Ψευδής ισχυρισμός περί επένδυσης του Ζελένσκι σε εταιρεία εξόρυξης πλατίνας στη Ν. Αφρική

Τις τελευταίες μέρες διακινείται ο ισχυρισμός πως ο Ουκρανός Πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αγόρασε το πλειοψηφικό πακέτο των μετοχών της νοτιοαφρικανικής εταιρείας εξορύξεων πλατίνας Northam Platinum, έναντι 1,6 δισεκατομμυρίου ευρώ. Μαζί με τον ισχυρισμό διαμοιράζεται βίντεο που υποτίθεται πως δείχνει ρεπορτάζ από το τηλεοπτικό κανάλι SABC News της Νότιας Αφρικής.

Το βίντεο

Αναπαραγωγές σε ιστοσελίδες: pronews.gr, iskra.gr, difernews.gr, cyprus-press.com, anixneuseis.gr, difersports.gr, sinomosiologos.blogspot.com

Παραδείγματα αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:

Τι ισχύει 

Πριν ξεκινήσουμε την ανάλυση του εξεταζόμενου ισχυρισμού, είναι σημαντικό να τονιστεί πως αυτός εντάσσεται σε ένα διαρκές μοτίβο προπαγάνδας που διακινείται τα τελευταία χρόνια, κατά τον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο, και η οποία αφορά υποτιθέμενες αγορές του Ουκρανού Προέδρου ή της οικογένειάς του.

Στο παρελθόν έχουμε εξετάσει παρόμοιους ισχυρισμούς που αποδείχτηκαν απόλυτα ψευδείς, με κατασκευασμένα ρεπορτάζ, deepfakes, πλαστογράφηση εγγράφων και πολλά άλλα (εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ). Με αφορμή την επίσκεψη του Ζελένσκι στη Νότια Αφρική, στις 10 Απριλίου 2025 (εδώ κι εδώ), εμφανίστηκε ο εξεταζόμενος ισχυρισμός.

Αναζητώντας αναπαραγωγές του ισχυρισμού στα ελληνικά, διαπιστώσαμε πως ο ισχυρισμός έχει κοινοποιηθεί, μαζί με το βίντεο, από την ελληνική έκδοση του ιστοτόπου Pravda στο ρωσικό κοινωνικό δίκτυο VK, όπως επίσης και από την αγγλική έκδοσή του. Ο ιστότοπος Pravda ανήκει στο ρωσικό δίκτυο παραπληροφόρησης και προπαγάνδας που ονομάζεται αλλιώς και Portal Kombat. Στο παρελθόν έχουμε καταρρίψει πληθώρα ψευδών ισχυρισμών που προέρχονται από το συγκεκριμένο δίκτυο. Παράλληλα, αναρτήσεις του ισχυρισμού στο εξωτερικό, συνέλλεξαν εκατομμύρια προβολές (εδώ). 

Βλέποντας το βίντεο, παρατηρείται το λογότυπο του καναλιού SABC News. Ωστόσο, επισκεπτόμενοι την ιστοσελίδα του ειδησεογραφικού οργανισμού (και μέσω αναζήτησης με λέξεις – κλειδιά) δεν εντοπίζεται ανάλογο ρεπορτάζ. Πραγματοποιώντας αντίστροφη αναζήτηση εικόνας, χρησιμοποιώντας καρέ του βίντεο, επίσης δεν εντοπίζεται κανένα σχετικό ρεπορτάζ από αξιόπιστο μέσο. Η τελευταία δημοσίευση που αναφερόταν στην εταιρεία Northam Platinum στο SABC News, χρονολογείται στο 2023 και δεν υπάρχει καμία αναφορά στον Ζελένσκι. Αντιστοίχως, δεν βρέθηκε κάτι μεμπτό και στα προφίλ του μέσου σε X και YouTube. 

Σε ανάρτησή του στο X στις 4 Απριλίου 2025, το SABC News διαχώρισε τη θέση του από τα εν λόγω δημοσιεύματα, τα οποία χαρακτήρισε ψευδείς ειδήσεις:

Το SABC News διαχωρίζει τη θέση του από τη δημοσίευση και τη διανομή ψεύτικων ειδήσεων.

Επικοινωνήσαμε με το εν λόγω ενημερωτικό μέσο, το οποίο στην απάντησή του μας τόνισε πως ουδέποτε δημοσίευσε κάτι τέτοιο:

Σας ευχαριστώ για την έρευνα σχετικά με τις λεγόμενες σχέσεις μεταξύ του Volodymyr Zelenskyy και ενός ορυχείου πλατίνας στη Νότια Αφρική. Μπορούμε να επιβεβαιώσουμε κατηγορηματικά ότι δεν πρόκειται για μια ιστορία από το SABC News και, απ’ όσο γνωρίζουμε, δεν έχει καμία βάση. 

Δυστυχώς, εξακολουθεί να κυκλοφορεί, κυρίως από έναν χρήστη του X, γνωστό ως Johnny Midnight. Επιπλέον, ένας άλλος νοτιοαφρικανικός οίκος μέσων ενημέρωσης, το News24, έγραψε μια ιστορία για τα deepfakes, χρησιμοποιώντας αυτή την ιστορία ως κύριο παράδειγμα.

Παραθέτουμε τον σύνδεσμο για την ενημέρωσή σας (σ.σ. αρχειοθετημένο εδώ).

Η φωνή που ακούγεται στο βίντεο να μεταδίδει την υποτιθέμενη είδηση ακούγεται κάπως αφύσικη και κινεί υποψίες για τεχνητά δημιουργημένο ηχητικό. Στο οπτικοακουστικό υλικό εμφανίζεται και άρθρο από ιστοσελίδα ονόματι News Day, η οποία εδρεύει στη Ζιμπάμπουε. Το άρθρο δημοσιεύθηκε στις 27 Μαρτίου 2025 με τον τίτλο: 

Northam platinum: Ο Ζελένσκι στην εξορυκτική βιομηχανία

Εντάξαμε το κείμενο στα εργαλεία ανίχνευσης AI περιεχομένου, Hive Moderation, GPT Zero και CopyLeaks, το οποίο εξήγαγε το συμπέρασμα ότι πρόκειται για κείμενο κατασκευασμένο με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.

Το url αυτού του δημοσιεύματος εμφανίζει πλέον μία τελείως διαφορετική είδηση που αφορά τον Ντόναλντ Τραμπ.

Στο χρονικό σημείο 01:00 του βίντεο, ο αφηγητής ισχυρίζεται ότι ένα «συνεργείο του SABC» πήρε συνέντευξη από έναν από τους ανθρακωρύχους της Northam. Έπειτα, φαίνονται υποτιθέμενες δηλώσεις εργαζομένου της εταιρείας που δήθεν ανησυχεί για την αλλαγή ιδιοκτησίας της εταιρείας. Ωστόσο, το ηχητικό κλιπ δείχνει να έχει προστεθεί ψηφιακά, καθώς η ομιλία του δεν φαίνεται να συμβαδίζει με την κίνηση των χειλιών του. Σε κατάρριψη του ισχυρισμού από το Lead Stories, επισημαίνεται πως ανιχνευτές υλικού τεχνητής νοημοσύνης όπως το DeepFake-o-Meter και το Hiya στο εργαλείο επαλήθευσης InVid, έδειξαν ότι ο ήχος ήταν πιθανότατα μη αυθεντικός.

Ακολούθως, επισκεφτήκαμε την επίσημη ιστοσελίδα της εταιρείας εξορύξεων, η οποία δεν έχει προβεί σε καμία σχετική ανακοίνωση. Αποστείλαμε σχετικό ερώτημα και η άμεση απάντηση που λάβαμε διέψευσε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό:

«Όλα τα άρθρα, τα βίντεο και οι αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που ισχυρίζονται ότι ο Ουκρανός πρόεδρος Volodymyr Zelenskyy αποκτά μερίδιο στη Northam Platinum είναι ψευδείς ειδήσεις. Η Northam επιβεβαιώνει ότι η συμμετοχή μας παραμένει αμετάβλητη».

Είναι πρόδηλο πως σε περίπτωση που ο Ζελένσκι προχωρούσε όντως σε τέτοια εξαγορά, θα γινόταν ευρέως γνωστό από έγκριτα μέσα ενημέρωσης σε όλο τον κόσμο, ιδιαίτερα στη Νότια Αφρική και την Ουκρανία, κάτι που δεν συνέβη. Επιπρόσθετα, η Northam Platinum είναι εταιρεία εισηγμένη στο χρηματιστήριο, οπότε οι μεγαλύτεροι μέτοχοί της είναι δημοσίως γνωστοί. Ακολουθούν οι μεγαλύτεροι μέτοχοι, όπως εμφανίστηκαν στις 6 Απριλίου 2025:

• Public Investment Corporation (SOC) Ltd. : 20.09%
• Coronation Asset Management (Pty) Ltd. : 15.05%
• Royal Bafokeng Holdings (Pty) Ltd. : 8.682%
• PSG Asset Management (Pty) Ltd. : 2.501%
• Northam Platinum Holdings Ltd. : 1.61%
• Camissa Asset Management Pty Ltd. : 1.3%
• Old Mutual Investment Group (Pty) Ltd. : 0.8313%

Επομένως, δεν προκύπτει πως ο Ζελένσκι αγόρασε το 51% αυτών. Παράλληλα, οι δύο εταιρείες που αναφέρονται στο βίντεο και οι οποίες υποτίθεται ότι αγόρασαν το 51% των μετοχών για λογαριασμό του Ζελένσκι δεν περιλαμβάνονται στους 10 μεγαλύτερους μετόχους της Northam Platinum.

• Herley Trading Ltd – Μπελίζ
• Maltex Multicapital Corp – BVI

Καταληκτικά, τον ισχυρισμό κατέρριψαν ιστοσελίδες ελέγχου γεγονότων διεθνώς (εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ). 

Συμπέρασμα 

Λαμβάνοντας υπόψιν όλα τα παραπάνω, ο ισχυρισμός κρίνεται ψευδής. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δεν απέκτησε το 51% των μετοχών της νοτιοαφρικανικής εταιρείας εξορύξεων Northam Platinum. Μετά από επικοινωνία μας με το τηλεοπτικό δίκτυο SABC News της Νοτίου Αφρικής, αλλά και με την ίδια την εξορυκτική εταιρεία, επιβεβαιώσαμε πως πρόκειται για αναληθείς αναφορές και fake news. Το οπτικοακουστικό υλικό, μέσω του οποίου διακινείται ο ισχυρισμός, είναι κατασκευασμένο με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και διαδόθηκε από το ρωσικό δίκτυο παραπληροφόρησης και προπαγάνδας Portal Kombat/Pravda. 

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

1.https://www.newsday.co.zw/newsday/index.php/opinion-analysis/article/200040277/northam-platinum-zelenskys-surprising-move-into-the-mining-industry
2.https://www.marketscreener.com/quote/stock/NORTHAM-PLATINUM-LIMITED-78182/company-shareholders/
3.https://leadstories.com/hoax-alert/2025/04/fact-check-zelensky-northam-platinum-mine.html
4.https://www.northam.co.za/investors-and-media/announcements/2025
5.https://www.news24.com/news24/southafrica/debunking/fake-news-minefield-deepfake-tries-and-fails-to-link-zelensky-to-northam-platinum-stake-20250407
6.https://x.com/SABCNews/status/1908169909416120390
7.https://www.sabcnews.com/sabcnews/
8.https://edmo.eu/publications/russian-disinformation-network-pravda-grew-bigger-in-the-eu-even-after-its-uncovering/