Η παραπλανητική παρουσίαση του γαλλικού νομοσχεδίου για τον υποβοηθούμενο θάνατο

Στις 2 Ιουλίου 2026, η εφημερίδα Δημοκρατία δημοσίευσε ένα βίντεο σχετικά με «την πρόταση νόμου για την ευθανασία και την υποβοηθούμενη αυτοκτονία» στη Γαλλία, με τη δημοσιογράφο και ανταποκρίτρια στο Παρίσι, Μαρία Δεναξά, να παρουσιάζει το σχετικό ρεπορτάζ. Στο βίντεο, διάρκειας μόλις ενάμισι λεπτού, παρατηρούμε ότι η κ. Δεναξά κάνει χρήση ιδεολογικά φορτισμένης ορολογίας και προχωρά σε αυθαίρετη ερμηνεία του γαλλικού νομοσχεδίου στη βάση μιας σειράς ανακριβών ισχυρισμών που διατυπώνει. Από την εξέταση του νομοσχεδίου και την επαλήθευση των εξεταζόμενων ισχυρισμών διαπιστώνεται η παραπλανητική απόδοση του περιεχομένου του από την κ. Δεναξά, η οποία διαδίδει συχνά αβάσιμες πληροφορίες, όπως έχουμε τεκμηριώσει σε πολλά παλαιότερα άρθρα μας (ενδεικτικά παραδείγματα εδώ, εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ).

Το επίμαχο βίντεο.

Το απομαγνητοφωνημένο κείμενο του βίντεο, με έντονη επισήμανση στους ανακριβείς ισχυρισμούς που θα εξετάσουμε στο παρόν άρθρο, είναι το ακόλουθο:

«Όσο θα μας τρομοκρατούν με τον καλοκαιρινό καύσωνα στην Ευρώπη και πως μόλις με 40 βαθμούς λιώνει ο χάλυβας από τις σιδηροτροχιές, η τύχη μας δουλεύει. Η Γαλλική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε την πρόταση νόμου για την ευθανασία και την υποβοηθούμενη αυτοκτονία που έχει υπαγορευτεί από τις Βρυξέλλες και, αργά ή γρήγορα, θα υιοθετηθεί και από την Ελλάδα. Ο νόμος παρουσιάζεται ως ανθρωπιστική μεταρρύθμιση αλλά επί της ουσίας είναι προϊόν επικοινωνιακού μάρκετινγκ που εισάγει την αντίληψη πως ο θάνατος είναι θεραπεία μιας και δεν αφορά μόνο ενήλικες με ανίατες ασθένειες σε τελικό στάδιο. Αφορά και ασθενείς με σοβαρές χρόνιες ή ανίατες ασθένειες, που η επιστήμη σήμερα τους επιτρέπει να ζήσουν για αρκετά ακόμη χρόνια, ή άτομα με ψυχικές διαταραχές απόρροια κατάθλιψης, απελπισίας ή κοινωνικής απομόνωσης λόγω φτώχειας. Αίτηση θανάτου μπορούν να υποβάλουν και ενήλικες υπό πλήρη νομική προστασία ή κηδεμονία που δεν έχουν όμως πλήρη επίγνωση των πράξεών τους. Δυνατότητα ανάκλησης του αιτήματος δίνεται μόνο εντός 48 ωρών και μάλιστα μπορεί να απορριφθεί από τον θεράποντα ιατρό. Το διανοείστε; Οι οικογένειες, συγγενείς ή άλλος γιατρός δεν μπορούν να παρέμβουν για να σταματήσουν τη διαδικασία. Ιδιαίτερα σημαντικό πως απορρίφθηκε η τροπολογία που απαγόρευε ρητά τη λήψη οργάνων μετά την ευθανασία. Ουσιαστικά δηλαδή πρόκειται για τη δημιουργία ενός χαλαρού και επιεικούς νομικού πλαισίου που θα αποτελέσει τη βάση μιας πραγματικής βιομηχανίας θανάτου για όλους τους ανεπιθύμητους, τους φτωχούς, τους ασθενείς, τα άτομα με νοητική στέρηση, τα άτομα με αναπηρία, τους αντικοινωνικούς και τους μη παραγωγικούς.»

Η κ. Δεναξά ανάρτησε το βίντεο και στον προσωπικό της λογαριασμό στο Χ, όπου, απαντώντας σε σχόλια χρηστών οι οποίοι της επισημαίνουν ότι «αυτό που γράφεις είναι ακραίο», υποστήριξε ότι «[υ]πάρχουν σημεία μέσα στη νομοθεσία που δεν αφορούν μόνο ασθενείς σε τελικό στάδιο και ανοίγουν το δρόμο για ευγονική!». Για να υποστηρίξει τον ισχυρισμό αυτό, παράθεσε ένα γαλλικό άρθρο γνώμης, στο οποίο πανεπιστημιακοί αντιτίθενται στη μεταρρύθμιση.

Ο γαλλικός νόμος: ξεκινώντας από τα βασικά

Την Τρίτη, 30 Ιουνίου 2026, η Γαλλική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε σχέδιο νόμου για τη λεγόμενη «ευθανασία» ή «υποβοηθούμενη αυτοκτονία», δύο όρους που χρησιμοποίησε η δημοσιογράφος Μαρία Δεναξά για να συστήσει το γαλλικό νομοσχέδιο στο ευρύ κοινό.

Ξεκινώντας από τα βασικά, λοιπόν, αξίζει να σημειώσουμε ότι οι δύο αυτοί όροι δεν συναντώνται ούτε μία φορά στο νομοσχέδιο. Ο επίσημος όρος που υιοθετείται από το γαλλικό κράτος, ο οποίος από το 2022 έχει υιοθετηθεί και από την Παγκόσμια Ομοσπονδία Συλλόγων Δικαιώματος στο Θάνατο (World Federation of Right to Die Societies), είναι ο όρος «υποβοηθούμενος θάνατος».

Για το ζήτημα της ορολογίας, ο Γάλλος Πρόεδρος, Εμμανουέλ Μακρόν, είχε αναφέρει σε αποκλειστική κοινή συνέντευξη στη γαλλική Liberation και το περιοδικό της Καθολικής Εκκλησίας La Croix, στις 10 Μαρτίου 2024:

Ο όρος που επιλέξαμε είναι «υποβοηθούμενος θάνατος» επειδή είναι απλός, ανθρώπινος και ορίζει με ακρίβεια τι συνεπάγεται. Ο όρος «ευθανασία» αναφέρεται στον τερματισμό της ζωής κάποιου, με ή ακόμα και χωρίς τη συγκατάθεσή του, κάτι που σαφώς δεν ισχύει στην περίπτωση αυτή. Ούτε πρόκειται για υποβοηθούμενη αυτοκτονία, η οποία αντιστοιχεί στην ελεύθερη και άνευ όρων επιλογή ενός ατόμου να διαθέσει τη ζωή του. Το νέο πλαίσιο προτείνει μια πιθανή πορεία, σε μια συγκεκριμένη κατάσταση, με ακριβή κριτήρια, όπου η λήψη ιατρικών αποφάσεων παίζει ρόλο.

Το γαλλικό νομοσχέδιο αφορά, συνεπώς, στο δικαίωμα στον υποβοηθούμενο θάνατο και κατατέθηκε αρχικά στις 11 Μαρτίου 2025 από τον Ολιβιέ Φαλορνί, έναν διαχρονικό υποστηρικτή του εν λόγω δικαιώματος. Για τον λόγο αυτό συχνά το νομοσχέδιο αναφέρεται και ως «νόμος Φαλορνί». Ο εισηγητής του είχε διατυπώσει τα εξής:

[Τ]ο κείμενο προτείνει μια έσχατη λύση, αυτή του υποβοηθούμενου θανάτου για ασθενείς που είναι καταδικασμένοι από ασθένεια αλλά δεν θέλουν να καταδικαστούν σε αγωνία. Ένας μεγάλος νόμος ελευθερίας, η ελευθερία να διαχειρίζεται κανείς τον θάνατό του, που αντικατοπτρίζει την ελευθερία να διαχειρίζεται κανείς το σώμα του, την οποία έχουμε κατοχυρώσει στο Σύνταγμά μας.

O υποβοηθούμενος θάνατος διακρίνεται στον εθελοντικά υποβοηθούμενο θάνατο, που αναφέρεται στις περιπτώσεις στις οποίες ο ίδιος ο ασθενής, κατόπιν ελεύθερης και ενημερωμένης βούλησης, προβαίνει στην τελική ενέργεια που επιφέρει τον θάνατό του, και στον ιατρικά υποβοηθούμενο θάνατο, για τις περιπτώσεις στις οποίες καθαυτή η θανατηφόρα πράξη διενεργείται άμεσα από επαγγελματία υγείας, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία της κάθε χώρας. [πηγή1] [πηγή2] [πηγή3] [πηγή4]

Το βρετανικό επιστημονικό περιοδικό BMJ συγκεντρώνει στη σελίδα του τον εικοσαετή επιστημονικό και νομικό διάλογο για το επίμαχο ζήτημα, παρέχοντας στους αναγνώστες τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν σφαιρικά πώς εξελίχθηκε η συζήτηση μέσα στον χρόνο. Για το θέμα της ορολογίας, το BMJ σημειώνει ότι ο όρος «υποβοηθούμενη αυτοκτονία» απαντάται μεταξύ των επικριτών του δικαιώματος στον «υποβοηθούμενο θάνατο».

Συνεπώς, η επιλογή από την κ. Δεναξά να χρησιμοποιήσει όρους που προέρχονται από τον κύκλο των επικριτών του νομοσχεδίου, διαφορετικών από εκείνους που επιλέγονται από το ίδιο το νομοσχέδιο και το γαλλικό κράτος, αποκλίνει από την αντικειμενική περιγραφή του.

Όροι και προϋποθέσεις για το δικαίωμα στον υποβοηθούμενο θάνατο

Η κ. Δεναξά ξεκινά διατυπώνοντας ανακριβείς ισχυρισμούς σχετικά με το ποιους αφορά το νομοσχέδιο. Συγκεκριμένα, ισχυρίστηκε ότι το νομοσχέδιο δεν αφορά μόνο άτομα που βρίσκονται στο τελικό στάδιο μιας ασθένειας, αλλά επεκτείνεται σε:

«άτομα με ψυχικές διαταραχές απόρροια κατάθλιψης, απελπισίας ή κοινωνικής απομόνωσης λόγω φτώχειας» […] και ενήλικες […] «που δεν έχουν πλήρη επίγνωση των πράξεών τους».

Κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Σύμφωνα με το κατατεθέν σχέδιο νόμου, για να έχει κανείς πρόσβαση σε υποβοηθούμενο θάνατο, πρέπει να πληροί σωρευτικά όλες τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

1. Θα πρέπει να είναι ενήλικες, δηλαδή άνω των 18 ετών.
2. Θα πρέπει να είναι Γάλλοι πολίτες ή νόμιμοι, μακροχρόνιοι κάτοικοι Γαλλίας.
3. Θα πρέπει να πάσχουν από μια σοβαρή και ανίατη ασθένεια που απειλεί τη ζωή τους και έχει φτάσει σε προχωρημένο ή τελικό στάδιο. Το νομοσχέδιο ορίζει το προχωρημένο στάδιο ως την είσοδο σε μια μη αναστρέψιμη διαδικασία που χαρακτηρίζεται από επιδείνωση της υγείας που επηρεάζει την ποιότητα ζωής του ατόμου.
4. Οι ασθενείς θα πρέπει να βιώσουν ταλαιπωρία που συνδέεται με την ασθένεια αυτή, η οποία δεν μπορεί να ανακουφιστεί επαρκώς με θεραπεία, ή ταλαιπωρία που θεωρούν αφόρητη αφού επιλέξουν να μην λάβουν ή να διακόψουν τη θεραπεία. Η ψυχολογική ταλαιπωρία από μόνη της δεν θα πληροί τις προϋποθέσεις.
5. Να είναι σε θέση να εκφράσουν τη βούλησή τους ελεύθερα και εν πλήρει γνώσει των πραγμάτων.

Το νομοσχέδιο έχει αναπτύξει συγκεκριμένες προβλέψεις για να διασφαλίσει ότι δεν παραβιάζεται σε κανένα στάδιο η ελεύθερη και ενημερωμένη βούληση των ασθενών. Ενδεικτικά στο κεφ.3, άρθρ. 6, παρ.3, επισημαίνεται ότι:

«Ένα άτομο του οποίου η διακριτική ικανότητα είναι σοβαρά μειωμένη κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης για υποβοηθούμενο θάνατο δεν μπορεί να αναγνωριστεί ως άτομο που εκδηλώνει ελεύθερη και ενημερωμένη βούληση».

Ακόμα και στην ύστατη στιγμή, το νομοσχέδιο προβλέπει ότι ο γιατρός αναστέλλει τη διαδικασία αν διαπιστώσει οποιαδήποτε πίεση προς τον ασθενή. Όπως αναφέρεται στο σχέδιο νόμου (άρθ. 10, παρ. 4):

«Η διαδικασία του υποβοηθούμενου θανάτου τερματίζεται […] ιδίως όταν αντιληφθεί ή ενημερωθεί από τον γιατρό ή τον νοσηλευτή που είναι υπεύθυνος για τη συνοδεία του ατόμου για αποδεδειγμένη πίεση για χορήγηση της θανατηφόρας ουσίας».

Συνεπώς, με βάση το νομοσχέδιο, απαιτείται η ύπαρξη μη αναστρέψιμης, ανίατης, σοβαρής σωματικής ασθένειας με βραχυπρόθεσμη ή μεσοπρόθεσμη πρόγνωση θανάτου (π.χ. καρκίνος τελικού σταδίου) που προκαλεί ανυπόφορο πόνο. Η ψυχιατρική ασθένεια και τα κοινωνικά αίτια δεν αποτελούν κριτήρια. Επιπλέον, ο ασθενής πρέπει να έχει πλήρη ικανότητα κρίσης και να είναι σε θέση να λάβει την απόφασή του ελεύθερα και ενημερωμένα, με πλήρη επίγνωση του αιτήματός του. Αυτομάτως, λοιπόν, αποκλείονται ασθενείς που δεν έχουν πλήρη συνείδηση των πράξεών τους (π.χ. ασθενείς με μειωμένη αντίληψη, προχωρημένη άνοια ή Αλτσχάιμερ ή ασθενείς που βρίσκονται σε κατάσταση φυτού ή σε κώμα).

Το δικαίωμα ανάκλησης και η παρέμβαση γιατρών/συγγενών

Η κ. Δεναξά ισχυρίστηκε, επίσης, εσφαλμένα ότι:

«[δ]υνατότητα ανάκλησης του αιτήματος δίνεται μόνο εντός 48 ώρων και μάλιστα μπορεί να απορριφθεί από τον θεράποντα ιατρό. […] Οι οικογένειες δεν μπορούν να παρέμβουν…».

Οι ισχυρισμοί αυτοί είναι αναληθείς και αποτελούν προϊόν σύγχυσης και παρερμηνείας διαφορετικών πραγμάτων μεταξύ τους.

Καταρχάς, πουθενά στον νόμο δεν γίνεται λόγος για «απόρριψη» του δικαιώματος ανάκλησης του αιτήματος του ασθενούς. Αντίθετα, σύμφωνα με τον νόμο (άρθ. 5), «ο ιατρός […] υποδεικνύει στο άτομο ότι μπορεί να αποσύρει το αίτημά του ανά πάσα στιγμή (“à tout moment”)». Ακόμα και την ύστατη στιγμή, ο γιατρός ζητάει την επιβεβαίωση της συνέχισης της διαδικασίας και διασφαλίζει ότι ο ασθενής δεν υπόκειται σε καμία εξωτερική πίεση. Συγκεκριμένα (άρθ. 9, παρ. 2-4):

«[Ο] γιατρός ή ο νοσηλευτής που είναι υπεύθυνος για τη συνοδεία του ατόμου: επαληθεύει ότι το άτομο επιβεβαιώνει ότι επιθυμεί να προχωρήσει ή, εάν δεν είναι σωματικά σε θέση να το κάνει το ίδιο, ζητά την ολοκλήρωση της διαδικασίας […] Διασφαλίζει ότι δεν υπόκειται σε καμία πίεση από τους γύρω του για να προχωρήσει ή να απόσχει από τη χορήγηση της θανατηφόρας ουσίας. Εάν παρατηρήσει οποιαδήποτε πίεση για να προχωρήσει με αυτή τη χορήγηση, αναστέλλει τη διαδικασία». 

Επιπλέον, ο ισχυρισμός της κ. Δεναξά ότι «[δ]υνατότητα ανάκλησης του αιτήματος δίνεται μόνο εντός 48 ώρων» συγχέει δύο εντελώς διαφορετικά δικαιώματα που προβλέπει ο νόμος που είναι 1) το δικαίωμα ανάκλησης του αιτήματος από τον ίδιο τον ασθενή, το οποίο, όπως εξηγήσαμε παραπάνω, μπορεί να πραγματοποιηθεί ανά πάσα στιγμή, ακόμη και την ύστατη ώρα και 2) την προθεσμία προσφυγής κατά της απόφασης του γιατρού σε μια πολύ ειδική περίπτωση.

Συγκεκριμένα, και σύμφωνα με το νομοσχέδιο, το χρονικό περιθώριο των 48 ωρών αφορά τη προθεσμία για άσκηση του δικαιώματος δικαστικής προσφυγής από το πρόσωπο που έχει οριστεί να ασκεί το μέτρο δικαστικής προστασίας ασθενούς (σημ.: είναι το αντίστοιχο του “δικαστικού συμπαραστάτη” κατά το ελληνικό Δίκαιο: πρόκειται για πρόσωπο – συνήθως μέλος της οικογένειας – που έχει διοριστεί από δικαστήριο για να εκπροσωπεί ή να συνεπικουρεί ένα ενήλικο άτομο όταν, λόγω ψυχικής/διανοητικής διαταραχής ή σωματικής αναπηρίας, αδυνατεί να φροντίσει τις υποθέσεις του), εφόσον το πρόσωπο αυτό διαφωνεί με την απόφαση του γιατρού να επιτρέψει τον υποβοηθούμενο θάνατο ασθενούς που τελεί υπό δικαστική προστασία. Όπως αναφέρει ο νόμος (άρθ. 12, παρ. 3):

«Η απόφαση του γιατρού που επιτρέπει σε πρόσωπο το οποίο τελεί υπό καθεστώς δικαστικής προστασίας (…) να αποκτήσει πρόσβαση στη βοήθεια στον θάνατο μπορεί να προσβληθεί μέσα σε προθεσμία δύο ημερών (…) ενώπιον του διοικητικού δικαστηρίου.»

Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, επομένως, προστατεύεται απόλυτα το δικαίωμα επιλογής του πάσχοντος ασθενούς, στη βάση της ελεύθερης και ενημερωμένης βούλησης και δεδηλωμένης επιθυμίας του, χωρίς πίεση από άλλους, να υποβάλει αλλά και να ανακαλέσει ανά πάσα στιγμή το αίτημά του για υποβοηθούμενο θάνατο, όπως επίσης προβλέπεται ρητά και η δυνατότητα του ανθρώπου που έχει οριστεί να ασκεί το μέτρο της δικαστικής προστασίας ενός ασθενούς να προσφύγει κατά της διαδικασίας σε διοικητικό δικαστήριο, εντός προθεσμίας 48 ωρών από την έκδοση της ιατρικής απόφασης με την οποία επετράπη στον ασθενή η πρόσβαση σε υποβοηθούμενο θάνατο. Κατά συνέπεια, η φράση της κ. Δεναξά «οι οικογένειες δεν μπορούν να παρέμβουν» είναι παραπλανητική, δεν ανταποκρίνεται στις ρητές προβλέψεις του νομοσχεδίου και ενισχύει τις συναισθηματικές εντυπώσεις.

Υπαγορεύτηκε ο νόμος από την Ευρωπαϊκή Ένωση;

Η κ. Δεναξά ισχυρίστηκε, ακόμη, ότι ο νέος γαλλικός νόμος:

«έχει υπαγορευτεί από τις Βρυξέλλες και αργά ή γρήγορα θα υιοθετηθεί και από την Ελλάδα».

Κάτι τέτοιο δεν ισχύει και, μάλιστα, αντιτίθεται στη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το άρθρο 168 προβλέπει ότι η οργάνωση και η παροχή υπηρεσιών υγείας παραμένουν ευθύνη των κρατών-μελών και ότι η δράση της Ένωσης στον τομέα της δημόσιας υγείας συμπληρώνει τις πολιτικές των κρατών.

Επιπλέον, τo 2025 η Ε.Ε. ενημέρωσε τα κράτη-μέλη για την επίσημη θέση της, απορρίπτοντας το ενδεχόμενο θέσπισης ενός ενιαίου ευρωπαϊκού νόμου που θα «νομιμοποιεί την ευθανασία» και αναγνώρισε τη διακριτική ευχέρεια των κρατών-μελών να θεσπίζουν με βάση τις δικές τους αξίες, αναφέροντας χαρακτηριστικά τα εξής:

«Όσον αφορά δύσκολα ζητήματα όπως η ευθανασία, είναι απίθανο μια προσέγγιση «από πάνω προς τα κάτω» να αποδειχθεί ποτέ επιτυχής στην Ευρώπη. Προκειμένου να μην αποξενωθούν τα κράτη μέλη, τα δικαστήρια θα συνεχίσουν να επιτρέπουν την εθνική διακριτική ευχέρεια σε τέτοιου είδους τομείς πολιτικής. Η επιβολή της νομιμοποίησης θα ήταν πολύ δύσκολο να γίνει αποδεκτή από πολλά κράτη, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές απόψεις σχετικά με τα δικαιώματα και τη θρησκεία.»

Το ίδιο ισχύει και σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Αν ανατρέξουμε σε υποθέσεις πολιτών που στράφηκαν εναντίον του κράτους τους για ζητήματα ελευθερίας της πρόσβασης σε σχέση με υποβοηθούμενες μορφές θανάτου, οι ετυμηγορίες του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αναγνώρισαν το δικαίωμα των κρατών απέναντι στην προστασία της ζωής και τόνισαν επανειλημμένα ότι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ούτε επιβάλλει ούτε απαγορεύει τη νομιμοποίηση της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας ή της ευθανασίας, αλλά αντίθετα αφήνει μεγάλο περιθώριο εκτίμησης (margin of appreciation) στα κράτη. [πηγή1] [πηγή2] [πηγή3] [πηγή4]

Αμιγώς γαλλική υπόθεση το νομοσχέδιο Φαλορνί

Κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του ο Γάλλος Πρόεδρος, Εμμανουέλ Μαρκόν, εμφανιζόταν αρκετά επιφυλακτικός, αλλά όχι αρνητικός. Το 2022 αποφάσισε να δημιουργήσει ένα σώμα πολιτών (Convention citoyenne sur la fin de vie) για την εξέταση του θέματος. Η Συνέλευση Πολιτών συγκλήθηκε από τη γαλλική κυβέρνηση για να απαντήσει στο ερώτημα του κατά πόσον η ισχύουσα νομοθεσία κάλυπτε τις ανάγκες για τη φροντίδα του τέλους της ζωής ή αν πρέπει να εισαχθούν αλλαγές.

Στη Συνέλευση των Πολιτών συμμετείχαν 184 πολίτες, οι οποίοι επιλέχθηκαν με κλήρωση ώστε να αντικατοπτρίζουν τη δημογραφική και κοινωνική ποικιλομορφία της Γαλλίας. Εργάστηκαν επί 27 ημέρες, από τον Δεκέμβριο του 2022 έως τον Απρίλιο του 2023, ακούγοντας επιστήμονες, ιατρούς, νομικούς, φιλοσόφους, εκπροσώπους ασθενών, θρησκευτικών κοινοτήτων και άλλων φορέων. Ταυτόχρονα, η Συνέλευση έλαβε υπόψη της την ισχύουσα νομοθεσία, αναγνωρίζοντας συγκεκριμένα προβλήματα. Στην εκτενή έκθεσή τους καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το ισχύον πλαίσιο δεν καλύπτει όλες τις πραγματικές καταστάσεις που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς και εισηγήθηκε να ανοίξει ο δρόμος για τον υποβοηθούμενο θάνατο υπό προϋποθέσεις, με βασικότερη όλων την ελεύθερη βούληση του ασθενούς (μπορείτε να διαβάσετε εδώ ολόκληρη την έκθεση των 177 σελίδων).

Η σχεδιασμός του επίμαχου γαλλικού νομοσχεδίου αποτέλεσε μια εθνική πρωτοβουλία, με πρωτεργάτη των πρώην βουλευτή Ολιβιέ Φαλορνί, διαχρονικό υποστηρικτή του δικαιώματος στον υποβοηθούμενο θάνατο. Σε επίπεδο νομοθετικό, ακολούθησε μια μακρά κοινοβουλευτική διαδικασία, η οποία χαρακτηρίστηκε από επανειλημμένες διαφωνίες. Μπορείτε να διαβάσετε το ιστορικό της νομοθετικής διαδικασίας στην επίσημη ιστοσελίδα Vie Publique της Γαλλίας πατώντας εδώ.

Από την πλευρά του, ο Γάλλος Πρόεδρος, Εμμανουέλ Μακρόν, παρά τις αρχικές του επιφυλάξεις υποστήριξε τον νόμο και συνέχισε να προωθεί την ολοκλήρωσή του. [πηγή]

Αυτήν τη στιγμή, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες είτε βρίσκονται στη διαδικασία θέσπισης είτε έχουν ήδη θεσπίσει νόμους που επιτρέπουν στους πολίτες που υποφέρουν από μη αναστρέψιμες καταστάσεις και βιώνουν μεγάλο πόνο την πρόσβαση στον υποβοηθούμενο θάνατο. [πηγή1] [πηγή2] [πηγή3] [πηγή4] [πηγή5]

Η επίκληση σε «βιομηχανία θανάτου»

Στο βίντεο η κ. Δεναξά καταλήγει σε ένα συμπέρασμα περί εξόντωσης «ανεπιθύμητων» ατόμων με νοητική στέρηση και αναπήρων, συνδέοντάς το με τη δωρεά οργάνων. Όπως ισχυρίστηκε:

«Ιδιαίτερα σημαντικό πως απορρίφθηκε η τροπολογία που απαγόρευε ρητά τη λήψη οργάνων μετά την ευθανασία. Ουσιαστικά δηλαδή πρόκειται για τη δημιουργία ενός χαλαρού και επιεικούς νομικού πλαισίου που θα αποτελέσει τη βάση μιας πραγματικής βιομηχανίας θανάτου για όλους τους ανεπιθύμητους τους φτωχούς, τους ασθενείς, τα άτομα με νοητική στέρηση, τα άτομα με αναπηρία, τους αντικοινωνικούς και τους μη παραγωγικούς.»

Είναι γεγονός ότι στις 9 Μαΐου 2025 κατατέθηκε τροπολογία η οποία προέβλεπε την πλήρη απαγόρευση της δωρεάς οργάνων από πρόσωπα που θα έκαναν χρήση της «βοήθειας στον θάνατο» και ότι η τροπολογία αυτή απορρίφθηκε στις 23 Μαΐου 2025 από την Εθνοσυνέλευση.

Ανοίγει, όμως, αυτή η απόρριψη τον δρόμο σε μια «βιομηχανία θανάτου;» Πρόκειται και πάλι για δύο ζητήματα που δεν συνδέονται μεταξύ τους.

Στην τότε συζήτηση της 23ης Μαΐου 2025, ο Φιλίπ Ζουβέν, μέλος της Ρεπουμπλικανικής Δεξιάς, διατύπωσε παρόμοιο ερώτημα, στη βάση ωστόσο της παρερμηνείας επιστημονικών δεδομένων. Ο κ. Ζουβέν υποστήριξε ότι:

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο Canadian Journal of Medicine, το ποσοστό των οργάνων που λαμβάνονται από άτομα που πέθαναν με ευθανασία αυξήθηκε από 5% το 2018 σε 14% το 2022. Η ευθανασία έχει γίνει επομένως ένας πολύ συνηθισμένος τρόπος δωρεάς οργάνων. […] «Δημιουργεί η δυνατότητα δωρεάς οργάνων κίνητρο για την προσφυγή στον υποβοηθούμενο θάνατο;»

Ο εισηγητής του νόμου, Ολιβιέ Φαλορνί, απαντώντας στον Φιλίπ Ζουβέν, ανέφερε τα εξής:

[Κ]άθε άτομο θεωρείται δωρητής οργάνων, εκτός εάν έχει εκφράσει αντίθετη επιθυμία – θα ήθελα να επαναλάβω αυτό το σημείο. Μια γενική απαγόρευση δωρεάς οργάνων για ένα άτομο που έχει πρόσβαση σε υποβοηθούμενο θάνατο θα παραβίαζε επομένως την αρχή της ισότητας, καθώς η απαγόρευση δεν δικαιολογείται από την ειδική ιατρική κατάσταση του ατόμου.

Οι ισχυρισμοί του κ. Ζουβέν βασίζονται σε παρερμηνεία έρευνας που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Canadian Medical Association Journal (CMAJ), η οποία μελέτησε τη δωρεά οργάνων στο Κεμπέκ για την περίοδο 2018–2022, δηλαδή κατά τα πέντε πρώτα χρόνια εφαρμογής του MAiD (Medical Assistance in Dying), του καναδικού συστήματος περίθαλψης για τη βοήθεια στον θάνατο.

Σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς του κ. Ζουβέν, το 14% δεν αφορά το ποσοστό των οργάνων που λήφθηκε από άτομα που πέθαναν μέσω MAiD. Αφορά το ποσοστό των ανθρώπων που ήταν δωρητές οργάνων και πέθαναν επιλέγοντας τον υποβοηθούμενο θάνατο. Η αύξηση στο ποσοστό της δωρεάς οργάνων σε άτομα που έκαναν χρήση του υποβοηθούμενου θανάτου από το 8% το 2018 σε 14% το 2022, «σημειώθηκε στο πλαίσιο της αυξανόμενης χρήσης της MAiD», όπως εξηγούν οι επιστήμονες.

Οι ίδιοι επιστήμονες τονίζουν ότι, με βάση τα επιδημιολογικά δεδομένα, δεν πληρούν όλοι οι ασθενείς που επιλέγουν τον υποβοηθούμενο θάνατο τις προδιαγραφές για να γίνουν δωρητές οργάνων, όπως είναι άλλωστε αναμενόμενο λόγω της πολύ επιβαρυμένης υγείας τους. Ωστόσο, όπως σημειώνουν, η επιλογή του υποβοηθούμενου θανάτου στο Κεμπέκ διακρίνεται από αυξητική τάση από περίπου 1000 ασθενείς την περίοδο 2017-18 σε περισσότερους από 3500 χιλιάδες το 2021-22.

Ο αντίλογος και ποιοι αντιτίθενται στο νομοσχέδιο

Η κύρια πολιτική πλευρά που αντιτάχθηκε στο νομοσχέδιο είναι οι υποστηρικτές του ακροδεξιού κόμματος Rassemblement Νational (RN – “Εθνική Συσπείρωση”), παλαιότερα γνωστού ως “Εθνικό Μέτωπο”, στο τιμόνι του οποίο βρισκόταν για χρόνια η Μαρί Λεπέν. Σύμφωνα με τη Le Monde, ο βουλευτής του RN, Κριστόφ Μπεντς, κάλεσε τους συναδέλφους του να καταψηφίσουν το νομοσχέδιο, υποστηρίζοντας ότι «Ο νόμος σας είναι (…) μια διακοπή, μια αδικία, μια εγκατάλειψη ασθενών που αγωνίζονται ενάντια στον πόνο».

Αντίθετη στο νομοσχέδιο υπήρξε και η Καθολική Εκκλησία της Γαλλίας (Église catholique en France), η οποία εξέδωσε και αντίστοιχο Δελτίο Τύπου στις 29 Ιουνίου 2026, την παραμονή της ψήφισης του νομοσχεδίου, καλώντας τα μέλη του κοινοβουλίου να σκεφτούν τα εξής:

«Καθώς πλησιάζει η επίσημη ψηφοφορία, η Προεδρία της Διάσκεψης των Επισκόπων της Γαλλίας καλεί τα μέλη του κοινοβουλίου να εξετάσουν τις επιπτώσεις της απόφασής τους. Θα συμφωνήσουν να ανοίξουν το δρόμο για νομοθεσία που θα επιτρέπει, στο μέλλον, σε οποιοδήποτε άτομο να καταφύγει στην ευθανασία ή την υποβοηθούμενη αυτοκτονία, στο όνομα της απαραίτητης ισότητας πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη για όλους, όπως σε όλες τις χώρες που έχουν καθιερώσει αυτό το «δικαίωμα»; Ή θα επιλέξουν να δεσμευτούν αποφασιστικά για τη Γαλλία στην πορεία της αξιοπρέπειας, για όλες τις ζωές και σε κάθε στάδιο, μέχρι το τέλος, εγγυώμενη την αποτελεσματικότητα της παρηγορητικής φροντίδας; Το μελλοντικό μοντέλο της κοινωνίας μας θα εξαρτηθεί, σε σημαντικό βαθμό, από αυτήν την επιλογή».

Αξίζει να σημειωθεί ότι ένας από τους κύριους θεσμικά πολέμιους του νομοσχεδίου υπήρξε η γαλλική Γερουσία, έχοντας απορρίψει τις εκδοχές του νόμου που της αποστέλλονταν από την Εθνοσυνέλευση και προτείνοντας τροποποιήσεις κατά τις προηγούμενες αναγνώσεις του νομοσχεδίου (εδώ το ιστορικό). Ωστόσο, την Τρίτη 7 Ιουλίου 2026, η Γερουσία ενέκρινε τελικά πρόταση με την οποία καταλήγει στο συμπέρασμα «ότι δεν υπήρχε λόγος να συνεχιστεί η εξέταση του νομοσχεδίου από τη Γερουσία». Ουσιαστικά, η Γερουσία παραιτήθηκε του δικαιώματός της να επανεξετάσει το νομοσχέδιο και να προτείνει τροποποιήσεις εξαιτίας της αδυναμίας συμφωνίας μεταξύ των μελών της. Σχετικά με τον πολιτικό διάλογο που επικράτησε στη Γερουσία, παραθέτουμε χαρακτηριστικό απόσπασμα από το ρεπορτάζ της γαλλικής Le Monde που αποτυπώνει τις αντικρουόμενες οπτικές:

Αφού δεν κατάφεραν να τροποποιήσουν το νομοσχέδιο την Τρίτη, οι γερουσιαστές εξέφρασαν τις απόψεις τους για μια τελευταία φορά σχετικά με το περιεχόμενό του. Κάποιοι κατήγγειλαν τους κινδύνους του: «Έχω ακούσει συχνά υποστηρικτές του κειμένου να λένε: “Είναι η ζωή μου, είναι η επιλογή μου, ας επιλέξουμε πώς θα πεθάνουμε”», εξήγησε ο συνεισηγητής Alain Milon. «Ωστόσο, η παρατήρηση της εφαρμογής της ευθανασίας και της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας σε χώρες που έχουν υιοθετήσει αυτά τα μέτρα δείχνει ότι ασκείται πάντα πίεση σε άτομα που βρίσκονται σε καταστάσεις κοινωνικής ευαλωτότητας, ευαλωτότητας υγείας ή ψυχιατρικής ευαλωτότητας», προειδοποίησε ο γερουσιαστής του LR [σημ. Ρεπουμπλικανική Δεξιά].

Το κείμενο της Εθνοσυνέλευσης είναι «ο καρπός μιας ισορροπημένης συναίνεσης, η οποία κατοχυρώνει ένα γνήσιο δικαίωμα στον υποβοηθούμενο θάνατο, που υπόκειται σε αυστηρούς κανονισμούς », αντέτεινε με ικανοποίηση η Μαρί-Πιερ ντε λα Γκοντρί, γερουσιαστής του Σοσιαλιστικού Κόμματος από το Παρίσι. «Ας θυμηθούμε το 1978: Ο γερουσιαστής Ανρί Καγιαβέ εισήγαγε μια από τις πρώτες νομοθετικές πρωτοβουλίες υπέρ της φροντίδας στο τέλος της ζωής. Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα», σχολίασε ειρωνικά, κοιτάζοντας τα έδρανα των Ρεπουμπλικανών, «μερικοί από εσάς δεν έχετε σημειώσει μεγάλη πρόοδο…»

Το νομοσχέδιο αναμένεται να εγκριθεί οριστικά από τη Γαλλική Εθνοσυνέλευση στις 15 Ιουλίου 2026.

Συμπέρασμα

Από την οικειοποίηση συγκεκριμένων και ιδεολογικά φορτισμένων όρων, σε αντίθεση με την ορολογία που θεσπίζει η γαλλική νομοθεσία, έως τις ρητορικές αποστροφές που αποδίδουν εσφαλμένες ερμηνείες στο γαλλικό νομοσχέδιο και επιδιώκουν την πρόκληση συναισθηματικών αντιδράσεων, η παρουσίαση της δημοσιογράφου Μαρίας Δεναξά για το γαλλικό σχέδιο νόμου περί υποβοηθούμενου θανάτου συνιστά παραπλανητική απόδοση του περιεχομένου του, καθώς προβάλλει υποκειμενικές ερμηνείες που δεν επιβεβαιώνονται από την εξέταση των διατάξεων του νόμου.

Από την εξέταση του νομοσχεδίου διαπιστώνεται ότι αυτό δεν αφορά ανθρώπους με ψυχικές διαταραχές, κατάθλιψη ή φτώχεια, όπως υποστηρίχθηκε. Αντίθετα, απαιτείται σοβαρή, ανίατη, σωματική ασθένεια σε προχωρημένο/τελικό στάδιο, ενώ η ψυχολογική ταλαιπωρία από μόνη της δεν αρκεί. Το νομοσχέδιο δεν απευθύνεται σε ανθρώπους που δεν έχουν πλήρη επίγνωση των πράξεών τους, όπως διατυπώθηκε (π.χ. άνοια, Αλτσχάιμερ), αντίθετα προβλέπει σε κάθε στάδιο τη διασφάλιση της ελεύθερης βούλησης. Ο ασθενής μπορεί να ανακαλέσει το αίτημά του οποιαδήποτε στιγμή κι όχι «εντός 48 ωρών», όπως ψευδώς υποστηρίχθηκε. Ο ισχυρισμός περί «48 ωρών» αφορά αποκλειστικά προθεσμία δικαστικής προσφυγής στην ειδική περίπτωση που ο ασθενής τελεί υπό δικαστική προστασία, με το δικαίωμα της προσφυγής να δίδεται στο πρόσωπο που ασκεί την προστασία αυτήν, και όχι γενικό χρονικό όριο για να ανακαλέσει ο ασθενής το αίτημά του για υποβοηθούμενο θάνατο. Ο νόμος δεν «υπαγορεύτηκε από τις Βρυξέλλες». Αντίθετα, αποτελεί μια μακρά εθνική πρωτοβουλία με τη συμμετοχή μεγάλη μερίδας Γάλλων πολιτών και ειδικών κατά τα προπαρασκευαστικά στάδια. Η υγειονομική πολιτική παραμένει αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών-μελών βάσει της Συνθήκης ΕΕ, κάτι που έχει επιβεβαιώσει και η ίδια η Ένωση. Τέλος, ο ισχυρισμός περί «βιομηχανίας οργάνων» βασίζεται σε παρερμηνεία καναδικής μελέτης· το ποσοστό αφορούσε δωρητές που επέλεξαν ευθανασία, όχι ποσοστό οργάνων που προέρχονται από αυτήν.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

1. https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/17/textes/l17t0323_texte-adopte-seance
2. https://www.rfi.fr/en/france/20260702-france-advances-assisted-dying-law-with-safeguards-and-strict-rules
3. https://www.vie-publique.fr/dossierlegislatif/JORFDOLE000051666413
4. https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/17/textes/l17b1100_proposition-loi
5. https://www.lemonde.fr/societe/article/2026/06/30/fin-de-vie-l-assemblee-nationale-approuve-a-nouveau-la-proposition-de-loi-instaurant-un-droit-a-l-aide-a-mourir-le-vote-final-aura-lieu-le-15-juillet_6717297_3224.html?srsltid=AfmBOoodn084Cdic44T6NjWr6z-nFm-6JxrljiJItgbGgC5vHXi7_29i
6. https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/17/scrutins/7894
7. https://eglise.catholique.fr/espace-presse/communiques-de-presse/572254-proposition-loi-fin-de-vie-vote-en-conscience-qui-va-engager-durablement-notre-societe/
8. https://wfrtds.org/faqs/
9. https://www.canada.ca/en/health-canada/services/health-services-benefits/medical-assistance-dying.html
10. https://deathwithdignity.org/resources/assisted-dying-glossary/
11. https://www.bmj.com/assisted-dying
12. https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/17/amendements/1364/AN/2571
13. https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/17/comptes-rendus/seance/session-ordinaire-de-2024-2025/deuxieme-seance-du-vendredi-23-mai-2025
14. https://www.senat.fr/travaux-parlementaires/textes-legislatifs/la-loi-en-clair/proposition-de-loi-relative-au-droit-a-laide-a-mourir.html
15. https://www.lemonde.fr/societe/article/2026/07/08/aide-a-mourir-le-senat-renonce-definitivement-a-modifier-le-texte-de-l-assemblee-nationale_6721690_3224.html
16. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:12008E168
17. https://hudoc.echr.coe.int/fre#{%22itemid%22:[%22001-102940%22]}
18. https://www.liberation.fr/politique/fin-de-vie-emmanuel-macron-se-prononce-en-faveur-dune-aide-a-mourir-dans-une-interview-a-liberation-20240310_4BUA45RHYBARPDLQ7NKJWBLVTI/
19. https://www.liberation.fr/politique/fin-de-vie-macron-avance-sans-conviction-20220912_QAU6ZB57GZCANMPRQUV5RAWJO4/
20. https://www.lemonde.fr/politique/article/2025/05/27/olivier-falorni-le-discret-et-determine-chef-d-orchestre-des-textes-de-loi-sur-la-fin-de-vie_6608870_823448.html?srsltid=AfmBOoo7e5fOfQsZe5VdG6yfls-do8trG_SB6KEBjzP3LMNUqCIMO5xb
21. https://www.lemonde.fr/societe/article/2024/06/12/avec-la-dissolution-la-loi-sur-l-aide-a-mourir-menacee-d-effacement_6238960_3224.html?srsltid=AfmBOoqdLxZN7hlZlPZI7RY3MZdd8rP8g-4Mj-miPtV0vauTn021R3lO
22. https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-medical-assistance-in-dying-bill/
23. https://www.cmaj.ca/content/196/3/E79