Ανυπόστατοι ισχυρισμοί του καθηγητή Αντώνη Φώσκολου σχετικά με το διοξείδιο του άνθρακα και την αύξηση της θερμοκρασίας

Στα μέσα Αυγούστου του 2025, παρατηρήσαμε στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης την ευρεία διάδοση ενός αποσπάσματος μιας παλαιότερης συνέντευξης του εκλιπόντος καθηγητή Αντώνη Φώσκολου, σχετικά με τη σύνδεση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) με την αύξηση της θερμοκρασίας της Γης. Συγκεκριμένα, πρόκειται για συνέντευξη του καθηγητή που ανέβηκε στο YouTube πριν από έξι χρόνια, το 2019, με τίτλο “ΑΝΤΩΝΗΣ ΦΩΣΚΟΛΟΣ ΜΕΓΑΛΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ!”. Ο καθηγητής Φώσκολος υποστήριξε στην εν λόγω συνέντευξη ότι δεν υπάρχει καμία επιστημονική σύνδεση μεταξύ του CO₂ και της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη, καθώς και ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να αλλάξει το κλίμα.

Στο παρόν άρθρο θα εξετάσουμε τρεις από τους βασικότερους ισχυρισμούς που εντοπίσαμε στην συνέντευξη αυτή, βασιζόμενοι σε επιστημονικά στοιχεία. Επισημαίνεται ότι οι ισχυρισμοί της ίδιας συνέντευξης έχουν αποδομηθεί και από το ελληνικό τμήμα του AFP το 2024.

Παράδειγμα αναπαραγωγής στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης:

Πλαίσιο

Ο Αντώνης Φώσκολος, ο οποίος απεβίωσε σε ηλικία 94 ετών τον Σεπτέμβριο του 2024, ήταν ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Μηχανικών Ορυκτών Πόρων του Πολυτεχνείου Κρήτης. Παρόμοιοι ισχυρισμοί του, με αυτούς που εξετάζουμε στο παρόν άρθρο, έχουν καταρριφθεί τόσο από το ελληνικό τμήμα του AFP (εδώ, εδώ) όσο και από εμάς (εδώ, εδώ, εδώ).

Τι ισχύει

Ισχυρισμός 1ος

Θα ξεκινήσουμε με την αποδόμηση του πρώτου ισχυρισμού, σύμφωνα με τον οποίο ο κ. Φώσκολος υποστηρίζει ότι:

«Το διοξείδιο του άνθρακα δεν έχει καμία σχέση με την αύξηση της θερμοκρασίας, ουδεμία, ποτέ».

Στην πραγματικότητα, η γραμμική σχέση ανάμεσα στη συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), στην ατμόσφαιρα, και στη θερμοκρασία της Γης παρατηρείται ακόμη και πριν από εξήντα εκατομμύρια χρόνια. Σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (National Oceanic and Atmospheric Administration – ΝΟΑΑ), όταν το διοξείδιο του άνθρακα αυξάνεται τότε και η θερμοκρασία ακολουθεί αυτή την ανοδική τάση. Ομοίως, όταν το CO₂ μειώνεται τότε και η θερμοκρασία μειώνεται, όπως μπορούμε να παρατηρήσουμε και στην Εικόνα 1. Το γεγονός αυτό οφείλεται στην ικανότητα των αερίων του θερμοκηπίου (ένα από τα οποία είναι και το CO₂) να παγιδεύουν θερμότητα στην ατμόσφαιρα.

Το γεγονός ότι το διοξείδιο του άνθρακα μπορεί να προκαλέσει αύξηση της θερμοκρασίας παρατηρήθηκε μέσω πειραμάτων από επιστήμονες ακόμη και από τα μέσα του 19ου αιώνα. Συγκεκριμένα η Αμερικανίδα επιστήμονας Eunice Newton Foote ήταν η πρώτη που μελέτησε, και απέδειξε μέσω πειραμάτων, τη συσχέτιση του CO₂ με την αύξηση της θερμοκρασίας. Την εποχή εκείνη, η επιστημονική κοινότητα προσπαθούσε να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους εντοπίζονταν απολιθώματα τροπικής χλωρίδας και πανίδας σε όλον τον πλανήτη και υπήρχαν μεγάλα αποθέματα γαιανθράκων (λιγνίτης, λιθάνθρακας κλπ) σε βορειότερα γεωγραφικά πλάτη, γεγονός που δήλωνε την παρουσία πλούσιας βλάστησης στις περιοχές αυτές στο απώτερο παρελθόν. Το πείραμα της Foote βασίστηκε στην υπόθεση ότι η σύνθεση και η πυκνότητα της ατμόσφαιρας είχαν προκαλέσει υπερθέρμανση του πλανήτη στο παρελθόν.

Το πείραμα που πραγματοποίησε ήταν απλό και σκοπός του ήταν να μετρήσει την ατμοσφαιρική θερμοκρασία στο εσωτερικό γυάλινων κυλίνδρων, τους οποίους τοποθέτησε στο ηλιακό φως. Σε τρεις διαφορετικούς γυάλινους κυλίνδρους χρησιμοποίησε τρεις διαφορετικές μεταβλητές: την πυκνότητα του αέρα, την υγρασία του αέρα καθώς και τη συγκέντρωση του CO₂. Έτσι, παρατήρησε ότι ο μικρότερης πυκνότητας ατμοσφαιρικός αέρας συγκρατούσε λιγότερη θερμότητα, η υψηλή υγρασία συγκρατούσε περισσότερη ενώ το CO₂  συγκρατούσε τη μεγαλύτερη ποσότητα θερμότητας από τις τρεις μεταβλητές. Το πείραμα αυτό οδήγησε την Foote στο συμπέρασμα ότι το τροπικό παρελθόν της Γης πρέπει να ήταν θερμότερο λόγω αυξημένων συγκεντρώσεων CO₂ στην ατμόσφαιρά της. Η επιστημονική μελέτη της Foote ήταν η πρώτη δημοσίευση που γνωρίζουμε, η οποία αποδεικνύει πειραματικά τη σχέση του CO₂ με την κλιματική αλλαγή.

Ένα πείραμα που αποδεικνύει τη σύνδεση του CO₂ με την αύξηση της θερμοκρασίας, παρουσιάζεται στο παρακάτω βίντεο:

Δεν είναι η πρώτη φορά που ισχυρισμός που σχετίζεται με το διοξείδιο του άνθρακα καταρρίπτεται από τον οργανισμό μας. Στο παρελθόν τα Ellinika Hoaxes έχουν καταρρίψει παρόμοιους ισχυρισμούς. Μπορείτε να δείτε παραδείγματα εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ και εδώ.

Ισχυρισμός 2ος

Σύμφωνα με τον δεύτερο ισχυρισμό:

«Τα τελευταία 50 χρόνια ανέβηκε η περιεκτικότητα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα κατά 0,005%. Είναι δυνατόν αυτό να επηρεάζει την αλλαγή του κλίματος;»

Η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα στη γήινη ατμόσφαιρα είναι ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει αρκετά τους επιστήμονες. Μπορούμε να παρατηρήσουμε την καταγραφή της παραμέτρου αυτής τα τελευταία 800.000 χρόνια στην Εικόνα 2. Αρχαίες φυσαλίδες αέρα, που έχουν παγιδευτεί στον πάγο, μας δίνουν τη δυνατότητα να εξερευνήσουμε την ατμόσφαιρα και το κλίμα της Γης στο μακρινό παρελθόν. Αυτές οι μετρήσεις αποκαλύπτουν ότι τα τωρινά επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα είναι υψηλότερα από ότι ήταν οποιαδήποτε στιγμή τα τελευταία 400.000 χρόνια. Γνωρίζουμε ότι, μαζί με τα άλλα αέρια του θερμοκηπίου, η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα παρέμενε σχεδόν σταθερή στα 280 ppm (parts per million), σε ισορροπία με τον βιογεωχημικό κύκλο του άνθρακα πριν τη βιομηχανική επανάσταση.

Μετά τη βιομηχανική επανάσταση, η συγκέντρωση ήταν πάνω από 290 ppm για περίπου 100 χρόνια. Από τη δεκαετία του 1870 και έπειτα, η παγκόσμια βιομηχανική ανάπτυξη οδήγησε σε σταθερή αύξηση της συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα κατά περίπου 0,28 ppm το χρόνο. Μετά το 1970 οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ήταν περισσότερες από αυτές που ο πλανήτης μπορούσε να απορροφήσει φυσικά. Το διοξείδιο του άνθρακα συσσωρεύτηκε στην ατμόσφαιρα με συνεχώς αυξανόμενο ρυθμό, με αποτέλεσμα η τωρινή συγκέντρωσή του να έχει πλέον ξεπεράσει τα 400 ppm. Περνώντας στο παρόν, η συγκέντρωση του CO₂, σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις για το μήνα Ιούλιο του 2025, έχει φτάσει στα 428 ppm, γεγονός που σημαίνει πως η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα αυξήθηκε κατά περίπου 53% σε σύγκριση με την εποχή πριν τη βιομηχανική επανάσταση.

Πριν προχωρήσουμε στην ανάλυση του ισχυρισμού, θα αναφέρουμε πόση είναι η ποσότητα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα σε σχέση με άλλα φυσικά συστατικά της.

Το διοξείδιο του άνθρακα δεν είναι το βασικότερο φυσικό συστατικό της ατμόσφαιρας, όμως οι συνέπειες της παρουσίας του είναι σημαντικές

Η ατμόσφαιρα μας αποτελείται από κυρίως από άζωτο (78%) και από οξυγόνο (21%), με το διοξείδιο του άνθρακα να αποτελεί λίγο πάνω από το 0,04% της ατμόσφαιρας. Μπορεί η ποσότητα αυτή να φαίνεται μικρή, όμως είναι από τους κύριους υπαίτιους της αύξησης της θερμοκρασίας στον πλανήτη μας. Όταν σε γραφήματα ή σε μελέτες αναφέρεται ότι η συγκέντρωση του CO₂ είναι 428 ppm, αυτό σημαίνει πως για κάθε ένα εκατομμύριο μόρια αέρα τα 428 είναι μόρια CO₂. Συνεπώς, η συγκέντρωση του CO₂ μπορεί να εκφραστεί σε ποσοστό διαφορετικά, ως 0,0428%. Το 2024 η συγκέντρωση του CO₂ ήταν 422 ppm ή 0,0422%.

Όπως εξήγησε στο ελληνικό τμήμα του AFP η Καμίλ Ρισί, ερευνήτρια στο Εργαστήριο Δυναμικής Μετεωρολογίας (LMD) του Εθνικού Κέντρου Ερευνών της Γαλλίας (CNRS):

«Πριν από 50 χρόνια (από το 2024), το 1974, η συγκέντρωση CO₂ ήταν 330 ppm, μια τιμή που είναι ορατή στα γραφήματα της NOAA και της NASA . Έχει επομένως αυξηθεί κατά 28% σε 50 χρόνια, πολύ περισσότερο από το 0,005% που αναφέρεται».

Συνεπώς, ο κ. Φώσκολος με το ποσοστό 0,005% δεν περιγράφει το πραγματικό ποσοστό αύξησης της συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα για τη χρονική περίοδο 1974 έως 2024. Για να κατανοήσουμε καλύτερα ότι το ποσοστό που αναφέρεται στον διαδιδόμενο ισχυρισμό δεν ανταποκρίνεται σε καμία περίπτωση στην πραγματικότητα, θα εξετάσουμε πόση ήταν η αύξηση της συγκέντρωσης του CO₂, τη χρονική περίοδο 1979 – 2025. Σύμφωνα με την database.earth, για τη χρονική περίοδο 46 ετών, από το 1979 έως και το 2025, η συγκέντρωση του CO₂ στην ατμόσφαιρα της Γης, αυξήθηκε κατά 26,84%. Έτσι, παρατηρούμε ότι το ποσοστό αυτό είναι της ίδιας τάξης με αυτό που περιέγραψε η Καμίλ Ρισί, στο AFP.

Ισχυρισμός 3ος

Η πλειοψηφία της επιστημονικής κοινότητας συμφωνεί ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες προκάλεσαν την κλιματική αλλαγή

Συνεχίζουμε με τον τρίτο και τελευταίο ισχυρισμό, ο κ. Φώσκολος υποστηρίζει ότι:

«Το κλίμα αλλάζει μόνο του, αν είναι δυνατόν να πιστεύουμε εμείς, ότι ο άνθρωπος θα αλλάξει το κλίμα».

Υπάρχουν ενδείξεις ότι το κλίμα της Γης έχει υποστεί ξανά αλλαγές στο παρελθόν, το πρόβλημα είναι ότι η αύξηση της θερμοκρασίας που βιώνουμε πραγματοποιείται με ρυθμό τον οποίο δεν έχουμε ξανασυναντήσει τα τελευταία 10.000 χρόνια. Σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC):

«Από την έναρξη των συστηματικών επιστημονικών αξιολογήσεων τη δεκαετία του 1970, η επίδραση της ανθρώπινης δραστηριότητας στην αύξηση της θερμοκρασίας του κλιματικού συστήματος έχει εξελιχθεί από θεωρία σε αποδεδειγμένο γεγονός».

Αρκετές μελέτες (εδώ, εδώ, εδώ) έχουν αποδείξει ότι η πλειοψηφία των επιστημόνων συμφωνούν στην ανθρωπογενή αιτιότητα της κλιματικής αλλαγής. Σύμφωνα με τη μελέτη της καθηγήτριας Oreskes (2004) δεν είναι μόνο η IPCC που υποστηρίζει ότι η κλιματική αλλαγή οφείλεται στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Η Εθνική Ακαδημία Επιστημών των Ηνωμένων Πολιτειών σε έκθεση της με τίτλο: «Επιστήμη της κλιματικής αλλαγής: Ανάλυση ορισμένων βασικών ερωτημάτων» ανέφερε ότι:

«Τα αέρια του θερμοκηπίου συσσωρεύονται στην ατμόσφαιρα της Γης ως αποτέλεσμα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, προκαλώντας αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα, στην επιφάνεια και της θερμοκρασίας των υποθαλάσσιων υδάτων».

Η καθηγήτρια Oreskes συγκέντρωσε επίσης 928 περιλήψεις μελετών, δημοσιευμένες σε επιστημονικά περιοδικά μετά από έγκριση κριτών, από το 1993 έως και το 2003. Στη συνέχεια με αναζήτηση της λέξης «κλιματική αλλαγή», κατέταξε τις μελέτες σε έξι διαφορετικές κατηγορίες. Αυτό που παρατήρησε ήταν ότι το 75% των μελετών, δήλωναν είτε ρητά είτε έμμεσα ότι ότι αποδέχονταν την επιστημονική συναίνεση στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.

Ακόμη οι Doran & Zimmerman (2009) μελέτησαν κατά πόσο επιστήμονες, που ασχολούνται με τη Γη, συμφωνούν ότι η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί και στο ότι ο ανθρώπινος παράγοντας παίζει σημαντικό ρόλο στη μεταβολή της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας. Η έρευνα τους απέδειξε ότι το 92% των ερωτηθέντων απάντησαν ότι η μέση παγκόσμια θερμοκρασία αυξάνεται, ενώ το 82% απάντησαν θετικά στη δεύτερη ερώτηση. Σημειώνουν επίσης ότι οι επιστήμονες, των οποίων το αντικείμενο έρευνας ήταν η κλιματική αλλαγή και γενικότερα οι επιστήμες του κλίματος, συμφωνούσαν περισσότερο ως προς την αύξηση της θερμοκρασίας και τον πρωταγωνιστικό ρόλο του ανθρώπου στην αύξηση αυτή. Πιο ειδικά μέσα στη μελέτη τους τονίζουν ότι:

«Φαίνεται ότι η συζήτηση σχετικά με την αυθεντικότητα της υπερθέρμανσης του πλανήτη και τον ρόλο που διαδραματίζει η ανθρώπινη δραστηριότητα, είναι σε μεγάλο βαθμό ανύπαρκτη μεταξύ εκείνων που κατανοούν τις λεπτομέρειες και την επιστημονική βάση των μακροπρόθεσμων κλιματικών διεργασιών».

Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι οι επιστήμονες βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα και όχι σε προσωπικές απόψεις. Αυτά τα επιστημονικά δεδομένα έχουν αποδείξει ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες (κυρίως η καύση των ορυκτών καυσίμων) ευθύνονται για την υπερβολική θέρμανση της επιφάνειας της Γης αλλά και των ωκεανών, με αποτέλεσμα την αλλαγή του κλίματος της Γης. Σύμφωνα με τη NASA, η επιστημονική κοινότητα της Αμερικής συμφωνεί ότι η κλιματική αλλαγή οφείλεται κυρίως στις αυξημένες συγκεντρώσεις των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, οι οποίες παρατηρούνται κυρίως ως αποτέλεσμα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων.

Συμπέρασμα

Οι ισχυρισμοί του καθηγητή Αντώνη Φώσκολου, σχετικά με το διοξείδιο του άνθρακα, είναι ανυπόστατοι και επιστημονικά ατεκμηρίωτοι. Επιστημονικά δεδομένα έχουν αποδείξει ότι η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στη γήινη ατμόσφαιρα συνδέεται γραμμικά με τη θερμοκρασία του πλανήτη, με αποτέλεσμα όταν η συγκέντρωσή του αυξάνεται να αυξάνεται και η θερμοκρασία. Μετά τη βιομηχανική επανάσταση η συγκέντρωση του CO₂ κατέγραψε ανοδική τάση, με αποτέλεσμα σήμερα να έχει φτάσει περίπου στα 428 ppm από τα 280 ppm της προβιομηχανικής εποχής. Η ερευνήτρια Καμίλ Ρισί εξήγησε ότι για τη χρονική περίοδο από το 1974 έως το 2024 η συγκέντρωση του CO₂ αυξήθηκε κατά 28% και όχι κατά 0,005%, όπως ισχυριζόταν ο καθηγητής Φώσκολος. Τέλος, ο ισχυρισμός του καθηγητή Φώσκολου ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να αλλάξει το κλίμα έρχεται σε πλήρη αντίθεση με έναν τεράστιο όγκο επιστημονικών μελετών. Αρκετές έρευνες ανά τα χρόνια έχουν αποδείξει – και η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί – ότι ο κύριος υπαίτιος της κλιματικής αλλαγής που βιώνουμε είναι οι ανθρώπινες δραστηριότητες, με κύρια τη χρήση ορυκτών καυσίμων.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

1.https://factcheckgreek.afp.com/doc.afp.com.36KD2C4?fbclid=IwY2xjawMPt31leHRuA2FlbQIxMABicmlkETEzbzg3OW5ydzl1M0pzY2tWAR6SBUpa17XGdmUM22PT9LMKp87Jv5QCln15IbSN-bABDpDwLD0QY70AFKkiJA_aem_TRxP-ZMgWjbyIGxul9xMdg
2.https://www.ncei.noaa.gov/sites/g/files/anmtlf171/files/2022-11/8%20-%20Temperature%20Change%20and%20Carbon%20Dioxide%20Change%20-%20Sept%202022.pdf
3.https://byrd.osu.edu/featured/history-corner/who-first-concluded-rising-co2-levels-could-cause-climate-change
4.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%84%CE%BC%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%93%CE%B7%CF%82
5.https://science.nasa.gov/resource/graphic-the-relentless-rise-of-carbon-dioxide/
6.https://factcheckgreek.afp.com/doc.afp.com.32GE7GW
7.https://www.ellinikahoaxes.gr/2019/08/09/thatcher-climate-change-hoax-debunk/
8.https://www.ellinikahoaxes.gr/2022/11/29/climate-change-sun-pseudoscience/
9.https://www.ellinikahoaxes.gr/2025/02/24/i-avasimi-arnisi-tis-klimatikis-allagis-apo-ton-kathigiti-antoni-foskolo/
10.https://www.lifo.gr/now/greece/pethane-o-kathigitis-antonis-foskolos-protoporos-stin-ereyna-ydrogonanthrakon
11.https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/figures/technical-summary/figure-ts-1
12.https://climate.nasa.gov/vital-signs/carbon-dioxide/?intent=121
13.https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-13-8584-1_3
14.https://science.feedback.org/review/carbon-dioxide-emissions-humans-major-driver-climate-change-jerome-corsi-claims-cbn-news/
15.https://news.climate.columbia.edu/2021/02/25/carbon-dioxide-cause-global-warming/
16.https://science.nasa.gov/climate-change/evidence/
17.https://science.nasa.gov/climate-change/scientific-consensus/
18.https://www.science.org/doi/full/10.1126/science.1103618
19.https://news.climate.columbia.edu/2019/07/30/co2-drives-global-warming/
20.https://science.nasa.gov/resource/graphic-the-relentless-rise-of-carbon-dioxide/
21.https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1029/2009EO030002
22.https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/8/2/024024/pdf
23.https://www.mred.tuc.gr/fileadmin/users_data/mred/cv_DEP/foskolos.pdf
24.https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2020-trends-in-global-co2-and-total-greenhouse-gas-emissions-2019-report_4068.pdf
25.https://database.earth/atmosphere/carbon-dioxide