια της Wall Street Journal για την Ευρώπη, με έδρα τις Βρυξέλλες, καλύπτοντας τις εξελίξεις στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, την οικονομική πολιτική της ΕΕ και τις διακρατικές διαπραγματεύσεις. Από το 2017 εργάζεται για το Bloomberg, αρχικά ως ανταποκρίτρια ευρωπαϊκών κυβερνητικών θεμάτων στις Βρυξέλλες και στη συνέχεια ως ρεπόρτερ του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών στην Ουάσινγκτον. Πλέον, είναι η επικεφαλής του γραφείου του Bloomberg στην Αθήνα.
Απαντώντας στα αρχικά ερωτήματα
1. Ισχύει ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης βασίστηκε στο βιβλίο όταν διατύπωσε δημόσια την κατηγορία περί ανταλλαγής του Μακεδονικού με τις συντάξεις, σύμφωνα με τον Α. Τσίπρα;
Ο ισχυρισμός ισχύει εν μέρει, αλλά μοιάζει να αγνοεί τη χρονολογική ακολουθία του αφηγήματος της ανταλλαγής. Το αφήγημα ότι «ο Τσίπρας αντάλλαξε το Μακεδονικό με τις συντάξεις» προϋπήρχε και κυκλοφορούσε ήδη από το καλοκαίρι του ’18 από την πλευρά της Ν.Δ., δηλαδή έναν χρόνο πριν την έκδοση του βιβλίου. Μετά την έκδοση, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ερμηνεύει τα λόγια του Γιούνκερ, που βρίσκονται στο βιβλίο, και το αίτημα για αλληλεγγύη από πλευράς της Ελλάδας, ως ενδεικτικά μιας γενικότερης συμφωνίας που έκανε ο Τσίπρας με τους Ευρωπαίους εταίρους.
2. Υποστήριξαν πράγματι οι δύο δημοσιογράφοι στο βιβλίο τους ότι η Συμφωνία των Πρεσπών συνδέεται με τη μη περικοπή των συντάξεων, σύμφωνα με τον Α. Τσίπρα;
Ο ισχυρισμός αυτός δεν επαληθεύεται. Από την εξέταση του βιβλίου δεν προκύπτει συσχετισμός «ανταλλαγής» της επίλυσης του Μακεδονικού με τις συντάξεις. Όπως διαπιστώσαμε παραπάνω, το αφήγημα ότι το Μακεδονικό ανταλλάχτηκε με τις συντάξεις βασιζόταν σε εκτιμήσεις και υποθέσεις προσώπων της τότε αντιπολίτευσης, οι οποίες με βάση τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δεν επαληθεύονται.
3. Ισχύει ότι ο συσχετισμός των συντάξεων με το Μακεδονικό αποτελεί μεταγενέστερη ερμηνεία αναλυτών μετά τη συνέντευξη της 5ης Ιουλίου 2019 στον Γιώργο Παπαδάκη και δεν ανήκει στον Κυριάκο Μητσοτάκη, όπως ισχυρίστηκε ο Παύλος Μαρινάκης;
Όχι, δεν ισχύει. Ήδη από τις 11 Δεκεμβρίου 2018, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ρητά ότι η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ αντάλλαξε τις συντάξεις με το Μακεδονικό, ισχυρισμό που επαναλάμβανε αυτούσιο έως τα μέσα του 2019, σε δημόσιες ομιλίες και συνεντεύξεις. Στη συνέντευξη στον Γιώργο Παπαδάκη, ο Κ. Μητσοτάκης απέδωσε τον ισχυρισμό της συναλλαγής στο βιβλίο των Βαρβιτσιώτη-Δενδρινού, και ερμήνευσε τα λόγια Γιούνκερ ως απόδειξη ότι «Το Σκοπιανό μπήκε στο πλαίσιο μιας γενικότερης συμφωνίας που έκανε με τους εταίρους μας». Ωστόσο, αυτή η ερμηνεία δεν προκύπτει από την εξέταση του βιβλίου.
Ερώτηση των Ellinika Hoaxes στον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη
Στις 5 Μαΐου 2026, τα Ellinika Hoaxes απευθύνθηκαν στο Γραφείο του Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, απευθύνοντας το παρακάτω ερώτημα:
«Δεδομένου ότι ο πρωθυπουργός έχει υποστηρίξει στο παρελθόν τη συσχέτιση της υπογραφής της Συμφωνίας των Πρεσπών με τη μη περικοπή των συντάξεων, επικαλούμενος ως πηγή το βιβλίο των δύο δημοσιογράφων, ποια είναι η σημερινή του θέση μετά τη διάψευση από τις δημοσιογράφους;»
Μέχρι τη στιγμή της συγγραφής του παρόντος άρθρου, δεν έχουμε λάβει απάντηση.
Επίλογος
Από την εξέταση των διαθέσιμων στοιχείων προκύπτει ότι το αφήγημα περί «ανταλλαγής» της Συμφωνίας των Πρεσπών με τη μη περικοπή των συντάξεων προϋπήρχε της έκδοσης του βιβλίου και είχε ήδη διατυπωθεί δημόσια από πολιτικά πρόσωπα πριν από το 2019. Παράλληλα, δεν εντοπίζεται στο βιβλίο ρητή αναφορά ότι υπήρξε τέτοια συμφωνία ή συναλλαγή.
Το βιβλίο κατέγραψε συνομιλίες και πολιτικές επιδιώξεις γύρω από το Μακεδονικό σε μια περίοδο έντονων διαπραγματεύσεων μεταξύ Ελλάδας και Ευρωπαίων εταίρων. Στα επίμαχα αποσπάσματα καταγράφεται η έντονη επιθυμία Ευρωπαίων ηγετών — αλλά και της τότε ελληνικής κυβέρνησης — να επιλυθεί το ονοματολογικό ζήτημα της ΠΓΔΜ, σε μια περίοδο όπου η σταθερότητα στα Βαλκάνια θεωρούνταν κρίσιμη για την ευρωπαϊκή και ευρωατλαντική στρατηγική στην περιοχή.
Ωστόσο, τα αποσπάσματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν ως τεκμηρίωση ευρύτερων πολιτικών συμπερασμάτων, συχνά πέρα από όσα διατυπώνονται ρητά στις σελίδες του, αναδεικνύοντας όχι μόνο τη διαφωνία για το τι συνέβη πολιτικά εκείνη την περίοδο, αλλά και τη σύγκρουση γύρω από το πώς ερμηνεύονται τα ίδια ιστορικά γεγονότα.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
- https://x.com/atsipras/status/2050897607610847349
- https://www.tanea.gr/2018/04/14/politics/dwro-oi-syntakseis-an-lythei-to-skopiano/
- https://www.tanea.gr/2018/04/14/politics/spyraki-i-kybernisi-diapragmateyetai-mystika-lysi-toy-skopianoy/
- https://www.efsyn.gr/politiki/boyli/175354_antallaxate-tis-syntaxeis-me-ti-symfonia-ton-prespon#goog_rewarded
- https://www.news247.gr/politiki/i-kivernisi-epitithetai-se-tsipra-kai-stirizei-varvitsioti-dendrinou/
- https://www.liberal.gr/politiki/samaras-o-tsipras-xepoylaei-tin-makedonia-gia-na-apofygei-prosorina-tis-meioseis-stis
- https://www.newsbomb.gr/politikh/story/893928/vomva-kammenoy-antallaxame-ti-makedonia-me-xreos-meiosi-syntaxeon-kai-enfia
- https://www.newmoney.gr/roh/o-epitropos/adonis-georgiadis-o-tsipras-edose-ti-makedonia-gia-na-parei-eksamini-paratasi-stin-perikopi-sintakseon/
- https://www.avgi.gr/arheio/272507_kyb-kykloi-agasti-i-synergasia-tis-paradimosiografias-tis-diaplokis-kai-tis-nd-toy-k
- https://www.thetoc.gr/politiki/article/boultepsi-edwsan-ti-makedonia-gia-na-paroun-tis-suntakseis
- https://www.newsit.gr/politikh/synedrio-nd-i-omilia-tou-kyriakou-mitsotaki/2678294/
- https://www.youtube.com/watch?t=4072&v=i6wyKBJNiYQ&feature=youtu.be
- https://www.youtube.com/watch?v=CEpx9AbG4no
- https://www.cnn.gr/politiki/story/158004/epimenei-to-maximoy-na-anakalesei-o-mitsotakis-osa-eipe-gia-syndiallagi-tsipra-eyropaion
- https://www.amna.gr/home/article/317123/-Thumatai-o-laos-poioi-odigisan-ti-chora-sta-terastia-elleimmata-kai-ti-chreokopia
- https://www.government.gov.gr/apokathistoume-tis-adikies-pou-gennise-litotita/
- https://www.youtube.com/watch?v=wljc3gsL_8Q
- https://www.youtube.com/live/InDYf8XZJ8M?t=2594s
- https://nd.gr/synenteyxi-toy-proedroy-tis-neas-dimokratias-k-kyriakoy-mitsotaki-ston-ant1-kai-tin-ekpompi-kalimera
- https://www.youtube.com/watch?v=QMbe0FVc2Ig
- https://www.youtube.com/watch?si=Y3dw2C_AQDy3oAf8&t=2401&v=FA0NadVfpZE&feature=youtu.be
- https://www.government.gov.gr/enimerosi-ton-politikon-sintakton-ke-antapokriton-xenou-tipou-apo-ton-ifipourgo-para-to-prothipourgo-ke-kivernitiko-ekprosopo-pavlo-marinaki-46/
- https://www.ft.com/content/b797dea2-4a27-11e9-bde6-79eaea5acb64?segmentId=2c1df321-36a4-1206-2c08-112c059dd69d&syn-25a6b1a6=1
- https://www.ekathimerini.com/news/226158/eu-commission-chief-urges-fyrom-to-resolve-name-dispute/
- https://www.euronews.com/2018/02/05/greece-s-foreign-minister-on-fyrom-name-dispute
- https://www.dw.com/en/eu-expansion-juncker-stresses-real-progress-on-western-balkans-trip/a-42776178
- https://meta.mk/en/kozias-problemot-ne-e-imeto-tuku-iredentizmot/
- https://www.cnn.gr/politiki/story/111445/skopiano-to-onoma-ta-paragoga-kai-to-ideologima-toy-makedonismoy
- https://www.euronews.com/2018/02/05/greece-s-foreign-minister-on-fyrom-name-dispute
- https://www.reuters.com/article/world/merkel-urges-macedonians-to-embrace-name-deal-with-greece-idUSKCN1LO0J6/
- https://www.ertnews.gr/eidiseis/diethni/evropi/merkel-thetiko-paradeigma-i-epilysi-toy-zitimatos-tis-onomasias-tis-voreias-makedonias/
- https://europeanwesternbalkans.com/2018/09/08/merkel-skopje-territorial-integrity-important-starting-point-region/
- https://www.skai.gr/news/greece/merkel-varos-i-diafora-metaksy-pgdm-elladas-gia-to-zitima-tou-onomat
