Αφήγημα που κυκλοφορεί ευρέως στα κοινωνικά δίκτυα, το τελευταίο διάστημα, υποστηρίζει ότι, στο πλαίσιο πολιτικής ορθότητας και σεβασμού προς τη μουσουλμανική κοινότητα, σχολεία του Ηνωμένου Βασιλείου καταργούν τον εορτασμό του Πάσχα.
Ενδεικτικές αναρτήσεις:
Ο George Galloway, επικεφαλής του Κόμματος Εργατών Βρετανίας (σημ.: να μη συγχέεται με το Εργατικό Κόμμα) και πρώην μέλος του βρετανικού κοινοβουλίου, σε ανάρτησή του στο X, εξέφρασε την έντονη αντίθεσή του, δηλώνοντας:
«Η ακύρωση του Πάσχα σε οποιοδήποτε σχολείο στη Βρετανία είναι εντελώς απαράδεκτη και η κυβέρνηση πρέπει να το καταστήσει σαφές αυτό».
Αναπαραγωγές σε άρθρα: orthodoxostypos.gr, choratouaxoritou.gr.
Αρχικά, προβήκαμε σε αναζήτηση με λέξεις-κλειδιά, προκειμένου να συγκεντρώσουμε περισσότερα στοιχεία για τον υπό εξέταση ισχυρισμό. Μεταξύ των αποτελεσμάτων αναζήτησης βρήκαμε πρόσφατο άρθρο του BBC, με τίτλο «School that axed Easter service will still celebrate» (μτφ. «Το σχολείο που ακύρωσε την πασχαλινή λειτουργία θα εξακολουθήσει να γιορτάζει»). Στο εν λόγω άρθρο γίνεται αναφορά σε μεμονωμένο περιστατικό.
Συγκεκριμένα, εντός του άρθρου διαβάζουμε:
Το Norwood Primary School στο Eastleigh, Hampshire, είχε ανακοινώσει ότι θα ακυρώσει για φέτος την παρέλαση με τα πασχαλινά καπέλα και την πασχαλινή λειτουργία σε τοπική εκκλησία. Μετά την αποστολή σχετικής επιστολής στους γονείς, το σχολείο δέχτηκε επικρίσεις για την απόφαση που ορισμένοι χαρακτήρισαν «επαίσχυντη». Το σχολείο δήλωσε ότι οι αλλαγές έγιναν σε συνεννόηση με τους γονείς και ότι το Πάσχα θα εξακολουθήσει να γιορτάζεται στο σχολείο με διάφορες δραστηριότητες και εκδηλώσεις.
Σε ανακοίνωσή του, εκπρόσωπος του σχολείου δήλωσε: «Το Πάσχα θα είναι ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα που έχουν συμβεί στο σχολείο. Για να είμαστε σαφείς, γιορτάζουμε το Πάσχα στο σχολείο και όπως και με άλλες θρησκευτικές γιορτές, τα παιδιά συνεχίζουν να μαθαίνουν και να γιορτάζουν το Πάσχα τόσο εκπαιδευτικά στα μαθήματα θρησκευτικών, όσο και στις συναθροίσεις μας καθ’ όλη τη διάρκεια του εξαμήνου».
« […] Οι αλλαγές έγιναν σε συνεννόηση με το συμβούλιο των γονέων και έχουμε λάβει πολλά θετικά μηνύματα σχετικά με αυτές».
Το ίδιο το σχολείο, λοιπόν, διευκρίνισε ότι ο εορτασμός του Πάσχα δεν ακυρώνεται. Απλώς, φέτος δεν θα πραγματοποιηθεί η παρέλαση με πασχαλινά καπέλα, ούτε η καθιερωμένη επίσκεψη στην τοπική εκκλησία. Οι μαθητές θα εξακολουθήσουν να συμμετέχουν σε πασχαλινές δραστηριότητες εντός του σχολείου, τόσο στο πλαίσιο των μαθημάτων θρησκευτικών όσο και σε άλλες συγκεντρώσεις.
Βάσει των παραπάνω, καθίσταται σαφές πως οι αντιδράσεις προέρχονται καταρχάς από μεμονωμένο περιστατικό αναπροσαρμογής θρησκευτικών εορτασμών και όχι για ευρύτερη κατάργηση, όπως διατυπώνεται στον ισχυρισμό [άρθρα συναφούς περιεχομένου: 1,2,3,4].
Παρακάτω, ανατρέξαμε στη σχετική βρετανική νομοθεσία. Σύμφωνα με το School Standards and Framework Act 1998, και ειδικότερα το Schedule 20, όλα τα δημόσια σχολεία της Αγγλίας υποχρεούνται να προσφέρουν καθημερινή συλλογική λατρεία (π.χ. προσευχή ή σχολικές συγκεντρώσεις με θρησκευτικό περιεχόμενο) «με γενικά χριστιανικό χαρακτήρα».
Πιο συγκεκριμένα:
Παράγραφος 3(2): «Η απαιτούμενη συλλογική λατρεία πρέπει να είναι εξ ολοκλήρου ή κυρίως γενικά χριστιανικού χαρακτήρα». Επιπλέον, προβλέπεται ότι:
Τα σχολεία μπορούν να αιτηθούν προσαρμογής του χαρακτήρα της λατρείας, μόνο εφόσον η πλειοψηφία των μαθητών δεν είναι χριστιανικής πίστης, και μόνο μέσω επίσημης διαδικασίας. Η προσαρμογή αφορά τη μορφή και όχι την κατάργηση της θρησκευτικής εκπαίδευσης ή των εορτασμών.
Παράγραφος 4(1): «Ο διευθυντής μπορεί να ζητήσει τροποποίηση της υποχρέωσης για χριστιανική λατρεία, εφόσον κρίνεται ότι η σχολική κοινότητα δεν είναι κυρίως χριστιανική». Επιπλέον, οι γονείς έχουν το δικαίωμα να εξαιρέσουν τα παιδιά τους από τις σχετικές δραστηριότητες, ενώ μαθητές άνω των 16 μπορούν να αποφασίζουν μόνοι τους.
Καμία διάταξη του νόμου δεν προβλέπει ή ενθαρρύνει την κατάργηση του εορτασμού του Πάσχα ή άλλων χριστιανικών εορτών. Οι σχολικές πρακτικές που στοχεύουν στη συμπερίληψη όλων των μαθητών, ανεξαρτήτως θρησκείας, δεν έρχονται σε σύγκρουση με τη χριστιανική παράδοση – αλλά αντιθέτως προστατεύονται από το ίδιο νομικό πλαίσιο.
Ως εκ τούτου, προβλέπεται ότι:
Επιπρόσθετα, στο έγγραφο του βρετανικού Υπουργείου Παιδείας με τίτλο «Religious Education in English Schools: Non‑Statutory Guidance 2010», αναφέρεται:
«Η θρησκευτική εκπαίδευση πρέπει να αντανακλά το γεγονός ότι οι θρησκευτικές παραδόσεις στη Μεγάλη Βρετανία είναι κυρίως χριστιανικές, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη και τις άλλες κύριες θρησκείες που εκπροσωπούνται στη χώρα».
Η καθοδήγηση αυτή δεν ενθαρρύνει την εξάλειψη του Πάσχα ή άλλων χριστιανικών εορτών, αλλά υπογραμμίζει τη σημασία της συμπερίληψης και της πολιτισμικής πολυφωνίας στο εκπαιδευτικό περιβάλλον.
Τέλος, επικοινωνήσαμε με το Υπουργείο Παιδείας της Βρετανίας ζητώντας μια επίσημη θέση ως προς αυτό το θέμα και λάβαμε την εξής απάντηση:
Ελπίζω ότι θα σας φανεί χρήσιμο αν σας εξηγήσω ότι τα σχολεία είναι ανεξάρτητα και αυτόνομα ιδρύματα και, ως εκ τούτου, είναι υπεύθυνα για τη δική τους διακυβέρνηση. Τα σχολεία είναι ελεύθερα να αποφασίσουν πώς θα τιμήσουν καλύτερα τις θρησκευτικές εορτές, καθώς κατανοούν τις ατομικές ανάγκες και απαιτήσεις των μαθητών τους. Σας ευχαριστώ που επικοινωνήσατε με το Υπουργείο Παιδείας και ελπίζω οι πληροφορίες που σας παρείχα να είναι χρήσιμες.
Ο ισχυρισμός περί κατάργησης του Πάσχα από τα βρετανικά σχολεία «για χάρη του Ισλάμ» δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η βρετανική νομοθεσία προβλέπει ρητά τον κυρίως χριστιανικό χαρακτήρα της συλλογικής λατρείας στα σχολεία και επιτρέπει προσαρμογές για να διασφαλίσει τη συμμετοχή όλων των μαθητών. Δεν υφίσταται καμία πολιτική ή οδηγία που να οδηγεί σε κατάργηση χριστιανικών εορτασμών. Το περιστατικό του Norwood Primary School παρουσιάζεται διαστρεβλωμένα, καθώς το σχολείο συνέχισε τον εορτασμό του Πάσχα, απλώς χωρίς την καθιερωμένη παρέλαση με πασχαλινά καπέλα και την επίσκεψη σε τοπική εκκλησία – μια επιλογή που έγινε με σκοπό τη συμπερίληψη όλων των παιδιών της σχολικής κοινότητας. Τέλος, το Υπουργείο Παιδείας της Βρετανίας δήλωσε, μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας, ότι τα σχολεία είναι ελεύθερα να αποφασίσουν τον τρόπο διεξαγωγής των θρησκευτικών εορτασμών. Συνεπώς, πρόκειται για έναν ανακριβή ισχυρισμό, βασισμένο σε παραποιημένη παρουσίαση και διάδοση ενός μεμονωμένου γεγονότος.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://www.bbc.com/news/articles/c0mwd083l4lo
2. https://www.bbc.com/news/articles/cevxrw9nlpmo
3. https://www.aol.com/school-axed-easter-still-celebrate-122830706.html
4. https://www.eastleighnews.co.uk/2025/03/man-apologises-after-facebook-post-about-schools-easter-decision-goes-viral
5. https://www.eastleighnews.co.uk/2025/03/norwood-head-tells-parents-easter-is-not-cancelled
6. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1998/31/contents
7. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1998/31/schedule/20
8. https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/03/DCSF-00114-2010.pdf
Πυρκαγιές εκδηλώνονται στη χώρα μας ακόμη και πριν από την επίσημη έναρξη της αντιπυρικής περιόδου, αναζωπυρώνοντας το δημόσιο διάλογο για τα αίτια και τις συνθήκες που τις ευνοούν. Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα έχει πληγεί επανειλημμένα από εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές, με σημαντικές απώλειες σε ανθρώπινες ζωές, φυσικό περιβάλλον και υποδομές. Την ίδια στιγμή, καταγράφεται έξαρση ακραίων πυρκαγιών σε διάφορα σημεία του πλανήτη, ενώ αναρτήσεις στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης και δημοσιεύσεις σε ιστοσελίδες (π.χ. εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ και εδώ) εντείνουν τη συζήτηση γύρω από το φαινόμενο.
Στο πλαίσιο αυτό, το ερώτημα που τίθεται με μεγαλύτερη επιτακτικότητα είναι το εξής:
Στο παρόν άρθρο, εξετάζουμε αναλυτικά τη σχέση πυρκαγιών – κλιματικής αλλαγής, ώστε να αποσαφηνίσουμε τι πραγματικά ισχύει.
Παραδείγματα αναρτήσεων στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης:
Τα τελευταία χρόνια, οι δασικές πυρκαγιές έχουν καταστεί συχνότερες και εντονότερες, με την κλιματική αλλαγή να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα επιδείνωσής τους. Η άνοδος της θερμοκρασίας και οι μεταβολές στα πρότυπα βροχοπτώσεων δημιουργούν θερμότερα και ξηρότερα περιβάλλοντα, αυξάνοντας τον κίνδυνο πυρκαγιών και επιμηκύνοντας την περίοδο πυρκαγιών, (epa.gov: Background, tyndall.ac.uk: Background). Η ανάλυση του φαινομένου αυτού απαιτεί τεκμηρίωση και προσοχή, καθώς οι πυρκαγιές επηρεάζονται από ένα σύμπλεγμα παραγόντων και δε μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά σε μια αιτία. Πέραν της κλιματικής αλλαγής, κρίσιμοι παράγοντες κρίνονται οι ανθρώπινες δραστηριότητες, οι αλλαγές στη χρήση γης και οι πρακτικές διαχείρισης δασών, (epa.gov: Background). Οι παράγοντες αυτοί διαφέρουν σημαντικά από περιοχή σε περιοχή και μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου, γι’ αυτό απαιτείται μακροπρόθεσμη και πολύπλευρη προσέγγιση στην ανάλυσή τους, (epa.gov: Background).
Στις ακόλουθες ενότητες, παρουσιάζεται ανάλυση της σχέσης πυρκαγιών – κλιματικής αλλαγής, εξετάζοντας τις γεωγραφικές διαφοροποιήσεις, αναλύοντας το φαύλο κύκλο πυρκαγιών – υπερθέρμανσης και αναφέροντας προβλέψεις για το μέλλον.
1. Βασικές επιστημονικές αρχές της σχέσης πυρκαγιών – κλιματικής αλλαγής
1a. Θερμοκρασία
Η άνοδος της θερμοκρασίας του πλανήτη έχει άμεση επίδραση στη συχνότητα και στη σφοδρότητα των πυρκαγιών. Οι υψηλές θερμοκρασίες αφυδατώνουν τη βλάστηση και το έδαφος, καθιστώντας την καύσιμη ύλη πιο εύφλεκτη. Επιπλέον, τα κύματα καύσωνα δημιουργούν συνθήκες καύσιμου φορτίου σε επίπεδα ρεκόρ. Σύμφωνα με τη NASA, (climate.nasa.gov: A Hotter, Drier World):
Οι υψηλές θερμοκρασίες και η χαμηλή υγρασία είναι δύο βασικοί παράγοντες πίσω από την αύξηση του κινδύνου πυρκαγιάς και την άυξηση του αριθμού πυρκαγιών, οι οποίοι επηρεάζουν τη συμπεριφορά της πυρκαγιάς από την ανάφλεξή της έως την εξάπλωσή της.
Μια ακόμη σημαντική πτυχή αποτελούν οι υψηλότερες νυχτερινές θερμοκρασίες, λόγω κλιματικής μεταβολής. Παλαιότερα η πτώση της θερμοκρασίας στη διάρκεια της νύχτας συνέβαλε στον περιορισμό της έκτασης της πυρκαγιάς και την ευκολότερη κατάσβεση της, ενώ οι τρέχουσες υψηλές νυχτερινές θερμοκρασιές “επιτρέπουν” στις φωτιές να συνεχίζουν να καίνε με ένταση αντί να κοπάζουν, (climate.nasa.gov: A Hotter, Drier World).
Εν ολίγοις, ένα θερμότερο κλίμα επιβαρύνει το σύστημα με περισσότερη θερμική ενέργεια, δημιουργώντας ιδανικές συνθήκες για εκτεταμένες πυρκαγιές.
1b. Ξηρασία και υγρασία καυσίμης ύλης
Η κλιματική αλλαγή έχει οδηγήσει σε ξηρότερες συνθήκες, τόσο μέσω της μείωσης των βροχοπτώσεων σε ορισμένες περιοχές, όσο και μέσω της αύξησης της εξατμισοδιαπνοής (λόγω υψηλότερων θερμοκρασιών). Περίοδοι παρατεταμένης ανομβρίας και ξηρασίας μειώνουν την υγρασία στη βλάστηση (καύσιμη ύλη), καθιστώντας την εξαιρετικά εύφλεκτη.
Σε κάθε περίπτωση, υπό συνθήκες ακραίας ζέστης και ξηρασίας, ακόμη και η παραμικρή σπίθα (από ανθρωπογενή ή φυσική αιτία) είναι ικανή να οδηγήσει σε μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά.
1c. Άνεμοι και κεραυνοί
Οι άνεμοι αποτελούν κρίσιμο παράγοντα στην εξάπλωση των πυρκαγιών, καθώς είναι ικανοί να μεταφέρουν γρήγορα τη φωτιά σε νέες περιοχές, μέσω σπινθήρων και φλεγόμενων υπολειμμάτων. Η κλιματική αλλαγή φαίνεται να έχει επηρεάσει τα πρότυπα των ανέμων σε τοπική κλίμακα (π.χ. μεταβάλοντας “παραδοσιακούς” ανέμους σε ξηρά και θάλασσα ή δημιουργώντας θερμικά ανοδικά ρεύματα πάνω από μεγάλες πυρκαγιές), με την επίδραση στους ανέμους να διαφέρει από περιοχή σε περιοχή. Παρ’ όλα αυτά, σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες και τις ξηρές συνθήκες, συμβάλλουν σε φαινόμενα όπως οι πύρινοι ανεμοστρόβιλοι και οι πυρο-καταιγίδες (σύννεφα καπνού τα οποία δημιουργούν κεραυνούς), καθιστώντας τις φωτιές ακόμη πιο απρόβλεπτες και βίαιες, (climatecouncil.org.au: What is so unusual about these bushfire conditions?). Επιπλέον, η άνοδος της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας, ενδέχεται να οδηγήσει σε περισσότερους κεραυνούς (dry thunderstorm), δηλαδή κεραυνούς χωρίς βροχή, οι οποίοι αποτελούν φυσική αιτία ανάφλεξης.
Συνολικά, η κλιματική αλλαγή δε δημιουργεί αυτή καθ’ αυτή τον άνεμο ή τον κεραυνό, αλλά με την παρουσία έντονων θερμών και ξηρών συνθηκών, οι φυσικοί αυτοί παράγοντες οδηγούν ευκολότερα σε μεγάλες πυρκαγιές.
1d. Διάρκεια περιόδου πυρκαγιών
Παρατηρείται ήδη ότι σε διάφορα μέρη του πλανήτη η περίοδος πυρκαγίων/αντιπυρική περίοδος διαρκεί περισσότερο, γεγονός το οποίο αποδίδεται σε μεταβολές του κλίματος. Το λιώσιμο του χιονιού συμβαίνει νωρίτερα την άνοιξη, ενώ τα φθινοπωρινά πρωτοβρόχια καθυστερούν, επεκτείνοντας την περίοδο κατά την οποία η βλάστηση παραμένει ξηρή και εύφλεκτη. Σύμφωνα με τη NASA, (earthobservatory.nasa.gov):
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι περίοδοι πυρκαγιών έχουν επιμηκυνθεί στο ένα τέταρτο της φυτικής επιφάνειας της Γης. Σε ορισμένες περιοχές, η παράταση της περιόδου των πυρκαγιών κατά λίγο κάθε χρόνο, οδηγεί σε μεγάλη αλλαγή στη διάρκεια της πλήρους περιόδου μελέτης. Για παράδειγμα, περιοχές των δυτικών Ηνωμένων Πολιτειών και του Μεξικού, της Βραζιλίας και της Ανατολικής Αφρικής αντιμετωπίζουν τώρα εποχές πυρκαγιών, οι οποίες είναι περισσότερο από ένα μήνα εκτενέστερες από ό,τι ήταν πριν από 35 χρόνια.
Αυτό σημαίνει ότι οι κοινότητες στις περιοχές αυτές, βρίσκονται αντιμέτωπες με ευνοϊκές συνθήκες εκδήλωσης και εξάπλωσης φωτιάς για μεγαλύτερο διάστημα κάθε χρόνο, αυξάνοντας τις πιθανότητες εμφάνισης πυρκαγιών.
2. Γεωγραφικές διαφοροποιήσεις
Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις πυρκαγιές δεν κατανέμονται “ομοιόμορφα” γεωγραφικά. Ακολουθεί μια σύντομη επισκόπηση ανά γεωγραφική περιοχή:
2a. Βόρεια Αμερική
Στη Βόρεια Αμερική, και ειδικά στις Δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, έχει παρατηρηθεί σημαντική αύξηση της καμένης έκτασης τις τελευταίες δεκαετίες, εν μέρει αποδιδόμενη στην κλιματική αλλαγή. Οι θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες, οδηγούν σε αυτό που οι επιστήμονες ονομάζουν “fire weather“, δηλαδή καιρικές συνθήκες ιδιαίτερα ευνοϊκές για πυρκαγιές, με αποτέλεσμα περισσότερες και σφοδρότερες πυρκαγιές.
Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή έχει οδηγήσει σε θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες, οι οποίες ευνοούν τις πυρκαγιές στη Βόρεια Αμερική.
Η άνοδος της θερμοκρασίας έχει επεκτείνει και εντείνει την εποχή των πυρκαγιών στις Δυτικές ΗΠΑ, όπου η μακροχρόνια ξηρασία στην περιοχή έχει αυξήσει τον κίνδυνο πυρκαγιών. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η κλιματική αλλαγή που προκαλείται από τον άνθρωπο έχει ήδη διπλασιάσει την έκταση των δασών που καίγονται τις τελευταίες δεκαετίες.
Οι δορυφόροι Terra και Aqua της NASA ανιχνεύουν ενεργές πυρκαγιές δύο φορές την ημέρα. Οι επιστήμονες μελέτησαν τα δεδομένα αυτά σε διάστημα 21 ετών και διαπίστωσαν ότι οι ακραίες πυρκαγιές έχουν γίνει πιο συχνές, πιο έντονες και μεγαλύτερες. Η μεγαλύτερη αύξηση στη συμπεριφορά ακραίων πυρκαγιών σημειώθηκε στα εύκρατα δάση κωνοφόρων στις δυτικές ΗΠΑ και στα βόρεια δάση της Βόρειας Αμερικής και της Ρωσίας. Οι υψηλότερες νυχτερινές θερμοκρασίες είναι ένας σημαντικός παράγοντας που συμβάλλει, επιτρέποντας στη δραστηριότητα της πυρκαγιάς να επιμένει κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Επομένως, η συνολική τάση στη Βόρεια Αμερική είναι εκτενέστερες και σφοδρότερες πυρκαγιές, “τροφοδοτούμενες” από την κλιματική αλλαγή.
2b. Ευρώπη
Τα τελευταία χρόνια, ο κίνδυνος δασικών πυρκαγιών στην Ευρώπη έχει αυξηθεί σημαντικά, επεκτεινόμενος σε περιοχές που στο παρελθόν ήταν σχετικά ανεπηρέαστες.
Αυτό συνεπάγεται ότι περιοχές και πληθυσμοί που παλαιότερα δεν κινδύνευαν από δασικές πυρκαγιές, πλέον είναι εκτεθειμένοι. Ακόμη και χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης βιώνουν πρωτόγνωρες πυρκαγιές, στη διάρκεια των ακραία θερμών καλοκαιριών.
Γενικότερα, οι τάσεις δείχνουν ότι τα τελευταία χρόνια ο αριθμός των ημερών με υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς αυξάνεται σε όλη την ήπειρο, εξέλιξη η οποία συνδέεται άμεσα με την κλιματική αλλαγή, (civio.es).
Η γενικότερη τάση στην ήπειρο δείχνει μεγαλύτερες περιόδους καύσωνα και ξηρασίας (ιδίως τα έτη 2021 και 2022), οι οποίες οδηγούν σε περισσότερες ημέρες “καιρού πυρκαγιάς“, αυξημένη εξάτμιση και εξάντληση της εδαφικής υγρασίας, δημιουργώντας ιδανικές συνθήκες για εκτενέστερες και εντονότερες φωτιές.
Συνεπώς, η Ευρώπη, αν και δεν καταγράφει ιστορικά τα υψηλότερα επίπεδα πυρκαγιών παγκοσμίως, αντιμετωπίζει πλέον ταχέως αυξανόμενο κίνδυνο, κυρίως λόγω της κλιματικής αλλαγής, με τις περιοχές που άλλοτε θεωρούνταν ασφαλείς να βιώνουν πλέον συχνότερες φωτιές, ενώ τα ακραία καιρικά φαινόμενα (καύσωνες, ξηρασίες) επιδεινώνουν την κατάσταση.
2c. Μεσόγειος
Η Μεσόγειος έχει χαρακτηριστεί ως “hotspot” κλιματικής αλλαγής, καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο και οι ξηρασίες εντείνονται, με άμεσο αντίκτυπο στις πυρκαγιές, (ipcc.ch: Executive Summary). Τα ξηρά – θερμά καλοκαίρια, σε συνδυασμό με παρατεταμένες περιόδους ανομβρίας και ισχυρούς ανέμους (π.χ. μελτέμια, σιρόκοι), δημιουργούν εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες για την εκδήλωση και την εξάπλωση πυρκαγιών. Οι παρατεταμένοι καύσωνες και η χαμηλή υγρασία έχουν επιμηκύνει τη διάρκεια της περιόδου πυρκαγιών, αυξάνοντας τις ημέρες ακραίου κινδύνου φωτιάς.
Η περιοχή έχει ήδη πληγεί από επαναλαμβανόμενες περιόδους καταστροφικών πυρκαγιών. Αναλυτικότερα:
Συνεπώς, αν και οι πυρκαγιές αποτελούν μέρος του φυσικού κύκλου στη Μεσόγειο, η κλιματική αλλαγή έχει μεταβάλλει ριζικά τις ισορροπίες, καθώς οι ημέρες ακραίου κινδύνου πυρκαγιάς αυξάνονται δραματικά, οι φωτιές λαμβάνουν μεγαλύτερες διαστάσεις προτού τεθούν υπό έλεγχο, ενώ η κατάσβεση τους καθίσταται δυσκολότερη, λόγω των δυσμενών μετεωρολογικών συνθηκών.
2d. Αμαζόνιος (Τροπικά δάση Νοτίου Αμερικής)
Ο τροπικός Αμαζόνιος παραδοσιακά δεν αντιμετώπιζε μεγάλες φυσικές πυρκαγιές, χαρακτηριστικά η NASA αναφέρει, (earthobservatory.nasa.gov):
Ελλείψει ανθρώπινης δραστηριότητας, οι πυρκαγιές δε θα έκαιγαν στην καρδιά του τροπικού δάσους του Αμαζονίου. Είναι πολύ υγρό, ακόμη και τις πιο ξηρές περιόδους του χρόνου. Ωστόσο, για όσο διάστημα οι δορυφόροι κατέστησαν δυνατή την παρακολούθηση μεγάλης κλίμακας του τροπικού δάσους, οι ερευνητές παρατήρησαν χιλιάδες πυρκαγιές στον Αμαζόνιο κάθε χρόνο, με ιδιαίτερα έντονη δραστηριότητα κατά τους ξηρούς μήνες από τον Ιούλιο έως τον Νοέμβριο.
Το 2023, όπως προέβλεπαν οι ερευνητές μήνες νωρίτερα, η κορύφωση της περιόδου των πυρκαγιών συνέπεσε με ένα συνεχιζόμενο Ελ Νίνιο και μια ξηρασία στο βόρειο και δυτικό τμήμα της λεκάνης που επιδείνωσε την καύση. Οι εστίες πυρκαγιάς ήταν ιδιαίτερα έντονες στις Amazonas, Para και Amapá, σύμφωνα με δορυφορικές παρατηρήσεις. Σε αυτές τις περιοχές, οι συνθήκες ξηρασίας που συνοδεύονται από ζεστό και ξηρό καιρό έχουν διευρύνει τις πυρκαγιές που διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να επεκταθούν. Ο αισθητήρας MODIS (Μέτριας ανάλυσης Imaging Spectroradiometer) στον δορυφόρο Terra της NASA κατέγραψε μια εικόνα (Εικόνα 2), η οποία δείχνει καπνό που ρέει από πυρκαγιές κοντά στο Manaus στις 11 Οκτωβρίου 2023. Η πόλη, ένας κόμβος μεταφοράς και παραγωγής βαθιά στο τροπικό δάσος, είναι η πρωτεύουσα της πολιτείας της Αμαζόνας της Βραζιλίας Ο καπνός από τις πυρκαγιές τύλιξε περιοδικά την πόλη των δύο εκατομμυρίων τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, δίνοντας κατά καιρούς στο Manaus μερικούς από τους πιο μολυσμένους ουρανούς στον κόσμο.
Οι εξελίξεις αυτές εγείρουν φόβους, καθώς αν συνεχιστεί η κλιματική θέρμανση και η αποδάσωση, τμήματα του Αμαζονίου ενδέχεται να μετατραπούν από τροπικό δάσος σε σαβάνα, με τεράστιες επιπτώσεις για το παγκόσμιο κλίμα και τη βιοποικιλότητα (καθώς ο Αμαζόνιος λειτουργεί ως μια από τις μεγαλύτερες “αποθήκες” άνθρακα στη Γη).
2e. Αρκτική (βόρειες περιοχές)
Η Αρκτική θερμαίνεται περίπου τρεις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, (wmo.int), γεγονός το οποίο δημιουργεί θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες, επιφέροντας έξαρση ακραίων πυρκαγιών στα δάση τάιγκας ή ακόμη και σε τούνδρα (οικοσυστήματα στα οποία τέτοιες φωτιές σπάνιζαν ιστορικά), (climate.nasa.gov). Οι πυρκαγιές αυτές πλήττουν πλούσια σε οργανικό άνθρακα εδάφη, επιταχύνοντας την τήξη του μόνιμα παγωμένου υπεδάφους (permafrost) και απελευθερώνοντας αποθηκευμένο διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα, ενισχύοντας έτσι περαιτέρω το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Ο πυκνός καπνός που παράγεται περιέχει αιθάλη (αιωρούμενο άνθρακα), με τη NASA να διευκρινίζει ότι, (earthobservatory.nasa.gov):
Οι επιστήμονες έχουν ισχυρές αποδείξεις ότι ο μαύρος άνθρακας μπορεί να επιταχύνει την τήξη στην Αρκτική. Η σκοτεινή αιθάλη απορροφά εύκολα το ηλιακό φως και θερμαίνει την ατμόσφαιρα. Μπορεί επίσης να πέσει πάνω από πάγο ή χιόνι, γεγονός που σκουραίνει την επιφάνεια, μειώνει την ανακλαστικότητα και παγιδεύει περισσότερη θερμότητα.
Τα τελευταία χρόνια εκδηλώθηκαν πρωτοφανείς πυρκαγίες από τη Σιβηρία μέχρι την Αλάσκα και τον Καναδά. Χαρακτηριστικά, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO), (wmo.int: Heatwaves fuel fires):
Από τις αρχές Ιουνίου, η Υπηρεσία Παρακολούθησης Ατμόσφαιρας Copernicus (CAMS) έχει παρακολουθήσει πάνω από 100 έντονες και μακρόβιες πυρκαγιές στον Αρκτικό Κύκλο. Μόνο τον Ιούνιο, αυτές οι πυρκαγιές εξέπεμψαν 50 μεγατόνους διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, που ισοδυναμούν με τις συνολικές ετήσιες εκπομπές της Σουηδίας. Αυτό είναι περισσότερο από αυτό που απελευθερώθηκε από τις πυρκαγιές στην Αρκτική τον ίδιο μήνα μεταξύ 2010 και 2018 μαζί.
Επομένως, οι πυρκαγιές στην Αρκτική, οι οποίες εντείνονται λόγω της ταχείας υπερθέρμανσης, καταστρέφουν δάση τάιγκας και τούνδρα, απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες άνθρακα από το έδαφος, επιταχύνουν την τήξη του permafrost και επηρεάζουν το παγκόσμιο κλίμα μέσω της αιθάλης.
2f. Αυστραλία
Η Αυστραλία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του φαύλου κύκλου πυρκαγιών – κλιματικής αλλαγής. Τα τελευταία χρόνια έχει βιώσει διαδοχικά επεισόδια ακραίων πυρκαγιών, με αποκορύφωμα το επονομαζόμενο «Μαύρο Καλοκαίρι» του 2019-2020.
Πάνω από 18 εκατομμύρια εκτάρια έχουν καεί στην περίοδο των δασικών πυρκαγιών 2019-2020 στην Αυστραλία από τα μέσα Ιανουαρίου, σύμφωνα με αναφορές των μέσων ενημέρωσης, καταστρέφοντας περισσότερα από 5.900 κτίρια, συμπεριλαμβανομένων πάνω από 2.800 κατοικιών. Εκτός από τα ανθρώπινα θανατηφόρα, πολλά εκατομμύρια ζώα αναφέρεται ότι έχουν θανατωθεί.
Την περίοδο πυρκαγιών 2019-2020 ήταν τουλάχιστον 30% πιο πιθανή (η έναρξη πυρκαγιάς) από ότι πριν από έναν αιώνα, λόγω της επίδρασης της κλιματικής αλλαγής.
Η Αυστραλία το 2019 είχε τη θερμότερη και ξηρότερη χρονιά που έχει καταγραφεί, δημιουργώντας το σκηνικό για τις τεράστιες πυρκαγιές που ήταν τόσο καταστροφικές για ανθρώπους, περιουσίες, την άγρια ζωή, τα οικοσυστήματα και το περιβάλλον.
Συνεπώς, οι ολοένα και συχνότερες πυρκαγιές στην Αυστραλία, ενισχυμένες από παρατεταμένους καύσωνες και ξηρασίες, επιφέρουν μεγάλες απώλειες δασών, επιδεινώνουν την ατμοσφαιρική ρύπανση και απειλούν τη βιοποικιλότητα, με σοβαρές επιπτώσεις σε οικοσυστήματα και ανθρώπινες κοινότητες.
3. Φαύλος κύκλος πυρκαγιών – κλιματικής αλλαγής
Πυρκαγιές και κλιματική αλλαγή λειτουργούν σε έναν φαύλο κύκλο αμοιβαίας τροφοδότησης. Από τη μία, η υπερθέρμανση και η ξηρασία εντείνουν τις πυρκαγιές· από την άλλη, οι ίδιες οι μεγα-πυρκαγιές επιδεινώνουν την κλιματική αλλαγή. Όταν καίγονται δάση και λοιπές εκτάσεις, απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) και άλλα αέρια του θερμοκηπίου, συμβάλλοντας στην άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας, (climate.nasa.gov: Fire Feedbacks). Παράλληλα, ο καπνός των πυρκαγιών περιέχει αιωρούμενα σωματίδια (αερολύματα), τα οποία έχουν την ικανότητα να επηρεάσουν το κλίμα με διάφορους τρόπους, ορισμένα εξ αυτών παγιδεύουν περισσότερη θερμότητα, ενώ άλλα την αντανακλούν πίσω στο διάστημα. Ακολουθούν οι κύριες παράμετροι του φαύλου αυτού κύκλου:
Συνοπτικά, διαμορφώνεται ένας φαύλος κύκλος: η κλιματική αλλαγή εντείνει τις πυρκαγιές, και οι πυρκαγιές με τη σειρά τους ενισχύουν περαιτέρω την κλιματική μεταβολή. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμό (WMO), (wmo.int):
Ένας φαύλος κύκλος κλιματικής αλλαγής, πυρκαγιών και ατμοσφαιρικής ρύπανσης έχει σπειροειδή αρνητικό αντίκτυπο στην ανθρώπινη υγεία, τα οικοσυστήματα και τη γεωργία.
4. Προβλέψεις για το μέλλον
Οι προοπτικές για τις επόμενες δεκαετίες είναι ανησυχητικές, καθώς τα κλιματικά μοντέλα προβλέπουν αύξηση του κινδύνου και της έντασης των δασικών πυρκαγιών.
4a. Επιστημονικά μοντέλα & προβλέψεις
Στους 4°C θέρμανσης, η παγκόσμια καμένη έκταση προβλέπεται να αυξηθεί κατά 50% έως 70% και η συχνότητα εμφάνισης πυρκαγιών κατά περίπου 30% συγκριτικά με σήμερα.
Παρότι αυτό αποτελεί ένα ακραίο σενάριο, υπογραμμίζει τη σοβαρότητα του κινδύνου.
Καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται, οι πυρκαγιές και η σχετική ατμοσφαιρική ρύπανση αναμένεται να αυξηθούν, ακόμη και σε ένα σενάριο χαμηλών εκπομπών. Εκτός από τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, αυτό θα επηρεάσει επίσης τα οικοσυστήματα καθώς οι ατμοσφαιρικοί ρύποι εγκαθίστανται από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της Γης.
Η κλιματική αλλαγή και η αλλαγή χρήσης γης αναμένεται να κάνουν τις δασικές πυρκαγιές πιο συχνές και έντονες, με παγκόσμια αύξηση των ακραίων πυρκαγιών έως και 14% έως το 2030, 30% έως τα τέλη του 2050 και 50% έως τα τέλη του αιώνα.
Τα τελευταία χρόνια σημειώθηκαν ρεκόρ περιόδων πυρκαγιών σε όλο τον κόσμο, από την Αυστραλία και την Αρκτική έως τη Βόρεια και Νότια Αμερική. Αυτή είναι μια πρόγευση του μέλλοντος. Μερικές από τις μεγαλύτερες αυξήσεις θα σημειωθούν σε περιοχές οι οποίες δεν έχουν συνηθίσει να βιώνουν πυρκαγιές, όπως η Αρκτική και η Κεντρική Ευρώπη. Περιοχές τροπικών δασών στην Ινδονησία και στο νότιο Αμαζόνιο είναι επίσης πιθανό να δουν αυξημένη καύση εάν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου συνεχιστούν με τον τρέχοντα ρυθμό τους.
4b. Πιθανές περιφερειακές επιπτώσεις
Δε θα βιώσουν όλα τα γεωγραφικά μήκη και πλάτη του πλανήτη την αύξηση του κινδύνου, κατά τον ίδιο τρόπο, αν και σχεδόν παντού αναμένεται κάποια επιδείνωση. Οι μεγαλύτερες αλλαγές εντοπίζονται σε συγκεκριμένα “hotspots”, ορισμένα εκ των οποίων είναι τα εξης:
Εν κατακλείδι, οι προγνώσεις για το μέλλον υπογραμμίζουν ένα σαφές μήνυμα:
Ευχάριστη είδηση αποτελεί, ότι η κατάσταση αυτή είναι αναστρέψιμη, καθώς η ταχεία μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου είναι ικανή να μετριάσει σημαντικά την αύξηση του κινδύνου πυρκαγιών. Παράλληλα, οι επενδύσεις στην πρόληψη (διαχείριση δασών, συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης) και την προσαρμογή (θωράκιση κοινοτήτων, εκπαίδευση) μπορούν να μειώσουν την τρωτότητα απέναντι στις “κλιματικά υποκινούμενες πυρκαγιές”.
Σε κάθε περίπτωση, η κατανόηση της σχέσης πυρκαγιών – κλιματικής αλλαγής είναι ζωτικής σημασίας για την προσαρμογή στο θερμότερο μέλλον που διαγράφεται.
Συνολικά, αποδεικνύεται ότι η κλιματική αλλαγή και οι δασικές πυρκαγιές σχετίζονται άμεσα, μέσα από ένα σύστημα αλληλεπιδράσεων που επηρεάζει τόσο την έναρξη όσο και τη σφοδρότητα των πυρκαγιών. Η αύξηση της θερμοκρασίας, η παράταση των ξηρών περιόδων και η μεταβολή των βροχοπτώσεων έχουν ήδη διαμορφώσει ευνοϊκότερες συνθήκες για την εκδήλωση και την εξάπλωσή τους. Η επιρροή αυτή ποικίλλει γεωγραφικά, περιοχές όπως η Μεσόγειος, η Αρκτική, η Βόρεια Αμερική και η Αυστραλία βιώνουν ήδη σημαντικές αλλαγές στα μοτίβα πυρκαγιών. Την ίδια στιγμή, οι ίδιες οι πυρκαγιές συνιστούν παράγοντα επιδείνωσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και απώλειας οικοσυστημάτων. Τέλος, τα μοντέλα προβλέπουν ότι αν η παγκόσμια υπερθέρμανση συνεχιστεί χωρίς μετριασμό, οι πυρκαγιές θα καταστούν εντονότερες και συχνότερες σε πολλές περιοχές.
1.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%85%CF%81%CE%BA%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%AC
2.https://www.fireservice.gr/el/-/a-n-a-k-o-i-n-o-s-1
3.https://en.wikipedia.org/wiki/Wildfire
4.https://enviropedia.org.uk/Climate/Rainfall_Patterns.php
5.https://www.fire.tas.gov.au/what-is-a-fire-hazard-and-a-fire-risk/
6.https://en.wikipedia.org/wiki/Fire_season
7.https://www.epa.gov/climate-indicators/climate-change-indicators-wildfires#:~:text=threaten%20to%20upset%20the%20status,see
8.https://tyndall.ac.uk/wp-content/uploads/2023/10/ScienceBrief_Review_WILDFIRES_Sep2020.pdf#:~:text=Human,vegetated%20surface%2C%20with%20detectable%20climate
9.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A5%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B8%CE%AD%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%83%CE%B7_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CE%AE%CF%84%CE%B7
10.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%BB%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7
11.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%88%CE%B4%CE%B1%CF%86%CE%BF%CF%82
12.https://en.wikipedia.org/wiki/Heat_wave
13.https://www.interfire.org/termoftheweek.asp?term=1156
14.https://www.nasa.gov/
15.https://climate.nasa.gov/news/2912/satellite-data-record-shows-climate-changes-impact-on-fires/#:~:text=A%20Hotter%2C%20Drier%20World
16.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%AC
17.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CF%81%CE%BF%CF%87%CE%AE
18.https://wikifarmer.com/library/el/article/%CF%84%CE%B9-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CE%B5%CE%BE%CE%B1%CF%84%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%BF%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%80%CE%BD%CE%BF%CE%AE
19.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9E%CE%B7%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B1
20.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A5%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B1
21.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CF%8C%CF%83%CE%BC%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%B5%CF%89%CF%81%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%9F%CF%81%CE%B3%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82
22.https://wmo.int/news/media-centre/vicious-circle-of-climate-change-wildfires-and-air-pollution-has-major-impacts#:~:text=There%20are%20many%20different%20causes,major%20impact%20on%20air%20quality
23.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CF%8D%CF%83%CF%89%CE%BD%CE%B1%CF%82
24.https://en.wikipedia.org/wiki/Dry_season
25.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82_%CE%97%CE%BD%CF%89%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82_%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B5%CF%82
26.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A5%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B1_%CE%B1%CF%84%CE%BC%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1%CF%82
27.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%BD%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82
28.https://en.wikipedia.org/wiki/Fire_whirl
29.https://en.wikipedia.org/wiki/Firestorm
30.https://www.climatecouncil.org.au/not-normal-climate-change-bushfire-web/#:~:text=The%20fires%20that%20led%20to,the%20bushfires%20on%20the%20ground
31.https://en.wikipedia.org/wiki/Dry_thunderstorm
32.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BD%CE%AC%CF%86%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%B7
33.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BB%CE%AC%CF%83%CE%BA%CE%B1
34.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%80%CE%AE
35.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BB%CE%AF%CE%BC%CE%B1
36.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CE%B9%CF%8C%CE%BD%CE%B9
37.https://earthobservatory.nasa.gov/images/86268/longer-more-frequent-fire-seasons#:~:text=The%20researchers%20found%20that%20fire,they%20were%2035%20years%20ago
38.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CF%8C%CF%81%CE%B5%CE%B9%CE%B1_%CE%91%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE
39.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B4%CE%AC%CF%82
40.https://natural-resources.canada.ca/climate-change/climate-change-impacts-forests/fire-weather
41.https://www.ipcc.ch/
42.https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter14.pdf#:~:text=Anthropogenic%20climate%20change%20has%20led,%28high%20confidence%29%20%28see
43.https://science.nasa.gov/climate-change/effects/#:~:text=Warming%20temperatures%20have%20extended%20and,to%20increase%20by%20about%2030
44.https://science.nasa.gov/wildfires-and-climate-change/#:~:text=data%20over%20a%2021,fire%20activity%20to%20persist%20overnight
45.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CE%BD%CF%89%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82_%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B5%CF%82_%CE%91%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82
46.https://www.nifc.gov/
47.https://www.jpl.nasa.gov/news/new-nasa-study-tallies-carbon-emissions-from-massive-canadian-fires/
48.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B9%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%AE%CF%82_%CE%94%CE%B9%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%A3%CF%84%CE%B1%CE%B8%CE%BC%CF%8C%CF%82
49.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%AD%CE%B1_%CE%A3%CE%BA%CF%89%CF%84%CE%AF%CE%B1
50.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%84%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%A9%CE%BA%CE%B5%CE%B1%CE%BD%CF%8C%CF%82
51.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CF%81%CE%BF%CF%87%CE%AE
52.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%85%CF%81%CF%8E%CF%80%CE%B7
53.https://civio.es/medio-ambiente/2023/10/17/the-share-of-europes-territory-at-high-risk-of-fire-has-doubled-in-the-last-50-years/#:~:text=Europe%20now%20has%20twice%20as,on%20its%20moisture%20content%2C%E2%80%9D%20says
54.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B5%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%95%CF%85%CF%81%CF%8E%CF%80%CE%B7
55.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CF%8C%CF%81%CE%B5%CE%B9%CE%B1_%CE%95%CF%85%CF%81%CF%8E%CF%80%CE%B7
56.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%BF%CF%85%CE%B7%CE%B4%CE%AF%CE%B1
57.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%85%CF%81%CF%89%CF%80%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CE%AE_%CE%88%CE%BD%CF%89%CF%83%CE%B7
58.https://forest-fire.emergency.copernicus.eu/
59.https://joint-research-centre.ec.europa.eu/jrc-news-and-updates/eu-2022-wildfire-season-was-second-worst-record-2023-05-02_en#:~:text=The%20EU%202022%20wildfire%20season,EFFIS%29%20records%20began
60.https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter13.pdf#:~:text=Wildfire%20risks%20could%20increase%20across,quency%20of%20heat
61.https://wmo.int/media/news/number-of-wildfires-forecast-rise-50-2100#:~:text=Recent%20years%20have%20seen%20record,continue%20at%20their%20current%20rate
62.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BE%CE%AC%CF%84%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%B7
63.https://en.wikipedia.org/wiki/Soil_moisture
64.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BA%CF%81%CE%B1%CE%AF%CE%BF_%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CF%86%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%BF
65.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B5%CF%83%CF%8C%CE%B3%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%98%CE%AC%CE%BB%CE%B1%CF%83%CF%83%CE%B1
66.https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/chapter/ccp4/#:~:text=Surface%20temperature%20in%20the%20Mediterranean,CCP4.1.3
67.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B5%CE%BB%CF%84%CE%AD%CE%BC%CE%B9
68.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B9%CF%81%CF%8C%CE%BA%CE%BF%CF%82
69.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CE%B1
70.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1
71.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B9%CE%BA%CE%B5%CE%BB%CE%AF%CE%B1
72.https://reliefweb.int/report/algeria/technical-report-mediterranean-wildfires-interconnected-disaster-risks-20212022#:~:text=In%20summer%202021%2C%20drought%20and,fire%20outbreaks%20across%20the
73.https://www.iawfonline.org/article/suppression-versus-prevention-the-disastrous-forest-fire-season-of-2021-in-greece/#:~:text=the%20disastrous%20forest%20fire%20season,damages%20to%20houses%20and
74.https://forest-fire.emergency.copernicus.eu/apps/effis.statistics/estimates/ESP
75.https://en.wikipedia.org/wiki/Wildfires_in_Turkey
76.https://www.globalforestwatch.org/dashboards/country/FRA/?category=fires&location=WyJjb3VudHJ5IiwiRlJBIl0%3D
77.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CF%83%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CE%B1
78.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%AF%CE%B1
79.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%B4%CE%AC%CF%83%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%91%CE%BC%CE%B1%CE%B6%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BF%CF%85
80.https://earthobservatory.nasa.gov/images/151965/drought-fuels-wildfires-in-the-amazon#:~:text=In%20the%20absence%20of%20human,months%20of%20July%20through%20November
81.https://www.bbc.com/news/articles/cd6qvpe0dxqo
82.https://en.wikipedia.org/wiki/Amazon_basin
83.https://www.worldweatherattribution.org/climate-change-not-el-nino-main-driver-of-exceptional-drought-in-highly-vulnerable-amazon-river-basin/#:~:text=agricultural%20drought%20%28SPEI6%29,classification%20system%2C%20based%20on%20agricultural
84.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB_%CE%9D%CE%AF%CE%BD%CE%B9%CE%BF
85.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%80%CE%BF%CE%B4%CE%AC%CF%83%CF%89%CF%83%CE%B7
86.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%B4%CE%AC%CF%83%CE%BF%CF%82
87.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CE%B2%CE%AC%CE%BD%CE%B1
88.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%BD%CE%B8%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%B1%CF%82
89.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE
90.https://wmo.int/media/news/arctic-assessment-report-shows-faster-rate-of-warming#:~:text=New%20observations%20show%20that%20the,AMAP
91.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%AC%CE%B9%CE%B3%CE%BA%CE%B1
92.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%BF%CF%8D%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%B1
93.https://climate.nasa.gov/news/3289/nasa-flights-link-methane-plumes-to-tundra-fires-in-western-alaska/#:~:text=In%20Alaska%E2%80%99s%20largest%20river%20delta%2C,blazes%20have%20been%20historically%20rare
94.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%AE%CE%BE%CE%B7
95.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CF%8C%CE%BD%CE%B9%CE%BC%CE%B1_%CF%80%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%BF_%CE%AD%CE%B4%CE%B1%CF%86%CE%BF%CF%82
96.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B9%CE%BF%CE%BE%CE%B5%CE%AF%CE%B4%CE%B9%CE%BF_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%AC%CE%BD%CE%B8%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%B1
97.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%84%CE%BC%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1
98.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%BF_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CE%BA%CE%B7%CF%80%CE%AF%CE%BF%CF%85
99.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%B9%CE%B8%CE%AC%CE%BB%CE%B7
100.https://en.wikipedia.org/wiki/Smoke
101.https://earthobservatory.nasa.gov/images/145380/arctic-fires-fill-the-skies-with-soot#:~:text=Scientists%20have%20strong%20evidence%20that,reflectivity%2C%20and%20traps%20more%20heat
102.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B9%CE%B2%CE%B7%CF%81%CE%AF%CE%B1
103.https://wmo.int/media/unprecedented-wildfires-arctic#:~:text=Since%20the%20start%20of%20June%2C,between%202010%20and%202018%20combined
104.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%85%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CE%B1
105.https://en.wikipedia.org/wiki/2019%E2%80%9320_Australian_bushfire_season
106.https://www.unep.org/
107.https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter11.pdf#:~:text=increased%20snow%2Fglacier%20melt%20through%20darkening,van%20Oldenborgh%20et%C2%A0%20al
108.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%80%CE%B5%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CF%8D%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B1_%CE%B5%CE%AF%CE%B4%CE%B7
109.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%B9%CF%8C%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%BF%CF%82
110.https://wmo.int/news/media-centre/wmo-confirms-2019-second-hottest-year-record#:~:text=%E2%80%9CThe%20year%202020%20has%20started,the%20environment%2C%E2%80%9D%20said%20Mr%20Taalas
111.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1
112.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%B9%CF%81%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%A9%CE%BA%CE%B5%CE%B1%CE%BD%CF%8C%CF%82
113.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%AD%CE%B1_%CE%96%CE%B7%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CE%AF%CE%B1
114.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CF%8C%CF%84%CE%B9%CE%B1_%CE%91%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE
115.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CE%B9%CE%BB%CE%AE
116.https://www.unep.org/news-and-stories/story/ten-impacts-australian-bushfires#:~:text=Smoke%20from%20wildfires%20can%20travel,reached%20both%20Argentina%20and%20Chile
117.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%AC%CF%83%CE%BF%CF%82
118.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%84%CE%BC%CE%BF%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CF%81%CF%8D%CF%80%CE%B1%CE%BD%CF%83%CE%B7
119.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%B9%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%B9%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1
120.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%83%CF%8D%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1
121.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B5%CE%B3%CE%B1%CF%80%CF%85%CF%81%CE%BA%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%AC
122.https://en.wikipedia.org/wiki/Aerosol
123.https://www.weforum.org/stories/2021/12/siberia-america-wildfires-emissions-records-2021/#:~:text=Wildfires%20emitted%201,double%20Germany%27s%20annual%20CO2%20emissions
124.https://en.wikipedia.org/wiki/Carbon_sink
125.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CF%89%CF%84%CE%BF%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B7
126.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B5%CE%B8%CE%AC%CE%BD%CE%B9%CE%BF
127.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9B%CE%B5%CF%85%CE%BA%CE%B1%CF%8D%CE%B3%CE%B5%CE%B9%CE%B1
128.https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/number-wildfires-rise-50-cent-2100-and-governments-are-not-prepared#:~:text=,focus%20on%20prevention%20and%20preparedness
129.https://wmo.int/news/media-centre/vicious-circle-of-climate-change-wildfires-and-air-pollution-has-major-impacts#:~:text=A%20vicious%20cycle%20of%20climate,WMO
130.https://www.gfdl.noaa.gov/climate-modeling/
131.https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/downloads/report/IPCC_AR6_SYR_FullVolume.pdf#:~:text=global%20burned%20area%20is%20projected,%28Figure%203.2%2C%20Figure%203.3
132.https://www.nccs.admin.ch/nccs/en/home/climate-change-and-impacts/climate-basics/what-are-emission-scenarios-.html
133.https://wmo.int/profile/petteri-taalas
134.https://wmo.int/media/news/wmo-air-quality-and-climate-bulletin-highlights-impact-of-wildfires#:~:text=%E2%80%9CAs%20the%20globe%20warms%2C%20wildfires,General%20Prof.%20Petteri%20Taalas
135.https://www.unep.org/
136.https://www.grida.no/
137.https://en.wikipedia.org/wiki/Representative_Concentration_Pathway
138.https://www.medecc.org/4864-2/#:~:text=MedECC%20www,under%20the
139.https://en.wikipedia.org/wiki/Southeastern_United_States
140.https://science.nasa.gov/climate-change/effects/#:~:text=Warming%20temperatures%20have%20extended%20and,to%20increase%20by%20about%2030
141.https://natural-resources.canada.ca/climate-change/climate-change-impacts-forests/fire-weather#what
142.https://www.theamazonwewant.org/wp-content/uploads/2023/09/SPA-Tipping-Point-Policy-Brief_for-Public-Consultation.pdf#:~:text=17%20Global,2020
143.https://esd.copernicus.org/articles/15/1543/2024/#:~:text=current%20climate%20to%20sustain%20their,ecosystems%20and%20associated%20ecosystem%20services
144.https://www.theamazonwewant.org/wp-content/uploads/2023/09/SPA-Tipping-Point-Policy-Brief_for-Public-Consultation.pdf#:~:text=29%20Forest%20,Accumulated%20deforestation%20may%20weaken%20this
145.https://www.theamazonwewant.org/wp-content/uploads/2023/09/SPA-Tipping-Point-Policy-Brief_for-Public-Consultation.pdf#:~:text=18%20There%20is%20a%20growing,the%20hydrological%20cycle%20of%20large
146.https://www.theamazonwewant.org/wp-content/uploads/2023/09/SPA-Tipping-Point-Policy-Brief_for-Public-Consultation.pdf#:~:text=3%20Amazonia%20is%20the%20largest,diverse%20cultures%20and%20knowledge%20systems
147.https://www.unep.org/news-and-stories/statements/last-chance-save-amazon#:~:text=local%20people%2C%20but%20also%20plays,control%20in%20a%20cascading%20process
148.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BA%CF%80%CE%BF%CE%BC%CF%80%CE%AD%CF%82_%CE%B1%CE%B5%CF%81%CE%AF%CF%89%CE%BD_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CE%BA%CE%B7%CF%80%CE%AF%CE%BF%CF%85
149.https://gr.euronews.com/green/2025/01/09/purkagies-kalifornia-poso-ftaiei-klimatiki-allagi#:~:text=%CE%A0%CF%85%CF%81%CE%BA%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%AD%CF%82%20%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD%20%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%86%CF%8C%CF%81%CE%BD%CE%B9%CE%B1%3A%20%CE%A0%CF%8C%CF%83%CE%BF%20%CF%86%CF%84%CE%B1%CE%AF%CE%B5%CE%B9,%CE%B7%20%CE%BA%CE%BB%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%20%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%AE
150.https://www.tanea.gr/2025/01/29/world/pyrkagies-sto-los-antzeles-mia-fora-kathe-17-xronia-oi-klimatikes-synthikes-pou-eythynontai-gia-tis-pyrkagies/#:~:text=%CE%A4%CE%BF%20%CF%8C%CF%84%CE%B9%20%CE%B7%20%CE%BA%CE%BB%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%20%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%AE,%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CE%B5%CE%B9%CF%80%CF%89%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%BF%20%CE%B1%CF%80%CF%8C%20%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BB%CE%B7%20%CE%B5%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD
151.https://www.tanea.gr/2025/01/11/world/giati-kaigetai-to-los-antzeles-oi-logoi-pou-odigisan-stin-katastrofi/#:~:text=%CE%9F%CE%B9%20%CF%80%CF%85%CF%81%CE%BA%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%AD%CF%82%20%CE%B1%CE%BA%CF%8C%CE%BC%CE%B1%20%CE%BA%CE%B1%CE%AF%CE%BD%CE%B5%20%CF%83%CF%84%CE%BF,%CF%83%CF%84%CE%B9%CF%82%20%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AD%CF%80%CE%B5%CE%B9%CE%B5%CF%82%20%CF%84%CE%B7%CF%82%20%CE%BA%CE%BB%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82%20%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%AE%CF%82
152.https://www.news247.gr/gnomes/oi-pirkagies-i-kalifornia-kai-i-klimatiki-allagi/#:~:text=%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B8%CE%AD%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%AF%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82%3A%20%CE%91%CF%82%20%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%AE%CF%83%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5,%CE%B5%CE%BC%CF%86%CE%AC%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%B7%CF%82%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%84%CE%B7%CE%BD%20%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%AE%20%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%82
153.https://www.iefimerida.gr/kosmos/klimatiki-allagi-kai-pyrkagies-se-kalifornia#:~:text=%CE%97%20%CE%BA%CE%BB%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%20%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%AE%20%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%AD%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B5%20%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%83%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF,%CE%B6%CF%89%CE%AE%20%CF%83%CE%B5%20%CF%84%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AC%CF%87%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD%2029%20%CE%B1%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%8E%CF%80%CE%BF%CF%85%CF%82
154.https://www.businessdaily.gr/diethni/138816_ypo-elegho-i-heiroteri-pyrkagia-ton-teleytaion-50-eton-stin-iaponia#:~:text=%CE%BA%CE
Πρόσφατα διαμοιράστηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ισχυρισμός που θέλει το 7% του εθνικού προϋπολογισμού της Ουκρανίας να προέρχεται από την μαύρη αγορά οργάνων. Ωστόσο, όπως θα δούμε παρακάτω, κάτι τέτοιο δεν ισχύει.
Παραδείγματα του ισχυρισμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Το παραπλανητικό αφήγημα συνοδεύει το παρακάτω βίντεο μιας ομιλίας της Anna Kuznetsova, Αντιπροέδρου της Κρατικής Δούμας της Ρωσίας, το οποίο έχει εμφανώς υποστεί τροποποίηση μέσω προγράμματος τεχνητής νοημοσύνης, ώστε αφενός να ακούγεται πως μιλάει στα ελληνικά, αφετέρου η κίνηση των χειλιών της να συμβαδίζει με το περιεχόμενο της ομιλίας:
Ένα από τα κεντρικά σημεία της ρωσικής προπαγάνδας σχετικά με τον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο αποτελεί ο ισχυρισμός περί υποτιθέμενης ανεξέλεγκτης εμπορίας οργάνων στην επικράτεια της Ουκρανίας. Το εν λόγω παραπλανητικό αφήγημα έχει ξεκινήσει τουλάχιστον από το 2014 και έκτοτε έχει καταρριφθεί επανειλημμένα.
Έχουμε, στο παρελθόν, ασχοληθεί με παραλλαγές του υπό εξέταση ισχυρισμού [Άρθρο 1][Άρθρο 2].
Σε πρωταρχικό επίπεδο πραγματοποιήσαμε αντίστροφη αναζήτηση χρησιμοποιώντας στιγμιότυπα του εξεταζόμενου οπτικοακουστικού υλικού. Έτσι, εντοπίσαμε παρελθοντικές αναπαραγωγές του βίντεο, μια εκ των οποίων δημοσιεύθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2023. Η ομιλία της Kuznetsova λαμβάνει χώρα στο πλαίσιo συνεδρίου Ρωσίας-Λατινικής Αμερικής για θέματα παγκόσμιας ασφάλειας όπου, μεταξύ άλλων, η τελευταία αναφέρει:
«Αγαπητοί συνάδελφοι, το 7% των εσόδων του προϋπολογισμού της Ουκρανίας, δηλαδή 2 δισεκατομμύρια δολάρια, είναι έσοδα από μαύρες μεταμοσχεύσεις».
Ωστόσο, αποτελεί οξύμωρο τα έσοδα που αποκτώνται μέσω παράνομων -μαύρων- συναλλαγών να συμπεριλαμβάνονται στον προϋπολογισμό ενός κράτους, αφού τα παράνομα έσοδα είναι εξ ορισμού αφορολόγητα.
Σε κάθε περίπτωση, οι μεταμοσχεύσεις οργάνων στην Ουκρανία δεν αποτελούν αντικείμενο επιχειρηματικού ενδιαφέροντος, καθότι πραγματοποιούνται δωρεάν.
Συμβουλευτήκαμε την ιστοσελίδα της Ουκρανικής Βουλής –Βερχόβνα Ράντα– σχετικά με τον νόμο γύρω από τις μεταμοσχεύσεις. Συγκεκριμένα, στο Άρθρο 4 του νόμου «Σχετικά με την εφαρμογή της μεταμόσχευσης ανατομικών υλικών στον άνθρωπο» διαβάζουμε πως η μεταμόσχευση είναι δωρεάν τόσο για τον δότη όσο και για τον παραλήπτη ενός οργάνου.
Επιπλέον, με τροπολογία στον ανωτέρω νόμο -με αριθμό 9558– που ισχύει από τον Ιανουάριο του 2025, η Ουκρανία απαγορεύει την συγκομιδή οργάνων από τις παρακάτω ευπαθείς ομάδες θανόντων:
Ταυτόχρονα, ο εν λόγω νόμος προβλέπει την δημιουργία της «Εθνικής Επιτροπής Μεταμοσχεύσεων», που στόχο έχει την επίβλεψη ανεπιθύμιτων επιπτώσεων, καθώς και των παραπόνων σχετικά με τις μεταμοσχεύσεις.
Περαιτέρω, το επεξηγηματικό σημείωμα της ανωτέρω τροπολογίας ξεκαθαρίζει πως αυτές οι αλλαγές ελλήφθησαν εν μέρει για την αντιμετώπιση της αντι-ουκρανικής προπαγάνδας γύρω από το ζήτημα των μεταμοσχεύσεων. Συγκεκριμένα, στην 6η παράγραφο του πρώτου παραρτήματος διαβάζουμε τα εξής:
«Αυτές οι αλλαγές και διευκρινίσεις θα συμβάλουν στη νομική σαφήνεια και την αδιαμφισβήτητη εφαρμογή του δικαίου στον τομέα της μεταμόσχευσης. Η σαφής απαγόρευση αφαίρεσης ανατομικών υλικών από άτομα που έχασαν τη ζωή τους λόγω πολεμικών ή άλλων βίαιων ενεργειών αποσκοπεί στην αποτροπή πιθανών καταχρήσεων, καθώς και στη χειραγώγηση του πληροφοριακού χώρου, στις ψευδείς ειδήσεις και στην εχθρική προπαγάνδα. Τέτοιες εκφάνσεις του πληροφοριακού πολέμου βλάπτουν την θετική αντίληψη της εθελοντικής δωρεάς οργάνων, γεγονός που, με τη σειρά του, μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη αυτής της σωτήριας θεραπευτικής μεθόδου, όπως είναι η μεταμόσχευση».
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Το αφήγημα διακινείται στο πλαίσιο φιλορωσικής προπαγάνδας με διάφορες παραλλαγές ανά τα χρόνια. Η εν λόγω περίπτωση επικαλείται φορολογημένα έσοδα από παράνομες ενέργειες, κάτι εξ ορισμού οξύμωρο. Επιπλέον, ο ισχυρισμός αγνοεί το γεγονός ότι η μεταμόσχευση οργάνων, στην Ουκρανία, είναι δωρεάν.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://voxukraine.org/en/public-health-fakes-income-from-black-transplantology-is-7-of-the-state-budget-of-ukraine-issue-62
2.https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/en/2427-19#Text
3.https://president.gov.ua/news/volodimir-zelenskij-pidpisav-nizku-zakoniv-72357
4.https://moz.gov.ua/en/in-2023-585-organ-transplants-were-performed-in-ukraine
5.https://en.detector.media/post/organ-trade-how-and-why-russia-uses-the-topic-of-black-transplantology-in-ukraine
6.https://www.jurist.org/news/2025/01/ukraine-parliament-bans-organ-donation-from-war-casualties/
7.https://itd.rada.gov.ua/billInfo/Bills/Card/42414
8.https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/en/4203-20#Text
9.https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/03/Explanatory-note.pdf
Αφήγημα που διαδίδεται ευρέως στα κοινωνικά δίκτυα αναφέρει ότι ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, δήλωσε μέσω κροατικού τηλεοπτικού σταθμού προς την Ευρωπαϊκή Ένωση: «Η Ρωσία δεν ήταν ποτέ εχθρός σας και δεν θα είναι ποτέ!».
Ενδεικτικές αναρτήσεις:
Δεδομένης της συχνής παραποίησης δηλώσεων πολιτικών ηγετών, κρίναμε σκόπιμο να εξετάσουμε την εγκυρότητα του συγκεκριμένου ισχυρισμού.
Αρχικά, αναζητήσαμε την πρωταρχική πηγή του ισχυρισμού χρησιμοποιώντας λέξεις-κλειδιά, προκειμένου να διαπιστώσουμε αν συνοδεύεται από επιπλέον στοιχεία που τον στηρίζουν. Τα αποτελέσματα μας οδήγησαν σε αυτή την ανάρτηση (αρχειοθετημένη εδώ), με ημερομηνία 8 Μαρτίου 2025, από έναν λογαριασμό που δημοσιεύει ειδησεογραφικό περιεχόμενο αμφιβόλου αξιοπιστίας:
Το μοναδικό πρόσθετο στοιχείο που συνοδεύει την ανάρτηση είναι μια φωτογραφία που απεικονίζει τον Πούτιν καθώς μιλάει, χωρίς ωστόσο να παρέχονται πληροφορίες για το πλαίσιο ή την ημερομηνία λήψης.
Συνεχίζοντας την έρευνα, βρήκαμε στο YouTube βίντεο (αρχειοθετημένο εδώ), από τις 5 Μαρτίου 2025, συνέντευξης του Πούτιν στον Ρώσο δημοσιογράφο Παβέλ Ζαρούμπιν με τίτλο: «Putin’s Bold Message to Europe: Russia Is NOT Your Enemy!» (Μετάφραση: «Το τολμηρό μήνυμα του Πούτιν προς την Ευρώπη: Η Ρωσία ΔΕΝ είναι εχθρός σας!»). Στην περιγραφή του βίντεο αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:
On Croatian Television channel 4. Vladimir Putin was allowed to speak. He addressed the Europeans: “Russia has never been and will never be your enemy! We do not want European raw materials and wealth, we have our own raw materials and wealth, we absolutely do not need your raw materials. Russia is the richest country in the world in terms of raw materials”.
Μετάφραση:
Στο κανάλι 4 της κροατικής τηλεόρασης δόθηκε η δυνατότητα στον Βλαντιμίρ Πούτιν να μιλήσει. Απευθυνόμενος στους Ευρωπαίους, είπε: «Η Ρωσία δεν ήταν ποτέ και δεν θα είναι ποτέ εχθρός σας! Δεν θέλουμε ευρωπαϊκές πρώτες ύλες και πλούτο, έχουμε τις δικές μας πρώτες ύλες και πλούτο, δεν χρειαζόμαστε καθόλου τις δικές σας. Η Ρωσία είναι η πλουσιότερη χώρα στον κόσμο από άποψη πρώτων υλών».
Το ίδιο βίντεο υπάρχει και στην επίσημη ιστοσελίδα του Προέδρου της Ρωσίας με ημερομηνία 24 Φεβρουαρίου 2025 και τίτλο: «Απαντήσεις σε ερωτήσεις του δημοσιογράφου Παβέλ Ζαρούμπιν».
Για την πλήρη κατανόηση του διαλόγου μεταξύ του Πούτιν και του δημοσιογράφου, παρακολουθήσαμε προσεκτικά ολόκληρο το βίντεο της συνέντευξης.
Κατόπιν, απομονώσαμε τα αποσπάσματα στα οποία γίνεται αναφορά στην Ευρώπη, με τη βοήθεια και της επίσημης απομαγνητοφώνησης.
Πρώτη αναφορά:
Παβέλ Ζαρούμπιν (δημοσιογράφος): Κατά τη γνώμη σας, αντιλαμβάνονται οι Ευρωπαίοι ηγέτες την τρέχουσα δυναμική γύρω από την Ουκρανία;
Βλαντίμιρ Πούτιν: Θα πρέπει να τους ρωτήσετε. Αλλά κρίνοντας από τις ενέργειές τους, δεν πιστεύω ότι αντιλαμβάνονται πλήρως την κατάσταση. Το πιο σημαντικό είναι ότι, σε αντίθεση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ηγέτες είναι βαθιά μπλεγμένοι με το καθεστώς του Κιέβου. Έχουν κάνει πάρα πολλές δηλώσεις και υποσχέσεις και τώρα, ειλικρινά μιλώντας, είναι πολύ δύσκολο ή σχεδόν αδύνατο γι’ αυτούς να κάνουν πίσω χωρίς να χάσουν το κύρος τους. Δεδομένου ότι αντιμετωπίζουν επίσης εσωτερικές πολιτικές προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένων εκλογών, επανεκλογών, κοινοβουλευτικές διαμάχες και ούτω καθεξής, η αλλαγή της στάσης τους είναι πρακτικά αδύνατη υπό αυτές τις συνθήκες.
Δεύτερη αναφορά:
Παβέλ Ζαρούμπιν: Πριν από αρκετές ημέρες στην Αγία Πετρούπολη, σας έκανα μια ερώτηση σχετικά με την επιθυμία όλων αυτές τις ημέρες να έχουν κάποιο λόγο στις συνομιλίες Ρωσίας-ΗΠΑ, με τους Ευρωπαίους να επιμένουν και να απαιτούν να συμμετάσχουν στις συνομιλίες για την Ουκρανία. Τι πιστεύετε σχετικά με αυτό;
Βλαντίμιρ Πούτιν: Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάτι κακό σε αυτό. Αλλά κανείς δεν μπορεί να έχει απαιτήσεις σε αυτή την κατάσταση – σίγουρα όχι από τη Ρωσία. Ας υποβάλουν τις απαιτήσεις και τα αιτήματά τους σε κάποιον άλλον. Στην πραγματικότητα, αυτοί προβάλλουν απαιτήσεις από τους υπασπιστές τους εδώ και χιλιάδες χρόνια, αλλά τώρα είναι αυτοί που αντιμετωπίζουν απαιτήσεις. Ας μείνουν λοιπόν στο σπίτι τους και ας κρατήσουν τις απαιτήσεις τους για τον εαυτό τους, ώστε να μπορέσουν να το σκεφτούν και να καταλάβουν πώς έφτασαν εκεί που βρίσκονται σήμερα.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να συμμετέχουν στη διαδικασία διαπραγμάτευσης, φυσικά. Όσον αφορά εμάς, δεν έχουμε απορρίψει ποτέ τα αιτήματα κανενός. Στην πραγματικότητα, διατηρήσαμε τη συζήτηση μαζί τους εν εξελίξει. Αλλά τότε υπήρξε ένα σημείο όπου ήρθαν με αυτή την υπερβολική και απατηλή ιδέα του να νικήσουν τη Ρωσία στο πεδίο της μάχης. Έτσι ήταν αυτοί που απέρριψαν κάθε επαφή μαζί μας. Εάν επιθυμούσαν να επιστρέψουν, θα ήταν απολύτως ευπρόσδεκτο. Παρατήρησα την ανταπόκριση στην τηλεφωνική μου συνομιλία με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ και είδα την αντιμετώπιση της συνάντησης υψηλού επιπέδου στο Ριάντ. Ήταν συναισθηματική και στερούμενη οποιασδήποτε κοινής λογικής. Γιατί; Επειδή, προκειμένου να επιλύσουν προκλητικά και επείγοντα ζητήματα, μεταξύ άλλων και στην ουκρανική γραμμή, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να κάνουν το πρώτο βήμα.
Για ποιο θέμα θα γίνει αυτό; Αυτό το πρώτο βήμα πρέπει να συνίσταται στην αύξηση του επιπέδου εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο εθνών μας. Σε αυτό επικεντρωθήκαμε στο Ριάντ, και αυτό θα είναι το επίκεντρο των πιθανών επερχόμενων επαφών στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο. Διαφορετικά, θα ήταν αδύνατο να αντιμετωπιστούν οποιαδήποτε ζητήματα, συμπεριλαμβανομένης της κρίσης στην Ουκρανία με όλες τις προκλήσεις και τον επείγοντα χαρακτήρα της. Αλλά τι σχέση έχουν οι Ευρωπαίοι με αυτό; Αυτό είναι ένα θέμα των διμερών σχέσεων Ρωσίας-ΗΠΑ. Τι ρόλο θεωρούν οι Ευρωπαίοι ότι έχουν; Πώς μπορούν να συνεισφέρουν; Ναι, η κρίση στην Ουκρανία αναφέρθηκε τόσο στην τηλεφωνική συνομιλία όσο και στη συνάντηση στο Ριάντ, χωρίς όμως να συζητηθεί η ουσία της. Το μόνο που κάναμε ήταν να συμφωνήσουμε να κινηθούμε προς αυτή την κατεύθυνση. Υπό αυτή την έννοια, φυσικά, δεν αρνούμαστε στις ευρωπαϊκές χώρες το δικαίωμα να είναι μέρος αυτής της διαδικασίας.
Επιτρέψτε μου να τονίσω ότι σεβόμαστε επίσης τη θέση των φίλων μας των BRICS, οι οποίοι έχουν δημιουργήσει την ομάδα «Φίλοι της Ειρήνης». Μίλησα σήμερα με τον Πρόεδρο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας και συζητήσαμε και επί του θέματος αυτού. Με ενημέρωσε ότι η ομάδα των «Φίλων της Ειρήνης» θα πραγματοποιήσει σύντομα άλλη μια συνάντηση στη Νέα Υόρκη για να ασχοληθεί με αυτή την ατζέντα. Όχι μόνο επικροτούμε αυτές τις προσπάθειες, αλλά είμαστε επίσης ευγνώμονες σε όλους τους εταίρους μας που έχουν θέσει αυτά τα ζητήματα και θέλουν να επιτύχουν μια ειρηνευτική συμφωνία. Γιατί το λέω αυτό; Δεν πρόκειται μόνο για τους Ευρωπαίους – και άλλες χώρες έχουν το δικαίωμα να συμμετάσχουν σε αυτή τη διαδικασία, και το σεβόμαστε αυτό.
Στο βίντεο, λοιπόν, δεν ακούγεται η φράση που αποδίδεται στον Πούτιν ή κάποια άλλη πρόταση συναφούς περιεχομένου.
Επιπλέον, στην επίσημη πηγή όπου εντοπίζεται η επίσημη απομαγνητοφώνηση, βρήκαμε ως τοποθεσία διεξαγωγής της μαγνητοσκοπημένης συνέντευξης την περιοχή Novo-Ogaryovo της Ρωσίας. Αυτό σημαίνει ότι η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στη Ρωσία και όχι στην Κροατία. Ακόμη, ο Παβέλ Ζαρούμπιν δεν είναι Κροάτης αλλά Ρώσος και έχει κατηγορηθεί ότι εξυπηρετεί τα συμφέροντα της φιλορωσικής προπαγάνδας. Οι παραπάνω πληροφορίες επαληθεύονται και από άρθρα του διεθνούς ηλεκτρονικού Τύπου [1,2,3].
Τέλος, η μοναδική σχετική δήλωση εκ μέρους του Ρώσου Προέδρου χρονολογείται από το 2022. Σε άρθρο του Reuters διαβάζουμε:
Ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε την Πέμπτη ότι οι απλοί πολίτες των δυτικών χωρών θα πρέπει να αγωνιστούν για αυξήσεις μισθών και να μην πιστεύουν ότι η Ρωσία είναι εχθρός τους. «Αγωνιστείτε για υψηλότερους μισθούς», είπε ο Πούτιν όταν ρωτήθηκε τι θα έλεγε σε έναν απλό πολίτη μιας δυτικής χώρας. «Και μην πιστεύετε ότι η Ρωσία είναι ο εχθρός σας». Η Ρωσία, είπε ο Πούτιν, δεν είναι εχθρός της Δύσης και δεν είχε ποτέ «κακόβουλες» προθέσεις έναντι της Ευρώπης ή των Ηνωμένων Πολιτειών. Αλλά οι δυτικοί ηγέτες, τόνισε, είχαν κάνει σοβαρά λάθη που οδήγησαν σε οικονομικές και ενεργειακές κρίσεις.
Ωστόσο, δεν υπάρχει καταγεγραμμένη δήλωση του Πούτιν με παρόμοιο περιεχόμενο στο πρόσφατο παρελθόν. Ο ισχυρισμός έχει καταρριφθεί και εδώ από το TF1 Info.
Δεν υπάρχουν πρόσφατες δηλώσεις του Προέδρου της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, σε κανάλι της κροατικής τηλεόρασης. Στις 24 Φεβρουαρίου 2025, ο Πρόεδρος της Ρωσίας παραχώρησε συνέντευξη στον Ρώσο δημοσιογράφο Παβέλ Ζαρούμπιν. Ωστόσο, το σχετικό βίντεο διακινείται παραπλανητικά, καθώς δεν περιλαμβάνει τις φερόμενες τοποθετήσεις του. Συνεπώς, ο ισχυρισμός είναι ψευδής.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://www.reuters.com/article/business/energy/putin-tells-people-in-the-west-russia-is-not-your-enemy-idUSS8N30X0L7
2. http://en.kremlin.ru/events/president/news/76331
3. https://www.wikidata.org/wiki/Q96486596
4. http://www.kremlin.ru/events/president/news/76331/videos
5. https://kyivindependent.com/nobody-can-demand-anything-from-russia-putin-talks-about-renewed-us-russia-contacts-rare-earth-metals
6. https://edition.cnn.com/2025/02/24/europe/putin-russia-us-cooperation-economy-rare-earths-intl-latam/index.html
7. https://www.publicnow.com/view/28EAA6594707E15FBCE6E50CB3E9AB6039BB0991
8. https://www.washingtonpost.com/world/2025/02/24/putin-russia-rare-metal-ukraine-trump/
9. https://www.tf1info.fr/international/verif-l-europe-ne-sera-jamais-un-ennemi-de-la-russie-vladimir-poutine-a-t-il-vraiment-adresse-ce-message-a-la-tele-croate-2358533.html
10. https://meduza.io/en/feature/2025/02/25/trump-says-whatever-he-wants
Μία παλιά σατιρική ιστορία διαδόθηκε ξανά στα κοινωνικά δίκτυα τον Φεβρουάριο του 2025, στην οποία υποστηρίζεται πως ο Αμερικανός Γερουσιαστής Άνταμ Σιφ είχε ανταλλάξει 256 μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με τον Τζέφρι Έπσταϊν, όπως, υποτίθεται, ότι αποκάλυψε το FBI. Όπως θα δούμε, ωστόσο, τίποτε από αυτά δεν συνέβη πραγματικά.
Αναπαραγωγές σε ιστοσελίδες: nikolaosanaximandros.gr
Παραδείγματα αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Ο Τζέφρι Έπσταϊν ήταν Αμερικανός χρηματοοικονομικός σύμβουλος, ο οποίος καταδικάσθηκε για κακοποίηση ανηλίκων και αυτοκτόνησε τον Αύγουστο του 2019 στο κελί του στη Νέα Υόρκη. Τα ονόματα δεκάδων ανθρώπων που συνδέονται μαζί του δημοσιοποιήθηκαν τον Ιανουάριο του 2024. Ανάμεσα στα ονόματα που αναφέρονται στα δικαστικά έγγραφα είναι αυτό του αδερφού του βασιλιά Καρόλου του Ηνωμένου Βασιλείου, πρίγκιπα Άντριου, του Μάικλ Τζάκσον και του Ντέιβιντ Κόπερφιλντ. Στα δεκάδες αρχεία κατονομάζονται επίσης ο Μπιλ Κλίντον και ο Ντόναλντ Τραμπ, αν και κανένας από τους δύο δεν υπονοείται ότι κατηγορείται για κάποια παράνομη ενέργεια.
Ακολούθως, κυκλοφόρησαν αμέτρητες ψεύτικες λίστες με ονόματα διάσημων που υποτίθεται ότι σχετίζονταν με τον Έπσταϊν, ενώ υπήρξε ένα «κύμα παραπληροφόρησης» γύρω από την πολύκροτη αυτή υπόθεση. Σχετικούς ισχυρισμούς έχουμε ελέγξει στο παρελθόν (εδώ, εδώ κι εδώ).
Στις 27 Φεβρουαρίου 2025, η Γενική Εισαγγελέας, Pamela Bondi, δημοσιοποίησε την πρώτη φάση των αποχαρακτηρισμένων αρχείων Έπσταϊν.
Στις αναρτήσεις του ισχυρισμού διαβάζουμε:
ΤΟ FBI ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΕΙ 256 EMAIL ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΑΝΤΑΜ ΣΙΦ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΖΕΦΡΙ ΕΠΣΤΑΙΝ – ΕΝΑ ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΤΡΑΠΕΖΕΙ ΣΤΟ ΠΥΡΗΝΑ την DC! Ο χειρότερος εφιάλτης της βαθιάς πολιτείας ξετυλίγεται. Το FBI ανακάλυψε 256 email μεταξύ του Adam Schiff και του Jeffrey Epstein! Ο Σιφ, ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες του κυνηγιού μαγισσών του Τραμπ, βρίσκεται τώρα παγιδευμένος σε έναν ιστό διαφθοράς που είναι βαθύτερος από όσο φανταζόταν κανείς. Τι μιλούσε στον Έπσταϊν; Γιατί τα ΜΜΕ ΣΙΩΠΗΣΑΝ; Γιατί είναι ΤΡΟΜΟΜΕΝΟΙ για το τι θα γίνει μετά! Ο Kash Patel κηρύσσει τον κώδωνα του κινδύνου: Ο Σιφ ΠΡΕΠΕΙ να ερευνηθεί, να διωχθεί και να ΕΚΤΙΘΕΙ! Η Ουάσιγκτον βρίσκεται σε πλήρη κατάρρευση. Αυτή είναι η στιγμή που φοβήθηκε το βαθύ κράτος: τα τείχη κλείνουν. Το δίκτυο ελίτ, πολιτικών και ισχυρών του Έπσταϊν έρχεται επιτέλους στο φως και ο Σιφ βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο. Επί χρόνια δυσφημούσε τον Τραμπ, προωθούσε φάρσες και έκανε κατάχρηση της εξουσίας του για να χειραγωγήσει το σύστημα. Τώρα ξέρουμε γιατί. Ο Σιφ δεν προστάτευε τη δημοκρατία, προστάτευε τον ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ! ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΥΤΟ ΠΡΙΝ ΕΞΑΦΑΝΙΣΤΕΙ! Ο μεγαλύτερος υποκριτής στο βάλτο: ΕΚΤΙΘΕΝΤΑΙ! Ο Σιφ εμφανίστηκε ενώπιον του Κογκρέσου, δίνοντας διάλεξη στην Αμερική για την «ακεραιότητα» ενώ επικοινωνούσε κρυφά με τον Έπσταϊν. Εκατοντάδες email. Τι έκρυβε; Ποιος άλλος συμμετείχε; Δεν είναι μόνο ο Σιφ, αλλά ολόκληρο το δίκτυο βαθιάς πολιτείας. Οι ίδιες ελίτ που κάλυψαν τον Έπσταϊν, νόθευσαν τις εκλογές και είπαν ψέματα για τον Τραμπ βρίσκονται τώρα σε πανικό. Ο Kash Patel λέει ότι αυτό είναι μόνο η αρχή. Τα μέσα ενημέρωσης προσπαθούν να καταπνίξουν την αλήθεια, αλλά δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν την καταιγίδα. Ο ΤΡΑΜΠ ΚΑΙ Ο ΚΑΣ ΠΑΤΕΛ ΠΡΕΠΕΙ! Με τον Τραμπ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΙΣΧΥ, ο χρόνος για άμυνα έχει τελειώσει. Το διεφθαρμένο βαθύ κράτος βρίσκεται επιτέλους μπροστά στον απολογισμό του. Ο αμερικανικός λαός απαιτεί απαντήσεις:
Πλήρης δημοσίευση των email του Schiff – ΟΧΙ ΚΡΙΤΙΚΕΣ
Δικαιοσύνη για ΚΑΘΕ διεφθαρμένη ελίτ που προστάτευσε τον Επστάιν! ΕΙΜΑΣΤΕ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ! Αυτό είναι το πρώτο ντόμινο που πέφτει και οι ελίτ ΤΟ ΞΕΡΟΥΝ! Η πτώση του Σιφ είναι μόνο η αρχή. Η διεφθαρμένη αυτοκρατορία ΚΑΤΑΡΡΕΙ. ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ ΜΟΙΡΑΣΤΕΙΤΕ ΤΟ ΠΑΝΤΟΥ! Τα ΜΜΕ δεν θα το αναφέρουν, αλλά ΕΜΕΙΣ ΘΑ το αναφέρουμε! Η ΑΛΗΘΕΙΑ έρχεται, ΚΑΙ ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΤΗΝ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ!
Άμεση έρευνα – ΟΧΙ ΕΞΕΛΙΞΗ!
Αναζητώντας με λέξεις – κλειδιά στο διαδίκτυο, διαπιστώνουμε πως δεν υπάρχουν σχετικά δημοσιεύματα από αξιόπιστες πηγές, ενώ το ίδιο ισχύει και για την επίσημη ιστοσελίδα του FBI. Εν συνεχεία, προκύπτει πως η ιστορία αποτελεί μία σατιρική δημιουργία από ιστοσελίδα που παράγει ψευδές και σατιρικό περιεχόμενο, όπως η ίδια ρητά δηλώνει. Η ιστοσελίδα ελέγχου γεγονότων Politifact κατέρριψε τον ισχυρισμό (εδώ).
Η ανυπόστατη αυτή ιστορία ξεκίνησε από την ιστοσελίδα σατιρικών και ψευδοειδησεογραφικών άρθρων Dunning-Kruger-Times.com, θυγατρική του δικτύου σάτιρας και παρωδίας “America’s Last Line of Defense”. Στις πληροφορίες του ιστοτόπου αναφέρεται:
Το Dunnig-Kruger-Times.com είναι μία θυγατρική του δικτύου παρωδίας, σάτιρας και χαζομάρας, America’s Last Line of Defense, ή όπως το αποκάλεσε το Snopes προτού χάσει τη μάχη με τη σάτιρα: Junk News.
Πριν παραπονεθείτε και αποφασίσετε, η σάτιρα είναι συνώνυμη με την κωμωδία.
σατ·ιρα (ουσιαστικό): η χρήση του χιούμορ, της ειρωνείας, της υπερβολής ή της γελοιοποίησης για την αποκάλυψη και την κριτική της βλακείας ή των ελαττωμάτων των ανθρώπων, ιδίως στο πλαίσιο της σύγχρονης πολιτικής και άλλων επίκαιρων θεμάτων.
Τα πάντα σε αυτή την ιστοσελίδα είναι μυθοπλασία. Δεν είναι ψέμα και δεν αποτελεί fake news γιατί δεν είναι αλήθεια. Αν πιστεύεις ότι είναι αλήθεια θα πρέπει να εξετάσεις τον εγκέφαλό σου. Οποιαδήποτε ομοιότητα μεταξύ της φαντασίας αυτής της ιστοσελίδας με πραγματικούς ανθρώπους, μέρη και γεγονότα, είναι συμπτωματική και όλες οι εικόνες θα πρέπει να ληφθούν υπόψιν ως αλλαγμένες και σατιρικές. Δες παραπάνω αν έχεις κάποιο θέμα με την σάτιρα.
Περιηγούμενος κάποιος στην ιστοσελίδα, διαβάζει το εξής:
Busta Troll. Τίποτα σε αυτή τη σελίδα δεν είναι αληθές.
Πάνω από το άρθρο του ισχυρισμού, παρατηρούμε τα παρακάτω μηνύματα:
«Αν πιστεύεις οτιδήποτε από αυτά, είσαι κάπως χαζός».
«Σάτιρα για χαζούς ανθρώπους».
Αντιστοίχως, στη σελίδα τους στο Facebook, οι διαχειριστές της αναφέρουν πως πρόκειται για ψυχαγωγική σελίδα, όπου τίποτε από αυτά που παρουσιάζονται δεν είναι πραγματικό.
Άλλοι ιστότοποι του δικτύου America’s Last Line of Defense είναι το DailyWorldUpdate.us, το BustaTroll.org και το TatersGonnaTate.com, σύμφωνα με το Reuters.
Άρθρο σχετικό με τον σατιρικό χαρακτήρα της εν λόγω ιστοσελίδας δημοσίευσε το 2018 και η Washington Post (εδώ). Ακολούθως, βλέπουμε πως ο ισχυρισμός αυτός ανακυκλώνεται εδώ και χρόνια, καθώς άρθρα κατάρριψής του βρίσκονται από το 2020 σε οργανισμούς διασταύρωσης ειδήσεων (1, 2, 3, 4, 5).
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής και δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο ή τεκμήριο για αποκάλυψη του FBI περί 256 μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ανάμεσα στον Αμερικανό Γερουσιαστή από την Καλιφόρνια, Άνταμ Σιφ, και τον Τζέφρι Έπσταϊν. Η όλη ιστορία είναι προϊόν μυθοπλασίας που προήλθε από θυγατρική σελίδα της σατιρικής ιστοσελίδας “America’s Last Line Defense”.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://americaslastlineofdefense.com/fbi-investigation-uncovers-256-emails-between-schiff-and-epstein/
2.https://www.washingtonpost.com/national/nothing-on-this-page-is-real-how-lies-become-truth-in-online-america/2018/11/17/edd44cc8-e85a-11e8-bbdb-72fdbf9d4fed_story.html
3.https://www.politifact.com/factchecks/2025/feb/12/instagram-posts/no-fbi-nominee-kash-patel-didnt-say-the-fbi-found/
4.https://dunning-kruger-times.com/about-us/
5.https://www.facebook.com/ALLODSatire/
6.https://www.reuters.com/article/fact-check/satire-article-saying-fbi-investigation-uncovering-emails-between-adam-schiff-an-idUSL1N2UR2EF/
Με αφορμή την επεισοδιακή συνάντηση Τραμπ – Ζελένσκι στο Οβάλ γραφείο, εμφανίστηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στον ελληνικό ηλεκτρονικό Τύπο ένα βίντεο, στο οποίο υποτίθεται ότι ένας δημοσιογράφος του BBC να κάνει απρεπή σχόλια για τον Ουκρανό Πρόεδρο, νομίζοντας πως η ζωντανή μετάδοση έχει τερματιστεί. Ωστόσο, παρακάτω θα δούμε πως κάτι τέτοιο δεν ευσταθεί καθώς το διαμοιραζόμενο βίντεο δεν είναι αυθεντικό, ενώ επί του θέματος τοποθετήθηκε τόσο ο ειδησεογραφικός οργανισμός όσο και ο εικονιζόμενος δημοσιογράφος. Ας δούμε τι ισχύει.
Παραδείγματα διάδοσης του ισχυρισμού σε ιστοσελίδες και ιστολόγια: olympia.gr, oxafies.com
Παραδείγματα διάδοσης του ισχυρισμού σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Στις αρχές Μαρτίου 2025 πραγματοποιήθηκε συνάντηση του Αμερικανού Προέδρου με τον Ουκρανό ομόλογό του στον Λευκό Οίκο, με σκοπό την υπογραφή συμφωνίας εκμετάλλευσης των ουκρανικών σπάνιων γαιών από τις ΗΠΑ. Η εν λόγω συνάντηση κατέληξε σε ολομέτωπη επίθεση του Ντόναλντ Τραμπ και του Τζέι Ντι Βανς στον Ζελένσκι, και επέφερε, τουλάχιστον αρχικά, την κατάρρευση των διαπραγματεύσεων. Κατόπιν του παραπάνω περιστατικού, αναπαράγεται ένα βίντεο στο οποίο υποτίθεται ότι ένας δημοσιογράφος του BBC σχολιάζει απρεπώς την επεισοδιακή συνάντηση.
Το βίντεο που εξετάζουμε:
Σε δημοσιεύσεις χρηστών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαβάζουμε:
Έπος στο BBC! Τεράστιος ρεπόρτερ, νομίζοντας πως η ζωντανή σύνδεση έχει τερματιστεί, λέει μία ατάκα που θα μείνει στην ιστορία, αναφερόμενος στο επεισόδιο Τραμπ – Ζελένσκι:
«Είναι η δεύτερη φορά στην ιστορία που Αμερικανός πρόεδρος γ@μ@ει μέσα στο Οβάλ Γραφείο»!
Αποσπάσαμε καρέ από το οπτικοακουστικό υλικό και τα ερευνήσαμε με τη μέθοδο της αντίστροφης αναζήτησης εικόνας. Με αυτό τον τρόπο, οδηγηθήκαμε σε εκτενέστερης διάρκειας βίντεο (αρχειοθετημένο εδώ) που δημοσίευσε το BBC στο κανάλι του στο YouTube. Το επίμαχο απόσπασμα ξεκινάει στο χρονικό σημείο 7:17, το οποίο αποκόψαμε και παραθέτουμε παρακάτω.
Παρακολουθώντας ολόκληρο το βίντεο, καθίσταται σαφές πως το αποσπασματικό οπτικοακουστικό υλικό έχει υποστεί επεξεργασία, με τα υποτιθέμενα απρεπή σχόλια να μην υπάρχουν στο αυθεντικό βίντεο. Για να το επαληθεύσουμε, ανατρέξαμε στην πλατφόρμα ανίχνευσης λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης, Hive Moderation, η οποία παρουσιάζει τα αποτελέσματα της ανάλυσης σε πραγματικό χρόνο. Τη στιγμή που ακούγονται τα υποτιθέμενα σχόλια από τον δημοσιογράφο του BBC, η ανάλυση έδειξε πως πρόκειται για προϊόν τεχνητής νοημοσύνης.
Καθώς το πλαστό βίντεο αποκτούσε δημοφιλία, ο δημοσιογράφος του BBC, James Waterhouse, που υποτίθεται ότι έκανε τα απρεπή σχόλια, με ανάρτηση στο Χ επεσήμανε στους χρήστες πως το οπτικοακουστικό πρόκειται για προϊόν τεχνητής νοημοσύνης, παραθέτοντας το αυθεντικό βίντεο που μεταδόθηκε.
Μετάφραση: Υπάρχει ένα κλιπ που δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη και κάνει το γύρο του κόσμου – για όσους το πίστεψαν – μπορείτε να παρακολουθήσετε την αρχική μετάδοση από το 7:20 εδώ
Τέλος, σε σχετικό ερώτημα του οργανισμού ελέγχου γεγονότων AFP απάντησε εκπρόσωπος επικοινωνίας του BBC, επιβεβαιώνοντας πως πρόκειται για ψεύτικο βίντεο ενώ παρότρυνε τους χρήστες να προσέχουν για να ενημερώνονται από αξιόπιστες πηγές.
Μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι το βίντεο είναι ψεύτικο. Προτρέπουμε όλους να ελέγχουν τους συνδέσμους και τις διευθύνσεις URL για να διασφαλίσουν ότι λαμβάνουν ειδήσεις από αξιόπιστες πηγές. Όταν αντιλαμβανόμαστε ψεύτικο περιεχόμενο του BBC, αναλαμβάνουμε άμεσα δράση.
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Όπως προέκυψε μετά από σύγκριση με το αυθεντικό βίντεο αλλά και από ανάλυση με ανίχνευση λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης, το επίμαχο σημείο στο διαμοιραζόμενο βίντεο είναι ψεύτικο. Τόσο ο εικονιζόμενος δημοσιογράφος, James Waterhouse, που ακούγεται να κάνει τα υποτιθέμενα σχόλια, όσο και εκπρόσωπος επικοινωνίας του BBC, ανέφεραν πως το οπτικοακουστικό υλικό αποτελεί προϊόν τεχνητής νοημοσύνης, παραπέμποντας παράλληλα στο αυθεντικό βίντεο.
1) https://edition.cnn.com/2025/03/01/politics/inside-trump-zelensky-meeting
2) https://www.nytimes.com/2025/02/28/us/politics/trump-zelensky-us-ukraine-russia.html
3) https://www.bbc.com/news/articles/cn527pz54neo
4) https://www.youtube.com/watch?v=Wp2d7PNECOc
5) https://hivemoderation.com/
6) https://x.com/jamwaterhouse/status/1897381041964466668?s=46
7) https://factcheck.afp.com/doc.afp.com.36ZB9YG
Στις αρχές Μαρτίου 2025, επανεμφανίστηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ένα βίντεο που υποτίθεται ότι απεικονίζει τον βελγικό στρατό που θα σταλεί στην Ουκρανία για να πολεμήσει κατά της Ρωσίας. Ωστόσο, κάτι τέτοιο είναι αναληθές αφού το βελγικό κράτος βοηθά μεν στη στρατιωτική υποστήριξη και εκπαίδευση των Ουκρανών, όμως δεν έχει στείλει τακτικό στρατό να εμπλακεί στο πεδίο της μάχης. Επιπλέον, σε ό,τι αφορά το αναπαραγόμενο βίντεο, δεν μπορεί να σχετίζεται με τη Ρωσο-ουκρανικη σύρραξη, αφού είναι αρκετά προγενέστερό της και στην πραγματικότητα απεικονίζει κάτι εντελώς διαφορετικό. Ας δούμε τι ισχύει.
Παραδείγματα διάδοσης του ισχυρισμού σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Το βίντεο που εξετάζουμε:
Σε δημοσιεύσεις χρηστών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαβάζουμε:
Ο ένδοξος βελγικός στρατός! Είναι αυτός που θα αντιμετωπίσει τους Ρώσους μετά τον ένδοξο στρατό της Εσθονίας!
Για να βρούμε περισσότερες πληροφορίες, αποσπάσαμε καρέ από το διαμοιραζόμενο βίντεο και τα ελέγξαμε με τη μέθοδο της αντίστροφης αναζήτησης εικόνας. Με αυτό τον τρόπο, εντοπίσαμε διάφορα άρθρα (εδώ, εδώ, εδώ, εδώ), βάσει των οποίων καθίσταται σαφές ότι το οπτικοακουστικό υλικό δε γίνεται να έχει οποιαδήποτε σχέση με τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, καθώς χρονολογείται στον Ιούλιο του 2019, ενώ ο τρέχων πόλεμος μεταξύ των δύο κρατών ξέσπασε τον Φεβρουάριο του 2022 με την εισβολή της Ρωσίας. Επιπρόσθετα, το θεματικό περιεχόμενο του βίντεο, με τον τρόπο που παρουσιάζεται, λειτουργεί παραπλανητικά. Βάσει των παραπάνω άρθρων, στην πραγματικότητα απεικονίζεται η παρέλαση της 21ης Ιουλίου, εθνικής εορτής για το Βέλγιο, που μνημονεύει τη συνταγματική ορκωμοσία του Λεοπόλδου Α’, με την οποία έγινε ο πρώτος Βασιλιάς του ανεξάρτητου κράτους το 1831. Η παρέλαση στιγματίστηκε από τη συμμετοχή των εικονιζόμενων νεοσύλλεκτων δοκίμων, οι οποίοι, όπως διαβάζουμε, προσλήφθηκαν μέσω του πιλοτικού προγράμματος Belgian Defence Cadets, με το οποίο το Υπουργείο Άμυνας του Βελγίου ήθελε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της υποστελέχωσης στις Ένοπλες Δυνάμεις. Η εικόνα των εν λόγω δοκίμων σχολιάστηκε τότε επικριτικά από το βελγικό Τύπο:
Για το γεγονός ότι τα πράγματα πήγαν στραβά την Κυριακή (σ.σ. στην παρέλαση) δε φταίνε τόσο αυτοί οι δόκιμοι, αλλά είναι πολύ χαρακτηριστικό για την κατάσταση του στρατού μας. Από την κατάργηση της επιστράτευσης, μεταπηδήσαμε σε έναν αμιγώς επαγγελματικό στρατό, που όμως, λόγω της διαρκούς έλλειψης πόρων, διαπρέπει στον ερασιτεχνισμό.
Μάλιστα, λέγεται ότι ένας από τους δόκιμους έσπευσε να απολογηθεί, υποστηρίζοντας πως η κακή εικόνα οφείλεται στον διοικητή, ο οποίος έχασε τον ρυθμό, με αποτέλεσμα να χαθεί ο συγχρονισμός όλων.
Το Βέλγιο έχει εκφράσει ανοιχτά τη στήριξή του προς την Ουκρανία, την οποία βοηθά με την αποστολή υλικοτεχνικής, στρατιωτικής, ανθρωπιστικής και οικονομικής βοήθειας. Στις 28 Μαΐου 2024, υπεγράφη μεταξύ των κρατών διμερής συμφωνία δεκαετούς διάρκειας, η οποία προβλέπει τη διάθεση τουλάχιστον 977 εκατομμυρίων ευρώ σε στρατιωτική βοήθεια, αποστολή σύγχρονου εξοπλισμού, όπλων και τριάντα μαχητικών αεροπλάνων F-16 μέχρι το 2028. Μέχρι τη στιγμή της συγγραφής του παρόντος άρθρου, δεν υπάρχει καμία αναφορά περί εμπλοκής βελγικού τακτικού στρατού στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Πρόσφατα, τόσο ο Πρωθυπουργός του Βελγίου, Bart De Wever, όσο και ο Υπουργός Εξωτερικών, Maxime Prévot, δεν απέκλεισαν το ενδεχόμενο αποστολής ειρηνευτικής δύναμης στην Ουκρανία. Ο Πρωθυπουργός Bart De Wever, ανέφερε: “Φαίνεται λογικό το Βέλγιο να στείλει στρατεύματα στην Ουκρανία εάν η Ευρώπη αποφασίσει να το κάνει”, εξηγώντας στη συνέχεια ότι για να συμβεί αυτό, βασική προϋπόθεση είναι η ύπαρξη ειρηνευτικής συμφωνίας με επαρκείς εγγυήσεις ασφαλείας. Τέλος, το Βέλγιο δεν είναι η μοναδική χώρα που έχει εκφράσει την πρόθεση αποστολής ειρηνευτικής δύναμης επί ουκρανικού εδάφους. Τη στάση του Βελγίου συμμερίζονται κι άλλα κράτη, όπως η Αυστραλία, η Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο και η Τουρκία.
Από τα παραπάνω προκύπτει πως ο ισχυρισμός λειτουργεί παραπλανητικά. Το διαμοιραζόμενο βίντεο ουδεμία σχέση έχει με τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας – Ουκρανίας, καθώς χρονολογείται στον Ιούλιο του 2019. Όπως προέκυψε μετά από αντίστροφη αναζήτηση εικόνας, απεικονίζεται παρέλαση των βελγικών Ενόπλων Δυνάμεων για τον εορτασμό της επετείου της 21ης Ιουλίου. Μέχρι τη στιγμή της συγγραφής του άρθρου, το Βέλγιο δεν έχει στείλει τακτικό στρατό για την υπεράσπιση της Ουκρανίας, όμως δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο αποστολής ειρηνευτικής δύναμης με προϋπόθεση την ύπαρξη ειρηνευτικής συμφωνίας με επαρκείς εγγυήσεις ασφαλείας.
1) https://www.demorgen.be/nieuws/marcheren-lijkt-simpel-tot-het-moment-dat-je-het-in-groep-moet-doen-waarom-stuntelende-belgische-cadetten-de-wereld-rond-gingen~bbb985db/
2) https://www.demorgen.be/nieuws/knullig-marcherende-belgische-cadetten-gaan-viraal~becdcbae/
3) https://www.brusselstimes.com/61254/belgian-army-cadets-go-viral-for-awkward-national-day-parade-march
4) https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20190722_04521982
5) https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday
6) https://diplomatie.belgium.be/en/policy/policy-areas/highlighted/belgium-supports-ukraine
7) https://www.president.gov.ua/en/news/ukrayina-ta-belgiya-uklali-ugodu-pro-garantiyi-bezpeki-91173
8) https://www.rtl.be/actu/belgique/politique/aide-europeenne-lukraine-logique-que-la-belgique-envoie-des-troupes-sur-le/2025-03-06/article/741649
9) https://www.lalibre.be/international/europe/guerre-ukraine-russie/2025/03/05/des-militaires-belges-en-ukraine-cest-possible-mais-sous-certaines-conditions-selon-maxime-prevot-O64WVYMDXNDSFHDNX37JFIRXME/
10) https://www.aljazeera.com/news/2025/3/6/key-takeaways-from-europes-emergency-summit-on-ukraine
Ιδιαίτερη διάδοση γνώρισε πρόσφατα ο ισχυρισμός πως οι ΗΠΑ έχουν ξοδέψει 350 δισεκατομμύρια δολάρια στην Ουκρανία ενώ η Ευρώπη μόνο 100 δισεκατομμύρια, τον οποίο έχει κατά καιρούς εκφράσει και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Επιπλέον, ο Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει, αβάσιμα, πως η ευρωπαϊκή οικονομική βοήθεια δόθηκε στην Ουκρανία υπό μορφή δανείου. Ωστόσο, κάτι τέτοιο αποτελεί προϊόν φαντασίας, καθώς η χρηματοδότηση των ΗΠΑ παρουσιάζεται παραπλανητικά διογκωμένη ενώ, ταυτόχρονα, ένα μειοψηφικό μόνο μέρος των ευρωπαϊκών κονδυλίων έχει δανειστεί στην Ουκρανία, με ευνοϊκούς όρους.
Παραδείγματα αναρτήσεων του ψευδούς αφηγήματος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Θεματικό πλαίσιο
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει την εσφαλμένη τοποθέτηση πως οι ΗΠΑ έχουν στείλει βοήθεια αξίας 350 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς την Ουκρανία σε πληθώρα εμφανίσεών του. Για παράδειγμα, ανάρτηση στον προσωπικό λογαριασμό του Τραμπ στο Truth Social, από τις 19 Φεβρουαρίου 2025, αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα εξής:
«Σκεφτείτε το, ένας μετρίως επιτυχημένος κωμικός, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, έπεισε τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής να ξοδέψουν 350 δισεκατομμύρια δολάρια, για να μπουν σε έναν Πόλεμο που δεν μπορεί να κερδηθεί, που δεν έπρεπε ποτέ να ξεκινήσει, αλλά έναν Πόλεμο που ο ίδιος, χωρίς τις ΗΠΑ και τον «TRUMP», δεν θα μπορέσει ποτέ να διευθετήσει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ξοδέψει 200 δισεκατομμύρια δολάρια περισσότερα από την Ευρώπη, και τα χρήματα της Ευρώπης είναι εγγυημένα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα πάρουν τίποτα πίσω».
Περαιτέρω, ο ισχυρισμός εντοπίστηκε σε ομιλία (αρχειοθετημένη εδώ) του Τραμπ κατά την διάρκεια του φετινού Conservative Political Action Conference (CPAC). Συγκεκριμένα, ακούμε πως «η Ευρώπη έδωσε 100 δισεκατομμύρια δολάρια», και μάλιστα υπό μορφή δανείου, ενώ «οι ΗΠΑ έδωσαν 350 δισεκατομμύρια».
Τέλος, η πιο πρόσφατη αναφορά στο παραπλανητικό αφήγημα έλαβε χώρα όταν ο Ντόναλντ Τραμπ απευθύνθηκε στην Κοινή Σύνοδο του Κογκρέσου (αρχειοθετημένο εδώ) στις 4 Μαρτίου 2025. Παρακάτω απομονώσαμε το επίμαχο απόσπασμα.
Τα μέχρι τώρα διαθέσιμα δεδομένα, από μια σειρά οργανισμών, πιστοποιούν πως το ποσό που δηλώνει ο Τραμπ πως δόθηκε από τις ΗΠΑ στην Ουκρανία είναι παραπλανητικά διογκωμένο. Ταυτόχρονα, η τοποθέτησή του πως η βοήθεια της ΕΕ δόθηκε με μορφή δανείων είναι επίσης σε μεγάλο βαθμό λανθασμένη.
Σε αρχικό επίπεδο, προσπαθήσαμε να εξακριβώσουμε τα ποσά που δαπάνησαν έως σήμερα Ευρώπη και ΗΠΑ σε βοήθεια προς την Ουκρανία. Ειδικότερα, ανατρέξαμε στον ιστότοπο Ukraine Oversight, μια κυβερνητική ιστοσελίδα των ΗΠΑ, που συλλέγει δεδομένα τις δαπάνες των ΗΠΑ στην Ουκρανία. Σύμφωνα με τον παραπάνω ιστότοπο, το αμερικανικό κράτος έχει, μέχρι στιγμής, δαπανήσει 182,2 δισεκατομμύρια δολάρια στο πλαίσιο του ρωσο-ουκρανικού πολέμου.
Περαιτέρω, αναζητήσαμε περισσότερα δεδομένα σχετικά με το ύψος των χρηματοδοτήσεων που έχει λάβει η Ουκρανία. Σύμφωνα με τον μετρητή υποστήριξης του Kiel Institute, ενός γερμανικού ινστιτούτου μελέτης της παγκοσμιοποίησης, έως το 2023 οι ΗΠΑ αποτελούσαν τον νούμερο ένα αρωγό της Ουκρανίας.
Ωστόσο, εάν αντιληφθούμε το ύψος της οικονομικής βοήθειας για κάθε κράτος ως ποσοστό του ΑΕΠ, η εικόνα είναι εμφανώς διαφορετική. Συγκεκριμένα, η παρακάτω μέτρηση συμπτύσσει το ποσό χρηματοδότησης σε συνάρτηση με τους διαθέσιμους πόρους κάθε κράτους.
Σε κάθε περίπτωση, εξετάζοντας τα πιο πρόσφατα δεδομένα του ινστιτούτου είναι εμφανές πως το ποσό που του ισχυρισμού είναι παραπλανητικό.
Τέλος, ανατρέξαμε στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης για να επιβεβαιώσουμε το ακριβές ποσό της βοήθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ουκρανία. Συγκεκριμένα, στο άρθρο με τίτλο «EU Assistance to Ukraine», διαβάζουμε τα εξής:
«Since the start of the war, the EU and our Member States have made available close to
$145 billion in financial, military, humanitarian, and refugee assistance, of which 65% have been provided
as grants or in-kind support and 35% in the form of highly concessional loans».
Μετάφραση από Ellinikahoaxes
«Από την έναρξη του πολέμου, η ΕΕ και τα κράτη μέλη έχουν διαθέσει σχεδόν 145 δισεκατομμύρια δολάρια σε οικονομική, στρατιωτική, ανθρωπιστική και προσφυγική βοήθεια, εκ των οποίων το 65% έχει παρασχεθεί ως επιχορήγηση ή στήριξη σε είδος και το 35% με τη μορφή δανείων με υψηλές παραχωρήσεις».
Επομένως, από τα παραπάνω προκύπτει πως το ποσό των 350 δισεκατομμυρίων δολαρίων αποτελεί προϊόν φαντασίας. Αν και η οικονομική βοήθεια των ΗΠΑ προς την Ουκρανία είναι σαφώς σημαντική, το ποσό είναι στην πραγματικότητα αρκετά μικρότερο του ισχυρισμού, το οποίο επιβεβαιώνεται ακόμη και από μετρήσεις που προέρχονται από ομοσπονδιακές Υπηρεσίες των ΗΠΑ.
Περαιτέρω, παραπληροφόρηση αποτελεί και το παραπλανητικό αφήγημα που θέλει την οικονομική βοήθεια της ΕΕ να δίνεται σε μορφή δανείων. Ειδικότερα, όπως αναφέρει ενημερωτικό δελτίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εξετάσαμε παραπάνω, από τα περίπου 145 δισεκατομμύρια δολάρια βοήθειας, μόνο το 35 τοις εκατό (50,75 δισεκατομμύρια) έχει δοθεί στην Ουκρανία σε μορφή «ευνοϊκών» δανείων.
Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι εν προκειμένω ο όρος «ευνοϊκός» αναφέρεται στο χρονικό περιθώριο αποπληρωμής που θέτει η ΕΕ. Για παράδειγμα, σύμφωνα με έρευνα του Vienna Institute για παγκόσμιες οικονομικές επιστήμες, η χρηματοπιστωτική βοήθεια προς την Ουκρανία που φτάνει μέσω του Macro-Financial Assistance+ (MFA+) περιλαμβάνει 35 χρόνια περιθώριο αποπληρωμής, με την αποπληρωμή να μπορεί να ξεκινήσει έως και 10 χρόνια αργότερα, καθώς και επιδοτούμενο κόστος επιτοκίου.
Εν κατακλείδι, οι ισχυρισμοί του Ντόναλντ Τραμπ, σχετικά με τη σύγκριση του ύψους και των όρων της αμερικανικής και ευρωπαϊκής χρηματοδότησης προς την Ουκρανία, συνιστούν παραπληροφόρηση. Ειδικότερα, το αφήγημα περί 350 δισεκατομμυρίων βοήθειας από ΗΠΑ σε Ουκρανία καταρρίπτεται από τα δεδομένα μιας σειράς οργανισμών. Τα ανωτέρω δεδομένα περιλαμβάνουν και μετρήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης. Ταυτόχρονα, η ΕΕ ξεκαθάρισε πως μόνο ένα μέρος της χρηματοπιστωτικής βοήθειας που εστάλη στην Ουκρανία αποτελεί προϊόν δανεισμού με ευνοϊκούς όρους.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://www.factcheck.org/2025/03/trump-exaggerates-on-u-s-and-european-aid-to-ukraine-loans/
2.https://www.ukraineoversight.gov/
3.https://www.ifw-kiel.de/topics/war-against-ukraine/ukraine-support-tracker/
4.https://www.eeas.europa.eu/delegations/united-states-america/eu-assistance-ukraine-us-dollars_en?s=253
5.https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_22_6701
6.https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/03/front-loading-financial-support-to-ukraine-it-s-now-or-never-dlp-7074.pdf
7.https://edition.cnn.com/2025/02/19/politics/fact-check-trumps-lies-about-zelensky-and-ukraine/index.html
8.https://www.bbc.com/news/articles/crew8y7pwd5o
Το τελευταίο διάστημα, αναρτήσεις στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης αναπαράγουν απόσπασμα του ντοκιμαντέρ “The Great Global Warming Swindle (2007)“, (Βίντεο 1). Στο βίντεο αυτό διατυπώνονται ισχυρισμοί, οι οποίοι αμφισβητούν την επιστημονική συναίνεση περί ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Συγκεκριμένα υποστηρίζεται ότι:
Oι ισχυρισμοί αυτοί δεν ευσταθούν επιστημονικά και αντικρούονται από δεκαετίες κλιματολογικών ερευνών και παρατηρήσεων. Στο παρόν άρθρο, θα εξετάσουμε τους παραπάνω ισχυρισμούς και θα παρουσιάσουμε τι πραγματικά ισχύει.
Παραδείγματα αναρτήσεων στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης:
Ισχυρισμός 1: Η αύξηση της θερμοκρασίας προηγείται της αύξησης του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), συνεπώς το CO₂ δε μπορεί να αποτελεί την αιτία ανόδου της θερμοκρασίας. Αντίθετα, το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) θεωρείται προϊόν της θέρμανσης και όχι ο παράγοντας πρόκλησης της.
Ξεκινάμε από τον πρώτο ισχυρισμό, ότι η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) είναι απλώς αποτέλεσμα της ανόδου της θερμοκρασίας και όχι η αιτία αυτής, ο οποίος βασίζεται σε μια επιφανειακή ερμηνεία των παλαιοκλιματικών δεδομένων. Πράγματι, οι παγετωδείς πυρήνες αποδεικνύουν ότι κατά τις εξόδους από παγετώδεις περιόδους, η θερμοκρασία αυξανόταν λίγο πριν το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), (Σχήμα 1). Το γεγονός αυτό δεν αναιρεί τη θερμαντική δράση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), ωστόσο καταδεικνύει τη διαδικασία θετικής ανατροφοδότησης, μέσω της οποίας το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) επιταχύνει και ενισχύει τη θέρμανση.
Σήμερα, οι συνθήκες είναι διαφορετικές. Η αύξηση των συγκεντρώσεων διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) είναι ανθρωπογενής και προηγείται της θερμοκρασιακής ανόδου, οδηγώντας την υπερθέρμανση του πλανήτη. Δορυφορικά δεδομένα, ατμοσφαιρικές μετρήσεις και κλιματικά μοντέλα επιβεβαιώνουν ότι το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) είναι ο κύριος παράγοντας πρόκλησης της σύγχρονης κλιματικής αλλαγής. Η ακόλουθη ανάλυση, βασισμένη σε επιστημονικές μελέτες από τη NASA, τη NOAA και την IPCC, αποδεικνύει το ρόλο του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) ως ρυθμιστή του κλίματος και διαψεύδει την εσφαλμένη αντίληψη ότι αποτελεί παθητικό παράγοντα στη θερμοκρασιακή μεταβολή.
1. Παλαιοκλιματικά δεδομένα: Στενή συσχέτιση θερμοκρασίας – διοξειδίου του άνθρακα (CO₂)
Τα παλαιοκλιματικά δεδομένα από παγετώδεις πυρήνες, όπως αυτά από πυρήνες πάγου της Ανταρκτικής και της Γροιλανδίας, αποτελούν πολύτιμες πηγές πληροφοριών για το κλίμα του παρελθόντος. Με τη βοήθεια των στοιχείων αυτών, οι επιστήμονες ανασυνθέτουν, για διάστημα εκατοντάδων χιλιάδων ετών:
Ακόμη, σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (ΝΟΑΑ), μέσα από τα δεδομένα αυτά αποκαλύπτεται μια σαφής και σταθερή σχέση:
Το μοτίβο αυτό παρατηρείται επαναλαμβανόμενα και στους μεγάλους κύκλους παγετώδων και μεσοπαγετώδων περιόδων:
Επιπλέον, η στενή αυτή συσχέτιση επαληθεύει τον κρίσιμο ρόλο του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) ως αερίου του θερμοκηπίου:
Όπως χαρακτηριστικά συνοψίζει η NOAA, (ncei.noaa.gov):
Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά του παλαιοκλιματικού αρχείου είναι η ισχυρή αντιστοιχία μεταξύ θερμοκρασίας και συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) σε όλες τις κλίμακες χρόνου.
Με άλλα λόγια, οι παλαιοκλιματικές μεταβολές δεν είναι δυνατό να ερμηνευτούν χωρίς τη θεμελιώδη επίδραση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), το οποίο αποτελεί κεντρικό ρυθμιστή της παγκόσμιας θερμοκρασίας.
2. Η χρονική υστέρηση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) & η ερμηνεία αυτής
Αν και τα παλαιοκλιματικά δεδομένα καταδεικνύουν τη στενή σχέση θερμοκρασίας – διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), στις λεπτομέρειες των παγετωδών αρχείων διακρίνεται ότι κατά την έξοδο από εποχές παγετού (deglaciation), η τοπική θερμοκρασία στην Ανταρκτική άρχιζει να ανεβαίνει πριν την αύξηση της συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα. Πιο συγκεκριμένα:
Η συγκεκριμένη χρονική καθυστέρηση, το “lag” των μερικών εκατονταετιών, είναι υπαρκτό φαινόμενο, όμως αφορά μόνο το αρχικό στάδιο της μετάβασης από παγετώδη σε θερμή περίοδο και δεν υποβαθμίζει τη σημασία του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) ως ρυθμιστή του κλίματος. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν οι επιστήμονες, (realclimate.org):
Η καθυστέρηση είναι μόνο 800 χρόνια. Το μόνο που δείχνει η υστέρηση αυτή είναι ότι το CO₂ δεν προκάλεσε τα πρώτα 800 χρόνια θέρμανσης, από τη συνολική τάση των 5.000 ετών.
Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι μετά από το μικρό αυτό χρονικό διάστημα, το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) ακολουθεί την άνοδο της θερμοκρασίας και στη συνέχεια συμβάλλει ενεργά στην περαιτέρω θέρμανση.
2a. Γιατί το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) καθυστέρησε να αυξηθεί;
Η ερμηνεία της χρονικής καθυστέρησης του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) βασίζεται σε πλήρως κατανοητές επιστημονικές διεργασίες. Οι μεγάλες παγετώδεις – μεσοπαγετώδεις περίοδοι ξεκινούν από φυσικές αστρονομικές μεταβολές, γνωστές ως κύκλοι Milankovitch, οι οποίες αλλάζουν ελαφρώς την κατανομή της ηλιακής ακτινοβολίας στη Γη. Κατά την έξοδο από μια παγετώδη περίοδο, οι τροχιακές μεταβολές προκάλεσαν πρώτα μια αρχική θέρμανση, ιδιαίτερα στο βόρειο ημισφαίριο, η οποία οδήγησε σε λιώσιμο πάγων (carbonbrief.org, “Lags and leads”).
Η αρχική αυτή θέρμανση πυροδότησε δύο βασικούς μηχανισμούς:
2a1. Ωκεανοί: Οι ωκεανοί θερμάνθηκαν ελαφρώς και, καθώς το ζεστότερο ωκεάνιο νερό δεν είναι σε θέση να συγκρατήσει τόσο διαλυμένο διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) όσο το ψυχρό νερό, με την άνοδο της θερμοκρασίας οι ωκεανοί άρχισαν να απελευθερώνουν διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα, (gml.noaa.govsvs.gsfc.nasa.gov). Επίσης, το λιώσιμο των πάγων στο βόρειο ημισφαίριο διατάραξε την ωκεάνια κυκλοφορία και μετατόπισε θερμότητα προς το νότιο ημισφαίριο, προκαλώντας πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), (carbonbrief.org).
2a2. Βιόσφαιρα και εδάφη: Η αρχική θέρμανση ενεργοποίησε τη βιόσφαιρα. Τα θερμότερα κλίματα ευνόησαν την αποσύνθεση οργανικής ύλης στα εδάφη και στο μόνιμο πάγο (permafrost), απελευθερώνοντας πρόσθετο διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα, (ncei.noaa.gov). Παράλληλα, οι θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες σε κάποιες περιοχές μείωσαν την ανάπτυξη φυτοπλαγκτού στους ωκεανούς, περιορίζοντας την απορρόφηση άνθρακα από τη θαλάσσια βιολογία, (ncei.noaa.gov, “Temperature and Carbon Dioxide Change”).
2b. Η αρχική άνοδος της θερμοκρασίας
Η αρχική άνοδος της θερμοκρασίας ενεργοποίησε ένα βιογεωχημικό μηχανισμό, ο οποίος πρόσθεσε διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα ως απάντηση στη θέρμανση, (svs.gsfc.nasa.gov). Ο διευθυντής του Earth Science Division της NASA, Peter Hildebrand, περιγράφει τη διαδικασία αυτή, (svs.gsfc.nasa.gov) :
Στην προβιομηχανική εποχή, η απόκριση του CO₂ στη θερμοκρασία ήταν ότι η θερμοκρασία θα ανέβαινε και το CO₂ θα αυξανόταν. Ή αν έπεφτε η θερμοκρασία, το CO₂ θα μειωνόταν. Και ο λόγος για αυτό είναι όταν η θερμοκρασία ανέβαινε, ολόκληρη η βιόσφαιρα ανέβαζε στροφές και εξέπεμπε CO₂ και έτσι είχαμε περισσότερο CO₂ στην ατμόσφαιρα.
Η διαδικασία αυτή προκάλεσε τη μικρή αυτή υστέρηση, καθώς η φύση χρειαζόταν λίγους αιώνες για να απελευθερώσει επαρκείς ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα (CO₂). Μόλις το CO₂ άρχισε να αυξάνεται, το φαινόμενο του θερμοκηπίου ενισχύθηκε, επιταχύνοντας τη συνολική κλιματική αλλαγή. Συνεπώς, το ότι η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) ακολούθησε την αρχική άνοδο της θερμοκρασίας δε σημαίνει ότι το CO₂ δεν επιφέρει θέρμανση. Αντίθετα, τα δεδομένα δείχνουν ότι το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση και διατήρηση της θέρμανσης, ολοκληρώνοντας την έξοδο από τις παγετώδεις περιόδους και σταθεροποιώντας το θερμότερο κλίμα.
3. Το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) ως ενισχυτής θέρμανσης & η θετική ανατροφοδότηση
Το κρίσιμο σημείο στη σχέση θερμοκρασίας – διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) είναι ότι μόλις το CO₂ αρχίσει να αυξάνεται, λόγω των παραπάνω διαδικασιών, ενισχύεται περαιτέρω η θέρμανση μέσω του φαινομένου του θερμοκηπίου, δημιουργώντας έτσι ένα μηχανισμό θετικής ανατροφοδότησης:
Ταυτόχρονα, οι επιστημονικές αναλύσεις επιβεβαιώνουν ότι οι μεταβολές στους ηλιακούς κύκλους από μόνες τους ήταν πολύ αδύναμες για να προκαλέσουν τόσο έντονες κλιματικές αλλαγές. Χρειαζόταν η ενίσχυση από το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) και άλλα ανάλογα ανατροφοδοτικά φαινόμενα, ώστε να οδηγήσουν στη σημαντική άνοδο της θερμοκρασίας, η οποία παρατηρήθηκε στις μεταβάσεις από παγετώδεις σε θερμές περιόδους, (gml.noaa.gov, Σελίδα 2).
Πράγματι, οι υπολογισμοί των κλιματολόγων δείχνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης της θερμοκρασίας κατά το τέλος των παγετώνων συνέβη αφότου αυξήθηκε το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂). Σύμφωνα με τη NOAA, (gml.noaa.gov, Σελίδα 2):
Πάνω από 90% της συνολικής θέρμανσης μεταξύ παγετώδους και μεσοπαγετώδους περιόδου έλαβε χώρα μετά την άνοδο του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂).
Με άλλα λόγια, αν και οι τροχιακές μεταβολές της Γης εκκίνησαν τη διαδικασία, το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) (μαζί με άλλους παράγοντες όπως η μείωση των πάγων που αύξησε την απορρόφηση ηλιακής ακτινοβολίας και η άνοδος του μεθανίου) ήταν αυτό που οδήγησε στην πλήρη κλιματική αλλαγή που ακολούθησε, (ipcc.ch, gml.noaa.gov).
Επομένως, το γεγονός ότι στις παλαιοκλιματικές αυτές μεταβάσεις το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) είχε μια μικρή χρονική υστέρηση δε σημαίνει ότι δεν είχε θερμαντική επίδραση. Αντιθέτως, αποτέλεσε τον κύριο λόγο που η αρχική μικρή θέρμανση εξελίχθηκε σε πλήρη έξοδο από την εποχή των παγετώνων. Η IPCC συμπεραίνει οτι, (ipcc.ch, Σελίσα 3):
Είναι πολύ πιθανό οι μεταβολές του CO₂ να ενίσχυσαν ισχυρά τις κλιματικές μεταβολές μεταξύ παγετώνων και μεσοπαγετωδών, ενώ είναι απίθανο το CO₂ να ήταν η αρχική σκανδάλη που τερμάτισε τους παγετώνες.
Συνεπώς, το CO₂ δεν ήταν απλώς ένα επακόλουθο της θέρμανσης, αλλά έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση και διατήρησή της, καθιστώντας το βασικό ρυθμιστή του κλίματος κατά το παρελθόν και το παρόν.
4. Σύγχρονες παρατηρήσεις: Σήμερα το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) “προηγείται” της θέρμανσης
Στη σύγχρονη εποχή, η κατάσταση είναι διαφορετική από τους φυσικούς κύκλους του παρελθόντος. Από τη Βιομηχανική Επανάσταση και έπειτα, ο άνθρωπος έχει προσθέσει τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα, καίγοντας ορυκτά καύσιμα και αποψιλώνοντας δάση. Ως απότοκο των δραστηριοτήτων αυτών, τα επίπεδα CO₂ έχουν εκτοξευθεί από περίπου 280 ppm (προβιομηχανικό επίπεδο) σε πάνω από 420 ppm σήμερα – μια συγκέντρωση την οποία η Γη είχε εκατομμύρια χρόνια να “βιώσει”, (science.nasa.gov). Μάλιστα, η NOAA σημειώνει ότι τα τελευταία σχεδόν 60 χρόνια το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) αυξάνεται εκατό φορές ταχύτερα από ό,τι κατά την έξοδο από την τελευταία παγετώδη περίοδο, (climate.gov).
Στο τρέχον πλαίσιο, το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) είναι ο “πρωταγωνιστής”, πρώτα αυξάνει αυτό και στη συνέχεια ανεβαίνει η θερμοκρασία. Δεν περιμένουμε πλέον η θερμοκρασία να οδηγήσει το CO₂ (όπως συνέβη φυσικά στο παρελθόν), διότι τώρα το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) εκτοξεύεται ανεξάρτητα από φυσικές θερμικές διεργασίες – λόγω ανθρωπογενών εκπομπών. Οι σύγχρονες κλιματολογικές μετρήσεις το επιβεβαιώνουν, η διαρκής “αλματώδης” άνοδος του CO₂ στην ατμόσφαιρα οδηγεί στο ενεργειακό ανισοζύγιο, το οποίο προκαλεί την παρατηρούμενη άνοδο της θερμοκρασίας. Όπως προανφέρθηκε, ο διευθυντής του Earth Science Division της NASA, Peter Hildebrand, αναφέρει, (svs.gsfc.nasa.gov):
Στη μεταβιομηχανική εποχή, συμβαίνει το αντίθετο. Η αύξηση του CO₂ στην ατμόσφαιρα οδηγεί σε αύξηση της θερμοκρασίας. Έτσι συνέβησαν δύο διαφορετικά πράγματα, ένα προβιομηχανικό, όπου η θερμοκρασία οδηγούσε το CO₂, και το μεταβιομηχανικό, όπου το CO₂ οδηγεί τη θερμοκρασία.
Την ίδια στιγμή, κλιματικά μοντέλα και αναλύσεις αδυνατούν να ερμηνεύσουν την απότομη θέρμανση του τελευταίου αιώνα μέσω φυσικών παραγόντων (ηλιακή ακτινοβολία, ηφαίστεια κλπ.), παρά μόνο όταν συμπεριλάβουν την ανθρωπογενή αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), (ncei.noaa.gov, “Climate Model Simulations of the Last 1,000 Years”).
Συνοψίζοντας, σήμερα βλέπουμε το αντίστροφο “lag“, με το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) να αυξάνεται πρώτο (λόγω των ανθρωπογενών εκπομπών) και τη θερμοκρασία να ακολουθεί την ανοδική τάση που υπαγορεύει το αυξημένο CO₂.
5. Οι κυριότεροι παράγοντες πρόκλησης της υπερθέρμανσης του πλανήτη: Τα θερμοκηπιακά αέρια με “πρωταγωνιστή” το διοξείδιο του άνθρακα (CO2).
Τέλος, η σχέση που συνδέει το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) με την υπερθέρμανση του πλανήτη είναι γνωστή στον επιστημονικό κόσμο ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα. Η παρουσία του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα αποτρέπει τη διαφυγή θερμότητας, με άμεση συνέπεια τη θέρμανση της επιφάνειας της Γης – μια διαδικασία που είναι ευρέως γνωστή ως φαινόμενο του θερμοκηπίου. Αποδίδεται στα χαρακτηριστικά του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), που επιτρέπει στο ηλιακό φως να περάσει στην επιφάνεια της Γης αλλά το ίδιο απορροφά και επανεκπέμπει την ενέργεια που ανακλάται από τον πλανήτη. Μέρος της ενέργειας που εκπέμπεται εκ νέου από το CO₂ πηγαίνει στο διάστημα αλλά ένα σημαντικό ποσοστό της κατευθύνεται ξανά πίσω στον πλανήτη μας, αυξάνοντας τις παγκόσμιες θερμοκρασίες. Από το 1990 έως το 2022, μόνο το CO₂ προκάλεσε περίπου το 78% της αύξησης της θερμοκρασίας της Γης που οφείλεται σε θερμοκηπιακά αέρια: τα αέρια που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου επιδεινώνουν συνολικά την κλιματική αλλαγή, όμως το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) είναι αυτό που προκαλεί τη μεγαλύτερη υπερθέρμανση του πλανήτη, (Σχήμα 5). Επομένως, υπάρχει μια σαφής, φυσική ερμηνεία της σύνδεσης του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) με την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας, η οποία επιτρέπει την ποσοτικοποίηση της θέρμανσης που οφείλεται στο ανθρωπογενές ατμοσφαιρικό CO₂, (Σχήμα 6).
Συνολικά, η παρερμηνεία των παλαιοκλιματικών δεδομένων έχει οδηγήσει στον ισχυρισμό ότι το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) είναι απλώς προϊόν της θέρμανσης και όχι η αιτία της. Αν και κατά τις εξόδους από παγετώδεις περιόδους η θερμοκρασία προηγήθηκε της αύξησης του CO₂, αυτό ερμηνεύεται μέσα από φυσικές διεργασίες, οι οποίες απαιτούσαν χρόνο ώστε να απελευθερώσουν το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) από τους ωκεανούς και τη βιόσφαιρα. Το CO₂, μόλις αυξανόταν, λειτουργούσε ως ενισχυτής της θέρμανσης, παγιδεύοντας περισσότερη θερμότητα και συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαμόρφωση του κλίματος. Στη σύγχρονη εποχή, οι ανθρωπογενείς εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) προηγούνται της ανόδου της θερμοκρασίας και αποτελούν τον κύριο μοχλό της κλιματικής αλλαγής, όπως επιβεβαιώνεται από ατμοσφαιρικές μετρήσεις και κλιματικά μοντέλα.
Ισχυρισμός 2: Η «θεμελιώδης υπόθεση» περί ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής είναι λανθασμένη.
Προχωρώντας στο δεύτερο ισχυρισμό, εξετάζουμε τα επιστημονικά δεδομένα, τα οποία επιβεβαιώνουν ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή είναι πραγματικότητα και ότι η παρατηρούμενη υπερθέρμανση δε μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε φυσικές διεργασίες. Η συντριπτική πλειονότητα των επιστημονικών οργανισμών, συμπεριλαμβανομένης της NASA, της NOAA και της IPCC, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η κύρια αιτία της σύγχρονης υπερθέρμανσης του πλανήτη είναι οι ανθρώπινες δραστηριότητες. Πιο συγκεκριμένα:
Είναι αδιαμφισβήτητο ότι η ανθρώπινη επιρροή έχει θερμάνει την ατμόσφαιρα, τον ωκεανό και την ξηρά.
Με βάση τεκμηριωμένα στοιχεία, περίπου το 97% των επιστημόνων του κλίματος έχουν συμπεράνει ότι η κλιματική αλλαγή που παρατηρείται οφείλεται στις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Με βάση τα επιστημονικά δεδομένα, η ανάλυση που ακολουθεί αποδεικνύει ότι:
1. Φυσικοί παράγοντες έναντι παρατηρούμενης υπερθέρμανσης
1a. Ηλιακή ακτινοβολία: Σαφώς και ο Ήλιος επηρεάζει το κλίμα, ωστόσο μετρήσεις δεκαετιών αποδεικνύουν ότι η ηλιακή ακτινοβολία δεν έχει παρουσιάσει ανοδική τάση τις τελευταίες περίπου 7 δεκαετίες. Δορυφόροι καταγράφουν την ηλιακή ακτινοβολία, διαπιστώνοντας μια μόνο περιοδική 11ετή ταλάντωση, χωρίς καθαρή αύξηση από τα μέσα του 20ού αιώνα, (science.nasa.gov, “Are We Headed for a ‘Grand Minimum’? (And Will It Slow Down Global Warming?)”).
Σύμφωνα με τη NASA, (science.nasa.gov, “Are We Headed for a ‘Grand Minimum’? (And Will It Slow Down Global Warming?)”):
Την ίδια περίοδο, η παγκόσμια θερμοκρασία αυξήθηκε σημαντικά. Επομένως, είναι εξαιρετικά απίθανο ο Ήλιος να έχει προκαλέσει την παρατηρούμενη τάση αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη κατά τον τελευταίο μισό αιώνα.
Στην πραγματικότητα, η πρόσθετη θέρμανση από την αυξομείωση της ηλιακής ακτινοβολίας από το 1750 έως σήμερα είναι αμελητέα συγκριτικά με τη θέρμανση από τα αέρια του θερμοκηπίου. Κατά τη NASA, (science.nasa.gov, “What Effect Do Solar Cycles Have on Earth’s Climate?”):
Για περισσότερα από 40 χρόνια, οι δορυφόροι παρατηρούν την παραγωγή ενέργειας του Ήλιου, η οποία έχει αυξηθεί ή μειωθεί κατά λιγότερο από 0,1 τοις εκατό κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής. Από το 1750, η θέρμανση που προκαλείται από τα αέρια του θερμοκηπίου που προέρχονται από την ανθρώπινη καύση ορυκτών καυσίμων είναι πάνω από 270 φορές μεγαλύτερη από την ελαφρά επιπλέον θέρμανση που προέρχεται από τον ίδιο τον Ήλιο στο ίδιο χρονικό διάστημα.
Επιπλέον, οι κλιματικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών είναι ταχύτερες και εντονότερες από ό,τι θα δικαιολογούσαν οι γνωστοί φυσικοί κύκλοι της Γης (π.χ. μικρές μεταβολές τροχιάς ή ηλιακού κύκλου), (science.nasa.gov). Συνεπώς, η σύγχρονη υπερθέρμανση δεν είναι δυνατό να αποδοθεί στον Ήλιο και τους αστρονομικούς κύκλους.
1b. Ηφαιστειακές εκρήξεις: Τα μεγάλα ηφαίστεια επηρεάζουν το κλίμα βραχυπρόθεσμα, κυρίως ψύχοντάς το προσωρινά. Όταν εκρήγνυνται, εκτοξεύουν αερολύματα και σωματίδια στην ανώτερη ατμόσφαιρα, τα οποία αντανακλούν το ηλιακό φως, “δροσίζοντας” τον πλανήτη για 1 με 2 χρόνια (όπως συνέβη με το Pinatubo (1991) και στο El Chichón), (science.nasa.gov). Οι επιδράσεις αυτές είναι βραχύβιες και δεν οδηγούν σε μακροπρόθεσμη θέρμανση. Όσον αφορά το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), οι ηφαιστειακές εκρήξεις εκπέμπουν πολύ λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα σε σύγκριση με τις ανθρώπινες δραστηριότητες, χαρακτηριστικά αναφέρεται από τη NASA ότι, (science.nasa.gov):
Οι ηφαιστειακές εκρήξεις συζητούνται συχνά στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής επειδή απελευθερώνουν CO₂ και άλλα αέρια στην ατμόσφαιρά μας. Ωστόσο, ο αντίκτυπος των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στον κύκλο του άνθρακα υπερβαίνει κατά πολύ τον αντίκτυπο όλων των ηφαιστείων του κόσμου μαζί, περισσότερο από 100 φορές. Ενώ οι ηφαιστειακές εκρήξεις συμβάλλουν στην αύξηση του ατμοσφαιρικού CO₂, οι ανθρώπινες δραστηριότητες απελευθερώνουν ποσότητα CO₂ ισοδύναμη με αυτή που παράγει μια έκρηξη μεγέθους της Mount St. Helens κάθε 2,5 ώρες και μια έκρηξη μεγέθους Pinatubo δύο φορές την ημέρα.
Επομένως, τα ηφαίστεια δεν οδηγούν σε καμία περίπτωση σε μια σταθερή, μακρόχρονη θέρμανση συγκρίσιμη με αυτή που παρατηρείται τα τελευταία περίπου 100 χρόνια. Αντίθετα, τείνουν να προκαλούν παροδικές ψυχρές περιόδους.
1c. Φυσική κλιματική μεταβλητότητα: Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι η υπερθέρμανση ενδέχεται να οφείλεται σε εσωτερικούς φυσικούς κλιματικούς κύκλους (όπως φαινόμενα τύπου El Niño/La Niña ή πολυδεκαετείς ταλαντώσεις των ωκεανών). Ωστόσο, τέτοιου είδους διακυμάνσεις δε μπορούν να ερμηνεύσουν μια σταθερή άνοδο θερμοκρασίας για δεκαετίες σε παγκόσμια κλίμακα. Ενδεικτικά, σύμφωνα με το Εθνικό Πλαίσιο Αξιολόγησης του Κλίματος των ΗΠΑ (NCA), (repository.library.noaa.gov, Σελίδα 5):
Δεν υπάρχει καμία γνωστή πηγή φυσικής μεταβλητότητας που να μπορεί να αναπαράγει τη παρατηρούμενη παγκόσμια υπερθέρμανση του τελευταίου αιώνα, χωρίς την παρουσία ισχυρής θετικής επίδρασης από τις ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Συνοψίζοντας, οι ειδικοί δεν έχουν βρει κανένα πειστικό στοιχείο, ώστε οι φυσικές διακυμάνσεις να ευθύνονται αποκλειστικά για το ρυθμό και το μέγεθος της θέρμανσης που έχει συμβεί κατά τη βιομηχανική εποχή, (repository.library.noaa.gov, Σελίδα 5).
Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ένα “αποτύπωμα” της ανθρωπογενούς θέρμανσης:
Χαρακτηριστικά, (newsroom.ucla.edu).:
Από το 1986 έως το 2022, τα αέρια του θερμοκηπίου που παράγονται από τον άνθρωπο, τα οποία προκάλεσαν τη θέρμανση της επιφάνειας της Γης και της τροπόσφαιρας, οδήγησαν επίσης σε μέση ψύξη περίπου 1,8 έως 2,2 βαθμών Κελσίου στη μέση και την ανώτερη στρατόσφαιρα παγκοσμίως. Αντίθετα, οι μέσες παγκόσμιες μεταβολές της στρατοσφαιρικής θερμοκρασίας που προκαλούνται από φυσικές διακυμάνσεις δεν ήταν μεγαλύτερες από περίπου 0,15 βαθμούς Κελσίου κατά την ίδια περίοδο.
Με τους ερευνητές να προβάλουν τη διαφορά αυτή ως απόδειξη για το ότι η θέρμανση της επιφάνειας της Γης και της χαμηλότερης ατμόσφαιρας δεν είναι φυσικό φαινόμενο, (newsroom.ucla.edu).
2. Κλιματικά μοντέλα: Απόδειξη του ανθρωπογενούς παράγοντα
Τα σύγχρονα κλιματικά μοντέλα επιτρέπουν στους επιστήμονες να εξετάσουν ξεχωριστά την επίδραση των διαφόρων παραγόντων στο κλίμα. Πλέον είμαστε σε θέση να “τρέξουμε” προσομοιώσεις του κλίματος, συμπεριλαμβάνοντας αποκλειστικά φυσικά αίτια είτε συνδυασμό φυσικών και ανθρωπογενών αιτίων, καθώς και να συγκρίνουμε τα αποτελέσματα με τις πραγματικές παρατηρήσεις του 20ού αιώνα. Το αποτέλεσμα των πειραμάτων αυτών είναι ξεκάθαρο:
Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι:
Αποτελούν ισχυρή απόδειξη υπέρ της ανθρωπογενούς θέρμανσης. Όπως συνοψίζει το Εθνικό Πλαίσιο Αξιολόγησης του Κλίματος των ΗΠΑ (NCA), (nca2018.globalchange.gov, “Figure 2.1”):
Η μακροπρόθεσμη τάση υπερθέρμανσης του πλανήτη, η οποία παρατηρήθηκε τον περασμένο αιώνα, μπορεί να εξηγηθεί μόνο από την επίδραση που είχαν οι ανθρώπινες δραστηριότητες στο κλίμα.
Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει εναλλακτική φυσική εξήγηση, η οποία να αναπαράγει τα αποτελέσματα αυτά.
Εν ολίγοις, η επιστημονική έρευνα αποδεικνύει πέρα από κάθε αμφιβολία ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή είναι πραγματικότητα. Οι φυσικοί παράγοντες, όπως η ηλιακή δραστηριότητα και οι ηφαιστειακές εκρήξεις, δεν αρκούν ώστε να ερμηνευτεί η παρατηρούμενη αύξηση της θερμοκρασίας. Η ανάλυση δεδομένων σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα κλιματικών μοντέλων, επιβεβαιώνουν ότι η σημερινή κλιματική αλλαγή δεν είναι φυσικό φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα ανθρώπινης παρέμβασης στο κλιματικό σύστημα. Συνεπώς, η άποψη ότι η «θεμελιώδης υπόθεση» περί ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής είναι λανθασμένη αντιβαίνει στην επιστημονική συναίνεση.
Ισχυρισμός 3: Το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) είναι ένα φυσικό αέριο, το οποίο παράγεται κυρίως από φυσικές πηγές, με τις ανθρωπογενείς εκπομπές του να είναι «μονοψήφιες» και αμελητέες.
Μεταβαίνοντας στον τρίτο ισχυρισμό, εξετάζουμε αν οι ανθρωπογενείς εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) είναι αμελητέες, καθώς το CO₂ προέρχεται κατά κύριο λόγο από φυσικές πηγές. Ο ισχυρισμός αυτός βασίζεται σε ελλιπή κατανόηση του κύκλου του άνθρακα. Πράγματι, φυσικές διεργασίες, όπως η ανταλλαγή διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) μεταξύ ωκεανών, βλάστησης και ατμόσφαιρας, εμπλέκουν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) από τις ανθρωπογενείς εκπομπές. Ωστόσο, οι φυσικές αυτές ροές βρίσκονταν σε δυναμική ισορροπία εδώ και χιλιάδες χρόνια. Αντιθέτως, οι ανθρώπινες δραστηριότητες, μέσω της καύσης ορυκτών καυσίμων και της αποψίλωσης δασών, έχουν διαταράξει την παραπάνω ισορροπία, προσθέτοντας πλεονάζον διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), το οποίο δε μπορεί να απορροφηθεί πλήρως από τα οικοσυστήματα. Η συνεχής αυτή συσσώρευση ανθρωπογενούς διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) αποτελεί την κύρια αιτία της παρατηρούμενης αύξησης των επιπέδων CO₂ στην ατμόσφαιρα, η οποία με τη σειρά της οδηγεί στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Παρακάτω αναλύουμε γιατί οι ανθρωπογενείς εκπομπές δεν είναι αμελητέες, αλλά αποτελούν καθοριστικό παράγοντα στη σύγχρονη κλιματική μεταβολή.
1. Σύγκριση φυσικών & ανθρωπογενών πηγών διοξειδίου του άνθρακα (CO₂)
Κάθε χρόνο, στη διάρκεια φυσικών διεργασιών, ανταλλάσσονται με την ατμόσφαιρα τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), τάξης εκατοντάδων δισεκατομμυρίων τόνων. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την IPCC, (archive.ipcc.ch, Figure 7.3):
Ακόμη, κατά το Climate Portal του MIT, (climate.mit.edu):
Σημαντικό κρίνεται, επίσης, ότι οι φυσικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) ισοφαρίζονται από τις φυσικές απορροφήσεις, ενώ οι ανθρωπογενείς προστίθενται επιπλέον, (che-project.eu). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελόυν οι ηφαιστειακές εκρήξεις, οι οποίες είναι φυσική πηγή διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) και συμβάλλουν λιγότερο από 1% συγκριτικά με τις ετήσιες ανθρωπογενείς εκπομπές CO₂, (usgs.gov, “Do the Earth’s volcanoes emit more CO2 than human activities? No.”).
Συνοψίζοντας, το φυσικό ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) πριν τη βιομηχανική εποχή ήταν σχεδόν ουδέτερο, ενώ οι ανθρωπογενείς εκπομπές αποτελούν μια επιπλέον, μη αμελητέα εισροή στο σύστημα.
2. Διατάραξη του φυσικού κύκλου του άνθρακα
Σύμφωνα με την IPCC, (archive.ipcc.ch):
Συνεπώς, οι πρόσθετες ανθρωπογενείς εισροές διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) (οι οποίες δεν υπήρχαν στο παρελθόν) ανατρέπουν την ισορροπία εισροών – εκροών του κύκλου του άνθρακα, καθώς το φυσικό σύστημα δεν είναι σε θέση να αντισταθμίσει πλήρως τις νέες εισροές, με απότοκο τη συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα. Με άλλα λόγια, ο πλανήτης λειτουργούσε με έναν “ισοσκελισμένο λογαριασμό” άνθρακα, ενώ πλέον οι ανθρωπογενείς εκπομπές αποτελούν επιπλέον ποσό, το οποίο διαρκώς επιφέρει αυξανόμενο “υπόλοιπο” διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα.
3. Ο ρόλος των φυσικών απορροφητών διοξειδίου του άνθρακα (CO₂)
Οι φυσικές καταβόθρες άνθρακα (κυρίως η βλάστηση και οι ωκεανοί) πράγματι απορροφούν ένα μεγάλο μέρος του ανθρωπογενούς διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), αλλά όχι το σύνολό του.
Αυτό σημαίνει ότι, παρ’ όλο που οι καταβόθρες εργάζονται “εντατικά” (και χωρίς αυτές η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) θα ήταν ακόμη ταχύτερη), η “πλάστιγγα” γέρνει προς τη συσσώρευση, (svs.gsfc.nasa.gov, citego.org). Με την πάροδο του χρόνου, ακόμη και κάποια δισεκατομμύρια τόνοι διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) που δε θα μπορούν να απορροφηθούν ετησίως, θα επιφέρουν σημαντική άνοδο των συγκεντρώσεων. Επίσης, υπάρχουν όρια στο πόσο μπορούν να αυξηθούν οι φυσικές απορροφήσεις, καθώς οι ωκεανοί απορροφούν πιο αργά όσο θερμαίνονται και τα δάση ενδέχεται να κορεστούν ή να υποστούν απώλειες από πυρκαγιές κι αποψιλώσεις. Έτσι, το πλεόνασμα διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) που εκπέμπουμε δεν “εξαφανίζεται”, μεγάλο μέρος του μένει στην ατμόσφαιρα, ενισχύοντας το φαινόμενο του θερμοκηπίου.
4. Σύγχρονες παρατηρήσεις & απόδειξη της ανθρωπογενούς προέλευσης διοξειδίου του άνθρακα (CO₂)
4a. Σύγχρονες μετρήσεις
Η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα βρίσκεται σε ιστορικά υψηλό επίπεδο, πιο συγκεκριμένα:
Με τα παραπάνω επιβεβαιώνεται η διαρκής ανοδική τάση της συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), λόγω ανθρωπογενών εκπομπών.
4b. Ρυθμός αύξησης
Ο τρέχων ρυθμός αύξησης διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) είναι άνευ προηγουμένου σε σύγκριση με τις φυσικές διακυμάνσεις του παρελθόντος. Αναλυτικότερα:
Το διοξείδιο του άνθρακα από ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνεται περίπου 250 φορές πιο γρήγορα από ότι από φυσικές πηγές μετά την τελευταία Εποχή Παγετώνων.
Το διοξείδιο του άνθρακα (CO2) συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα ταχύτερα από κάθε άλλη φορά που βιώθηκε κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης ύπαρξης, αυξάνοντας κατά περισσότερο από 10% σε μόλις δύο δεκαετίες.
Εν ολίγοις, ο σημερινός ρυθμός ανόδου υπερβαίνει τους φυσικούς ρυθμούς αύξησης, οι οποίοι παρατηρήθηκαν σε παλαιότερες γεωλογικές εποχές.
Οι ισοτοπικές μετρήσεις του άνθρακα επιβεβαιώνουν ότι η επιπλέον ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) προέρχεται από την καύση ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με τη NOAA, (gml.noaa.gov, “The Global View”):
Η σχετική αναλογία του 13C στην ατμόσφαιρά μας μειώνεται σταθερά με την πάροδο του χρόνου. Πριν από τη βιομηχανική επανάσταση, ο δ13C της ατμόσφαιράς μας ήταν περίπου -6,5‰, ενώ τώρα η τιμή είναι περίπου -8‰. Θυμηθείτε ότι τα φυτά έχουν λιγότερο 13C σε σχέση με την ατμόσφαιρα (επομένως έχουν πιο αρνητική τιμή δ13C περίπου -25‰). Τα περισσότερα ορυκτά καύσιμα, όπως το πετρέλαιο και ο άνθρακας, που είναι αρχαίο φυτικό και ζωικό υλικό, έχουν το ίδιο ισότοπο δ13C με τα άλλα φυτά. Η ετήσια τάση – η συνολική μείωση του ατμοσφαιρικού δ13C – εξηγείται από την προσθήκη διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα που πρέπει να προέρχεται από τη γήινη βιόσφαιρα και/ή τα ορυκτά καύσιμα. Στην πραγματικότητα, γνωρίζουμε από μετρήσεις Δ14C, αποθέματα και άλλες πηγές, καταλήγουμε στο ότι η μείωση αυτή οφείλεται στις εκπομπές ορυκτών καυσίμων και αποτελεί παράδειγμα του φαινομένου Suess.
Οι μεταβολές αυτές αποτελούν σαφείς αποδείξεις για την απόδοση της ανόδου του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στις ανθρωπογενείς εκπομπές από ορυκτά καύσιμα.
Επιπλέον, η “υπογραφή” του ανθρωπογενούς διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) ανιχνεύεται στη χημική σύστασή του:
Εμφανές είναι, λοιπον, ότι η σημερινή κλιματική αλλαγή οφείλεται κυρίως στην ανθρωπογενή εκπομπή CO₂, η οποία κάθε άλλο παρά αμελητέα είναι.
4d. Δορυφορικές & επίγειες παρατηρήσεις
Σύγχρονες δορυφορικές παρατηρήσεις επιβεβαιώνουν ότι το ανθρωπογενές διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) συγκεντρώνεται πάνω από βιομηχανικές και αστικές περιοχές. Ο δορυφόρος OCO-3 της NASA είναι σε θέση να χαρτογραφήσει με λεπτομέρεια το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) πάνω από τις πόλεις.
Τα ευρήματα αυτά παρουσιάζουν άμεσα την τοπική συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) από ανθρώπινες πηγές. Επιπλέον, τέτοιες δορυφορικές εικόνες μπορούν να εστιάσουν και σε μεγάλες βιομηχανικές μονάδες, π.χ. σε μεγάλες μονάδες παραγωγής ενέργειας, ανιχνεύοντας τις εκπομπές τους, (earth.jpl.nasa.gov). Οι επίγειοι σταθμοί παρακολούθησης συμπληρώνουν την εικόνα, καταγράφοντας τοπικές μεταβολές διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), όμως τα δορυφορικά δεδομένα προσφέρουν ευρύτερη κάλυψη και μέτρηση καθ’ ύψος σε ολόκληρη την στήλη της ατμόσφαιρας, αποδεικνύοντας ξεκάθαρα το αποτύπωμα των ανθρωπογενών εκπομπών, (jpl.nasa.gov).
Οι μετρήσεις επιβεβαιώνουν απόλυτα ότι το επιπλέον διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα προέρχεται από ανθρώπινες δραστηριότητες. Δορυφορικά και επίγεια δεδομένα καταγράφουν συνεχή άνοδο:
Συνεπώς, ο ισχυρισμός ότι το ανθρωπογενές διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) είναι “μονοψήφιο και αμελητέο” είναι αβάσιμος. Παρότι το CO₂ είναι ένα φυσικό αέριο που ανταλλάσσεται σε μεγάλες ποσότητες μεταξύ της ατμόσφαιρας, των ωκεανών και της βιόσφαιρας, οι φυσικές ροές ήταν ισορροπημένες για χιλιάδες χρόνια. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν διαταράξει την ισορροπία αυτή, προσθέτοντας επιπλέον διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), το οποίο δε μπορεί να απορροφηθεί πλήρως από τα φυσικά οικοσυστήματα. Η συνεχής αυτή συσσώρευση έχει οδηγήσει σε ραγδαία αύξηση της συγκέντρωσης CO₂ στην ατμόσφαιρα, με ρυθμό ανόδου πολύ ταχύτερο από οποιαδήποτε φυσική μεταβολή του παρελθόντος. Τα επίπεδα CO₂ είναι πλέον υψηλότερα από τα προβιομηχανικά και συνεχίζουν να αυξάνονται, προκαλώντας ενεργειακή ανισορροπία και ενισχύοντας την υπερθέρμανση του πλανήτη. Οι επιστημονικές μετρήσεις, τα κλιματικά μοντέλα και οι ισοτοπικές αναλύσεις επιβεβαιώνουν πέραν κάθε αμφιβολίας ότι οι ανθρωπογενείς εκπομπές δεν είναι αμελητέες, αλλά αποτελούν τον κύριο παράγοντα πρόκλησης της σύγχρονης κλιματικής αλλαγής.
Συνολικά, η επιστημονική έρευνα καταρρίπτει τους ισχυρισμούς που αμφισβητούν την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) δεν είναι απλώς προϊόν της θέρμανσης, αλλά βασικός ενισχυτής της, συμβάλλοντας στην άνοδο της θερμοκρασίας. Επιπλέον, η υπερθέρμανση των τελευταίων δεκαετιών δε μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε φυσικούς παράγοντες. Η αλματώδης αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου λόγω ανθρώπινων δραστηριοτήτων έχει διαταράξει την ενεργειακή ισορροπία του πλανήτη, οδηγώντας σε άνευ προηγουμένου κλιματική αλλαγή. Παράλληλα, οι ανθρωπογενείς εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), αν και μικρότερες αριθμητικά από τις φυσικές ροές, έχουν διαταράξει τη φυσική ισορροπία του κύκλου του άνθρακα, προκαλώντας δραματική αύξηση της συγκέντρωσής του στην ατμόσφαιρα. Οι επιστημονικές μετρήσεις, τα κλιματικά μοντέλα και οι ισοτοπικές αναλύσεις αποδεικνύουν ότι η κλιματική αλλαγή είναι ανθρωπογενής και εξελίσσεται με ρυθμό ταχύτερο από οποιαδήποτε φυσική μεταβολή στο παρελθόν. Συνεπώς, οι ισχυρισμοί περί αμελητέας ανθρώπινης επίδρασης ή φυσικής προέλευσης της υπερθέρμανσης έρχονται σε αντίθεση με τη σύγχρονη επιστημονική κατανόηση του κλίματος.
1.https://www.youtube.com/watch?v=oYhCQv5tNsQ
2.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B9%CE%BF%CE%BE%CE%B5%CE%AF%CE%B4%CE%B9%CE%BF_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%AC%CE%BD%CE%B8%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%B1
3.https://en.wikipedia.org/wiki/Paleoclimatology
4.https://en.wikipedia.org/wiki/Ice_core
5.https://en.wikipedia.org/wiki/Glacial_period
6.https://en.wikipedia.org/wiki/Positive_feedback
7.https://en.wikipedia.org/wiki/Vostok_Station
8.https://en.wikipedia.org/wiki/Interglacial
9.https://www.grida.no/resources/6878
10.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A5%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B8%CE%AD%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%83%CE%B7_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CE%AE%CF%84%CE%B7
11.https://www.nasa.gov/
12.https://www.noaa.gov/
13.https://www.ipcc.ch/
14.https://www.antarcticglaciers.org/glaciers-and-climate/ice-cores/
15.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CF%81%CE%BF%CE%B9%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CE%AF%CE%B1
16.https://en.wikipedia.org/wiki/Isotope_analysis
17.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%AD%CF%81%CE%B9%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CE%BA%CE%B7%CF%80%CE%AF%CE%BF%CF%85
18.https://www.ncei.noaa.gov/news/climate-change-context-paleoclimate#:~:text=When%20broadly%20viewing%20the%20paleoclimate,greenhouse%20gases%20in%20climate%20change
19.https://el.wikipedia.org/wiki/Parts_per_(%CF%80%CE%BF%CF%83%CE%BF%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%B1%CE%AF%CE%B1_%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%AC%CE%B4%CE%B1)
20.https://science.nasa.gov/resource/graphic-the-relentless-rise-of-carbon-dioxide/#:~:text=Ancient%20air%20bubbles%20trapped%20in,that%20about%2060%20percent%20of
21.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%84%CE%BC%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1
22.https://www.ncei.noaa.gov/sites/g/files/anmtlf171/files/2022-11/8%20-%20Temperature%20Change%20and%20Carbon%20Dioxide%20Change%20-%20Sept%202022.pdf#:~:text=consistent%20with%20the%20fact%20that,perma%02frost%20to%20release%20more%20carbon
23.https://en.wikipedia.org/wiki/Deglaciation
24.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%81%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE
25.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12637743/#:~:text=argon%20in%20air%20bubbles%20in,preceded%20the%20Northern%20Hemisphere%20deglaciation
26.https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ar4-wg1-chapter6-1.pdf#:~:text=%E2%80%A2%20It%20is%20very%20likely,CO2%20during%20past%20glacial%20terminations
27.https://gml.noaa.gov/education/info_activities/pdfs/PSA_co2_and_temperature.pdf
28.https://www.realclimate.org/index.php/archives/2004/12/co2-in-ice-cores/#:~:text=The%20lag%20is%20only%20800,of%20the%205000%20year%20trend
29.https://www.carbonbrief.org/explainer-how-the-rise-and-fall-of-co2-levels-influenced-the-ice-ages/#:~:text=Specifically%2C%20Shakun%20and%20colleagues%20argue,and%20warmed%20the%20southern%20hemisphere
30.https://en.wikipedia.org/wiki/Milankovitch_cycles
31.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CF%8C%CF%81%CE%B5%CE%B9%CE%BF_%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%BF
32.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CF%8C%CF%84%CE%B9%CE%BF_%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%BF
33.https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_irradiance
34.https://gml.noaa.gov/education/info_activities/pdfs/PSA_co2_and_temperature.pdf#:~:text=2%20Student%20Sheet%201%20more,orbital%20cycles%20triggered%20the%20initial
35.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%B9%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1
36.https://en.wikipedia.org/wiki/Permafrost
37.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CF%81%CE%B3%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CF%8D%CE%BB%CE%B7
38.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CF%85%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CF%84%CF%8C%CE%BD
39.https://www.ncei.noaa.gov/news/climate-change-context-paleoclimate#:~:text=Carbon%20dioxide%20is%20coupled%20to,take%20up%20excess%20carbon%20dioxide
40.https://svs.gsfc.nasa.gov/11362/#:~:text=the%20pre,So%20we%20understand%20that%20process
41.https://science.gsfc.nasa.gov/earth
42.https://earth.gsfc.nasa.gov/climate/maniac/hildebrand
43.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%BF_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CE%BA%CE%B7%CF%80%CE%AF%CE%BF%CF%85
44.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%B9%CE%BF%CE%BC%CE%B7%CF%87%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%B5%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7
45.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CF%81%CF%85%CE%BA%CF%84%CE%AC_%CE%BA%CE%B1%CF%8D%CF%83%CE%B9%CE%BC%CE%B1
46.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%80%CE%BF%CE%B4%CE%AC%CF%83%CF%89%CF%83%CE%B7
47.https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-atmospheric-carbon-dioxide#:~:text=Climate%20Change%3A%20Atmospheric%20Carbon%20Dioxide,of%20the%20last%20ice%20age
48.https://www.ncei.noaa.gov/news/climate-change-context-paleoclimate#:~:text=,unprecedented%20warmth%20we%20are%20experiencing
49.https://wmo.int/news/media-centre/greenhouse-gas-concentrations-hit-record-high-again
50.https://www.ipcc.ch/report/ar5/wg1/anthropogenic-and-natural-radiative-forcing/fig8-18-2/
51.https://science.feedback.org/review/wall-street-journal-questions-decades-scientific-evidence-demonstrating-elevated-atmospheric-co2-causes-global-warming/
52.https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/resources/spm-headline-statements/#:~:text=A,ocean%2C%20cryosphere%20and%20biosphere%20have%C2%A0occurred
53.https://science.nasa.gov/climate-change/scientific-consensus/#:~:text=%22Based%20on%20well,%282014%29%5E%7B3
54.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%89%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%82
55.https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_cycle
56.https://science.nasa.gov/earth/climate-change/what-is-the-suns-role-in-climate-change/#:~:text=The%20amount%20of%20solar%20energy,century
57.https://science.nasa.gov/earth/climate-change/what-is-the-suns-role-in-climate-change/#:~:text=For%20more%20than%2040%20years%2C,2
58.https://www.sciencelearn.org.nz/resources/1036-astronomical-cycles
59.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CF%86%CE%B1%CE%AF%CF%83%CF%84%CE%B5%CE%B9%CE%BF
60.https://en.wikipedia.org/wiki/Aerosol
61.https://en.wikipedia.org/wiki/Sunlight
62.https://en.wikipedia.org/wiki/1991_eruption_of_Mount_Pinatubo
63.https://en.wikipedia.org/wiki/El_Chich%C3%B3n
64.https://science.nasa.gov/climate-change/faq/what-do-volcanoes-have-to-do-with-climate-change/#:~:text=Climate%20scie
65.https://science.nasa.gov/climate-change/faq/what-do-volcanoes-have-to-do-with-climate-change/#:~:text=Volcanic%20eruptions%20are%20often%20discussed,by%20more%20than%20100%20times
66.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB_%CE%9D%CE%AF%CE%BD%CE%B9%CE%BF
67.https://es.wikipedia.org/wiki/La_Ni%C3%B1a_(fen%C3%B3meno)
68.https://www.iaea.org/topics/oceans-and-climate-change/coral-cores-and-ocean-atmosphere-oscillations
69.https://www.c2es.org/content/national-climate-assessment/
70.noaa_32290_DS1-1.pdf
71.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CF%81%CE%BF%CF%80%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1
72.https://newsroom.ucla.edu/releases/stratospheric-cooling-vertical-fingerprinting#:~:text=past%20three%20decades%20have%20been,lowest%20level%20of%20the%20atmosphere
73.https://en.wikipedia.org/wiki/Climate_model
74.https://nca2018.globalchange.gov/chapter/2/#:~:text=individual%20contributions%20to%20the%20overall,10
75.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%84%CE%BC%CE%BF%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%BC%CE%B5%CE%B8%CE%AC%CE%BD%CE%B9%CE%BF
76.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%8D%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%AC%CE%BD%CE%B8%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%B1
77.https://en.wikipedia.org/wiki/Tonne
78.https://archive.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch7s7-3.html#:~:text=In%20Figure%207,time%20scales%20include%20conversion%20of
79.https://climate.mit.edu/
80.https://climate.mit.edu/ask-mit/how-much-carbon-dioxide-does-earth-naturally-absorb#:~:text=The%20Earth%E2%80%99s%20natural%20carbon%20cycle,cycle%20every%20year%2C%20Rothman%20says
81.https://www.che-project.eu/news/how-do-human-co2-emissions-compare-natural-co2-emissions#:~:text=But%20consider%20what%20happens%20when,has%20taken%20just%20120%20years
82.https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate#:~:text=Volcanoes%20Can%20Affect%20Climate%20,While%20it%20has%20been
83.https://archive.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch7s7-3.html#:~:text=Prior%20to%201750%2C%20the%20atmospheric,production%20and%20conversion%20of%20grasslands
84.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CF%83%CE%B9%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%BF
85.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%B9%CE%BF%CE%BC%CE%AC%CE%B6%CE%B1
86.https://en.wikipedia.org/wiki/Carbon_sink
87.https://www.citego.org/bdf_fiche-document-2863_en.html#:~:text=The%20main%20GHGs%20emitted%20by,Although%20the
88.https://en.wikipedia.org/wiki/Ocean_acidification
89.https://skepticalscience.com/print.php?r=27#:~:text=Although%20our%20emissions%20of%2044,of%20it%20remains%20free
90.https://wmo.int/
91.https://wmo.int/news/media-centre/greenhouse-gas-concentrations-surge-again-new-record-2023#:~:text=The%20globally,Watch%20network%20of%20monitoring%20stations
92.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%B1_%CE%9B%CF%8C%CE%B1
93.https://gml.noaa.gov/ccgg/trends/#:~:text=Monthly%20Average%20Mauna%20Loa%20CO_
94.https://science.nasa.gov/climate-change/evidence/#:~:text=evidence%20can%20also%20be%20found,3
95.https://wmo.int/news/media-centre/greenhouse-gas-concentrations-surge-again-new-record-2023#:~:text=Greenhouse%20gas%20levels%20surged%20to,in%20just%20two%20decades
96.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37978068/
97.https://gml.noaa.gov/education/isotopes/c13tellsus.html#:~:text=The%20relative%20proportion%20of%20,In%20fact%2C%20we%20know%20from
98.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CF%83%CF%8C%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%AC%CE%BD%CE%B8%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%B1
99.https://en.wikipedia.org/wiki/Carbon-13
100.https://en.wikipedia.org/wiki/Carbon-14
101.https://en.wikipedia.org/wiki/Suess_effect
102.https://gml.noaa.gov/ccgg/isotopes/mixing.html#:~:text=Patterns%20in%20the%20Story
103.https://ocov3.jpl.nasa.gov/
104.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9B%CE%BF%CF%82_%CE%86%CE%BD%CF%84%CE%B6%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%82
105.https://www.jpl.nasa.gov/images/pia24523-carbon-dioxide-over-the-la-metropolitan-area/
106.https://earth.jpl.nasa.gov/news/38/nasa-satellite-shows-carbon-dome-over-cities/#:~:text=Station%20www
107.https://climate.nasa.gov/vital-signs/carbon-dioxide/?intent=121#:~:text=The%20animated%20map%20shows%20how,human%20activities%20on%20Earth%27s%20climate
108.https://gml.noaa.gov/obop/mlo/
“Πανεπιστήμιο Γάνδης για Τέμπη: Δεξαμενή με τουλάχιστον 3.5 τόνους εύφλεκτων υγρών στο πρώτο βαγόνι του εμπορικού τρένου”. “Σε ακριβείς εκτιμήσεις για τα αίτια της φωτιάς, που ξέσπασε μετά τη σύγκρουση των τρένων στα Τέμπη έχουν προχωρήσει οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Γάνδης, στους οποίους έχει ανατεθεί η διερεύνηση της σιδηροδρομικής τραγωδίας”. Αυτές ήταν οι κυρίαρχες ειδήσεις γύρω από τον ρόλο του Πανεπιστημίου της Γάνδης στην υπόθεση των Τεμπών, σε έναν τεράστιο όγκο δημοσιευμάτων, δελτίων και εκπομπών που αναπαρήγαγαν το δημοσίευμα της Real News από τις 2 Φεβρουαρίου 2025 (3/2 στην ηλεκτρονική έκδοση). Τα Ellinika Hoaxes συνομίλησαν με τον Γιώργο Μαραγκό, τον καθ’ ύλην αρμόδιο ερευνητή του Πανεπιστημίου της Γάνδης, με τον οποίο συνεργάστηκε ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ, και αποκαλύπτουν τις διαψεύσεις του για τα δημοσιεύματα, αλλά και για το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Αρχική πηγή: real news και real.gr
Παραδείγματα αναπαραγωγών: kathimerini.gr, protothema.gr, megatv.com, skai.gr, lifo.gr, thetoc.gr, tvxs.gr, capital.gr, cnn.gr, voria.gr, dikastiko.gr, documentonews.gr, menshouse.gr, koutipandoras.gr
Το αρχικό δημοσίευμα της Real News, αναφέρει ως αρμόδιους για την “έρευνα του δυστυχήματος” τους ερευνητές του Τμήματος Δομικής Μηχανικής του Πανεπιστημίου της Γάνδης, ισχυριζόμενο ότι οι ερευνητές έχουν καταλήξει σε 5 πολύ συγκεκριμένα συμπεράσματα:
Το κλιμάκιο των ακαδημαϊκών ερευνητών στο Τμήμα Δομικής Μηχανικής του Πανεπιστημίου της Γάνδης ερευνά το δυστύχημα εδώ και περίπου έναν χρόνο μετά τη σχετική παραγγελία του Ελληνικού Οργανισμού Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών (ΕΟΔΑΣΑΑΜ).
Αξιοποιώντας τον εξοπλισμό του ειδικού εργαστηρίου τους, αλλά και το καινοτόμο σύστημα ανάλυσης μέσω τεχνητής νοημοσύνης που έχουν δημιουργήσει, οι Βέλγοι επιστήμονες φέρονται να έχουν καταλήξει στα εξής:
– Το πρώτο βαγόνι της εμπορικής αμαξοστοιχίας, το οποίο ακολουθούσε τις δύο μηχανές του τρένου, μετέφερε φορτίο με πτητικούς υδρογονάνθρακες που δεν είχαν δηλωθεί.
– Αυτές οι εύφλεκτες ουσίες μεταφέρονταν μέσα σε δεξαμενή διαστάσεων ενός επί δυόμισι μέτρων (1 μ. Χ 2,5 μ.).
– Το βάρος των πτητικών υδρογονανθράκων που εκτιμάται ότι μετέφερε η εμπορική αμαξοστοιχία ήταν μεταξύ 3,5 και 4 τόνων.
– Η διάρκεια των εκρήξεων μετά τη σύγκρουση ήταν περίπου 8 δευτερόλεπτα, ενώ το «μανιτάρι» που προκάλεσαν έφτασε σε ύψος τα 80 μέτρα.
– Οι εύφλεκτες ουσίες αφορούν πιθανότατα το ξυλόλιο και το τολουόλιο, που χρησιμοποιούνται και για τη νοθεία καυσίμων. Πηγή: Real News
Οι ισχυρισμοί του δημοσιεύματος αυτού συνέβαλαν καθοριστικά στο να μετατραπεί το σενάριο της ύπαρξης παράνομου φορτίου στο πρώτο ανοιχτό βαγόνι της εμπορικής σε πεποίθηση και πραγματικότητα, όπως δείξαμε και σε προηγούμενο άρθρο μας.
Την πεποίθηση ότι “το Πανεπιστήμιο της Γάνδης απέδειξε την ύπαρξη αρωματικών υδρογονονανθράκων” έχουν εκφράσει και αρκετοί εμπλεκόμενοι στην υπόθεση των Τεμπών, όπως για παράδειγμα ο κ. Δημήτρης Βερβεσός, Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, ο οποίος, ύστερα από την παραδοχή ότι γνώριζε για τη δημοσιοποίηση της πραγματογνωμοσύνης του Αναστάσιου Δέδε, ανέφερε, ερωτώμενος σχετικά, τα εξής:
“Όλα τα πορίσματα που είχαν γίνει την εποχή εκείνη (τέλη του 2023, αρχές του 2024), με τα στοιχεία που είχε το Γενικό Χημείο του Κράτους, οδηγούσαν στα έλαια σιλικόνης. Το ίδιο είπε και ο πρωθυπουργός σε συνέντευξή του τότε. Άρα όλοι δούλεψαν ένα μοντέλο με βάση τα έλαια σιλικόνης. Τα νεότερα στοιχεία προέκυψαν όταν έγιναν οι έρευνες και βγήκαν ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ και τo Πανεπιστήμιο της Γάνδης και είπαν ότι μπορεί να υπάρχουν αρωματικοί υδρογοάνθρακες”.
Αντίστοιχα, και ο κ. Βασίλειος Κοκοτσάκης, τεχνικός σύμβουλος οικογενειών θυμάτων, σε συνέντευξη που έδωσε θέτοντας ζητήματα αξιοπιστίας για τα τρία γνήσια βίντεο από τις σήραγγες, και στην προσπάθεια να ενισχύει τη θεωρία του παράνομου φορτίου, υποστήριξε τα εξής:
«Τώρα πάλι δεν είμαστε μόνο εμείς που υποθέτουμε ότι το υλικό αυτό πλησιάζει κοντά στον χώρο των πρώτων βαγονιών, εννοούμε τα βαγόνια με τις πλατφόρμες, είναι και το πανεπιστήμιο της Γάνδης“.
Ο αρχισυντάκτης των Ellinika Hoaxes, κ. Δημήτρης Αλικάκος, επικοινώνησε στις 31 Μαρτίου 2025 με τον πλέον καθ’ ύλην αρμόδιο ερευνητή του Πανεπιστημίου της Γάνδης στην υπόθεση των Τεμπών, κ. Γεώργιο Μαραγκό. Πρόκειται για τον ερευνητή που ανέλαβε, μαζί με τον καθηγητή Bart Merci, να εκφράσουν την επιστημονική τους άποψη πάνω σε πολύ συγκεκριμένα ζητήματα, κατόπιν αιτήματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Το αρχικό ερώτημα που τέθηκε στον κ. Μαραγκό στις 3 Απριλίου 2025 ήταν το εάν υπάρχει πράγματι “πόρισμα Γάνδης”. Στο ερώτημα αυτό, ο ερευνητής του Πανεπιστημίου της Γάνδης απάντησε ρητά:
“Δεν μας ζητήθηκε να διερευνήσουμε το δυστύχημα αυτό καθαυτό, αλλά μόνο να συνεισφέρουμε τις γνώσεις μας στο κομμάτι των προσομοιώσεων CFD. Δεν εκτελέσαμε οι ίδιοι προσομοιώσεις, αλλά μόνο αξιολογήσαμε τρεις προκαταρκτικές προσομοιώσεις (οι οποίες δεν γνωρίζουμε από ποιόν πραγματοποιήθηκαν)”.
Ενώ στο ίδιο μήνυμα τόνισε πως:
“Σίγουρα δεν εγκρίνουμε ή υποστηρίζουμε τα συμπεράσματα που παρουσιάζονται και σχετίζονται με τις προσομοιώσεις CFD στην έκθεση του ΕΟΔΑΣΑΑΜ”.
Σε μεταγενέστερη επικοινωνία στις 5 Απριλίου, ο κ. Αλικάκος παρέθεσε στον κ. Μαραγκό τους ισχυρισμούς του δημοσιεύματος της Real με τα πέντε συμπεράσματα για “ύπαρξη παράνομου φορτίου 3.5 τόνων, σε δεξαμενές συγκεκριμένων διαστάσεων πάνω στο πρώτο βαγόνι της εμπορικής”, που αποδίδονται ως συμπεράσματα των ερευνητών της Γάνδης, με τον κ. Μαραγκό να διευκρινίζει τα εξής:
“Γενικά, όσα έχουν παρουσιαστεί στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης σχετικά με το έργο του Πανεπιστημίου της Γάνδης είναι εξαιρετικά παραπλανητικά και ανακριβή“.
“Μπορώ να σας πω με βεβαιότητα ότι οι 5 ισχυρισμοι που αναφέρατε (εκτός του 4) δεν έχουν καμία σχέση με την έκθεση μας, είναι τελείως αβάσιμοι. Ποτέ δεν αναφέραμε εμείς κάτι τέτοιο. Ο ισχυρισμός 4 έχει να κάνει με μετρήσεις που έχουν γίνει με βάση τα διαθέσιμα βίντεο (τις οποίες μας έδωσε ο κ. Λακαφωσης, δεν κάναμε κάποια επαλήθευση εμείς). Το μόνο που αναφέρουμε στη έκθεση είναι ότι μια πυρόμπαλα 80 μ. φέρεται να δημιουργήθηκε κατά το δυστύχημα”.
Σχετικά με το φημολογούμενο “πόρισμα της Γάνδης” και τη φύση των καθηκόντων των δύο ερευνητών, ο ερευνητής κ. Μαραγκός προσέθεσε επιπλέον διευκρινιστικές απαντήσεις, δηλώνοντάς μας τα εξής:
“Εμείς (ο καθηγητής Merci και εγώ) δεχθήκαμε επικοινωνία από τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ (μέσω του κ. Bart Accou) τον Δεκέμβριο του 2024 για να εκτελέσουμε δύο συγκεκριμένα καθήκοντα σχετικά με το δυστύχημα στα Τέμπη:
1) Να εκφράσουμε την επιστημονική μας άποψη σχετικά με την εγκυρότητα της χρήσης της υπολογιστικής ρευστοδυναμικής (CFD) στην ανάλυση του δυστυχήματος.
2) Να αξιολογήσουμε προσομοιώσεις CFD, όπως είχαν εκτελεστεί (όχι από εμάς) τη χρονική στιγμή που πραγματοποιήσαμε την αξιολόγησή μας. Αυτό οδήγησε στη συγγραφή μιας σύντομης έκθεσης που περιγράφει τα κύρια ευρήματά μας.
Ολοκληρώσαμε αυτά τα καθήκοντα σε διάστημα τριών εβδομάδων τον Ιανουάριο του 2025 και δεν είχαμε καμία περαιτέρω επικοινωνία με τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ από τότε.
Για το κατά πόσον ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ έλαβε στ’ αλήθεια υπόψη του τα ευρήματα των κ. Μαραγκού και Merci, ο κ. Μαραγκός δηλώνει στην αλληλογραφία που ανταλλάχθηκε στις 4 Απριλίου 2024:
“Η έκθεσή μας δεν περιέχει κανένα απόρρητο στοιχείο, απλώς αναλύει ορισμένες προσομοιώσεις CFD που είχε πραγματοποιήσει ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ εκείνη την περίοδο, παρέχοντας κριτική αλλά και σχόλια για βελτίωση.
Είναι αυτονόητο ότι δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε με οποιοδήποτε από τα ευρήματα που σχετίζονται με το CFD στην έκθεση του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, όταν δεν έχουμε εξετάσει τις προσομοιώσεις που παρουσιάστηκαν ούτε έχουμε συμμετάσχει σε οποιαδήποτε επιστημονική ανάλυση ή συγγραφή κειμένου. Δεδομένου του περιορισμένου χρόνου που είχε ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ μεταξύ της λήψης της έκθεσής μας (τέλος Ιανουαρίου) και της δημοσίευσης της τελικής του έκθεσης (τέλος Φεβρουαρίου), δεν βλέπω πώς θα μπορούσε να έχει λάβει υπόψιν τα σχόλιά μας με ένα λεπτομερή και επιστημονικά ορθό τρόπο”.
Από τα παραπάνω γίνεται ξεκάθαρο ότι οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Γάνδης ουδέποτε ερεύνησαν το δυστύχημα των Τεμπών και ουδέποτε κατέληξαν στα συμπεράσματα που τους αποδόθηκαν.
Για τον ρόλο του Πανεπιστημίου της Γάνδης αντλούμε πληροφορίες από το σημείο όπου το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ κάνει αναφορά στις “εκτιμήσεις των ειδικών” και “στις προσομοιώσεις” υπολογιστικής ρευστοδυναμικής (CFD), οι οποίες υλοποιήθηκαν από την ΕΔΑΠΟ, με βάση τα διαθέσιμα βίντεο από την ώρα της σύγκρουσης (Εν. 4.4.3.2., 486, σελ. 106). Το πόρισμα αναφέρει ότι:
[Μετάφραση]: Τόσο το Πανεπιστήμιο της Πίζας όσο και το Πανεπιστήμιο της Γάνδης διατύπωσαν γνώμη σχετικά με την επιστημονική εγκυρότητα της ανάλυσης CFD για τη μοντελοποίηση των εκρήξεων. Επιπλέον, ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ ανέθεσε στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης να επανεξετάσει τις εργασίες για την ανάλυση CFD του ατυχήματος στα Τέμπη, όπως είχε ήδη γίνει από την ΕΔΑΠΟ. Η επανεξέταση αυτή κατέληξε σε μια έκθεση που προσέφερε μια τεχνική γνώμη σχετικά με την εγκυρότητα των μεταβλητών και των παραμέτρων μοντελοποίησης που είχαν χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα στις προσομοιώσεις CFD, προκειμένου να αναπαρασταθεί το συμβάν όπως καταγράφηκε από τις κάμερες με τα πιο ρεαλιστικά σενάρια.
Μέχρι το σημείο αυτό, η αναφορά του ΕΟΔΑΣΑΑΜ στον ρόλο του Πανεπιστημίου της Γάνδης φαίνεται ότι ταυτίζεται με τη φύση των καθηκόντων των δύο ερευνητών του, όπως μας την περιέγραψε ο ερευνητής της Γάνδης κ. Μαραγκός.
Αμέσως μετά, και στην ίδια παράγραφο, ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ παρουσιάζει τα βασικά ευρήματα των προσομοιώσεων CFD, όπως προέκυψαν από “την προσαρμογή ορισμένων από τις μεταβλητές και τις παραμέτρους”. Παραθέτουμε τα κυριότερα που σχετίζονται άμεσα και με τους ισχυρισμούς των δημοσιευμάτων:
[Μετάφραση] β. Οι υπολογισμοί, με τα μαθηματικά μοντέλα CFD, δείχνουν ότι απαιτούνται περίπου 2500 kg γενικού καυσίμου υδρογονανθράκων για την αναπαράσταση των 3 διακριτών σταδίων (1000, 1200 και 300 kg αντίστοιχα) της έκρηξης, της πύρινης σφαίρας και των δευτερογενών πυρκαγιών που καταγράφηκαν στα 3 βίντεο που δείχνουν το συμβάν από 3 διαφορετικές γωνίες.
[Μετάφραση] γ. Η διάρκεια της απελευθέρωσης των καυσίμων κατά τη διάρκεια του σταδίου 2 (περίπου 4 δευτερόλεπτα) και το παρατηρούμενο αποτέλεσμα (το μέγεθος της πύρινης σφαίρας αυξάνεται από 40 έως 80 μέτρα σε διάμετρο) υποδηλώνουν μια ποσότητα καυσίμων η οποία εκτιμάται σε περίπου 1200 kg από τις προσομοιώσεις CFD. Εάν αληθεύει, αυτό αποκλείει την πιθανότητα υγρού καυσίμου (έλαιο σιλικόνης από τον μετασχηματιστή ή οποιοδήποτε άλλο υγρό καύσιμο από άγνωστη πηγή) να «πιτσιλάει παντού» το βαγόνι του Κυλικείου, διότι μια τέτοια ενέργεια δεν θα μπορούσε να συγκρατήσει και να απελευθερώσει 1000 kg καυσίμου για 4 δευτερόλεπτα. Η μόνη τέτοια πιθανότητα θα ήταν το υγρό καύσιμο να εισέλθει στο βαγόνι του Κυλικείου μέσω των σπασμένων παραθύρων του, αλλά οι 6 επιζώντες του Κυλικείου δεν υποστηρίζουν ένα τέτοιο γεγονός, ούτε έχουν εγκαύματα που να συνάδουν με την καύση 1000 κιλών καυσίμου από το εσωτερικό του βαγονιού τους.
Αναφορά στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης γίνεται και στην ενότητα του Παραρτήματος (Appendix B), όπου πραγματοποιήθηκαν πειράματα προσομοίωσης, τα οποία οδήγησαν στον αποκλεισμό των ελαίων σιλικόνης ως αιτία για τη δημιουργία της παρατηρούμενη πυρόσφαιρας.
[Μετάφραση] Εκτελέστηκαν διάφορες προσομοιώσεις χρησιμοποιώντας διαφορετικές γεωμετρίες απελευθέρωσης και διασποράς και διαφορετικές τιμές της AIT (θερμοκρασία αυτόματης ανάφλεξης), ξεκινώντας από τη ρεαλιστική τιμή των 450C και κατεβαίνοντας μέχρι τους 350C, όπως πρότεινε το UGent για να προσομοιωθεί η πιθανότητα πιλοτικής ανάφλεξης, και ακόμη και μέχρι τους 250C που είναι μια μη ρεαλιστικά χαμηλή τιμή που θα ήταν αντιπροσωπευτική των λιγότερο ασφαλών ορυκτελαίων.
Τα αποτελέσματα αυτών των δοκιμών αποκλείουν την πιθανότητα τα έλαια σιλικόνης PDMS να δημιουργήσουν μια τόσο μεγάλη πύρινη σφαίρα και πυρκαγιά, καθώς το μόνο πιθανό αποτέλεσμα είναι μια μικρή τοπική ανάφλεξη που δεν θα διαδοθεί στο υπόλοιπο υλικό, ακόμη και αν η συνολική ποσότητα του ελαίου σιλικόνης είναι εξωπραγματικά ψεκασμένη και διασκορπισμένη σε όλη την περιοχή.
Καθώς ο κ. Μαραγκός στην αλληλογραφία που είχαμε μαζί του είχε εκφράσει τη διαφωνία του με το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, του ζητήσαμε συγκεκριμένα να μας επισημάνει τα σημεία της δικής του έρευνας, τα οποία αναιρούν τα συμπεράσματα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ. Ο κ. Μαραγκός μας απάντησε ως εξής:
“Δεν υπάρχει καμία δικαιολόγηση για την ποσότητα ή τον τύπο του καυσίμου που αναφέρεται στην έκθεση. Για παράδειγμα, μπορεί κανείς να επιτύχει συγκρίσιμο μέγεθος πύρινης σφαίρας (fireball) με εκατοντάδες διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τα δεδομένα που δίνεις στα μοντέλα. Το ίδιο μέγεθος πύρινης σφαίρας μπορεί να επιτευχθεί με σημαντικά μικρότερη ποσότητα καυσίμου από ό,τι αναφέρεται στην έκθεση, ανάλογα με τα δεδομένα που δίνεις στο μοντέλο. Τα σταγονίδια ελαίου σιλικόνης μπορούν να αναφλεγούν εφόσον υπάρχει επαρκώς υψηλή πηγή θερμότητας, μου έκανε εντύπωση που το αντίθετο αναφέρεται στην έκθεση, κλπ. Η εκπόνηση μιας υψηλής ποιότητας μελέτης CFD για αυτό το σενάριο θα απαιτούσε αρκετούς μήνες εργασίας από εκπαιδευμένους και εξειδικευμένους επιστήμονες στον τομέα του CFD και πολλών άλλων πεδίων. Είναι προφανές από τις περιορισμένες πληροφορίες και την ανάλυση που παρέχονται στην έκθεση του ΕΟΔΑΣΑΑΜ ότι η μελέτη CFD που παρουσιάζεται δεν είναι υψηλής ποιότητας.
Κατά την άποψή μας, το όνομα του Πανεπιστημίου της Γάνδης έχει συμπεριληφθεί στην έκθεση του ΕΟΔΑΣΑΑΜ με κάπως παραπλανητικό τρόπο, ώστε να φαίνεται ότι εγκρίνουμε όσα περιλαμβάνονται σε αυτήν, κάτι που στην πραγματικότητα δεν ισχύει”.
Από τα παραπάνω γίνεται ξεκάθαρο ότι οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Γάνδης διαφωνούν τόσο με τα ευρήματα των προσομοιώσεων CFD που παρουσιάζονται στο πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ όσο και με τον τρόπο που συμπεριλήφθηκε το όνομα του πανεπιστημίου στο πόρισμα.
Πάνω στο θέμα αυτό, ο κ. Μαραγκός δήλωσε ότι “είμαστε σε επικοινωνία με την νομική υπηρεσία του πανεπιστημίου της Γάνδης για να αποφασίσουμε για τις περαιτέρω ενέργειες“, ενώ ανέφερε πως “θα υπάρξει επίσημη επικοινωνία με τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ όπου θα ζητήσουμε να μην συσχετιστεί το Πανεπιστήμιο της Γάνδης με την εργασία CFD που παρουσιάζεται στην έκθεση“, αλλά και “επίσημη ανακοίνωση στο κοινό που θα ξεκαθαρίζει το θέμα“.
Την ανυπαρξία “πορίσματος της Γάνδης” επιβεβαιώνει και ο ίδιος ο Κώστας Λακαφώσης σε συνέντευξη που έδωσε στο Πρώτο Πρόγραμμα και την εκπομπή “Πρωινές Διαδρομές” στις 31 Μαρτίου 2025, αποδίδοντας την ευθύνη των διαρροών στα ΜΜΕ στον Πρόεδρο του Σιδηροδρομικού Τομέα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, κ. Χρήστο Παπαδημητρίου:
“Πόρισμα Γάνδης φυσικά και δεν υπάρχει και σε αυτό ευθύνεται όποιος το διέδωσε. Πρέπει να αναζητήσετε τις ευθύνες στους ανθρώπους του ΕΟΔΑΣΑΑΜ στην Ελλάδα […] κάποιοι άνθρωποι προσπάθησαν να κάνουν κάποιες διαρροές ανεπιτυχώς. Θα πω για άλλη μια φορά ο κ. Παπαδημητρίου είναι δικηγόρος, δεν έχει ιδέα για τεχνικά. Κάθε φορά που προσπαθεί να μιλήσει για κάποιο τεχνικό θέμα, τα κάνει όλο και χειρότερα“.
Για το ζήτημα αυτό, τα Ellinika Hoaxes θα απευθύνουν ερώτημα στον κ. Παπαδημητρίου.
Για μεγάλο διάστημα κυριαρχούσε η πεποίθηση ότι το Πανεπιστήμιο της Γάνδης διερευνά τα αίτια της φωτιάς που ξέσπασε μετά τη σύγκρουση των δύο αμαξοστοιχιών στα Τέμπη, με την κοινωνία να αναμένει τη δημοσίευση του φημολογούμενου “πόρισματός” τους. Στις 2 Φεβρουαρίου 2025, έγινε γνωστό, αρχικά από τη Real News και κατόπιν από πληθώρα μέσων μαζικής ενημέρωσης ότι το Πανεπιστήμιο της Γάνδης κατέληξε στο “ακριβές συμπεράσμα” ότι “το πρώτο βαγόνι της εμπορικής αμαξοστοιχίας μετέφερε 3.5-4 τόνους παράνομου φορτίου πτητικών υδρογονανθράκων” μέσα “σε δεξαμενή διαστάσεων ενός επί δυόμισι μέτρων”, ισχυρισμοί που συνέβαλαν στο να εδραιωθεί ως πεποίθηση το σενάριο της ύπαρξης παράνομου φορτίου στην εμπορική αμαξοστοιχία. Τίποτα από αυτά, ωστόσο, δεν αληθεύει. Ο ερευνητής του Πανεπιστημίου της Γάνδης, κ. Γεώργιος Μαραγκός, ο καθ’ ύλην αρμόδιος στην υπόθεση των Τεμπών από κοινού με τον καθηγητή κ. Bart Merci μίλησε στα Ellinika Hoaxes και κατέρριψε τους ισχυρισμούς των δημοσιευμάτων ως “εξαιρετικά παραπλανητικούς”. Σύμφωνα με τα όσα δήλωσε, οι δύο ερευνητές του Πανεπιστημίου της Γάνδης ουδέποτε κλήθηκαν να διερευνήσουν το δυστύχημα καθεαυτό και ουδέποτε πραγματοποίησαν οποιαδήποτε προσομοίωση για λογαριασμό του ΕΟΔΑΣΑΑΜ. Το μοναδικό τους καθήκον περιορίστηκε στην προσφορά της επιστημονικής τους άποψης πάνω σε τρεις προκαταρτικές προσομοιώσεις, που τους απέστειλε ο κ. Λακαφώσης, για τις οποίες παρείχαν σχόλια προς τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ, δηλώνοντας, ωστόσο, ότι δεν εγκρίνουν και διαφωνούν τόσο με τα ευρήματα των προσομοιώσεων CFD που παρουσιάζονται στο πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ όσο και με τον τρόπο που συμπεριλήφθηκε το όνομα του πανεπιστημίου στο εν λόγω πόρισμα.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
Ιδιαίτερη διάδοση γνώρισε ο ισχυρισμός που θέλει τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο να λαμβάνει 20 εκατομμύρια δολάρια μέσω του USAID και ότι η υποτιθέμενη αυτή συναλλαγή αποτέλεσε προσφορά της Χίλαρι Κλίντον, με αντάλλαγμα ο Πατριάρχης να αναγνωρίσει την αυτοκεφαλία (ανεξαρτησία) της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, αποσπώντας την από τη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Μόσχας. Ωστόσο, όπως θα δούμε παρακάτω, κάτι τέτοιο δεν ισχύει.
Τον ισχυρισμό διέδωσε η ιστοσελίδα romioitispolis.
Παραδείγματα του παραπλανητικού αφηγήματος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Τις εξεταζόμενες αναρτήσεις συνοδεύει το παρακάτω βίντεο:
Ο ισχυρισμός προήλθε από μια συνέντευξη του Τζων Κυριάκου, πρώην πράκτορα της CIA και νυν whistleblower, στο podcast του Julian Dorey. Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης ο Κυριάκου διηγήθηκε μια ανέκδοτη ιστορία, σύμφωνα με την οποία ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος έλαβε 20 εκατομμύρια δολάρια μέσω του USAID για να αναγνωρίσει την αυτοκεφαλία της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Η εν λόγω ιστορία αποτελεί την τελευταία προσθήκη στο κύμα παραπληροφόρησης γύρω από τον Οργανισμό Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USAID). Ειδικότερα, ο USAID έχει λανθασμένα κατηγορηθεί για διαφθορά, στον απόηχο της διάλυσής του από την προεδρία Τραμπ, μέσω του DOGE, του οποίου ηγείται ο Ίλον Μάσκ. Έχουμε καταρρίψει πληθώρα ψευδών ειδήσεων σχετικά με τον USAID στο παρελθόν [Άρθρο 1][Άρθρο 2][Άρθρο 3][Άρθρο 4].
Το απόσπασμα που διακινείται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προέρχεται από το επεισόδιο 279 του podcast (αρχειοθετημένο εδώ) του Julian Dorey, που δημοσιεύθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2025. Ωστόσο, στις 12 Μαρτίου 2025, ο Κυριάκου, μέσω Facebook, ανακάλεσε τις δηλώσεις του λέγοντας πως η ιστορία είναι ψευδής.
Μετάφραση από Ellinikahoaxes
«Πριν από μερικές εβδομάδες έδωσα μια συνέντευξη στον φίλο μου Julian Dorey, κατά τη διάρκεια της οποίας συζητήσαμε για τη διαφθορά στην Ουκρανία. Στο πλαίσιο αυτής της συζήτησης, του είπα μια ιστορία που είχα ακούσει το 2010, όταν ήμουν ανώτερος ερευνητής στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας. Η ιστορία ήταν ότι η τότε Υπουργός Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον είχε προσφέρει στον Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίο 20 εκατομμύρια δολάρια για να αναγνωρίσει τον αυτοκέφαλο, ή αυτοδιοικούμενο, χαρακτήρα της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία ήταν υπό τη δικαιοδοσία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας για αιώνες. Είπα ότι τα χρήματα στάλθηκαν μέσω ουκρανικών τραπεζών και ότι όταν τελικά έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη, τους έλειπαν 5 εκατομμύρια δολάρια. Άκουσα αυτή την ιστορία από έναν αξιωματούχο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο οποίος ισχυρίζονταν πως είχε άμεση γνώση της κατάστασης.
Έμαθα, ωστόσο, ότι η ιστορία είναι ψευδής. Καμία τέτοια συναλλαγή δεν έλαβε χώρα.
Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, η επανάληψη αυτής της ιστορίας από εμένα μπορεί να έθεσε σε κίνδυνο τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Ήδη έχει γίνει αντικείμενο εγκληματικών και τρομοκρατικών επιθέσεων από Τούρκους εθνικιστές, επιθέσεις που έχουν τεκμηριωθεί καλά στα μέσα ενημέρωσης και στο ειδησεογραφικό πρόγραμμα 60 Minutes.
Όσοι με γνωρίζετε προσωπικά, γνωρίζετε πόσο σημαντική είναι για μένα η ορθόδοξη πίστη μου. Και εκτός αυτού, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος είναι προσωπικός μου ήρωας. Είναι γνωστός ως «ο Πράσινος Πατριάρχης» λόγω της ουσιαστικής και μακροχρόνιας υποστήριξής του για την προστασία του περιβάλλοντος και είναι υπέρμαχος της ειρήνης σε όλο τον κόσμο. Κυριολεκτικά το τελευταίο πράγμα που θα ήθελα να κάνω είναι να τον θέσω σε κίνδυνο ή να θέσω σε κίνδυνο το σημαντικό έργο που επιτελεί.
Επομένως, επιτρέψτε μου να επαναλάβω: Η ιστορία που είπα στον Julian Dorey δεν είναι αληθινή. Και θα έπρεπε να είχα επιβεβαιώσει τα γεγονότα πριν την επαναλάβω».
Παρά την διορθωτική κίνηση του ελληνοαμερικανού, πληθώρα χρηστών στα κοινωνικά δίκτυα διαμοίρασε το παραπλανητικό αφήγημα. Επομένως, σε πρωταρχικό επίπεδο, πραγματοποιήσαμε αναζήτηση με λέξεις κλειδιά, χωρίς όμως να προκύπτει κάποιο ασφαλές ειδησεογραφικό αποτέλεσμα.
Επιπλέον, βάσει νόμου απαγορεύεται ο USAID να χρηματοδοτεί απευθείας θρησκευτικούς θεσμούς, όπως το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Συγκεκριμένα, ανατρέξαμε στον Κώδικα Ομοσπονδιακών Κανονισμών και εντοπίσαμε τους κανονισμούς υπό τους οποίους λειτουργεί ο USAID. Συγκεκριμένα, στον Τίτλο 22, Κεφάλαιο II, Μέρος 205, αναγράφεται το εξής:
«Organizations that receive direct Federal financial assistance from USAID under any USAID award or subaward may not engage in explicitly religious activities».
Μετάφραση από Ellinikahoaxes
«Οι οργανώσεις που λαμβάνουν άμεση ομοσπονδιακή οικονομική βοήθεια από τον USAID στο πλαίσιο οποιασδήποτε ανάθεσης ή υποανάθεσης του USAID δεν μπορούν να συμμετέχουν σε ρητά θρησκευτικές δραστηριότητες».
Κάτι τέτοιο σημαίνει πως απαγορευόταν ο Οργανισμός Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ να αποστείλει χρήματα στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Περαιτέρω, συμβουλευτήκαμε την αμερικανική κυβερνητική ιστοσελίδα usaspending, στην οποία καταχωρούνται τα ποσά των δαπανών της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ. Πραγματοποιήσαμε αναζήτηση για μια συναλλαγή των 20 εκατομμυρίων προς την Ουκρανία κατά την περίοδο 2009-2013, όταν η Χίλαρι Κλίντον διατέλεσε Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ. Δεν προέκυψε κανένα σχετικό αποτέλεσμα που να εμπλέκει το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως και κατ’ επέκταση τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Για την ακρίβεια, καμία συναλλαγή που δόθηκε στην Ουκρανία στο συγκεκριμένο χρονικό εύρος δεν αγγίζει τα 20 εκατομμύρια δολάρια.
Τέλος, επικοινωνήσαμε με το γραφείο Τύπου του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Στην περίπτωση λήψης απάντησης το άρθρο θα ενημερωθεί.
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Προέρχεται από δηλώσεις του Τζών Κυριάκου, τις οποίες στη συνέχεια ανακάλεσε, αναφέροντας πως επρόκειτο για μια ιστορία που είχε ακούσει και η οποία τελικά αποδείχθηκε ψευδής. Πρόκειται για μια υποτιθέμενη συναλλαγή του USAID που δεν εντοπίζεται καταγεγραμμένη στα διαθέσιμα ψηφιακά αρχεία κυβερνητικών δαπανών. Ταυτόχρονα, η εν λόγω ανύπαρκτη μεταφορά αφορά ένα πρόσωπο, στο οποίο ο USAID απαγορεύεται να στείλει απευθείας χρήματα. Παρά το γεγονός ότι ο Κυριάκου ανακάλεσε τις δηλώσεις του, πληθώρα χρηστών εξέλαβε την ιστορία ως πραγματική.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=10231678760045995&id=1052005104&rdid=IsvKunEvZgE8v8qx#
2.https://www.reuters.com/world/us/dismantling-usaid-leaves-no-staff-process-aid-waivers-sources-say-2025-02-07/
3.https://www.ecfr.gov/current/title-22/chapter-II/part-205
4.https://www.usaspending.gov/search/
5.https://americanswhotellthetruth.org/portraits/john-kiriakou/
Πρόσφατα ένας λογαριασμός-παρωδία στο X, οικειοποιούμενος το όνομα του νέου Υπουργού Υγείας των ΗΠΑ, Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζ., ξεγέλασε πληθώρα χρηστών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όταν κοινοποίησε μια λίστα με τις απαγορεύσεις που υποτίθεται πως θα επιβάλει ο Κένεντι κατά τους πρώτους 6 μήνες της θητείας του. Ωστόσο, όπως θα δούμε παρακάτω, κάτι τέτοιο δεν ισχύει, καθώς ο εξεταζόμενος λογαριασμός ουδεμία σχέση έχει με το πραγματικό φυσικό πρόσωπο.
Παραδείγματα του ισχυρισμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Στις 19 Φεβρουαρίου 2025, ο λογαριασμός με ψευδώνυμο «@RFKJr_Official» προέβη στην παρακάτω ανάρτηση στο X:
Μετάφραση από Ellinikahoaxes
Στους πρώτους 6 μήνες μου ως Υπουργός Υγείας:
-Θα απαγορεύσω τα εμβόλια mRNA.
-Θα απαγορεύσω τη γλυφοσάτη και τα φυτοφάρμακα από τα τρόφιμά μας.
-Θα απαγορεύσω τα επιβλαβή συμπληρώματα τροφίμων που απαγορεύονται σε άλλες χώρες.
-Θα απαγορεύσω το φθόριο από το νερό μας.
-Θα απαγορεύσω τους αεροψεκασμούς.
-Θα καταστήσω την ιβερμεκτίνη διαθέσιμη χωρίς συνταγή.
Θα κάνουμε την Αμερική ΥΓΙΗ Ξανά
Παρά το γεγονός ότι ο εν λόγω λογαριασμός διαθέτει μπλε σήμανση πλάι στο όνομά του, κάτι που έως το Νοέμβριο του 2022 υποδείκνυε πως ο πραγματικός κάτοχος του λογαριασμού ήταν επαληθευμένα ο αναγραφόμενος (πολιτική που άλλαξε σημαντικά μετά την εξαγορά του μέσου από τον Elon Musk και πλέον υποδηλώνει απλώς πως ο κάτοχος έχει ενεργή συνδρομή στο Χ και επιβεβαιωμένο αριθμό τηλεφώνου), δεν συνδέεται στην πραγματικότητα με το φυσικό πρόσωπο του Υπουργού Υγείας των ΗΠΑ. Κάτι τέτοιο επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι η περιγραφή του υπό εξέταση προφίλ διευκρινίζει πως πρόκειται για παρωδία και συγκεκριμένα γράφει:
My pronouns: Prosecute/Fauci. I post commentary, news, and updates on politics and health. Parody account. No affiliation. Follow @RobertKennedyJr
Μετάφραση από Ellinikahoaxes
Οι αντωνυμίες μου: Διώξτε ποινικά/Τον Fauci. Δημοσιεύω σχόλια, ειδήσεις και ενημερώσεις σχετικά με την πολιτική και την υγεία. Λογαριασμός παρωδία. Δεν έχω σχετίζομαι με κανέναν. Ακολουθήστε τον @RobertKennedyJr
Επιπλέον, αναζητώντας στο X για τον αληθινό προφίλ του Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζ., διαπιστώσαμε πως διαθέτει διαφορετικό ψευδώνυμο από τον λογαριασμό που εξετάζουμε, ως @RobertKennedyJr.
Παρά ταύτα, τονίζεται πως ο νυν Υπουργός Υγείας των ΗΠΑ έχει επί σειρά ετών υποστηρίξει θεωρίες συνωμοσίας και αποτέλεσε έναν από τους παγκοσμίως μεγαλύτερους διασπορείς αντιεμβολιαστικής και ψευδοεπιστημονικής προπαγάνδας. Για παράδειγμα έχει απαντήσει υποστηρικτηκά σε ανάρτηση στο X που αναφέρει υποτιθέμενους αεροψεκασμούς με στόχο τον έλεγχο των πολιτών, ενώ έχει πλείστες φορές διακινήσει παραπληροφόρηση σχετικά με τα εμβόλια, ιδίως αυτά κατά της COVID-19 [Άρθρο 1][Άρθρο 2][Άρθρο 3].
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Πρόκειται για λογαριασμό παρωδία που οικειοποιείται το όνομα του αμερικανού Υπουργού Υγείας. Κάτι τέτοιο επιβεβαιώνεται από την περιγραφή του εξεταζόμενου λογαριασμού, καθώς και από το γεγονός ότι το πραγματικό προφίλ του Ρομπερτ Κένεντι Τζ. διαθέτει διαφορετικό ψευδώνυμο.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://www.politifact.com/factchecks/2025/feb/26/viral-image/no-this-isnt-an-authentic-x-post-from-health-secre/
2.https://x.com/RobertKennedyJr
3.https://www.washingtonpost.com/politics/2024/08/27/thread-connecting-robert-kennedy-jr-chemtrails-project-2025/
Τις τελευταίες ημέρες, δημοσιεύσεις σε ιστοσελίδες (katohika.gr, triklopodia.gr, ksipnistere.com) και αναρτήσεις στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης έχουν αναπαράγει άρθρο, το οποίο υποστηρίζει ότι ο καιρός και τα ακραία φυσικά φαινόμενα είναι δυνατό να ελεγχθούν ή να προκληθούν τεχνητά, μέσω μυστικών προγραμμάτων και προηγμένων τεχνολογιών. Στο άρθρο αυτό διατυπώνονται οι ισχυρισμοί:
Οι παραπάνω ισχυρισμοί είναι εντυπωσιακοί, όμως κατά πόσο είναι αληθείς; Τι υποστηρίζει η επιστημονική κοινότητα;
Στο παρόν άρθρο, εξετάζουμε έναν προς έναν τους ισχυρισμούς, παραθέτοντας επιστημονικά στοιχεία και τεκμηριωμένες αποδείξεις, ώστε να διαπιστώσουμε τι ισχύει στην πραγματικότητα.
Παραδείγματα αναρτήσεων στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης:
Ισχυρισμός 1: «Η τροποποίηση του καιρού, σύμφωνα με την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ, προσφέρει ένα ευρύ φάσμα πιθανών επιλογών για να νικήσει ή να εξαναγκάσει έναν αντίπαλο, με την πυροδότηση πλημμυρών, τυφώνων, ξηρασιών, σεισμών, τσουναμι, και πολλά άλλα.»
Ξεκινάμε από τον πρώτο ισχυρισμό, ο οποίος προέρχεται από μια θεωρία συνωμοσίας, η οποία υποστηρίζει ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις των ΗΠΑ, και συγκεκριμένα η Πολεμική Αεροπορία, διαθέτει τεχνολογία ικανή να ελέγξει τον καιρό και να προκαλέσει ακραία φυσικά φαινόμενα, όπως πλημμύρες, τυφώνες, ξηρασίες, ακόμη και σεισμούς ή τσουνάμι. Ο ισχυρισμός αυτός εμφανίζεται συχνά, ιδίως μετά από φυσικές καταστροφές, ως μια απλοϊκή ερμηνεία των αιτίων τους. Ωστόσο, δε συνοδεύεται από αξιόπιστα επιστημονικά στοιχεία και έχει διαψευστεί επανειλημμένα από μετεωρολόγους, γεωεπιστήμονες και επίσημους φορείς. Ακολουθεί τεκμηριωμένη ανάλυση, η οποία καταρρίπτει τον ισχυρισμό, βασισμένη σε επίσημες επιστημονικές πηγές.
1.1. Ιστορική χρήση τεχνικών τροποποίησης καιρού
1.1a. Πρώιμες προσπάθειες (1940-1950)
Οι πρώτες προσπάθειες τεχνητής πρόκλησης βροχής ανάγονται στον 19ο αιώνα, βασιζόμενες κατά κυριο λόγο σε λαϊκές δοξασίες (π.χ. η πεποίθηση ότι οι κανονιοβολισμοί από μεγάλες μάχες προκαλούν βροχή), παρά σε επιστημονικές μεθόδους, (history.aip.org). Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα ξεκίνησε με το πέρας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Πιο συγεκριμένα:
Το ενδιαφέρον γύρω από τις μεθόδους αυτές αυξήθηκε ταχύτατα στη δεκαετία του 1950, προκαλώντας όμως και αντιπαραθέσεις. Χαρακτηριστικά, κοινότητες που επιχειρούσαν να προκαλέσουν βροχή κατηγορήθηκαν από γειτονικές περιοχές ότι “έκλεβαν” το νερό της βροχής τους, οδηγώντας σε νομικές διενέξεις, (history.aip.org). Η δημόσια ανησυχία οδήγησε στη σύσταση της Συμβουλευτικής Επιτροπής του Προέδρου για τον έλεγχο του καιρού το 1953, ενώ το Κογκρέσο διέθεσε πρόσθετη χρηματοδότηση για εκτεταμένη έρευνα το 1958, (history.aip.org). Την ίδια περίοδο, στη Σοβιετική Ένωση διεξάγονταν ευρείας κλίμακας πειράματα τροποποίησης καιρού, (history.aip.org).
1.1b. Ψυχρός Πόλεμος & μεγάλα προγράμματα (1960-1970)
Όσον αφορά τις δεκαετίες του 1960 και 1970, το ενδιαφέρον για τον έλεγχο του καιρού κορυφώθηκε στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η ΕΣΣΔ εξέτασαν σοβαρά τη χρήση τροποποίησης καιρού για στρατιωτικούς σκοπούς, γεγονός το οποίο οδήγησε στον επονομαζόμενο «Κλιματολογικό Πόλεμο/climatological warfare», με τις στρατιωτικές Υπηρεσίες να διαθέτουν σημαντικά κονδύλια σε προγράμματα, τα οποία αποσκοπούσαν στη μετατροπή του καιρού σε “όπλο”, (history.aip.org).
Αναλυτικότερα υιοθετήθηκαν τα ακόλουθα προγράμματα:
1.1c. Σύγχρονες εφαρμογές (από το 1980 μέχρι σήμερα)
Μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1970 (και την έναρξη ισχύος της σύμβασης ENMOD), η χρήση τεχνικών τροποποίησης καιρού περιορίστηκε αποκλειστικά σε ειρηνικούς σκοπούς και εφαρμογές διαχείρισης καιρού. Η έμφαση μετατοπίστηκε σε επιχειρήσεις καιρικής τροποποίησης μικρής κλίμακας, προς διαχείριση υδάτινων πόρων, όπως αύξηση βροχοπτώσεων σε άνυδρες περιοχές, μείωση χαλαζιού σε καλλιέργειες και διάλυση ομίχλης σε αεροδρόμια. Πράγματι, προγράμματα σποράς νεφών συνεχίζουν να εφαρμόζονται σε διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των δυτικών πολιτειών των ΗΠΑ, της Κίνας και κρατών της Μέσης Ανατολής, με στόχο την ενίσχυση των βροχοπτώσεων ή τη βελτίωση της ορατότητας, (reuters.com).
Συνοψίζοντας, η ιστορία των επιχειρήσεων τροποποίησης καιρού καταδεικνύει ότι οι ανθρώπινες παρεμβάσεις στο κλίμα υπήρξαν και παραμένουν περιορισμένες, τόσο σε εμβέλεια όσο και αποτελεσματικότητα. Ακόμα και οι πιο διαδεδομένες μέθοδοι (όπως η σπορά νεφών), έχουν αποτελέσματα, τα οποία είναι συνήθως μικρής διάρκειας και γεωγραφικά περιορισμένα. Συνεπώς, παρά τις δεκαετίες πειραματισμών, η κλίμακα και η επίδραση των καιρικών παρεμβάσεων παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες.
1.2. Επιστημονική εξήγηση: Γιατί ο καιρός & τα γεωλογικά φαινόμενα δεν είναι δυνατό να ελεγχθούν
1.2a. Φυσική των καιρικών & γεωλογικών φαινομένων
Οι καιρικές συνθήκες και τα γεωλογικά φαινόμενα πηγάζουν από πανίσχυρες φυσικές διεργασίες, οι οποίες δεν υπόκεινται σε ανθρώπινο έλεγχο. Ο καιρός διαμορφώνεται από την άνιση θέρμανση του πλανήτη από τον Ήλιο, την περιστροφή της Γης και τον κύκλο του νερού. Φαινόμενα όπως οι καταιγίδες, οι κυκλώνες και οι πλημμύρες αναπτύσσονται στην τροπόσφαιρα, υπό συγκεκριμένες θερμοδυναμικές συνθήκες, τις οποίες δεν είναι εφικτό να αναπαράγουμε ή να τροποποιήσουμε με τεχνητά μέσα. Αντίστοιχα, οι μεγάλοι σεισμοί και οι εκρήξεις ηφαιστείων προκαλούνται από την κίνηση λιθοσφαιρικών πλακών και τις τεκτονικές τάσεις που συσσωρεύονται για δεκαετίες ή αιώνες στο φλοιό της Γης. Τα αίτια αυτά είναι αμιγώς φυσικά και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι μικρές ανθρώπινες παρεμβάσεις είναι ικανές να τα ενεργοποιήσουν ή να τα σταματήσουν. Με άλλα λόγια, τα φαινόμενα του καιρού και της Γης υπακούουν σε θεμελιώδεις νόμους φυσικής και γεωλογίας, τους οποίους δεν έχουμε τη δυνατότητα να παρακάμψουμε ή να ελέγξουμε.
1.2b. Απαιτούμενη ενέργεια
Η κλίμακα ενέργειας που εμπλέκεται σε ακραία καιρικά και γεωλογικά φαινόμενα είναι τεράστια σε σύγκριση με οποιαδήποτε ανθρώπινη τεχνολογία, γεγονός το οποίο καθιστά πρακτικά αδύνατη την τεχνητή πρόκληση ή τον έλεγχό τους.
Για παράδειγμα, ένας μεγάλος τροπικός κυκλώνας (τυφώνας) απελευθερώνει κολοσσιαία ποσά θερμότητας και κινητικής ενέργειας, συγκεκριμένα:
Ακόμη, η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) πειραματίστηκε, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο, με τη σπορά νεφών σε τυφώνες μεταξύ των δεκαετιών 1960 και 1980 με την ελπίδα να μειώσει τη δύναμη των ανέμων τους, αλλά κατέληξε στο ότι κάτι τέτοιο είναι ανέφικτο, καθώς το μέγεθος και η ισχύς ενός τυφώνα καθιστούν μη εφαρμόσιμες τέτοιες τεχνικές,(reuters.com, “HURRICANE MODIFICATION IS OUT OF REACH”).
Παρόμοια εικόνα έχουμε για την απαιτούμενη ενέργεια στους σεισμούς. Ένας σεισμός μέτριας έντασης, απελευθερώνει πολύ περισσότερη ενέργεια από οποιαδήποτε συμβατική έκρηξη. Σύμφωνα με το USGS, (usgs.gov, “FICTION: You can prevent large earthquakes by making lots of small ones, or by “lubricating” the fault with water.”):
Οι σεισμολόγοι έχουν παρατηρήσει ότι θα χρειαζόταν 32 σεισμοί των 5 Ρίχτερ, 1.000 των 4 Ρίχτερ ή 32.000 των 3 Ρίχτερ, ώστε να ισούται με την ενέργεια ενός σεισμού μεγέθους 6 Ρίχτερ.
Συνεπώς, ένας ισχυρός σεισμός ή μια ηφαιστειακή έκρηξη εκλύει συσσωρευμένη ενέργεια πολλαπλάσια σε τάξεις μεγέθους από αυτή που είναι σε θέση να αποδώσουν τα ανθρώπινα μέσα. Ακόμη και η πιο ισχυρή ανθρώπινη έκρηξη, η πυρηνική βόμβα, δε μπορεί να συγκριθεί. Όπως αναφέρει το USGS, (usgs.gov, “FICTION: Nuclear explosions can start or stop earthquakes.):
Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι ακόμη και οι μεγάλες πυρηνικές εκρήξεις έχουν μικρή επίδραση στη σεισμικότητα έξω από την περιοχή της ίδιας της έκρηξης. Οι μεγαλύτερες υπόγειες θερμοπυρηνικές δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες πυροδοτήθηκαν στην Amchitka στο δυτικό άκρο των Αλεούτιων Νήσων και η μεγαλύτερη από αυτές ήταν η δοκιμή 5 μεγατόνων με την κωδική ονομασία Cannikin που έγινε στις 6 Νοεμβρίου 1971 και δεν προκάλεσε σεισμό στα σεισμικά ενεργά νησιά των Αλεούτιων.
Εν ολίγοις, καμία γνωστή πηγή ενέργειας στη διάθεση του ανθρώπου δεν επαρκεί ώστε να προκαλέσει, να επιταχύνει ή να εκτρέψει φαινόμενα τέτοιας κλίμακας. Αυτός είναι και ο λόγος που οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν υπάρχει πρακτικά τρόπος “χειραγώγησης” ενός τυφώνα ή σεισμού, καθώς οι φυσικές δυνάμεις τους υπερβαίνουν κατά πολύ οτιδήποτε μπορούμε να επιστρατεύσουμε, (reuters.com).
1.2c. Χαοτικές διεργασίες του κλίματος
Πέραν της ενέργειας, ένα ακόμη θεμελιώδες εμπόδιο στον έλεγχο του καιρού είναι η χαοτική φύση της ατμόσφαιρας. Οι μετεωρολόγοι έχουν διαπιστώσει, από τη δεκαετία του 1960, ότι ο καιρός συνιστά ένα χαοτικό δυναμικό σύστημα. Σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), (archive.ipcc.ch):
Ένας σημαντικός περιοριστικός παράγοντας για την προβλεψιμότητα του καιρού πέραν των πολλών ημερών είναι μια θεμελιώδης δυναμική ιδιότητα της ατμόσφαιρας. Στη δεκαετία του 1960, ο μετεωρολόγος Edward Lorenz ανακάλυψε ότι πολύ μικρές διαφορές στις αρχικές συνθήκες μπορούν να παράγουν πολύ διαφορετικά αποτελέσματα πρόβλεψης. Αυτό είναι το λεγόμενο φαινόμενο της πεταλούδας: μια πεταλούδα που χτυπά τα φτερά της (ή κάποιο άλλο μικρό φαινόμενο) σε ένα μέρος μπορεί, καταρχήν, να αλλάξει το επόμενο μοτίβο του καιρού σε ένα μακρινό μέρος. Στον πυρήνα αυτού του αποτελέσματος βρίσκεται η θεωρία του χάους, η οποία ασχολείται με το πώς μικρές αλλαγές σε ορισμένες μεταβλητές μπορούν να προκαλέσουν εμφανή τυχαιότητα σε πολύπλοκα συστήματα.
Το παραπάνω συνεπάγεται ότι υπάρχει ένας φυσικός περιορισμός στην προβλεψιμότητα και, κατ’ επέκταση, στον έλεγχο του καιρού. Προκειμένου να ελέγξει κανείς τον καιρό θα έπρεπε να είχε τη δυνατότητα να ρυθμίσει άπειρες παραμέτρους με απόλυτη ακρίβεια, το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.
Συμπερασματικά, το σύστημα του κλίματος είναι τόσο πολύπλοκο και ευαίσθητο, ώστε κάθε απόπειρα ελέγχου του ανατρέπεται από απρόβλεπτες αλληλεπιδράσεις.
1.3. Διευκρινίσεις για στρατιωτικά προγράμματα & παρερμηνείες
Η ιδέα του ελέγχου του καιρού “συντηρείται” από αναφορές σε διάφορα επιστημονικά ή στρατιωτικά προγράμματα, τα οποία παρερμηνεύονται. Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε τα υπαρκτά προγράμματα έρευνας από τη φαντασία. Παρακάτω εξετάζονται δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις που συχνά αναφέρονται από συνωμοσιολόγους.
1.3a. Το πρόγραμμα HAARP
Το HAARP (High-power Active Auroral Research Program) έχει βρεθεί στο επίκεντρο πλήθους θεωριών συνωμοσίας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια ερευνητική εγκατάσταση στην Αλάσκα, η οποία αναπτύχθηκε αρχικά από τον στρατό των ΗΠΑ και πλέον λειτουργεί από το Πανεπιστήμιο της Αλάσκας, με σκοπό τη μελέτη της ιονόσφαιρας. Το HAARP εκπέμπει ισχυρά ραδιοκύματα προς την ιονόσφαιρα, προκειμένου να μελετηθούν φαινόμενα όπως το σέλας και οι επικοινωνίες μεγάλης εμβέλειας, χωρίς να έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει τον καιρό ή το κλίμα. Ωστόσο, ο καιρός κοντά στο έδαφος καθοδηγείται από γεωφυσικές αιτίες (π.χ. ηλιακή θέρμανση, υγρασία) και όχι από την κατάσταση της ιονόσφαιρας, (aap.com.au). Επιπλέον, η ενέργεια που χρησιμοποιεί το HAARP, είναι αμελητέα συγκρινόμενη με την ενέργεια ενός τυφώνα ή μιας ατμοσφαιρικής διαταραχής, επομένως δεν είναι ικανή να τροποποιήσει μαζικές αέριες μάζες ή καταιγίδες.
Οι ισχυρισμοί ότι το HAARP χρησιμοποιείται ως “όπλο” για την πρόκληση καταστροφών (όπως σεισμών, ξηρασιών ή θυελλών) δεν έχουν καμία επιστημονική βάση. Συγκεκριμένα:
Δεν υπάρχει εύλογος μηχανισμός για την ενεργοποίηση ενός σεισμού με μια ανθρωπογενή συσκευή/όπλο σε αυτές τις ρυθμίσεις. Η ιδέα ενός όπλου HAARP που δημιουργεί σεισμό είναι καθαρά επιστημονική φαντασία.
Εν ολίγοις, το HAARP είναι ένα ερευνητικό έργο για την κατανόηση της ανώτερης ατμόσφαιρας και δεν εμπλέκεται στη “χειραγώγηση” καιρικών φαινομένων. Οι απόπειρες σύνδεσής του με κυκλώνες, πλημμύρες ή σεισμούς αποτελούν προϊόν παρανόησης ή παραπληροφόρησης.
1.3b. Στρατιωτικές προσπάθειες τροποποίησης καιρού: Πραγματικότητα & μύθοι
Η ιδέα της χρήσης του καιρού ως “όπλου” έχει οδηγήσει σε ιστορικές προσπάθειες τροποποίησης καιρού, οι οποίες όμως είτε ήταν περιορισμένες είτε απέτυχαν και εντούτοις σήμερα διογκώνονται από φήμες. Η σπορά νεφών είναι η πιο γνωστή τεχνική, περιλαμβάνoντας διασπορά χημικών σωματιδίων (π.χ. ιωδιούχου αργύρου) σε βροχοφόρα νέφη, με στόχο την για ενίσχηση της βροχόπτωσης. Η πρακτική αυτή εφαρμόστηκε και με στρατιωτικούς σκοπούς:
Η επίδραση των ενεργειών αυτών ήταν περιορισμένη, η σπορά νεφών είναι ικανή υπό ιδανικές συνθήκες να αυξήσει ελαφρά τη βροχή τοπικά, όμως δεν είναι σε θέση να προκαλέσει καταιγίδες εκ του μηδενός, ούτε να ελέγξει την πορεία μεγάλων καιρικών συστημάτων. Πράγματι, έχει υιοθετηθεί σε διάφορες χώρες (με κύριους στόχους την ελαφρά αύξηση βροχοπτώσεων σε περιόδους ξηρασίας ή τη μείωση χαλαζόπτωσης), όμως τα αποτελέσματά της παραμένουν τοπικά και στατιστικά μέτρια.
Επίσης, εκτενέστερες στρατιωτικές μελέτες εξέτασαν θεωρητικά σενάρια ελέγχου του καιρού, αλλά ουδέποτε “απέδωσαν” πρακτικές τεχνολογίες.
Το κείμενο αυτό, δεν ήταν παρά μια θεωρητική άσκηση στρατηγικής φαντασίας. Δεν αντιστοιχεί σε πραγματικό πρόγραμμα και φυσικά μέχρι σήμερα (2025) δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι κάτι τέτοιο υλοποιήθηκε. Επίσης, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, έχει συναφθεί το 1978 η διεθνής σύμβασης ENMOD, η οποία απαγορεύει τη στρατιωτική ή εχθρική χρήση περιβαλλοντικών τροποποιήσεων, ένδειξη ότι τέτοιες πρακτικές δεν αποτελούν αποδεκτή ή συνήθη τακτική παγκοσμίως.
Συνεπώς, όλες οι γνωστές στρατιωτικές ή επιστημονικές απόπειρες δεν “κατάφεραν” να υπερβούν τους φυσικούς περιορισμούς, ενώ όσα παρατηρούμε σήμερα στην ατμόσφαιρα και τη γεωλογία, από τυφώνες και πλημμύρες μέχρι σεισμούς, ερμηνεύονται πλήρως από φυσικά αίτια.
Συνολικά, επιβεβαιώνεται ότι τόσο ο καιρός όσο και τα γεωλογικά φαινόμενα δεν είναι δυνατό να ελεγχθούν ή να προκληθούν τεχνητά από τον άνθρωπο. Οι τυφώνες, οι σεισμοί και οι ξηρασίες είναι φυσικές διεργασίες που απαιτούν ενέργεια ασύλληπτης κλίμακας, πέρα από τις δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας. Οι θεωρίες περί “όπλων καιρού” βασίζονται σε παρερμηνείες στρατιωτικών προγραμμάτων, όπως το HAARP, τα οποία δε σχετίζονται με έλεγχο κλιματικών ή γεωλογικών φαινομένων, ενώ οι ανθρώπινες παρεμβάσεις στον καιρό, όπως η σπορά νεφών, χαρακτηρίζονται από τοπική και περιορισμένη επίδραση.
Ισχυρισμός 2: «Σήμερα τα ακραία καιρικά φαινόμενα που προκαλούν καταστροφές όπως τροπικές καταιγίδες, ξηρασίες, πλημμύρες, ηφαίστεια και σεισμούς, ΔΕΝ είναι όλα από φυσικά φαινόμενα. Ή κάποιοι τα προκαλούν (ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ).»
Προχωράμε στο δεύτερο ισχυρισμό, εξετάζοντας τη διατύπωση ότι οι φυσικές καταστροφές και τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν προκύπτουν αποκλειστικά από φυσικές διεργασίες αλλά είναι αποτέλεσμα ανθρώπινης παρέμβασης μέσω ενός είδους «μετεωρολογικού πολέμου». Κατά τη θεωρία αυτή, τροπικές καταιγίδες (κυκλώνες/τυφώνες), περίοδοι ξηρασίας, πλημμύρες, ακόμη και ηφαιστειακές εκρήξεις ή σεισμοί ενδέχεται να προκαλούνται σκόπιμα από μυστικές τεχνολογίες ή “όπλα” ελέγχου του καιρού.
Στην πραγματικότητα, η επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι δεν υπάρχει καμία γνωστή τεχνολογία, η οποία να επιτρέπει την τεχνητή πρόκληση ή κατεύθυνση τέτοιων φαινομένων. Οι τυφώνες, οι πλημμύρες και οι ξηρασίες οφείλονται σε γνωστές φυσικές διεργασίες της ατμόσφαιρας και του κλίματος, ενώ οι σεισμοί και οι ηφαιστειακές εκρήξεις προκαλούνται από τη γεωλογική δραστηριότητα της Γης.
Παρακάτω εξετάζουμε ξεχωριστά κάθε κατηγορία φαινομένων, παραθέτοντας επιστημονικά τεκμηριωμένα στοιχεία.
2.1. Ακραία καιρικά φαινόμενα (τροπικές καταιγίδες, ξηρασίες, πλημμύρες)
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν εκδηλώσεις της δυναμικής του γήινου κλίματος και του καιρού. Τροπικές καταιγίδες, όπως τυφώνες και κυκλώνες, σχηματίζονται από φυσικές διεργασίες (εξάτμιση θερμών θαλασσίων υδάτων, ατμοσφαιρική αστάθεια, περιστροφή λόγω δύναμης Κοριόλις κ.λπ.). Παράλληλα, ξηρασίες και πλημμύρες προκύπτουν από μεταβολές στα πρότυπα βροχοπτώσεων και τη γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας. Είναι αλήθεια ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει έμμεση επίδραση στην ένταση ορισμένων ακραίων καιρικών φαινομένων, μέσω της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ο σκόπιμος ανθρώπινος χειρισμός, είναι ικανός να δημιουργήσει ή να κατευθύνει ακραία καιρικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές.
Παραθέτουμε την επιστημονική πραγματικότητα για καθεμία από τις περιπτώσεις αυτές:
2.1a. Τροπικές καταιγίδες (κυκλώνες, τυφώνες)
Μάλιστα, πρόσφατα επισημάνθηκε ότι, (factcheck.org, “SciCheck Digest”):
Οι ειδικοί λένε ότι οι άνθρωποι δε μπορούν να δημιουργήσουν ή να αλλάξουν ουσιαστικά τυφώνες μέσω των υπαρχουσών τεχνικών τροποποίησης του καιρού.
Σύμφωνα με την Έκτη Έκθεση Αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) που δημοσιεύθηκε το 2021, η ανθρωπογενής αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου έχει αυξήσει τη συχνότητα και την ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων.
Επομένως, οι τροπικές καταιγίδες παραμένουν φυσικά φαινόμενα. Η μόνη ανθρώπινη “επιρροή” είναι η επιδείνωσή τους μέσω της υπερθέρμανσης του πλανήτη και όχι μέσω ελέγχου του καιρού. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι κυβερνήσεις ή άλλοι φορείς μπορούν να εξαπολύσουν ή να κατευθύνουν έναν τυφώνα κατά βούληση.
2.1b. Ξηρασίες & πλημμύρες
Καθώς το κλίμα της Γης αλλάζει, επηρεάζει τα ακραία καιρικά φαινόμενα σε ολόκληρο τον πλανήτη. Τα κύματα καύσωνα που σπάνε ρεκόρ στη γη και στον ωκεανό, οι βροχοπτώσεις, οι έντονες πλημμύρες, οι πολυετείς ξηρασίες, οι ακραίες πυρκαγιές και οι εκτεταμένες πλημμύρες κατά τη διάρκεια των τυφώνων γίνονται όλο και πιο συχνά και πιο έντονες.
Συνεπώς, καθώς η θερμοκρασία ανεβαίνει, η ατμόσφαιρα συγκρατεί περισσότερη υγρασία, γεγονός το οποίο οδηγεί σε πιο έντονες βροχοπτώσεις και κατά συνέπεια σε αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών. Αντίστροφα, η υπερθέρμανση εντείνει την εξάτμιση, με αποτέλεσμα να διαταράσει τα πρότυπα βροχοπτώσεων, καθιστώντας κάποιες περιοχές πιο επιρρεπείς σε ξηρασίες.
Δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι, γενικά, αυξάνει τις βροχοπτώσεις. Υπάρχουν πολλές χώρες που χρησιμοποιούν τη σπορά νεφών για να μειώσουν το μέγεθος του χαλαζιού, αλλά τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι λειτουργεί είναι αδύναμα, στην καλύτερη περίπτωση.
Συμπερασματικά, ο ισχυρισμός ότι «κάποιοι προκαλούν» ξηρασίες ή πλημμύρες στερείται επιστημονικής βάσης. Οι μεγάλες ξηρασίες και πλημμύρες ερμηνεύονται από φυσικές κλιματικές διεργασίες σε συνδυασμό με την τάση της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Δεν υπάρχει τρόπος να “απενεργοποιήσει” κανείς τη βροχή, ούτε να “στραγγίξει” τα σύννεφα παγκοσμίως, ούτε και να δημιουργήσει μια καταιγίδα από το πουθενά, με τη σημερινή τεχνολογία. Οι μετεωρολόγοι αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τους ισχυρισμούς «μετεωρολογικού πολέμου», σημειώνοντας ότι τέτοιες θεωρίες συνήθως ανθίζουν μετά από μεγάλες φυσικές καταστροφές, καθώς κάποιοι αναζητούν σκοτεινά μοτίβα πίσω από ακραία φαινόμενα.
2.2. Γεωλογικά φαινόμενα (σεισμοί & ηφαίστεια)
Ο Ισχυρισμός 2 επεκτείνεται πέραν των μετεωρολογικών φαινομένων, υποστιρίζοντας ότι ακόμη και τα γεωλογικά φαινόμενα, είναι δυνατό να προκαλούνται σκόπιμα. Όμως, ούτε αυτό το τμήμα του ισχυρισμού ευσταθεί επιστημονικά, καθώς οι σεισμοί και οι ηφαιστειακές εκρήξεις είναι φαινόμενα που πηγάζουν από τη γεωδυναμική του πλανήτη, δηλαδή από την κίνηση των τεκτονικών πλακών, τη συσσώρευση τάσεων στο στερεό φλοιό και τις θερμικές διεργασίες στο εσωτερικό της Γης. Καμία διαθέσιμη τεχνολογία δεν είναι σε θέση να ελέγξει ή να προκαλέσει τα γεγονότα αυτά.
Ας δούμε τι παρουσιάζει η γεωλογική επιστήμη:
2.2a. Σεισμοί
Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι ακόμη και οι μεγάλες πυρηνικές εκρήξεις έχουν μικρή επίδραση στη σεισμικότητα έξω από την περιοχή της ίδιας της έκρηξης. Οι μεγαλύτερες υπόγειες θερμοπυρηνικές δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες πυροδοτήθηκαν στην Amchitka στο δυτικό άκρο των Αλεούτιων Νήσων και η μεγαλύτερη από αυτές ήταν η δοκιμή 5 μεγατόνων με την κωδική ονομασία Cannikin που έγινε στις 6 Νοεμβρίου 1971 και δεν προκάλεσε σεισμό στα σεισμικά ενεργά νησιά των Αλεούτιων.
Συνολικά, η κοινή θέση των σεισμολόγων είναι ότι δε μπορούμε να ξεκινήσουμε ή να σταματήσουμε ένα σεισμό με τεχνητά μέσα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το USGS, (usgs.gov, “FICTION: People can stop earthquakes.”):
Δεν μπορούμε να αποτρέψουμε τους σεισμούς (ή να τους σταματήσουμε μόλις ξεκινήσουν). Ωστόσο, μπορούμε να μετριάσουμε σημαντικά τα αποτελέσματά τους χαρακτηρίζοντας τον κίνδυνο (π.χ. εντοπισμός ρηγμάτων σεισμού, μη στερεοποιημένο ίζημα που πιθανόν να ενισχύσει τα σεισμικά κύματα και ασταθής γη επιρρεπής σε ολίσθηση ή υγροποίηση κατά τη διάρκεια ισχυρών δονήσεων), χτίζοντας ασφαλέστερες κατασκευές και προετοιμάζοντας εκ των προτέρων λαμβάνοντας προληπτικά μέτρα και γνωρίζοντας πώς να αντιδράσουμε.
Επομένως, ισχυρισμοί περί “τεχνητών σεισμών” ή σεισμών “προϊόν σεισμικής βόμβας”, δεν έχουν καμία επιστημονική υποστήριξη. Οι μόνοι σεισμοί με ανθρώπινη συνιστώσα, είναι οι μικρές δονήσεις από βιομηχανικές δραστηριότητες, οι οποίες είναι ακούσιες. Συνεπώς, η σκόπιμη ή ελεγχόμενη πρόκληση σεισμών είναι πέραν των ανθρώπινων δυνατοτήτων.
2.2b. Ηφαιστειακές εκρήξεις
Η ενέργεια που εμπλέκεται σε μια ηφαιστειακή έκρηξη αψηφά τη φαντασία. Το διαβόητο όρος Αίτνα της Ιταλίας εκτόξευσε περίπου 350 κυβικά πόδια (10 κυβικά μέτρα) λάβας ανά δευτερόλεπτο κατά τη διάρκεια της τετράμηνης έκρηξής του το 1983. Ο Lechner αναφέρει ότι το 1991, η αρχική έκρηξη του όρους Pinatubo εκτόξευσε περίπου 2,4 κυβικά μίλια (10 κυβικά χιλιόμετρα) υλικού σε ύψος περίπου 405 κυβικά χιλιόμετρα.
Η διάτρηση του θαλάμου μάγματος, για την απελευθέρωση της πίεσης, είναι επίσης έξω. Ο ηφαιστειολόγος Erik Klemmeti, γράφοντας στο Wired το 2012, παρομοίασε αυτή τη θεωρία με την «προσπάθεια αιμορραγίας μέχρι θανάτου με τρύπημα βελόνας».
Επιπλέον, μια ηφαιστειακή έκρηξη εμπεριέχει πολύπλοκες δυναμικές. Ακόμη κι αν υποθετικά ανοίγαμε μια μικρή οπή, το αποτέλεσμα θα ήταν ανεξέλεγκτο, με αέρια να εκτονώνονται βίαια. Οι επιστήμονες καταλήγουν ότι η ιδέα του να παρέμβουμε προληπτικά σε ένα ηφαίστειο πριν εκραγεί, δεν είναι εφαρμόσιμη.
Με τη ροή της λάβας να απειλεί να κατακλύσει τρεις πόλεις, οι εργάτες κατασκεύασαν ένα σύστημα τεράστιων φραγμάτων για να το ανακατευθύνουν. Το Volcano World της Πολιτείας του Όρεγκον υπογράφει μια φωτογραφία της επικής προσπάθειας ως εξής: “Διακόσιοι άνδρες κατασκεύασαν ένα φράγμα με μπάζα ύψους περίπου 10 μέτρων, πλάτους 30 μέτρων και μήκους 1.200 ποδιών (400 μ.). Σημειώστε ότι πλησιάζει η ροή [λάβα].” Τα εμπόδια παρέσυραν με επιτυχία τη λάβα.
Ωστόσο, αυτές είναι ενέργειες διαχείρισης των συνεπειών μιας φυσικής έκρηξης και όχι δράσεις πρόκλησης ή πρόληψής της. Συνεπώς, οι ηφαιστειακές εκρήξεις είναι εγγενώς φυσικές και καμία ένδειξη δεν υπάρχει περί τεχνητής “πυροδότησης” τους.
Συνολικά, δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη ότι τα ακραία καιρικά ή γεωλογικά φαινόμενα προκαλούνται σκόπιμα μέσω «μετεωρολογικού πολέμου». Τυφώνες, ξηρασίες, πλημμύρες, σεισμοί και ηφαίστεια είναι φυσικές διεργασίες, ανεξάρτητες της ανθρώπινης παρέμβασης. Οι υπάρχουσες τεχνικές τροποποίησης καιρού, όπως η σπορά νεφών, έχουν περιορισμένη τοπική εφαρμογή και δεν είναι σε θέση να επηρεάσουν ακραία φαινόμενα. Παράλληλα, οι ισχυρισμοί περί “μυστικών όπλων καιρού” έχουν διαψευστεί από επιστημονικούς φορείς (NASA, NOAA, IPCC, USGS), επιβεβαιώνοντας ότι ο Ισχυρισμός 2 είναι αβάσιμος.
Ισχυρισμός 3: «Όπλα Τέσλα, τεκτονικά όπλα, προκαλούν σεισμούς, εκρήξεις ηφαιστείων και τσουνάμι…»
Μεταβαίνουμε στον τρίτο ισχυρισμό, ο οποίος υποστηρίζει την ύπαρξη «όπλων Τέσλα» και λοιπών τεκτονικών όπλων, τα οποία επιφέρουν σεισμούς, ηφαιστειακές εκρήξεις, ακόμη και τσουνάμι. Ο ισχυρισμός αυτός υπάγεται στις θεωρίες συνωμοσίας, καθώς δεν υποστηρίζεται από καμία επιστημονική ένδειξη ή τεχνολογική τεκμηρίωση. Οι επιστήμονες απορρίπτουν τα σενάρια αυτά ως αβάσιμα και μη ρεαλιστικά. Χαρακτηριστικά, το Παρατηρητήριο Yellowstone της USGS, έχει χαρακτηρίσει τις ιδέες περί τεχνητής πυροδότησης ηφαιστείου ως «διαβολικά σχέδια» με «μηδενική πιθανότητα» επιτυχίας, (usgs.gov). Ακολουθούν επιστημονικά στοιχεία, τα οποία καταρρίπτουν τον ισχυρισμό αυτό.
3.1. Επιστημονικές ερμηνείες
Τα φαινόμενα αυτά έχουν κατανοηθεί πλήρως από τη γεωεπιστήμη, ως φυσικές διεργασίες του πλανήτη, άσχετες με ανθρώπινη παρέμβαση.
3.1a. Φυσική προέλευση σεισμών, ηφαιστειακών εκρήξεων & τσουνάμι
3.1b. Ενεργειακές απαιτήσεις & τεχνικές αδυναμίες
Τα ενεργειακά μεγέθη που εμπλέκονται σε σεισμούς, ηφαίστεια και τσουνάμι είναι τεράστια, πολύ πέρα από τις δυνατότητες της σημερινής τεχνολογίας.
Οι σεισμοί απελευθερώνουν μια τεράστια ποσότητα ενέργειας, η οποία μπορεί να εκφραστεί σε ισοδύναμο μέγεθος εκρηκτικής ύλης. Για παράδειγμα, οι ισχυρότεροι σεισμοί που έχουν καταγραφεί ποτέ, οι οποίοι είναι μεγαλύτεροι των 9 Ρίχτερ (όπως ο σεισμός Τοχόκου της Ιαπωνίας του 2011), απελευθερώνουν την ενέργεια ενός πυρηνικού όπλου σχεδόν 2000 μεγατόνων. Ενώ, η ισχυρότερη πυρηνική δοκιμή που έγινε ποτέ ήταν μια έκρηξη 50 μεγατόνων που διεξήχθη από τη Σοβιετική Ένωση το 1961.
Στην πράξη, ακόμη και οι μεγαλύτερες πυρηνικές εκρήξεις που έχει πραγματοποιήσει ο άνθρωπος δεν κατάφεραν να προκαλέσουν καταστροφικούς σεισμούς. Μελέτες της USGS έδειξαν ότι δεν εμφανίστηκε καμία αξιοσημείωτη “έξαρση” σεισμών, στη διάρκεια μεγάλων πυρηνικών δοκιμών, (usgs.gov). Τα δεδομένα αυτά τονίζουν, πόσο δύσκολο είναι να προκληθεί τεχνητά ένας σεισμός μεγάλης κλίμακας.
Το 1959 δεν ήταν η πρώτη φορά που έγινε σεισμός στο ρήγμα της λίμνης Hebgen. Οι μελέτες της γεωλογίας της περιοχής δείχνουν ότι έχουν σημειωθεί τουλάχιστον τρεις ισχυροί σεισμοί στο ρήγμα τα τελευταία 15.000 χρόνια. Αυτό συνεπάγεται ένα διάστημα επανάληψης της τάξης ενός ισχυρού σεισμού ανά αρκετές χιλιάδες χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι από την τελευταία μαγματική έκρηξη του Yellowstone πριν από 70.000 χρόνια (ροή λάβας, όχι μεγάλη έκρηξη), μπορεί να υπήρξαν δώδεκα ή περισσότεροι σεισμοί ισοδύναμοι με μια μέτρια θερμοπυρηνική έκρηξη δίπλα στην περιοχή αποθήκευσης μάγματος Yellowstone. Κανένα δεν πυροδότησε έκρηξη. Από την τελευταία έκρηξη που σχημάτισε καλντέρα πριν από 631.000 χρόνια μπορεί να υπήρξαν εκατοντάδες τέτοιοι σεισμοί!
Αυτό καταδεικνύει ότι ακόμη και τεράστιες φυσικές διαταραχές σπάνια πυροδοτούν ένα ηφαίστειο, πόσο μάλλον τεχνητές απόπειρες.
3.2. Έλλειψη αποδείξεων για τα «όπλα Τέσλα» & τα «τεκτονικά όπλα»
Καμία αξιόπιστη επιστημονική πηγή δεν υποστηρίζει την ύπαρξη τέτοιων όπλων. Αντίθετα, επίσημοι φορείς απορρίπτουν τους ισχυρισμούς αυτούς. Πιο συγκεκριμένα:
Με άλλα λόγια, η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα αντιμετωπίζει τους σεισμούς, τα ηφαίστεια και τα τσουνάμι ως καθαρά φυσικά φαινόμενα, πέρα από τον ανθρώπινο έλεγχο.
Επιπλέον, ο μύθος γύρω από το Νίκολα Τέσλα και τα υποτιθέμενα «όπλα» του, είναι προϊόν παρερμηνειών. Ο Τέσλα ήταν πράγματι πρωτοπόρος εφευρέτης, όμως πολλές μεταγενέστερες αφηγήσεις διογκώνουν τις ιδέες του.
Επομένως, καμία από τις φήμες που αποδίδουν στον Τέσλα όπλα μαζικής καταστροφής δε στηρίζεται σε πραγματικά στοιχεία.
3.3. Ιστορικές αναφορές & παρερμηνείες
Η ιδέα των “γεωφυσικών όπλων” εμφανίστηκε κατά καιρούς στο παρελθόν, αλλά ποτέ δεν υλοποιήθηκε πρακτικά.
Προφανώς, ο σωστός τρόπος για να δημιουργηθεί ένα μεγάλο κύμα τσουνάμι δεν είναι μέσω μιας, αλλά πολλών βομβών που χρησιμοποιούν περίπου 2.200 τόνους (2 εκατομμύρια κιλά) εκρηκτικών παρατεταγμένων σε μια γραμμή περίπου 5 μίλια (8 χιλιόμετρα) από την ακτή.
Αν και θεωρητικά “δούλευε” υπό ιδανικές συνθήκες, το εγχείρημα ήταν εξαιρετικά μη πρακτικό και τελικά εγκαταλείφθηκε, ιδίως αφού η πυρηνική βόμβα απέδειξε τη καταστροφική της ισχύ λίγο αργότερα.
Τέτοιες έρευνες δεν οδήγησαν ποτέ σε επιχειρησιακό τεκτονικό όπλο. Παρ’ όλα αυτά, οι ανησυχίες της εποχής εκείνης αποτυπώθηκαν στη διεθνή νομοθεσία. Το 1978 υπογράφηκε η Σύμβαση του ΟΗΕ ENMOD (Environmental Modification Convention), η οποία απαγορεύει τη στρατιωτική χρήση τεχνικών μεταβολής του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της πρόκλησης σεισμών ή τσουνάμι, (en.wikipedia.org). Η απαγόρευση αυτή ήταν προληπτική, καθώς καμία χώρα δε διέθετε τέτοιο όπλο στην πράξη.
Συμπερασματικά, δεν υπάρχει καμία επιστημονική ένδειξη ή τεχνογνωσία που να υποστηρίζει την ύπαρξη «όπλων» ικανών να προκαλέσουν σεισμούς, ηφαιστειακές εκρήξεις ή τσουνάμι κατά βούληση. Οι φυσικές αυτές καταστροφές εξηγούνται πλήρως από τις γεωλογικές διεργασίες της Γης και συμβαίνουν ανεξάρτητα από ανθρώπινες ενέργειες. Η κίνηση των τεκτονικών πλακών και η συσσώρευση τάσεων στον φλοιό δημιουργεί τους σεισμούς, το ανερχόμενο μάγμα προκαλεί ηφαιστειακές εκρήξεις και οι υποθαλάσσιοι σεισμοί ή κατολισθήσεις γεννούν τα τσουνάμι. Όλη η επιστημονική γνώση συνηγορεί ότι φαινόμενα τέτοιας κλίμακας είναι απολύτως φυσικά. Δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός υπό ανθρώπινο έλεγχο που να μπορεί να τα ενεργοποιήσει ή να τα σταματήσει. Οι σεισμοί, τα ηφαίστεια και τα τσουνάμι οφείλονται αποκλειστικά στη γεωλογία του πλανήτη μας και εξελίσσονται πέρα από τα όρια της ανθρώπινης τεχνολογίας.
Συνολικά, οι ισχυρισμοί που αποδίδουν τα ακραία φυσικά φαινόμενα σε μυστικά όπλα και ανθρώπινη παρέμβαση δεν υποστηρίζονται από επιστημονικά δεδομένα. Οι τυφώνες, οι σεισμοί, οι ηφαιστειακές εκρήξεις και τα τσουνάμι αποτελούν φυσικές διεργασίες, καθοδηγούμενες από τη δυναμική του κλίματος και της γεωλογίας της Γης. Αν και υπάρχουν τεχνικές περιορισμένης τροποποίησης καιρού, η κλίμακα των φυσικών φαινομένων που εξετάζονται ξεπερνά κατά πολύ τις ανθρώπινες δυνατότητες ελέγχου, ενώ οι επιστημονικοί φορείς, όπως η NASA, η NOAA, η IPCC και η USGS, έχουν επανειλημμένα διαψεύσει ισχυρισμούς περί τεχνητών καταστροφών.
1.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%88%CE%BD%CE%BF%CF%80%CE%BB%CE%B5%CF%82_%CE%94%CF%85%CE%BD%CE%AC%CE%BC%CE%B5%CE%B9%CF%82_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%97%CE%A0%CE%91
2.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%91%CE%B5%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1
3.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BA%CF%81%CE%B1%CE%AF%CE%BF_%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CF%86%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%BF
4.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BB%CE%B7%CE%BC%CE%BC%CF%8D%CF%81%CE%B1
5.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%BA%CF%85%CE%BA%CE%BB%CF%8E%CE%BD%CE%B1%CF%82
6.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9E%CE%B7%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B1
7.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B5%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82
8.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CF%83%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%AC%CE%BC%CE%B9
9.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B1%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%AE
10.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%B5%CF%89%CF%81%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1
11.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B5%CF%89%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%82
12.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CF%81%CE%BF%CF%87%CE%AE
13.https://history.aip.org/climate/RainMake.htm#:~:text=pollution%2C%20why%20not%20try%20to,difference%20in%20the%20next%20war
14.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%84_%CE%A0%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CF%8C%CF%83%CE%BC%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%A0%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82
15.https://en.wikipedia.org/wiki/Vincent_Schaefer
16.https://en.wikipedia.org/wiki/Cloud_seeding
17.https://en.wikipedia.org/wiki/Dry_ice
18.https://en.wikipedia.org/wiki/Ice_crystal
19.https://en.wikipedia.org/wiki/Cloud
20.https://en.wikipedia.org/wiki/Precipitation
21.https://en.wikipedia.org/wiki/Irving_Langmuir
22.https://en.wikipedia.org/wiki/General_Electric
23.https://en.wikipedia.org/wiki/Silver_iodide
24.https://en.wikipedia.org/wiki/Cloud_condensation_nuclei
25.https://history.aip.org/climate/RainMake.htm#:~:text=Meanwhile%2C%20far%20more%20visibly%2C%20the,rain%20on%20themselves%2C%20people%20downwind
26.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%AC%CE%B3%CE%BF%CF%82
27.https://earthobservatory.nasa.gov/features/Simpson/simpson5.php#:~:text=Simpson%20realized%20that%20cloud%20seeding,compared%20to%20an%20unseeded%20cloud
28.https://history.aip.org/climate/RainMake.htm#:~:text=sprang%20up%20with%20even%20more,3
29.https://www.jstor.org/stable/26244978
30.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BF%CE%B3%CE%BA%CF%81%CE%AD%CF%83%CE%BF_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%97%CE%BD%CF%89%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CF%89%CE%BD_%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B5%CE%B9%CF%8E%CE%BD
31.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%88%CE%BD%CF%89%CF%83%CE%B7_%CE%A3%CE%BF%CE%B2%CE%B9%CE%B5%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD_%CE%A3%CE%BF%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD_%CE%94%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B9%CF%8E%CE%BD
32.https://en.wikipedia.org/wiki/Weather_modification
33.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A8%CF%85%CF%87%CF%81%CF%8C%CF%82_%CE%A0%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82
34.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CE%BD%CF%89%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82_%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B5%CF%82_%CE%91%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82
35.https://history.aip.org/climate/RainMake.htm#:~:text=As%20the%20%20Cold%20War,The%20only
36.https://en.wikipedia.org/wiki/Project_Stormfury
37.https://www.weather.gov/
38.https://www.noaa.gov/
39.https://www.navy.mil/
40.https://en.wikipedia.org/wiki/Eye_(cyclone)
41.https://www.aoml.noaa.gov/hrd/hrd_sub/modification.html#:~:text=stimulate%20the%20formation%20of%20a,for%20cloud%20seeding%20to%20work
42.https://en.wikipedia.org/wiki/Supercooling
43.https://en.wikipedia.org/wiki/Operation_Popeye
44.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%92%CE%B9%CE%B5%CF%84%CE%BD%CE%AC%CE%BC
45.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%BF%CF%85%CF%83%CF%8E%CE%BD%CE%B5%CF%82
46.https://polarpedia.eu/en/operation-popeye/#:~:text=The%20United%20States%20Air%20Force,of%2030%20to%2045%20days
47.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CF%8C%CE%BB%CF%85%CE%B2%CE%B4%CE%BF%CF%82
48.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%BF%CF%84%CE%B9%CE%BF%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%91%CF%83%CE%AF%CE%B1
49.https://en.wikipedia.org/wiki/Environmental_Modification_Convention
50.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CE%B6%CE%B9
51.https://www.ellinikahoaxes.gr/2025/02/03/tropopoiisi-kairou-aeropsekasmoi-kai-ichni-aeroskafon-mythoi-kai-alitheies/
52.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CE%BC%CE%AF%CF%87%CE%BB%CE%B7
53.https://www.reuters.com/article/fact-check/climate-change-is-not-a-cover-up-for-humans-intentionally-controlling-the-weathe-idUSL1N2RF1U8/#:~:text=Dr,%E2%80%9D
54.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82_%CE%97%CE%BD%CF%89%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82_%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B5%CF%82
55.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%AF%CE%BD%CE%B1
56.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AD%CF%83%CE%B7_%CE%91%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%AE
57.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CE%B9%CF%81%CF%8C%CF%82
58.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1:%CE%93%CE%B5%CF%89%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%AC_%CF%86%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B1
59.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B7
60.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%89%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%82
61.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%AE_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%93%CE%B7%CF%82
62.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%8D%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%BD%CE%B5%CF%81%CE%BF%CF%8D
63.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B1%CE%B9%CE%B3%CE%AF%CE%B4%CE%B1
64.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CF%81%CE%BF%CF%80%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1
65.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B5%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82
66.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B5%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE_%CE%AD%CE%BA%CF%81%CE%B7%CE%BE%CE%B7
67.https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/lithospheric-plates
68.https://en.wikipedia.org/wiki/Plate_tectonics
69.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%AE%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%82_%CF%86%CE%BB%CE%BF%CE%B9%CF%8C%CF%82
70.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%AE
71.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B5%CF%89%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1
72.https://en.wikipedia.org/wiki/Hurricane_Andrew
73.https://www.aoml.noaa.gov/hrd-faq/#:~:text=shortcoming%3A%20They%20fail%20to%20appreciate,released%20by%20a%20nuclear%20warhead
74.https://www.reuters.com/fact-check/false-rumor-says-hurricane-milton-is-product-weather-control-2024-10-09/#:~:text=The%20National%20Oceanic%20and%20Atmospheric,considered%20over%20the%20years%20infeasible
75.https://www.usgs.gov/
76.https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/earthquake-facts-earthquake-fantasy#:~:text=Seismologists%20have%20observed%20that%20for,for%20the%20occasional%20large%20earthquake
77.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%85%CF%81%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%AD%CE%BA%CF%81%CE%B7%CE%BE%CE%B7
78.https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/earthquake-facts-earthquake-fantasy#:~:text=Scientists%20agree%20that%20even%20large,the%20seismically%20active%20Aleutian%20Islands
79.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%84%CE%BC%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1
80.https://www.ipcc.ch/
81.https://archive.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/faq-1-2.html#:~:text=successfully%20several%20days%20into%20the,apparent%20randomness%20in%20complex%20systems
82.https://el.wikipedia.org/wiki/Haarp
83.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BB%CE%AC%CF%83%CE%BA%CE%B1
84.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CE%BF%CE%BD%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1
85.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CE%B1%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CF%8D%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1
86.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%AD%CE%BB%CE%B1%CF%82
87.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BB%CE%AF%CE%BC%CE%B1
88.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A5%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B1
89.https://www.aap.com.au/factcheck/haarp-weather-manipulation-conspiracies-spread-as-cyclone-alfred-nears/#:~:text=Fred%20Menk%2C%20an%20ionosphere%20and,Professor%20Menk%20told%20AAP%20FactCheck
90.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%98%CF%8D%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B1
91.https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/science/frequently-asked-questions-about-2023-earthquakes-turkiye#:~:text=now,HAARP
92.https://apps.dtic.mil/sti/citations/ADA333462
93.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B5%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE_%CE%AD%CE%BA%CF%81%CE%B7%CE%BE%CE%B7
94.https://www.noesis.edu.gr/schools/earth-climate/
95.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CF%8D%CE%BD%CE%B1%CE%BC%CE%B7_%CE%9A%CE%BF%CF%81%CE%B9%CF%8C%CE%BB%CE%B9%CF%82
96.https://en.wikipedia.org/wiki/Cyclone
97.https://history.aip.org/climate/xGenCirc.htm
98.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BB%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%AE
99.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%85%CE%BC%CF%80%CF%8D%CE%BA%CE%BD%CF%89%CF%83%CE%B7
100.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%BD%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82
101.https://www.aoml.noaa.gov/hrd-faq/#:~:text=jets%20clockwise%20in%20the%20eyewall,released%20by%20a%20nuclear%20warhead
102.https://www.factcheck.org/2024/10/baseless-claims-proliferate-on-hurricanes-and-weather-modification/#:~:text=SciCheck%20Digest
103.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A5%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B8%CE%AD%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%83%CE%B7_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CE%AE%CF%84%CE%B7
104.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%AD%CF%81%CE%B9%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CE%BA%CE%B7%CF%80%CE%AF%CE%BF%CF%85
105.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A9%CE%BA%CE%B5%CE%B1%CE%BD%CF%8C%CF%82
106.https://science.nasa.gov/climate-change/extreme-weather/#:~:text=According%20to%20the%20Intergovernmental%20Panel,caused%20rise%20in
107.https://www.noaa.gov/jetstream/atmosphere/hydro
108.https://es.wikipedia.org/wiki/La_Ni%C3%B1a_(fen%C3%B3meno)
109.https://en.wikipedia.org/wiki/Drainage_density
110.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%88%CE%B4%CE%B1%CF%86%CE%BF%CF%82
111.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BF%CF%84%CE%B1%CE%BC%CF%8C%CF%82
112.https://science.nasa.gov/climate-change/extreme-weather/#:~:text=As%20Earth%E2%80%99s%20climate%20changes%2C%20it,more%20frequent%20and%20more%20intense
113.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BE%CE%AC%CF%84%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%B7
114.https://en.wikipedia.org/wiki/Chemtrail_conspiracy_theory
115.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BB%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1
116.https://www.reuters.com/article/fact-check/climate-change-is-not-a-cover-up-for-humans-intentionally-controlling-the-weathe-idUSL1N2RF1U8/#:~:text=Dr,%E2%80%9D
117.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%AD%CF%84%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1
118.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CE%AE%CE%B3%CE%BC%CE%B1_(%CE%B3%CE%B5%CF%89%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1)
119.https://en.wikipedia.org/wiki/Seismic_zone
120.https://en.wikipedia.org/wiki/Ring_of_Fire
121.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%B9%CF%81%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%A9%CE%BA%CE%B5%CE%B1%CE%BD%CF%8C%CF%82
122.https://en.wikipedia.org/wiki/Induced_seismicity
123.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CE%B1%CF%80%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B1
124.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B4%CE%AC%CF%82
125.https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/earthquake-facts-earthquake-fantasy#:~:text=Earthquakes%20induced%20by%20human%20activity,shown%20to%20trigger%20subsequent%20earthquakes
126.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CE%B3%CE%BC%CE%B1
127.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A5%CF%80%CE%AD%CE%B4%CE%B1%CF%86%CE%BF%CF%82
128.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%8D%CE%B1%CF%82_(%CE%B3%CE%B5%CF%89%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1)
129.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9B%CE%AC%CE%B2%CE%B1
130.https://science.howstuffworks.com/nature/natural-disasters/can-humans-force-volcanic-eruption.htm#:~:text=The%20energy%20involved%20in%20a,40%20kilometers
131.https://en.wikipedia.org/wiki/Magma_chamber
132.https://en.wikipedia.org/wiki/Tesla%27s_oscillator
133.https://en.wikipedia.org/wiki/Tectonic_weapon#:~:text=induce%20a%20destructive%20earthquake,devices%20in%20works%20of%20fiction
134.https://www.usgs.gov/observatories/yvo
135.https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/can-a-nuclear-blast-trigger-a-yellowstone-eruption-no-how-about-earthquake#:~:text=YVO%20has%20noted%2C%20with%20some,has%20zero%20chance%20of%20working
136.https://www.usgs.gov/youth-and-education-in-science/what-geoscience
137.https://www.usgs.gov/global-fiducials-library-data-access-portal/processes
138.https://manoa.hawaii.edu/exploringourfluidearth/physical/ocean-floor/layers-earth/compare-contrast-connect-seismic-waves-and-determining-earth-s-structure
139.https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/earthquake-facts-earthquake-fantasy#:~:text=An%20earthquake%20is%20the%20ground,we%20feel%20during%20an%20earthquake
140.https://perlan.is/articles/what-is-a-magma-chamber
141.https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_St.Helens 142.https://www.usgs.gov/faqs/how-do-volcanoes-erupt#:~:text=the%20volcano,size%20boulders 143.https://www.amnh.org/explore/ology/earth/power-of-plate-tectonics/hot-spots 144.https://www.nps.gov/subjects/geology/plate-tectonics-subduction-zones.htm 145.https://spaceplace.nasa.gov/volcanoes2/en/#:~:text=Magma%20can%20rise%20when%20pieces,happens%20underwater%20volcanoes%20can%20form 146.https://en.wikipedia.org/wiki/Submarine_earthquake 147.https://en.wikipedia.org/wiki/Submarine_landslide 148.https://en.wikipedia.org/wiki/Submarine_volcano 149.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%AF%CF%83%CE%B8%CE%B7%CF%83%CE%B7 150.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%B5%CF%89%CF%81%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82 151.https://www.tsunami.gov/?page=tsunamiFAQ#:~:text=A%20tsunami%20is%20caused%20by,Tsunami%20Database%20were%20generated%20by 152.https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/can-a-nuclear-blast-trigger-a-yellowstone-eruption-no-how-about-earthquake#:~:text=Earthquakes%C2%A0release%20a%20tremendous%20amount%20of,the%20Soviet%20Union%20in%201961 153.https://www.usgs.gov/faqs/can-nuclear-explosions-cause-earthquakes#:~:text=The%20possibility%20of%20large%20Nevada,trigger%20any%20earthquakes%20in%20the 154.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%B8%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%A0%CE%AC%CF%81%CE%BA%CE%BF_%CE%93%CE%B9%CE%AD%CE%BB%CE%BF%CE%BF%CF%85%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BF%CF%85%CE%BD
155.https://www.usgs.gov/observatories/yvo/news/can-a-nuclear-blast-trigger-a-yellowstone-eruption-no-how-about-earthquake#:~:text=one%20strong%C2%A0earthquake%C2%A0per%20several%20thousand%20years,forming%20explosion%20631%2C000%20years
156.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%AF%CE%BA%CE%BF%CE%BB%CE%B1_%CE%A4%CE%AD%CF%83%CE%BB%CE%B1
157.https://en.wikipedia.org/wiki/MythBusters
158.https://mythresults.com/episode60#:~:text=noticeable%20result,MythBusters%20declared%20the%20myth%20busted
159.https://en.wikipedia.org/wiki/Tsunami_bomb
160.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%AD%CE%B1_%CE%96%CE%B7%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CE%AF%CE%B1
161.https://www.livescience.com/25949-tsunami-bomb.html
162.https://disarmament.unoda.org/enmod/
163.https://en.wikipedia.org/wiki/Tectonic_weapon#:~:text=The%201978%20Convention%20on%20the,earthquakes%20and%20tsunamis%2C%20amongst%20other
164.https://katohika.gr/ellada/stratiotiki-geomichaniki/?fbclid=IwY2xjawI-JMRleHRuA2FlbQIxMQABHZBTvCyZpAofQOcz7-2zPIcbEQlqvrmxStAdIwCjifBJxJwdKRFDtNYJsw_aem_a3PAJp-hf7Olz6iXoXkd9A
165.https://www.triklopodia.gr/gewkwn-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B3%CE%B5%CF%89%CE%BC%CE%B7%CF%87%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7/#google_vignette
166.https://www.ksipnistere.com/2025/03/gewkwn-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B3%CE%B5%CF%89%CE%BC%CE%B7%CF%87%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7.html
Με αφορμή τη τηλεοπτική σειρά του Netflix, Adolescence, που παρουσιάστηκε στις 13 Μαρτίου 2025 και σύντομα σημείωσε υψηλή τηλεθέαση, ένας ισχυρισμός ξεκίνησε να διαμοιράζεται στο διαδίκτυο, συνοδεία μίας φωτογραφίας. Χρήστες των κοινωνικών δικτύων υποστηρίζουν ότι η βρετανική σειρά βασίστηκε σε αληθινό περιστατικό δολοφονίας μίας 15χρονης κοπέλας από μαύρο νεαρό δράστη και πως, παρ’ όλα αυτά, η εταιρία παραγωγής επέλεξε ένα λευκό αγόρι από τη Βρετανία για να τον υποδυθεί. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι χρήστες ενισχύουν ξενοφοβικά και ρατσιστικά αφηγήματα, κάνοντας λόγο για συγκάλυψη εγκλημάτων που γίνονται από αλλοδαπούς.
Παραδείγματα αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Η σειρά “Adolescence”, γραμμένη από τους Jack Thorne και Stephen Graham, αποτελεί βρετανικό αστυνομικό δράμα που σκηνοθετεί ο Philip Barantini. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένας 13χρονος μαθητής, ο Τζέιμι Μίλερ, ο οποίος συλλαμβάνεται για τη δολοφονία μιας συμμαθήτριάς του. Τον Τζέιμι Μίλερ υποδύεται ο Βρετανός ανήλικος ηθοποιός, Owen Cooper. Η σειρά έχει λάβει αρκετά αποθεωτικά σχόλια για το σενάριο και τις σκηνές που προσφέρει (εδώ).
Στη φωτογραφία που διαμοιράζεται, ως δράστης ανθρωποκτονίας απεικονίζεται ο Hassan Sentamu, ένας μαύρος έφηβος που τον Σεπτέμβριο του 2023 δολοφόνησε με αλλεπάλληλα μαχαιρώματα την 15χρονή, επίσης μαύρη, Elianne Andam στην περιοχή Croydon του Λονδίνου και καταδικάστηκε με ισόβια κάθειρξη, η οποία στην πράξη σημαίνει κάθειρξη τουλάχιστον 23 ετών (εδώ κι εδώ). Το έγκλημα έγινε με ένα κουζινομάχαιρο, κατά τη διάρκεια διαφωνίας που αφορούσε ένα αρκουδάκι.
Ο ισχυρισμός έλαβε ευρεία διάδοση στο εξωτερικό πριν καταφθάσει και αρχίσει να αναπαράγεται και στην Ελλάδα. Χαρακτηριστική είναι η παρακάτω ανάρτηση στο X, με πάνω από 21 εκατομμύρια προβολές.
Μάλιστα, σε άλλη ανάρτηση στο X, ο Ίλον Μασκ, επιχειρηματίας και επικεφαλής του νεοσυσταθέντος Τμήματος Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας των ΗΠΑ (DOGE), βάσει απόφασης του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σχολίασε κάτω από παρόμοιο ισχυρισμό, γράφοντας:
«Ουάου».
Η ανάρτηση του χρήστη, την οποία σχολίασε ο Μασκ, έγραφε αναλυτικά:
Το Netflix έχει μια σειρά με τίτλο Adolescence που αφορά έναν Βρετανό δολοφόνο με μαχαίρι που μαχαίρωσε μέχρι θανάτου μια κοπέλα σε ένα λεωφορείο και βασίζεται σε πραγματικές υποθέσεις, όπως το δολοφόνο του Σάουθπορτ.
Ξέρω τι έγινε. Άλλαξαν τη φυλή στον πραγματικό δολοφόνο από μαύρο/μετανάστη σε λευκό αγόρι και η ιστορία το έχει έτσι ώστε να ριζοσπαστικοποιηθεί διαδικτυακά από το κίνημα του κόκκινου χαπιού.
Απλά το απόλυτο κράτος της αντι-λευκής προπαγάνδας.
Σύμφωνα με την παραπάνω ανάρτηση, η σειρά είναι εμπνευσμένη από μια γνωστή δολοφονία που έλαβε χώρα στο Σάουθπορτ στις 29 Ιουλίου 2024, όταν ένας 18χρονος αφρικανικής καταγωγής εισέβαλε με μαχαίρι σε μια παιδική εκδήλωση με θέμα την Taylor Swift, σκοτώνοντας τρία παιδιά και τραυματίζοντας άλλα δέκα. Ο δράστης, ονόματι Axel Rudakubana (Βρετανός υπήκοος με καταγωγή από χριστιανική οικογένεια της Ρουάντα και γεννημένος στο Κάρντιφ της Ουαλίας), καταδικάστηκε στις αρχές του 2025 (εδώ).
Ωστόσο, το Netflix είχε ανακοινώσει την κυκλοφορία της σειράς από τον Μάρτιο του 2024 (εδώ), δηλαδή μήνες πριν το εν λόγω συμβάν, επομένως είναι αδύνατον να αφορά αυτό το περιστατικό.
Ποια είναι, όμως η αλήθεια σχετικά με τον ισχυρισμό που κυκλοφορεί μαζί με την εικόνα του μαύρου νεαρού; Όπως διαβάζουμε σε δηλώσεις του συνδημιουργού Stephen Graham στο Forbes:
Η σειρά Adolescence του Netflix δεν βασίζεται σε μια συγκεκριμένη πραγματική υπόθεση, αλλά ο Graham αποκάλυψε ότι η σειρά εμπνεύστηκε από την αυξανόμενη επιδημία εγκλημάτων με μαχαίρι στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ακολούθως, βρίσκουμε δηλώσεις του ίδιου στο Tudum, τον επίσημο συνοδευτικό ιστότοπο του Netflix.
«Υπήρξε ένα περιστατικό όπου ένα νεαρό αγόρι [φέρεται να] μαχαίρωσε ένα κορίτσι. Με σόκαρε. Σκεφτόμουν, ‘Τι συμβαίνει; Τι συμβαίνει στην κοινωνία όπου ένα αγόρι μαχαιρώνει ένα κορίτσι μέχρι θανάτου; Ποιο είναι το υποκινούμενο περιστατικό εδώ;’ Και μετά συνέβη ξανά, και συνέβη ξανά, και συνέβη ξανά. Ήθελα πραγματικά να ρίξω φως σε αυτό και να ρωτήσω: «Γιατί συμβαίνει αυτό σήμερα; Τι συμβαίνει; Πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο;».
Αντίστοιχες δηλώσεις του στο RadioTimes.com, ανέφεραν:
«Η ιδέα προέκυψε καθώς – τα τελευταία 10 χρόνια περίπου – παρατηρήσαμε μια επιδημία εγκλημάτων με μαχαίρια μεταξύ των νεαρών αγοριών, σε όλη τη χώρα.
Η ιδέα προήλθε από ένα περιστατικό στο Λίβερπουλ, όπου ένα νεαρό κορίτσι μαχαιρώθηκε μέχρι θανάτου από ένα αγόρι. Σκέφτηκα, «Γιατί;». Στη συνέχεια υπήρξε ένα άλλο κορίτσι στο νότιο Λονδίνο που μαχαιρώθηκε μέχρι θανάτου σε μια στάση λεωφορείου. Και υπήρξε ένα περιστατικό στον Βορρά, όπου η Brianna Ghey παρασύρθηκε στο πάρκο από δύο εφήβους που τη μαχαίρωσαν». «Ήθελα να ρίξω φως σε αυτό και να ρωτήσω: ‘Γιατί συμβαίνει αυτό τώρα; Τι συμβαίνει; Πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο;”».
Όπως προκύπτει από τις ανωτέρω δηλώσεις, η αρχική ιδέα για τη σειρά προήλθε από ένα περιστατικό στο Λίβερπουλ της Αγγλίας. Παρότι ο Graham δεν διευκρινίζει σε ποιο περιστατικό αναφέρεται, είναι σαφές πως δεν μπορεί να μιλάει για την υπόθεση δολοφονίας της Elianne Andam στην περιοχή Croydon του Λονδίνου από το Hassan Sentamu. Σημειώνεται, επίσης, πως η δολοφονία της 16χρονης Brianna Ghey έγινε από έναν λευκό νεαρό (Eddie Ratcliffe) και μία λευκή νεαρή (Scarlett Jenkinson).
Σε συνέντευξη του σκηνοθέτη της σειράς, Philip Barantini, μαζί με τον Stephen Graham στο ITV News (χρονικό σημείο 2:18), επισημαίνεται από τον πρώτο:
«Είναι μια φανταστική ιστορία, αλλά είναι εμπνευσμένη από γεγονότα που έχουν συμβεί και εξακολουθούν να συμβαίνουν. Πρόθεσή μας ήταν να κάνουμε ένα καλό δράμα, να προκαλέσουμε συζήτηση».
Λίγο νωρίτερα, στο 1:28, ο Graham αναφέρει ότι «μερικά περιστατικά νεαρών αγοριών που μαχαίρωναν νεαρά κορίτσια» ενέπνευσαν την ιστορία.
Έπειτα από σχετική αναζήτηση, δεν προκύπτει ότι κάποιος από τους δημιουργούς έχει αναφερθεί στην υπόθεση Sentamu ως μοναδική πηγή έμπνευσης, ούτε έχουν προσδιορίσει κάποια συγκεκριμένη υπόθεση που συνέβη στο Ηνωμένο Βασίλειο ως αποκλειστική βάση για την τηλεοπτική σειρά τους.
Παράλληλα, ο πρωταγωνιστής της σειράς είναι 13 ετών, ενώ ο δράστης του φόνου του 2023 στο Croydon ήταν 18 ετών κατά τη στιγμή των γεγονότων. Τέλος, τον ισχυρισμό κατέρριψαν ιστοσελίδες ελέγχου γεγονότων διεθνώς εδώ, εδώ κι εδώ. Οι επιθέσεις με μαχαίρια στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν αυξηθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια όπως δείχνουν έρευνες (εδώ κι εδώ).
Η σειρά του Netflix Adolescence, δεν βασίζεται ειδικά στην υπόθεση του Hassan Sentamu, ενός μαύρου νεαρού που δολοφόνησε 15χρονο κορίτσι στο Λονδίνο το 2023. Οι δημιουργοί της σειράς έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι εμπνεύστηκαν από διάφορα περιστατικά εγκλημάτων με μαχαίρι στα οποία εμπλέκονται νέοι στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ως εκ τούτου, ο χαρακτήρας του Τζέιμι Μίλερ, του εφήβου που κατηγορείται για τη δολοφονία της συμμαθήτριάς του στο συγκεκριμένο σενάριο, δεν βασίστηκε συγκεκριμένα στον Sentamu και την υπόθεση που τον αφορά. Όπως επισήμανε ο σκηνοθέτης της σειράς, πρόκειται για μία φανταστική ιστορία.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://www.bbc.com/news/articles/ckg8ly1wr8ro
2.https://x.com/stillgray/status/1902584599676412288
3.https://deadline.com/2024/03/netflix-steven-knight-guinness-stephen-graham-uk-1235858380/
4.https://www.bbc.com/news/articles/cj50ljn44j8o
5.https://www.forbes.com/sites/monicamercuri/2025/03/14/is-netflixs-adolescence-a-true-story-heres-what-inspired-the-crime-drama/
6.https://www.radiotimes.com/tv/drama/adolescence-release-date-netflix/
7.https://www.youtube.com/watch?v=UvzIlL5fLl0
8.https://www.bbc.com/news/articles/c9vknek3g2jo
9.https://www.facta.news/antibufale/serie-tv-netflix-adolescence-attore-bianco
Πρόσφατα, εντοπίσαμε έναν ισχυρισμό στα κοινωνικά δίκτυα, βάσει του οποίου υποτίθεται ότι καταργούνται τα χαρτονομίσματα αξίας 100€, 200€ και 500€ με απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Σε ορισμένες παραλλαγές του ισχυρισμού, διατυπώνεται ότι η εν λόγω απόφαση πάρθηκε σε συνεργασία με τα εθνικά νομισματοκοπεία.
Ενδεικτικές αναρτήσεις:
Αναπαραγωγή του αφηγήματος και σε άρθρα του ηλεκτρονικού Τύπου: alfavita.gr, proson.gr, soysoyro.gr.
Ξεκινήσαμε με έρευνα στις πιο πρόσφατες επίσημες ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με στόχο να εντοπίσουμε υλικό που να επιβεβαιώνει τον υπό εξέταση ισχυρισμό. Ωστόσο, δεν προέκυψαν ευρήματα που να συνηγορούν υπέρ του. Κατόπιν, προχωρήσαμε σε αναζήτηση σχετικών αναφορών σε έγκυρες διεθνείς ειδησεογραφικές πηγές, όπως είναι οι οργανισμοί Reuters, BBC και Guardian, χωρίς όμως να εντοπιστεί οποιαδήποτε πληροφορία που να σχετίζεται με κατάργηση των εν λόγω τραπεζογραμματίων. Επομένως, η ύπαρξη αξιόπιστης πηγής επαλήθευσης του ισχυρισμού δεν κατέστη εφικτή.
Ακολούθως, ερευνήσαμε τον επίσημο ιστότοπο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Στη στρατηγική για τα μετρητά (αρχειοθετημένη εδώ), διαβάζουμε:
Τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα ευρώ αποτελούν νόμιμο χρήμα στη ζώνη του ευρώ. Τα μετρητά είναι μια σημαντική συνιστώσα της ελευθερίας σας να επιλέγετε τον τρόπο με τον οποίο κάνετε τις πληρωμές σας και είναι ουσιώδη για τη χρηματοπιστωτική ενσωμάτωση όλων των κοινωνικών ομάδων.
Σκοπός της στρατηγικής μας για τα μετρητά είναι να διασφαλίσουμε ότι τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα ευρώ εξακολουθούν να είναι ευρέως διαθέσιμα, προσβάσιμα και αποδεκτά τόσο ως μέσο πληρωμής όσο και ως μέσο αποθήκευσης αξίας. Επίσης, θα εξακολουθούν να είναι καινοτόμα, ασφαλή και φιλικά προς το περιβάλλον.
Επιπρόσθετα, στην ειδική ενότητα της ΕΚΤ για τον ρόλο των μετρητών (αρχειοθετημένη εδώ), αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα κάτωθι:
Τα μετρητά είναι το μέσο πληρωμής που χρησιμοποιείται συχνότερα στα καταστήματα στη ζώνη του ευρώ και είναι διαθέσιμα σε όλους.
Τα μετρητά παρέχουν σημαντικές λειτουργίες και οφέλη:
Διασφαλίζουν την ελευθερία και την αυτονομία σας. Τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα είναι η μόνη μορφή χρήματος που κατέχουν οι άνθρωποι χωρίς να εμπλέκεται τρίτο μέρος. Δεν χρειάζεται ειδικός εξοπλισμός, πρόσβαση στο διαδίκτυο ή ηλεκτρικό ρεύμα για να πληρώσετε με μετρητά, μπορείτε δηλαδή να το κάνετε ακόμη και αν υπάρχει διακοπή ρεύματος ή αν έχετε χάσει την κάρτα σας.
Είναι νόμιμο χρήμα. Οι πιστωτές, όπως καταστήματα και εστιατόρια, δεν μπορούν να αρνηθούν τα μετρητά, εκτός εάν έχουν εκ των προτέρων συμφωνήσει με τον πελάτη κάποιο άλλο μέσο πληρωμής. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 22ας Μαρτίου 2010, σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και τις έννομες συνέπειες του καθεστώτος νομίμου χρήματος των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων σε ευρώ.
Διαφυλάσσουν την ιδιωτική ζωή. Οι συναλλαγές με μετρητά προασπίζουν το θεμελιώδες δικαίωμά μας για προστασία της ιδιωτικής ζωής, των προσωπικών δεδομένων και της ταυτότητάς μας σε οικονομικά θέματα.
Καλύπτουν τις ανάγκες όλων των ανθρώπων. Τα μετρητά παρέχουν επιλογές πληρωμής και αποταμίευσης για ανθρώπους με περιορισμένη ή καμία πρόσβαση σε ψηφιακό χρήμα, γεγονός που τα καθιστά καίριας σημασίας για την ενσωμάτωση πολιτών από κοινωνικά ευπαθείς ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι και όσοι έχουν χαμηλότερο εισόδημα.
Είναι ασφαλή. Τα μετρητά έχουν αποδειχτεί ασφαλή από το κυβερνοέγκλημα, την απάτη και την παραχάραξη. Και, καθώς πρόκειται για χρήμα κεντρικής τράπεζας, δεν συνεπάγονται χρηματοοικονομικούς κινδύνους για τον πληρωτή ούτε για τον δικαιούχο της πληρωμής.
Είναι μέσο αποθήκευσης αξίας. Τα μετρητά είναι κάτι παραπάνω από ένα απλό μέσο πληρωμής. Επιτρέπουν στους ανθρώπους να κρατούν χρήμα για σκοπούς αποταμίευσης χωρίς να υπάρχει κίνδυνος αθέτησης υποχρεώσεων. Είναι χρήσιμα για μικρά δώρα και πληρωμές από πρόσωπο σε πρόσωπο. Για παράδειγμα, οι γονείς μπορούν να δώσουν κάποια μετρητά στα παιδιά τους για μικρές αγορές ή κάποιος μπορεί να δώσει σ’ έναν φίλο ή γνωστό του μετρητά για να αγοράσει κάτι για λογαριασμό του. Τα μετρητά βοηθούν επίσης τα παιδιά να αποκτήσουν βασικές γνώσεις οικονομικών.
Για την πλήρη και ακριβή κατάρριψη του ισχυρισμού, επικοινωνήσαμε απευθείας με εκπρόσωπο Τύπου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, σχετικά με τη φημολογούμενη κατάργηση των τραπεζογραμματίων των 100€, 200€ και 500€. Η επίσημη απάντηση που λάβαμε ήταν η εξής:
Ο ισχυρισμός σχετικά με την κατάργηση της κυκλοφορίας των χαρτονομισμάτων των 100€, 200€ και 500€ είναι ψευδής. Τα τραπεζογραμμάτια των 100€ και 200€ εξακολουθούν να παράγονται, να κυκλοφορούν και αποτελούν νόμιμο χρήμα στην Ευρωζώνη. Η ΕΚΤ αποφάσισε το 2016 να διακόψει την παραγωγή και την έκδοση χαρτονομισμάτων των 500€, τα οποία δεν εκδίδονται από τις 27 Απριλίου 2019. Ωστόσο, το χαρτονόμισμα των 500€ παραμένει νόμιμο χρήμα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο πληρωμής εντός της Ευρωζώνης, ενώ θα διατηρεί πάντα την αξία του και θα μπορεί να ανταλλάσσεται ανά πάσα στιγμή σε οποιαδήποτε εθνική κεντρική τράπεζα της Ευρωζώνης.
Πράγματι, η επίσημη ανακοίνωση (αρχειοθετημένη εδώ) που δημοσιεύτηκε στις 4 Μαΐου 2016 προβλέπει τα ακόλουθα:
Το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) ολοκλήρωσε σήμερα την επανεξέταση των ονομαστικών αξιών της σειράς «Ευρώπη». Αποφάσισε να διακόψει οριστικά την παραγωγή του τραπεζογραμματίου των 500 ευρώ και να μην το συμπεριλάβει στη σειρά τραπεζογραμματίων «Ευρώπη», λαμβάνοντας υπόψη ανησυχίες ότι το εν λόγω τραπεζογραμμάτιο θα μπορούσε να διευκολύνει παράνομες δραστηριότητες. Οι άλλες ονομαστικές αξίες – από 5 έως 200 ευρώ – θα διατηρηθούν.
Λόγω του διεθνούς ρόλου του ευρώ και της ευρύτατης εμπιστοσύνης στα τραπεζογραμμάτιά του, το τραπεζογραμμάτιο των 500 ευρώ θα εξακολουθήσει να έχει ισχύ νόμιμου χρήματος και μπορεί συνεπώς να συνεχίσει να χρησιμοποιείται ως μέσο πληρωμής και αποθήκευσης αξίας. Το Ευρωσύστημα, το οποίο αποτελείται από την ΕΚΤ και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες της ζώνης του ευρώ, θα λάβει μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι υπόλοιπες ονομαστικές αξίες θα είναι διαθέσιμες σε επαρκή ποσότητα.
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής, καθώς δεν υπάρχει σχετική ανακοίνωση εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που να επαληθεύει τον ισχυρισμό. Επίσης, υπενθυμίζεται ότι η κατάργηση των χαρτονομισμάτων αξίας 500€ αποφασίστηκε το 2016, λόγω του ότι υπήρχαν ανησυχίες ότι το συγκεκριμένο τραπεζογραμμάτιο διευκόλυνε τις παράνομες συναλλαγές. Επιπλέον, εκπρόσωπος Τύπου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας μας επιβεβαίωσε, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ότι τα χαρτονομίσματα των 100€ και των 200€ εξακολουθούν να κυκλοφορούν, να παράγονται και να αποτελούν νόμιμο χρήμα στην Ευρωζώνη.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2016/html/pr160504.el.html
2. https://www.ecb.europa.eu/euro/cash_strategy/html/index.el.html
3. https://www.ecb.europa.eu/euro/cash_strategy/acceptance-cash/html/index.el.html
4. https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2016/html/pr160504.el.html
5. https://www.ecb.europa.eu/press/pubbydate/html/index.el.html?
6. https://www.bbc.com/news/business-36208146
7. https://www.reuters.com/article/business/ecb-considers-scrapping-500-euro-note-idUSKCN0VO1UL/
8. https://www.thetimes.com/travel/destinations/europe-travel/european-bank-to-withdraw-500-criminal-banknote-6p02q00g7
9. https://www.ecb.europa.eu/euro/banknotes/current/html/index.en.html
10. https://www.ecb.europa.eu/press/use-of-cash/html/ecb.uccea202409.en.html
Σύμφωνα με τα επίσημα παραστατικά της Hellenic Train, η εμπορική αμαξοστοιχία ήταν έμφορτη με λαμαρίνες, μπύρες και παρασκευάσματα τροφής. Πληκτρολογώντας, όμως, στη μηχανή αναζήτησης την ερώτηση “Τι μετέφερε η εμπορική αμαξοστοιχία;” η πρώτη απάντηση που παίρνουμε είναι η εξής: “Αναφορικά με το φορτίο της εμπορικής αμαξοστοιχίας, ο ειδικός πραγματογνώμονας ανέφερε ότι «μετέφερε 3-4 τόνους καύσιμης ύλης». «Υπάρχει κάποιο είδος άγνωστης καύσιμης ύλης γιατί δεν δικαιολογείται αυτό που βλέπουμε από τίποτα απ’ ό,τι είναι πάνω στο τρένο: τα υλικά, τον εξοπλισμό και το φορτίο“. Πρόκειται για δηλώσεις του πραγματογνώμονα οικογενειών Κώστα Λακαφώση σε τηλεοπτική εκπομπή τον Ιανουάριο του 2025.
Οι θεωρίες ύπαρξης παράνομου φορτίου σε βαγόνια της εμπορικής αμαξοστοιχίας αναπτύχθηκαν από την πλειοψηφία των τεχνικών συμβούλων οικογενειών σε άμεση συνάρτηση με την προσπάθειά τους να απαντήσουν το τι προκάλεσε την αρχική πυρόσφαιρα στο δυστύχημα των Τεμπών. (Ενδεικτικά κάποιες από τις τοποθετήσεις των τεχνικών συμβούλων σε μέσα ενημέρωσης εδώ, εδώ κι εδώ).
Ενδεικτικά, ο κ. Αχιλλέας Μιχόπουλος, μέρος της έκθεσης του οποίου δημοσιεύθηκε, αρχικά, στο NEWS24/7, εικάζει ότι η εμπορική αμαξοστοιχία μετέφερε έως 12,7 τόνους αρωματικών υδρογονανθράκων, σε δεξαμενές πάνω στις τρεις ανοιχτές πλατφόρμες (εικόνα πάνω αριστερά), ενώ σε μεταγενέστερο δημοσίευμα, όπου παρατίθεται μέρος του πορίσματός του, γίνεται λόγος για “έως 19 τόνους υδρογονανθράκων“, με τον κ. Μιχόπουλο να υποστηρίζει ότι “η ποσότητα των υδρογονανθράκων, με βάση την ανάλυση που προηγήθηκε, προκύπτει ότι ήταν στην πρώτη πλατφόρμα σε πλαστικά δοχεία (IBCs) χωρητικότητας 1m3 εκάστου“.
Ο κ. Βασίλειος Κοκοτσάκης, εικάζει, αρχικά, στην τεχνική του έκθεση (σελ. 41) ότι το παράνομο φορτίο είναι της τάξης των 12-15 τόνων και μεταφερόταν μπροστά από το κοντέινερ OOCL, πάνω στο 4ο βαγόνι της εμπορικής (κάτω αριστερά)*, ενώ σε μεταγενέστερες δηλώσεις του, αναιρώντας τις αρχικές του εκτιμήσεις, έκανε λόγο για “8 τόνους μετρημένου αέριου καυσίμου“, τοποθετώντας το εύφλεκτο υλικό κάπου “στο πρώτο ή δεύτερο βαγόνι μετά τη μηχανή“.
* Η θεωρία αυτή έχει καταρριφθεί πολλαπλώς στο παρελθόν, καθώς το τέταρτο βαγόνι δεν συμμετείχε στην πυρόσφαιρα, ούτε και στη συνακόλουθη πυρκαγιά, ενώ το κοντέινερ ελέγχθηκε εξονυχιστικά, όπως έχουμε εξηγήσει σε παλαιότερα σχετικά άρθρα μας εδώ και εδώ. Ο ειδικός μεταλλειολόγος, καθηγητής του Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου, που έλεγξε το κοντέινερ, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το κοντέινερ φέρει ίχνη μικρής παραμόρφωσης από τη σύγκρουση, τα οποία, όμως, δεν συνάδουν “με την ύπαρξη ωστικού κύματος από φαινόμενα έκρηξης/εκτόνωσης αερίου“.
Τέλος, ο κ. Κώστας Λακαφώσης εικάζει ότι στην εμπορική αμαξοστοιχία μεταφερόταν άγνωστη καύσιμη ύλη, η οποία φτάνει τους 2 τόνους (όπως δήλωσε στις 14.4.2024 στο OPEN) ή δεν ξεπερνά τους 3,5 με 4 τόνους (όπως δήλωσε στις 27.1.2025 στο LIVE NEWS) ή κυμαίνεται έως 5 τόνους (όπως δήλωσε στις 30.1.2025), προσδιορίζοντας το ακριβές σημείο στο κενό διάστημα, μήκους 2,5 μέτρων, που αφήνουν οι λαμαρίνες στην πρώτη ανοιχτή πλατφόρμα, πίσω από τη δεύτερη ηλεκτρομηχανή της επιβατικής (εικόνα δεξιά).
Παραθέτουμε ένα ενδεικτικό παράδειγμα από την εκπομπή LIVE NEWS με τον Νίκο Ευαγγελάτο, όπου ο κ. Λακαφώσης εκτιμά το σημείο στο οποίο θα μπορούσε να βρίσκεται το παράνομο φορτίο, στην πρώτη ανοιχτή πλατφόρμα (ολόκληρη η εμφάνιση του κ. Λακαφώση στο LIVE NEWS στις 30.1.2025 εδώ, αρχειοθετημένη εδώ):
Στο σημείο αυτό, αξίζει να κάνουμε μια σύντομη αναφορά στον διατυπωμένο λόγο του Νίκου Ευαγγελάτου. Παρόλο που ο δημοσιογράφος τονίζει συνεχώς ότι κάνει λόγο για “εικασία“, δηλαδή για ένα υποθετικό σενάριο, συχνά αποφαίνεται, δηλαδή διατυπώνει κρίσεις και συμπεράσματα, στη βάση εικασιών, λέγοντας, για παράδειγμα, ότι “γίνονταν λαθρεμπόριο κανονικότατο“. Αντίστοιχα σε προηγούμενη εκπομπή, παρουσία του κ. Λακαφώση, ανέφερε, στο ίδιο ακριβώς πλαίσιο του υποθετικού σεναρίου, ότι “πιθανώς κάποιοι ήξεραν και δεν μιλάγανε“, ότι “κι αυτό γίνεται – δεν ξέρω αν γίνεται σε κάθε ταξίδι – αλλά γίνεται σε πολλά ταξίδια“, ότι “έτσι λοιπόν σχεδόν αόρατα μεταφέρει ο επίσημος δημόσιος φορέας λαθραίο καύσιμο” και ότι “η εμπορευματική αμαξοστοιχία μεταφέρει λαθραίο καύσιμο γιατί δεν μπορεί να υπάρξει άλλη εξήγηση. Δεν έχουμε στοιχείο αυτό, αλλά έχουμε τόσες εικασίες ώστε να μπορούμε να πιθανολογήσουμε”.
Όπως καταδείξαμε παραπάνω, οι εκτιμήσεις των τεχνικών συμβούλων χαρακτηρίζονται από συνεχείς μεταβολές και αυτοαναιρέσεις στις τάξεις μεγέθους της μάζας του, πιθανολογούμενου από τους ίδιους, παράνομου φορτίου. Το αδιαμφισβήτητο αυτό γεγονός, ωστόσο, φαίνεται να απορρίπτεται από τους ίδιους, όπως στην περίπτωση του κ. Λακαφώση, ο οποίος υποστήριξε ότι εξαρχής έκανε λόγο για 2 τόνους, ερωτώμενος σε συνέντευξη στις 31 Μαρτίου 2025, και αρνήθηκε κατηγορηματικά ότι έχει αλλάξει τις ποσότητες του υποτιθέμενου φορτίου, ερωτώμενος σχετικά σε πρωινή εκπομπή στις 2 Απριλίου 2025. “Με μπερδεύετε ίσως με κάποιον με άλλον. Εγώ δεν έχω αλλάξει τίποτα ποτέ“, δήλωσε. Δείτε το σχετικό απόσπασμα αμέσως παρακάτω (ολόκληρη η παρουσία του κ. Λακαφώση στην εκπομπή “Το Πρωινό” εδώ):
Τη θεωρία της ύπαρξης παράνομου φορτίου, συγκεκριμένα, “2,5 τόνων εύφελκτου, πτητικού υγρού“, αποδέχθηκε και ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ, ο Εθνικός Οργανισμός Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών, που είναι αρμόδιος για τη διερεύνηση των αιτιών που οδήγησαν στο δυστύχημα. Όπως τονίζει ο οργανισμός στο πόρισμά του σχετικά με τους “2,5 τόνους εύφλεκτου, πτητικού υγρού“, “μέχρι στιγμής, η έρευνα δεν έχει εντοπίσει καμία ουσία, με τα γνωστά χαρακτηριστικά και τη συνολική μάζα που υπήρχαν στο τροχαίο υλικό, η οποία θα μπορούσε να έχει αυτόν τον ρόλο“ στη δημιουργία της αρχικής πυρόσφαιρας και της συνακόλουθης πυρκαγιάς (σελ. 108). Ο οργανισμός συνεχίζει την προσπάθεια να λάβει απαντήσεις για το τι προκάλεσε την πυρόσφαιρα απευθυνόμενος σε ερευνητικά κέντρα, όπως ο Δημόκριτος.
Η θεωρία του παράνομου φορτίου ξεκίνησε πριν από 2 χρόνια από τον Κυριάκο Βελόπουλο, και τροφοδοτήθηκε από συνωμοσιολογικούς κύκλους της ακροδεξιάς, ενώ επεκτάθηκε σε ολόκληρο το ιδεολογικό φάσμα της ειδησεογραφίας (ενδεικτικά παραδείγματα εδώ κι εδώ). Αργότερα προστέθηκαν και μεγάλα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, όπως το MEGA, η εφημερίδα ΤA NEA και η σελίδα In.gr, με τη συνεισφορά του αστυνομικού συντάκτη Βασίλη Λαμπρόπουλου (ενδεικτικά ρεπορτάζ του κ. Λαμπρόπουλου εδώ, εδώ κι εδώ).
Για παράδειγμα, η Real News, στις 3 Φεβρουαρίου 2025, με βάση δημοσίευμα της κυριακάτικης έκδοσης της εφημερίδας στις 2 Φεβρουαρίου, παρουσίασε ως δεδομένο την ύπαρξη δεξαμενών στο “πρώτο βαγόνι” της εμπορικής αμαξοστοιχίας, επικαλούμενη, μάλιστα, και δήθεν εκτιμήσεις των Βέλγων επιστημόνων του Πανεπιστημίου της Γάνδης, κάτι που έχει διαψευστεί από το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, καθώς ο ρόλος τους αναφέρεται ως συμβουλευτικός (σελ. 106 του πορίσματος).
Από το δημοσίευμα αυτό της REAL ξεκίνησε η ευρεία αναπαραγωγή της ψευδούς είδησης για ύπαρξη “3,5 τόνων εύφλεκτων υγρών στο πρώτο βαγόνι της εμπορικής“, από πληθώρα μεγάλων ενημερωτικών μέσων και εφημερίδων, γνωρίζοντας μεγάλη απήχηση, με τα άρθρα τους, όμως, να μην αποτελούν προϊόντα ρεπορτάζ αλλά να έχουν συνταχθεί από τα newsroom. Ενδεικτικά παραδείγματα εδώ, εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ.
Ενώ, αντίστοιχα και ο Βασίλης Λαμπρόπουλος προεξόφλησε με απόλυτη βεβαιότητα, ήδη από τον Δεκέμβριο του 2024, τα συμπεράσματα του πορίσματος Καρώνη για το Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, υποστηρίζοντας ότι αυτό οδηγεί “σύμφωνα με νομικούς και πραγματογνώμονες μονοσήμαντα στο τελικό συμπέρασμα ότι «το φονικό» μανιτάρι την στιγμή της σύγκρουσης των δύο τραίνων οφείλεται σε ύποπτο παράνομο φορτίο που μετέφερε η εμπορική αμαξοστοιχία“. Το κατά εισαγγελική παραγγελία πόρισμα του κ. Καρώνη δεν έχει δημοσιευθεί μέχρι στιγμής.
Το ενδεχόμενο της ύπαρξης παράνομου φορτίου άφησε ανοιχτό μέχρι και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε συνέντευξή του.
Είναι όμως έτσι;
Στις 5 Φεβρουαρίου 2025, η εταιρεία συστημάτων ασφαλείας Interstar Security, η οποία είναι υπεύθυνη για τη φύλαξη και βιντεοεπιτήρηση του σιδηροδρομικού δικτύου, παρέδωσε στον Εφέτη Ανακριτή Λάρισας, διά μέσου του πληρεξούσιου δικηγόρου της κ. Βασίλη Καπερνάρου, τρία νέα βίντεο που δείχνουν την εμπορική αμαξοστοιχία 63503 να διέρχεται από τις σήραγγες Ραψάνης και Πλαταμώνα, λίγα λεπτά πριν το τραγικό δυστύχημα.
Ο Εφέτης Ανακριτής παρήγγειλε σε δικαστικούς πραγματογνώμονες τη διενέργεια έκθεσης ταυτοποίησης της αμαξοστοιχίας που εικονίζεται στα τρία βίντεο και ανέθεσε, κατόπιν αντιδράσεων συγγενών, την πιστοποίηση της γνησιότητάς τους στη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών της Ελληνικής Αστυνομίας (ΔΕΕ), αφού προηγήθηκε κατάσχεση υπολογιστών και σκληρών δίσκων από την ΕΛ.ΑΣ. στα γραφεία της εταιρείας Interstar Security.
Στην έκθεση ταυτοποίησης, η οποία κατατέθηκε στις 13.2.2025, οι δικαστικοί πραγματογνώμονες ταυτοποίησαν την εμπορική αμαξοστοιχία 63503, η οποία, όπως αναφέρουν, είναι “έμφορτη μόνο με όσα αναγράφονται στην επίσημη λίστα φορτίου, χωρίς να διακρίνεται οποιοδήποτε άλλο φορτίο επί των φορταμαξών“.
“Από την παραπάνω ανάλυση του δοθέντος βιντεοληπτικού υλικού, προκύπτει ότι σε αυτό εμφανίζεται διερχόμενη εμπορική αμαξοστοιχία 63503 που συμμετείχε στο δυστύχημα της 28.02.2023, στο σύνολο της σύνθεσής της και κατά τον χρόνο διέλευσής της, έμφορτη μόνο με όσα αναγράφονται στην επίσημη λίστα φορτίου, χωρίς να διακρίνεται οποιοδήποτε άλλο φορτίο επί των φορταμαξών“.
Για να καταλήξουν στο συμπέρασμα αυτό οι δύο πραγματογνώμονες, προηγήθηκε οπτική σύγκριση των αμαξοστοιχιών, με βάση το επίσημο φωτογραφικό υλικό της εμπορικής και ανάλυση του ενσωματωμένου χρόνου των βίντεο των καταγραφικών (timestamps), της ταχύτητάς του και σύγκριση με τον χρονογράφο της ηλεκτράμαξας της εμπορικής.
Στην έκθεση διερεύνησης της γνησιότητας των βίντεο, η οποία κατατέθηκε στις 29 Μαρτίου 2025, η Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών πιστοποίησε τη γνησιότητα των τριών ανωτέρω βίντεο, τα οποία αποτελούν γνήσια αντίγραφα, μεταφορτωμένα στις 2 και 9 Μαρτίου 2023, από τον πρωτογενή σκληρό δίσκο των καταγραφικών. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του πορίσματος της ΔΕΕ, όπως παρατίθενται αυτούσια στο δημοσίευμα της Καθημερινής:
Αναφορικά με το πρώτο βίντεο, «προκύπτει από την ανάλυση ότι το εν λόγω αρχείο αποτελεί ακριβές αντίγραφο (γνήσιο) αρχείου βίντεο που προέρχεται από την κάμερα 03 που ήταν συνδεδεμένη με το ανωτέρω περιγραφόμενο καταγραφικό, μεταφορτώθηκε μέσω του λογισμικού διαχείρισης IVMS και αφορά το χρονικό διάστημα 28-02-2023 23:00 έως 23:05». Αντιστοίχως, για το δεύτερο βίντεο προκύπτει ότι αποτελεί «ακριβές αντίγραφο (γνήσιο) αρχείου βίντεο που προέρχεται από την κάμερα 04 που ήταν συνδεδεμένη με το καταγραφικό, με την ονομασία ΚΕΚ ΡΑΨΑΝΗ σειριακού αριθμού 526438191 και αφορά το χρονικό διάστημα 28-02-2023 23:08 έως 23:42», ενώ το τρίτο βίντεο πιστοποιήθηκε ότι «αντιστοιχεί σε αρχείο της κάμερας 05 που ήταν συνδεδεμένη με το καταγραφικό, με την ονομασία 2546 ΚΕΚ ΡΑΨΑΝΗ σειριακού αριθμού 526438191 και αφορά το χρονικό διάστημα 28-02-2023 23:12 έως 23:46».
Η πιστοποίηση της γνησιότητας προέκυψε από την εξέταση α) των τεχνικών μεταδεδομένων μεταφορτώσεων των βίντεο, β) τη συνεξέταση των ονομασιών των αρχείων των εξεταζόμενων βίντεο με τις ονομασίες των αρχείων μεταφορτώσεων στους πρωτογενείς πειστήριους σκληρούς δίσκους, και γ) από την εξέταση των ψηφιακών υδατογραφημάτων ασφαλείας που είναι ενσωματωμένα στο βιντεοληπτικό υλικό. Με βάση την έκθεση διερεύνησης της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών προκύπτουν τα εξής συμπεράσματα:
1. Τα αρχεία των εξεταζόμενων βίντεο αποτελούν γνήσια αντίγραφα των αρχικών καταγραφών, καθώς μεταφορτώθηκαν (modified), δηλαδή έγινε λήψη τους, από τον σκληρό δίσκο P1-SSD, εντός του οποίου ήταν εγκατεστημένο το λογισμικό του καταγραφικού (IVMS4200), στις 2 και 9 Μαρτίου 2023, λαμβάνοντας αυτόματα την ονομασία τους με βάση το όνομα της κάμερας, την τοποθεσία της κάμερας, την ημερομηνία καταγραφής της κάμερας και την ώρα έναρξης και λήξης της καταγραφής.
2. Τα τρία βίντεο μεταφέρθηκαν για τελευταία φορά (created) στις 20 Νοεμβρίου 2024 σε στικάκι (P16-UsbStick) και ανοίχτηκαν για τελευταία φορά (accessed) στις 5 Φεβρουαρίου 2025 όταν και παραδόθηκαν, με το ως άνω στικάκι, στον Εφέτη Ανακριτή.
Ο λόγος που τα εξεταζόμενα αρχεία έχουν ημερομηνία τελευταίας μεταφοράς (created) την 20η Νοεμβρίου 2024 οφείλεται στην έρευνα που η ίδια η εταιρεία Interstar Security φαίνεται να “έτρεξε” στα δικά της αρχεία, όπως διαπιστώνεται και από την ενημερωτική επιστολή που απέστειλε στις 22 Νοεμβρίου 2024 η εταιρεία στον Εφέτη Ανακριτή Λάρισας, όπως διαβάζουμε σε δημοσίευμα της Καθημερινής:
Στις 22 Νοεμβρίου 2024, με επιστολή της προς τον ειδικό εφέτη ανακριτή Σωτήρη Μπακαΐμη, η εταιρεία φύλαξης και βιντεοεπιτήρησης του σιδηροδρομικού δικτύου, Interstar Security, ανέφερε ότι πέραν των σταθμών υπήρχαν και άλλα σημεία κατά μήκος της γραμμής, από Θεσσαλονίκη μέχρι και τη σήραγγα του Πλαταμώνα, στα οποία είχαν εγκατασταθεί κάμερες.
Ωστόσο, τα εν λόγω αρχεία εστάλησαν στον Εφέτη Ανακριτή πολύ αργότερα, στις 5 Φεβρουαρίου 2025.
3. Ο αλγόριθμος κατακερματισμού MD5, που χρησιμοποιείται για τη δημιουργία ενός μοναδικού αποτυπώματος (hash) στα τρία εξεταζόμενα βίντεο διαπιστώθηκε ότι είναι ταυτόσημος με τον αλγόριθμο κατακερματισμού MD5 όλων των πρωτογενών πειστηρίων (servers) που εξετάστηκαν. Ενδεικτικά παραθέτουμε απόσπασμα από την έκθεση για το πρώτο βίντεο με ονομασία Camera3_2253 ΠΛΑΤΑΜΩΝΑΣ ΝΟΤΙΑ ΣΗΡΑΓΓ_2254 ΠΛΑΤΑΜΩΝΑΣ ΝΟΤΙΑ ΣΗΡΑΓΓ_202302282300000_20230228230459_22155295.mp4:
4. Οι ονομασίες των αρχείων των εξεταζόμενων βίντεο διατηρήθηκαν αναλλοίωτες από τις 2 και 9 Μαρτίου 2023 εδώ και δύο χρόνια. Ενδεικτικά, εξηγούμε τι σημαίνει κάθε μέρος της συνολικής ονομασίας για το πρώτο αρχείο: Camera3_2253 ΠΛΑΤΑΜΩΝΑΣ ΝΟΤΙΑ ΣΗΡΑΓΓ_2254 ΠΛΑΤΑΜΩΝΑΣ ΝΟΤΙΑ ΣΗΡΑΓΓ_202302282300000_20230228230459_22155295.mp4:
Η ονομασία των αρχείων προκύπτει αυτόματα κατά τη στιγμή της μεταφόρτωσης (download) ενός βίντεο από το καταγραφικό. Δηλαδή, για το εν λόγω βίντεο, στις 9 Μαρτίου 2023 και ώρα 14:08:16 πραγματοποιήθηκε μεταφόρτωσή του απευθείας από το καταγραφικό, η οποία έλαβε την ονομασία Camera3_2554, από την τοποθεσία “ΠΛΑΤΑΜΩΝΑΣ ΝΟΤΙΑ ΣΗΡΑΓΓ_2554” και αφορούσε το χρονικό διάστημα για το οποίο κατέγραψε η εν λόγω κάμερα στις 28.3.2023 από τις 23:00:00 έως τις 23:04:59 (49 δευτερόλεπτα), κατά το οποίο η μοιραία εμπορική αμαξοστοιχία εξέρχεται από τη σύραγγα του Πλαταμώνα.
Πρόκειται για το ακόλουθο βίντεο διάρκεις 49 δευτερολέπτων:
5. Στα εξεταζόμενα τρία βίντεο εντοπίστηκε ψηφιακό υδατογράφημα ασφαλείας (watermark) που τοποθετεί η κατασκευάστρια εταιρεία (HikVision) ως αποδεικτικό γνησιότητας (Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να διαβάσετε στο εγχειρίδιο της εταιρείας εδώ). Το ψηφιακό υδατογράφημα ασφαλείας περιέχει πληροφορίες ημεροχρονολογίας που συμπίπτουν με την αναγραφόμενη ημέρα και ώρα στα τρία βίντεο. Ενδεικτικό παράδειγμα για το πρώτο βίντεο:
Αξίζει να διευκρινιστεί ένα ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο ζήτημα σχετικά με το “πότε παραδόθηκαν” και “πότε ανακτήθηκαν“. Τα τρία βίντεο παραδόθηκαν στον Εφέτη Ανακριτή στις 5 Φεβρουαρίου 2025. Στις 10 Φεβρουαρίου 2025, η αστυνομία πραγματοποίησε κατάσχεση των υπολογιστών από τα γραφεία της εταιρείας Interstar, ώστε να εξετασθούν οι σκληροί δίσκοι, στην προσπάθεια διερεύνησης της γνησιότητας των βίντεο. Την ίδια ημέρα, ο προϊστάμενος της τεχνικής υπηρεσίας της εταιρείας Interstar Security κλήθηκε να καταθέσει στον Εφέτη Ανακριτή. Στην κατάθεσή του ανέφερε, σύμφωνα με το δημοσίευμα της Καθημερινής:
Σύμφωνα με την κατάθεση του υπαλλήλου που δόθηκε στις 10 Φεβρουαρίου, επειδή στον εν λόγω server έχει πρόσβαση μόνο ο ίδιος και ο διευθυντής του, στις 8 του μήνα, στις 3 τα ξημερώματα, ο υπάλληλος βρήκε τα βίντεο στον κάδο ανακύκλωσης, «μόλις επέστρεψε από εξωτερικές εργασίες στην εταιρεία».
«Πάτησα επαναφορά και τα αρχεία εστάλησαν στην αρχική τους θέση, για τον λόγο αυτόν εμφανίζεται στις ιδιότητες των αρχείων η ημερομηνία 08/02/2025, ως ημερομηνία δημιουργίας», αναφέρει ο ίδιος στην κατάθεσή του.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αρχική τους θέση (σ.σ. των βίντεο) ήταν σε ένα φάκελο που ονομαζόταν «ΚΕΚ Ραψάνη».
Από την κατάθεση αυτή παρατηρήθηκε έντονη αμφισβήτηση της αξιοπιστίας των βίντεο, καθώς πολλοί έσπευσαν να αναρωτηθούν “πώς είναι δυνατόν τα βίντεο που κατατέθηκαν στις 5/2 να ανακτήθηκαν στις 8/2“. Χρήστες έκαναν λόγο για “ταξίδια στον χρόνο“, ενώ ενδεικτικά, ο Στέφανος Κασελλάκης ανέφερε σε ανάρτησή του στο Χ:
Τα ξημερώματα της 8/2 – δηλαδή λίγο πριν γίνει έφοδος στα γραφεία της εταιρείας Interstar για κατάσχεση των σκληρών της δίσκων προκειμένου να συγκριθεί το υλικό που υπήρχε εκεί με αυτό που παραδόθηκε στον Ανακριτή- ο Προϊστάμενος της Τεχνικής Υπηρεσίας της Interstar καλείται και μεταβαίνει στα γραφεία και -ως εκ του θαύματος- καταφέρνει να ανακτήσει, μετά από δύο σχεδόν χρόνια, τα video που … είχε ΗΔΗ προσκομίσει ο κ. Καπερνάρος στον Ανακριτή!
Κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Το εν λόγω αρχείο, για το οποίο κάνει λόγο στην κατάθεσή του ο υπάλληλος, αφορά φάκελο που ανεβρέθηκε στους σκληρούς δίσκους P2-SERVER και P4-SERVER και όχι στο στικάκι (P16-UsBStick) που παραδόθηκε στις 5 Φεβρουαρίου στον Εφέτη Ανακριτή από τον κ. Καπερνάρο.
Να θυμίσουμε ότι και οι τρεις φάκελοι που παραδόθηκαν στον Εφέτη Ανακριτή στις 5 Φεβρουαρίου έχουν ως ημερομηνία δημιουργίας την 20η Νοεμβρίου 2024 και αποτελούν γνήσια αντίγραφα που μεταφορτώθηκαν στις 2 και 9 Μαρτίου 2023.
Για τα δύο από τα τρία γνήσια βίντεο είχε προηγηθεί οπτική ανάλυση της ομάδας των Ellinika Hoaxes, με τη συνδρομή του τεχνικού βίντεο της ομάδας, Τάσου Φωκά. Τα βίντεο λήφθηκαν από το σχετικό δημοσίευμα της Καθημερινής στις 7 Φεβρουαρίου 2025 και εισήχθησαν στο λογισμικό επεξεργασίας βίντεο DaVinci Resolve, απ’ όπου εξάγαμε τα καρέ των βίντεο (export frame) για να αναλυθούν στη συνέχεια οπτικά, μέσω του Adobe Photoshop.
Στόχος μας ήταν να ελέγξουμε εάν επαληθεύεται οπτικά ο ισχυρισμός της “ύπαρξης παράνομου φορτίου πάνω στις τρεις πρώτες ανοιχτές πλατφόρμες“. Ενδεικτικά, παραθέτουμε τρία καρέ από την Camera 04. Η μόνη επεξεργασία που εφαρμόσαμε ήταν η αύξηση των τιμών clarity και dehaze (ευκρίνειας και αφαίρεσης θολώματος) για τη βελτίωση της ποιότητας της εικόνας (οι τιμές αναγράφονται στη στήλη δεξιά):
Πρώτη ανοιχτή πλατφόρμα:
Δεύτερη ανοιχτή πλατφόρμα:
Με άξονα τη διερεύνηση του τι απεικονίζεται πάνω στις τρεις ανοιχτές πλατφόρμες, στα βίντεο εφαρμόστηκε αργή αργή ταχύτητα 25% και έγινε εκ νέου οπτική παρατήρηση των βαγονιών. Μετά την ολοκλήρωση της οπτικής ανάλυσης τόσο των καρέ όσο και των βίντεο εν συνόλω, δεν παρατηρήθηκε κανενός είδους επιπρόσθετο φορτίο.
Μετά την ολοκλήρωση της οπτικής ανάλυσης, τα δύο βίντεο (στην κανονική και στην αργή ταχύτητα) συνενώθηκαν από τον τεχνικό βίντεο της ομάδας μας και προστέθηκε βοηθητικό κείμενο (Βίντεο 1, Βίντεο 2, Βαγόνι 1, Βαγόνι 2, Βαγόνι 3). Το βίντεο αναρτήθηκε το ίδιο βράδυ, στις 7 Φεβρουαρίου 2025, από τον αρχισυντάκτη των Ellinika Hoaxes κ. Δημήτρη Αλικάκο στον προσωπικό του λογαριασμό στο Facebook, προς ενημέρωση του κοινού και κοινοποιήθηκε από τη σελίδα του οργανισμού μας:
Τα δύο βίντεο δείχνουν καθαρά ότι στα επίμαχα ανοιχτά τρία βαγόνια με τις λαμαρίνες, δεν υπάρχει τίποτα το ύποπτο και καμία δεξαμενή των διαστάσεων που έχουν διατυπωθεί στους κατά καιρούς ισχυρισμούς.
Αντίστοιχη οπτική ανάλυση πραγματοποιήσαμε και για το βίντεο της Λεπτοκαρυάς στις 31 Ιανουαρίου 2025, όταν το βίντεο επανήλθε στην επικαιρότητα στις 30 Ιανουαρίου στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του MEGA (ολόκληρη η εκπομπή εδώ, αρχειοθετημένη εδώ).
Το βίντεο αυτό δεν είναι καινούριο και προέρχεται από κάμερα ασφαλείας ιδιωτικού καταστήματος στη Λεπτοκαρυά. Ένα μικρό μέρος του είχε προβληθεί στις 10 Μαρτίου 2023 στο δελτίο ειδήσεων του STAR (μπορείτε να το δείτε εδώ) και είχε χρησιμοποιηθεί και από τον κ. Βασίλη Κοκοτσάκη στην τεχνική έκθεση (σελ. 43-49) που κατέθεσε στον ανακριτή στις 13 Μαΐου 2024.
Στις 18 Οκτωβρίου 2024, ο τεχνικός που είναι υπεύθυνος για την εγκατάσταση συστημάτων ασφαλείας στο ιδιωτικό κατάστημα της Λεπτοκαρυάς, κατέβασε το βίντεο από το cloud και το παρέδωσε στον Εφέτη Ανακριτή σε στικάκι (πειστήριο P2-UsbStick), μαζί με το καταγραφικό (πειστήριο P1-DVR), το οποίο περιείχε εντός του σκληρό δίσκο (πειστήριο P1-HDD), όπως βεβαιώνεται από την πραγματογνωμοσύνη που διενεργήθηκε από τη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών για τον έλεγχο της αξιοπιστίας του εν λόγω βίντεο.
Αφότου εξετάστηκαν τα παραπάνω πειστήρια, το βίντεο ενσωματώθηκε στη δικογραφία τον Νοέμβριο του 2024.
Στις 31 Ιανουαρίου 2025, περιήλθαν στην κατοχή μας τα δέκα (10) αρχεία (εντός των οποίων υπήρχαν πολλά διαφορετικά καρέ), όπως περιλαμβάνονταν στο usb stick (στικάκι) που κατατέθηκε στον ανακριτή. Το βίντεο της Λεπτοκαρυάς δεν ήταν ένα ενιαίο αρχείο, αλλά αποτελούνταν από 10 διαφορετικά αρχεία mp4, τα οποία ήταν ανακατεμμένα ως προς τη χρονολογική τους σειρά, ενώ τρία από αυτά είχαν καταστραφεί μερικώς (πράσινο καρέ) κι ως εκ τούτου υπάρχουν κενά στο καταγεγραμμένο υλικό.
Αυτό βεβαιώνεται και από την ανάλυση της εργαστηριακής πραγματογνωμοσύνης της ΔΕΕ για τα εν λόγω δέκα αρχεία του βίντεο της Λεπτοκαρυάς.
Πρώτο μέλημα της ανάλυσής μας ήταν να πάρουμε τα σκόρπια καρέ και να τα τοποθετήσουμε σε ένα χρονολόγιο, αποκαθιστώντας τη χρονολογική σειρά των γεγονότων που αποτυπώνει η κάμερα ασφαλείας. Η διαδικασία αυτή υλοποιήθηκε μέσω του λογισμικού επεξεργασίας βίντεο DaVinci Resolve.
Στο σημείο αυτό είχαμε πλέον ολόκληρο το βίντεο από το οποίο, βέβαια, έλειπαν κάποια καρέ. Στη συνέχεια ήταν σημαντικό να μεγιστοποιηθεί η ποιότητα του βίντεο, ώστε να μπορέσουμε να προχωρήσουμε στην ταυτοποίηση της εικονιζόμενης αμαξοστοιχίας. Η διαδικασία αυτή υλοποιήθηκε μέσω του λογισμικού επεξεργασίας εικόνας και γραφικών Adobe Photoshop, όπως την εξηγήσαμε παραπάνω, με την εξαγωγή συγκεκριμένων καρέ.
Παραθέτουμε συγκριτικά καρέ από τις τρεις ανοιχτές πλατφόρμες. Αριστερά βρίσκονται τα πρωτότυπα καρέ χαμηλής ποιότητας και δεξιά τα αντίστοιχα καρέ με βελτιστοποιημένη την ποιότητα. Τοποθετήστε το ποντίκι επάνω στην εικόνα και σύρετε δεξιά κι αριστερά για να δείτε τη διαφορά.
Πρώτη ανοιχτή πλατφόρμα:
Δεύτερη ανοιχτή πλατφόρμα:
Τρίτη ανοιχτή πλατφόρμα:
Στο βίντεο εφαρμόστηκε αργή αργή ταχύτητα 25% και έγινε εκ νέου οπτική παρατήρηση. Από την οπτική ανάλυση καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι δεν φαίνεται τίποτα ύποπτο στα ανοιχτά βαγόνια της εμπορικής.
Μετά την ολοκλήρωση της οπτικής ανάλυσης, το βίντεο (κανονικής ταχύτητας και αργής ταχύτητας) συνενώθηκε και ενσωματώθηκε βοηθητικό κείμενο, για την επισήμανση των επίμαχων βαγονιών και των καρέ που απουσιάζουν, ενώ προστέθηκε και χρονόμετρο για διευκόλυνση της παρακολούθησης του πραγματικού χρόνου. Το βίντεο αναρτήθηκε το ίδιο βράδυ, στις 31 Ιανουαρίου 2025, από τον αρχισυντάκτη των Ellinika Hoaxes κ. Δημήτρη Αλικάκο, στον προσωπικό του λογαριασμό στο Facebook, προς ενημέρωση του κοινού:
Από την οπτική παρατήρηση του βίντεου δεν διαπιστώνεται η ύπαρξη ύποπτου φορτίου.
Στο σημείο αυτό κρίνουμε σημαντικό να αναφέρουμε ότι το βίντεο της Λεπτοκαρυάς χρησιμοποιήθηκε από τον τεχνικό σύμβουλο Βασίλη Κοκοτσάκη και την ομάδα του, ως τεκμήριο της ύπαρξης παράνομου φορτίου (Επικαιροποιημένη Έκθεση, σελ. 43-49). Η ανάλυση, όμως, που επιχειρήθηκε, όπως θα εξηγήσουμε παρακάτω, είναι εξαιρετικά προβληματική, οδηγώντας σε λανθασμένα και ψευδή συμπεράσματα.
Σύμφωνα με τα όσα ισχυρίζεται ο κ. Παπαδάκης, ο οποίος φαίνεται να πραγματοποίησε την ανάλυση, το βίντεο της Λεπτοκαρυάς αποδεικνύει ότι η εμπορική αμαξοστοιχία είχε “11 εμπορευματοκιβώτια” αντί για 10, όπως είναι δηλωμένο στα επίσημα παραστατικά της Hellenic Train, καθώς το τέταρτο, κατά σειρά, βαγόνι της εμπορικής φέρει δύο κοντέινερ, αντί για ένα.
Το κοντέινερ του τέταρτου βαγονιού είναι αυτό της εταιρείας OOCL, πίσω από τις τρεις ανοιχτές πλατφόρμες, γύρω από το οποίο έχουν διατυπωθεί πολλοί αβάσιμοι ισχυρισμοί, όπως έχουμε δείξει σε παλαιότερα άρθρα μας εδώ, εδώ κι εδώ.
Η ανάλυση βασίστηκε στο υλικό που έλαβε ο κ. Κοκοτσάκης και η ομάδα του από τον τηλεοπτικό σταθμό STAR (με εμφανές το υδατογράφημα του σταθμού), το οποίο διαθέτει χαμηλότερη ποιότητα σε σχέση με το πρωτογενές υλικό του βίντεο της Λεπτοκαρυάς, το οποίο λάβαμε και αναλύσαμε. Από την ανάλυση αυτή, ο κ. Παπαδάκης κατέληξε στο συμπέραμα ότι: στο τέταρτο βαγόνι παρατηρούνται “εναλλαγές τόνων” που “προδίδουν την τοποθέτηση δύο κιβωτίων το ένα ακριβώς πίσω από το άλλο”.
Την “ύποπτη” αυτή εναλλαγή των τόνων την εντοπίζει στο 22:55:31, υπογραμμίζοντας με κόκκινη ευθεία γραμμή το κοντέινερ της εταιρείας OOCL, το οποίο επισημαίνει με κόκκινο βέλος (αριστερά) και ακριβώς μπροστά από αυτό ένα δεύτερο βέλος (δεξιά) που υποτίθεται ότι δείχνει το “επιπρόσθετο κιβώτιο). Το συμπέρασμα αυτό, όμως, είναι εσφαλμένο.
Στην πραγματικότητα, αυτό που υπογραμμίζει με κόκκινο ο κ. Παπαδάκης είναι το 5ο βαγόνι (δεύτερο κατά σειρά κοντέινερ) και αυτό που επισημαίνει ως “επιπρόσθετο φορτίο” δεν είναι τίποτε άλλο από το 4ο βαγόνι (πρώτο κοντέινερ)!
Αυτό μπορείτε εύκολα να το διαπιστώσετε από το ακόλουθο βίντεο που φτιάξαμε, όπου απομονώσαμε το ακριβές καρέ της παραπάνω φωτογραφίας που χρησιμοποίησε ο κ. Παπαδάκης, από το χρονικό σημείο 22:55:31 και το ενσωματώσαμε στο βίντεο της Λεπτοκαρυάς που παραθέτουμε σε αργή κίνηση. (Σημ. το βίντεο ξεκινά τη στιγμή που εμφανίζεται το πρώτο κοντέινερ του τέταρτου βαγονιού αμέσως μετά τις ανοιχτές πλατφόρμες):
Συνεπώς, καταρρίπτεται ο ισχυρισμός για ύπαρξη “11 κοντέινερ” και “επιπρόσθετο κιβωτίο”.
Κλείνοντας, κρίνουμε σημαντικό να αναφέρουμε ότι τα βίντεο απαξιώθηκαν από πολιτικούς και μερίδα τεχνικών συμβούλων [πηγή 1] [πηγή 2], δεδομένου ότι δεν απεικονίζουν την ύπαρξη “παράνομου φορτίου”, με αποτέλεσμα να προσκρούουν στη διαδεδομένη θεωρία που περιγράψαμε εκτενώς παραπάνω, ενώ ο κ. Λακαφώσης είχε δηλώσει ότι “οποιοδήποτε βίντεο έρθει δεν αλλάζει κάτι επί της ουσίας στην πορεία της διερεύνησης“, και πως “το ότι δεν φαίνεται φορτίο, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει“, σχολιάζοντας την τεκμηρίωση της γνησιότητας των βίντεο.
Η οπτική ανάλυση των Ellinika Hoaxes και τα συμπεράσματα που εξήχθησαν από αυτή επιβεβαιώθηκαν από τα συνολικά τέσσερα πορίσματα ταυτοποίησης και γνησιότητας που κατατέθηκαν για το βίντεο της Λεπτοκαρυάς και για τα τρία βίντεο της εταιρείας Interstar από τους δικαστικούς πραγματογνώμονες και τη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών της Ελληνικής Αστυνομίας.
Οι εικασίες, ωστόσο, για τη μεταφορά παράνομου φορτίου στην εμπορική αμαξοστοιχία δεν περιορίστηκαν στα τρία ανοιχτά βαγόνια, αλλά επεκτάθηκαν στη δεύτερη ηλεκτρομηχανή της εμπορικής, ύστερα από το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, το οποίο ανέφερε ότι “η πίσω καμπίνα του μηχανοδηγού της μηχανής 120-012 φαίνεται να έχει αποκοπεί από το υπόλοιπο όχημα και δεν μπορεί να αναγνωριστεί πλήρως ανάμεσα στα συντρίμμια”. (Πόρισμα ΕΟΔΑΣΑΑΜ, 136, σελ. 40).
Χαρακτηριστικό της περιόδου αυτής, ήταν το αρχικό δημοσίευμα του αστυνομικού συντάκτη Βασίλη Λαμπρόπουλου στην εφημερίδα “Τα Νέα”, με ηλεκτρονικό τίτλο “Τέμπη: Στο κόκπιτ της δεύτερης μηχανής το μυστικό της φονικής έκρηξης“, και πρωτοσέλιδο τίτλο “Το μυστικό βρίσκεται στη δεύτερη μηχανή“, που δημοσιεύθηκε λίγες ώρες μετά την έκδοση του πορίσματος του οργανισμού, και έκανε λόγο για “κόκπιτ” που “έχει εξαφανιστεί”, φράση που δεν χρησιμοποιήθηκε στο πόρισμα του οργανισμού, πυροδοτώντας ένα νέο κύμα παραφιλολογίας στα μέσα ενημέρωσης (ενδεικτικά παραδείγματα εδώ, εδώ κι εδώ).
Κατόπιν παραγγελίας του ανακριτή κ. Μπακαΐμη, η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) ξεκίνησε αυτοψία στις 7 Μαρτίου 2025 στον χώρο που φυλάσσονται τα συντρίμμια των τρένων στην περιοχή Κουλούρι, η οποία ολοκληρώθηκε στις 20 Μαρτίου 2025.
Με βάση τα ρεπορτάζ της τοπικής εφημερίδας της Λάρισας “Ελευθερία”, στις έρευνες που διεξήχθησαν συμμετείχαν, εκτός από τα στελέχη της ΔΑΕΕ, δικαστικοί πραγματογνώμονες, ειδικός μεταλλειολόγος, καθηγητής του Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου και ο Εφέτης Ανακριτής, κ. Μπακαΐμης, που προίστατο των ερευνών. Κατά την αυτοψία, τα στελέχη της ΔΑΕΕ εντόπισαν τα επίμαχα συντρίμμια της μηχανής της εμπορικής, τα οποία και συναρμολόγησαν προκειμένου να απαντηθεί το ερώτημα αν η παραμόρφωση της δεύτερης μηχανής οφείλεται στη σύγκρουση ή σε καύση από τη φωτιά. Από τους ελέγχους που διενεργήθηκαν λήφθηκαν, επίσης, δείγματα από την καμπίνα, τα οποία έχουν αποσταλλεί για εργαστηριακό έλεγχο, μετά την ολοκλήρωση του οποίου θα εκδοθεί και το σχετικό πόρισμα της ΔΑΕΕ.
Ο έλεγχος και η αυτοψία της εμπορικής αμαξοστοιχίας ολοκληρώθηκαν στις 20 Μαρτίου 2025.
Τα συμπεράσματα της ΔΑΕΕ, εν αναμονή του τελικού πορίσματος, συνοψίζονται σε ρεπορτάζ της Καθημερινής ως εξής:
Με βάση την έως τώρα έρευνα, τα στελέχη της Πυροσβεστικής έχουν εξαγάγει ορισμένα ενδιαφέροντα συμπεράσματα.
Το πρώτο είναι ότι στις δύο ηλεκτράμαξες δεν βρέθηκαν ίχνη καύσης ή έκρηξης.
Το δεύτερο, ότι η αποκόλληση του πίσω μέρους της δεύτερης ηλεκτράμαξας έγινε ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης και όχι της έκρηξης που ακολούθησε.
Και το τρίτο, ότι δεν λείπει τμήμα της δεύτερης ηλεκτράμαξας, καθώς στα συντρίμμια των δύο τρένων φέρονται να βρέθηκαν τα κομμάτια που είχαν αποκολληθεί και συνθλιβεί κατά τη σύγκρουση.
Με την ολοκλήρωση του ελέγχου της εμπορικής και τη διαπίστωση ότι δεν εντοπίζονται ίχνη καύσης, αλλά η αποκοπή και παραμόρφωση οφείλονται ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης, η έρευνα της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) στράφηκε στην επιβατική αμαξοστοιχία IC62, όπου στις 27 Μαρτίου 2025 οι ερευνητές έλαβαν δείγμα από το φρέον, του υγρού που χρησιμοποιείται σε ψυκτικά συστήματα.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα ήταν ευρέως διαδεδομένη η πεποίθηση ότι στα τρία πρώτα ανοιχτά βαγόνια της εμπορικής αμαξοστοιχίας μεταφερόταν ένα παράνομο φορτίο, μέσα σε δεξαμενές. Ο ισχυρισμός αυτός διατυπώθηκε σε επίσημες εκθέσεις τεχνικών συμβούλων, κυριάρχησε στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, μερικά από τα οποία παραπληροφόρησαν υποστηρίζοντας ότι ο ισχυρισμός αυτός αποτελεί ακόμη και συμπέρασμα των Βέλγων επιστημόνων του Πανεπιστημίου της Γάνδης. Τρία νέα βίντεο της εταιρείας συστημάτων ασφαλείας Interstar Security, που κατατέθηκαν στον Εφέτη Ανακριτή, από κοινού με το βίντεο της Λεπτοκαρυάς διαψεύδουν τον ισχυρισμό. Σύμφωνα με την έκθεση των δικαστικών πραγματογνωμόνων, που ταυτοποίησε την εμπορική αμαξοστοιχία 63503 στα τρία νέα βίντεο, τα οποία αποτελούν γνήσια αντίγραφα του καταγραφικού, “δεν διακρίνεται οποιοδήποτε άλλο φορτίο επί των φορταμαξών”, πλην “όσων αναγράφονται στην επίσημη λίστα φορτίου”. Τα συμπεράσματα αυτά επιβεβαιώνουν την οπτική ανάλυση που πραγματοποίησε η ομάδα των Ellinika Hoaxes στις 31 Ιανουαρίου και στις 7 Φεβρουαρίου 2025.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
Μετά τον πρόσφατο μεγάλο και φονικό σεισμό που έπληξε τη Μιανμάρ τον Μάρτιο του 2025, διάφορα βίντεο και φωτογραφίες κατέκλυσαν το διαδίκτυο. Έπειτα από μια φυσική καταστροφή, αποτελεί συχνό φαινόμενο ο διαμοιρασμός υλικού εκτός περιεχομένου, δηλαδή από παλαιότερα και άσχετα περιστατικά ή κατασκευασμένα βίντεο κλπ. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι πρόσφατες πυρκαγιές στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ, στον απόηχο των οποίων κυκλοφόρησαν βίντεο και φωτογραφίες τεχνητής νοημοσύνης, όπως εξετάσαμε σε παλαιότερα άρθρα (εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ). Παρόμοιες περιπτώσεις, όπου άσχετα βίντεο κυκλοφορούν με αφορμή κάποια φυσική καταστροφή, έχουμε συναντήσει και παλαιότερα (εδώ, εδώ κι εδώ).
Αναπαραγωγές σε ιστοσελίδες: parapolitika.gr, dikastiko.gr, katohika.gr
Παραδείγματα αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Στις 28 Μαρτίου 2025, σεισμός 7,7 βαθμών της κλίμακας ρίχτερ έπληξε την περιοχή Sagaing της Μιανμάρ, με επίκεντρο κοντά στο Mandalay, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, ενώ αρκετά αισθητός έγινε και στη γειτονική Ταϊλάνδη. Επισήμως, ο αριθμός των νεκρών από τον σεισμό έχει ξεπεράσει τις 2.000, ενώ αρκετοί φοβούνται ότι ο αριθμός τους δύναται να είναι σημαντικά μεγαλύτερος, λόγω των χιλιάδων αγνοούμενων και τραυματιών.
Μέσω αντίστροφης αναζήτησης διαπιστώσαμε πως το πρώτο κλιπ δημοσιεύθηκε από το κανάλι στο TikTok @thailandiadreamer στις 29 Μαρτίου 2025. Στο οπτικοακουστικό υλικό διακρίνονται ενδείξεις τεχνητά κατασκευασμένου περιεχομένου. Για παράδειγμα, η φλόγα που φαίνεται στο υπόβαθρο μοιάζει αρκετά αφύσικη, ως κινούμενο σχέδιο, ενώ οι άνθρωποι που φαίνονται δίπλα στις μεγάλες ρωγμές, είναι ακίνητοι καθ’ όλη τη διάρκεια του βίντεο.
Η αυθεντικότητα του εν λόγω βίντεο διαψεύστηκε από ελεγκτές γεγονότων διεθνώς, σε μέσα όπως το BBC (εδώ κι εδώ), το αυστραλιανό Associated Press και το Open.
Παράλληλα, ενσωματώνοντας το οπτικοακουστικό υλικό σε εργαλεία ανίχνευσης AI περιεχομένου, όπως το Hive Moderation, τα αποτελέσματα μας δείχνουν πως το βίντεο είναι ψηφιακά κατασκευασμένο.
Εν συνεχεία, εντοπίζεται και δεύτερο βίντεο το οποίο κυκλοφορεί με αφορμή τον φονικό σεισμό της Μιανμάρ. Όπως προκύπτει, και αυτό έχει δημιουργηθεί με τη χρήση εργαλείου τεχνητής νοημοσύνης. Συγκεκριμένα, το βίντεο προέρχεται από ένα κανάλι στο TikTok που δημοσιεύει τακτικά περιεχόμενο δημιουργημένο μέσω AI, ονόματι @lee.media7.
Όπως φαίνεται από στιγμιότυπο οθόνης της αρχικής ανάρτησης, σε αυτήν υπήρχε το υδατογράφημα του WanAI, μίας πλατφόρμας δημιουργίας περιεχομένου μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, το βίντεο διαμοιράστηκε ακολούθως στα κοινωνικά δίκτυα με αποκομμένο το τμήμα στο οποίο φαινόταν αυτή η σήμανση, παραπλανώντας και δημιουργώντας την εντύπωση ότι πρόκειται για αληθινό βίντεο από τη Μιανμάρ.
Σημειώνεται πως ο εν λόγω λογαριασμός (επομένως και όλα του τα βίντεο) διαγράφηκαν την ημέρα σύνταξης του άρθρου, την 1η Απριλίου 2025.
Την αυθεντικότητα του βίντεο διέψευσε και ο ελεγκτής γεγονότων του BBC, Shayan Sardarizadeh με ανάρτηση στο X, καθώς ήταν μεταξύ των βίντεο που κατέρριψε το BBC Verify. Η αυθεντικότητα του δεύτερου αυτού βίντεο, καταρρίφθηκε διεθνώς εδώ κι εδώ.
Χρησιμοποιώντας το ίδιο εργαλείο που συμβουλευτήκαμε και στην πρώτη περίπτωση, το Hive Moderation, προκύπτει πως το οπτικοακουστικό υλικό έχει δημιουργηθεί μέσω AI εργαλείου.
Αμφότερα τα βίντεο είναι προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης και δεν αποτελούν πραγματικό οπτικοακουστικό υλικό από την Μιανμάρ, που επλήγη από φονικό σεισμό. Πληθώρα ιστοσελίδων ελέγχου γεγονότων κατέρριψε την αυθεντικότητά τους.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://www.open.online/2025/03/30/terremoto-myanmar-falso-video-generato-intelligenza-artificiale-fc/
2.https://x.com/Shayan86/status/1906130592535609817
3.https://www.instagram.com/reel/DH4TYQhIL9J/?igsh=QkFGY1VkZ1hXeA%3D%3D
4.https://www.bbc.com/news/videos/ckgr2z2dz4no
5.https://www.aap.com.au/factcheck/ai-generated-videos-go-viral-after-deadly-myanmar-earthquake/
6.https://www.open.online/2025/03/30/terremoto-myanmar-video-generato-intelligenza-artificiale-media-italiani-fc/
7.https://www.tiktok.com/@thailandiadreamer/video/7487031915984243998
Σημαντική διάδοση γνωρίζει αφήγημα στο διαδίκτυο, βάσει του οποίου αποτάχθηκαν δύο δόκιμοι της Σχολής Μονίμων Υπαξιωματικών Ναυτικού (ΣΜΥΝ), έπειτα από σύνθημα που ακούστηκε στη στρατιωτική παρέλαση της 25ης Μαρτίου και προκάλεσε αντιδράσεις. Σε ορισμένες παραλλαγές, γίνεται λόγος και για καθαίρεση του Αρχηγού της Σχολής.
Ενδεικτικές αναρτήσεις:
Αναπαραγωγές σε άρθρα: mwlonlave.com, diaforetiko.gr, makeleio.gr, ieidiseis.gr, cretatimes.gr, meaculpa.gr, cretaone.gr, aftodioikisi.gr, eviazoom.gr, inkefalonia.gr, bankingnews.gr.
Κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής παρέλασης της 25ης Μαρτίου 2025 στην Αθήνα, μέλη της Σχολής Μονίμων Υπαξιωματικών Ναυτικού (ΣΜΥΝ) φώναξαν συνθήματα για την Κύπρο και την Τουρκία, με υβριστικό περιεχόμενο για τη δεύτερη. Ειδικότερα, βίντεο που κάνει τον γύρο του διαδικτύου απεικονίζει σπουδαστές της ΣΜΥΝ να φωνάζουν το σύνθημα: «Η Κύπρος είναι ελληνική, γ@μι@τ@@ η Τουρκία», το οποίο επανέλαβαν καθώς περνούσαν μπροστά από το πλήθος που παρακολουθούσε την παρέλαση.
Το βίντεο:
Αρχικά, έπειτα από σχετική έρευνα, δεν προέκυψαν αποτελέσματα από επίσημες πηγές [1,2] που να επιβεβαιώνουν τον ισχυρισμό περί απόταξης των δοκίμων. Επίσης, στην εγχώρια ειδησεογραφία δεν εντοπίζονται αναφορές που να επαληθεύουν το υπό εξέταση αφήγημα.
Το μοναδικό στοιχείο που βρέθηκε σε άρθρα του ηλεκτρονικού Τύπου [1,2,3] είναι ότι βρίσκεται σε εξέλιξη Ένορκη Διοικητική Εξέταση (ΕΔΕ) που διέταξε το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού για τα συνθήματα της παρέλασης.
Ειδικότερα, σε άρθρο της Καθημερινής, με ημερομηνία 25-03-2025, διαβάζουμε:
«Σε ΕΔΕ αναμένεται να προχωρήσει η ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων για το συμβάν που έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής παρέλασης της 25ης Μαρτίου στο κέντρο της Αθήνας. Όπως αποτυπώνεται σε βίντεο, σπουδαστές της Σχολής Μονίμων Υπαξιωματικών Ναυτικού (ΣΜΥΝ) την ώρα της παρέλασης φώναξαν συνθήματα για την Τουρκία αλλά και το σύνθημα: “Η Κύπρος είναι ελληνική”. Το συμβάν – και ειδικότερα οι αναφορές στην Τουρκία – προκάλεσε την ενόχληση της πολιτικής και φυσικής ηγεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων η οποία πρόκειται να αντιδράσει άμεσα, ενδεχομένως ακόμη και αύριο. Σύμφωνα με πληροφορίες, αρχικά θα κληθούν να δώσουν εξηγήσεις “αυτοί που πρέπει” και εν συνεχεία θα γίνει καταλογισμός ευθυνών, με τα βλέμματα να στρέφονται στη διοίκηση της ΣΜΥΝ και το μήνυμα να είναι το ότι “Δεν δείχνεις την ισχύ με συνθήματα”».
Αντίστοιχα, σε άρθρο της Ναυτεμπορικής, με ημερομηνία 26-03-2025, αναγράφονται, μεταξύ άλλων, τα κάτωθι:
«Ένορκη Διοικητική Εξέταση (Ε.Δ.Ε), έχει διαταχθεί μετά το περιστατικό όπου άγημα της Σχολής Υπαξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού φώναξε υβριστικά συνθήματα κατά της Τουρκίας. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Ν», σε συνέχεια των συνθημάτων που ακούστηκαν από τμήματα παραγωγικών σχολών του Πολεμικού Ναυτικού κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής παρέλασης της 25ης Μαρτίου έχει διαταχθεί ένορκη διοικητική εξέταση (Ε.Δ.Ε.) για διερεύνηση συνθηκών και αιτιών, την απόδοση ευθυνών και την άσκηση του προσήκοντος πειθαρχικού ελέγχου».
Επιπλέον, σε άρθρο της ΕΡΤ, με ημερομηνία 26-03-2025, αναφέρονται τα ακόλουθα:
«Έχει διαταχθεί ένορκη διοικητική εξέταση (Ε.Δ.Ε.) για διερεύνηση συνθηκών και αιτιών, την απόδοση ευθυνών και την άσκηση του προσήκοντος πειθαρχικού ελέγχου για τα απρεπή συνθήματα, που ακούστηκαν στη χθεσινή παρέλαση για την 25η Μαρτίου, από πεζοπόρο τμήμα της Σχολής Υπαξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού. Η πειθαρχική διαδικασία εξελίσσεται από χθες το βράδυ ώστε να αποδειχτεί πόσοι και ποιοι εκ των σπουδαστών εμπλέκονται στο χθεσινό περιστατικό με τα συνθήματα καθώς όπως εξηγούν αρμόδιες πηγές δεν μετείχαν όλοι σε αυτό που συνέβη. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η διαδικασία της έρευνας θα πάρει λίγες ημέρες καθώς οι αξιωματικοί του πολεμικού ναυτικού εξετάζουν κι άλλες πτυχές. Σίγουρα η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία είναι πολύ ενοχλημένη διότι προκύπτει θέμα “πειθαρχίας”, όπως σημειώνεται από στρατιωτικές πηγές».
Παρακάτω, ήρθαμε σε επαφή με το Γραφείο Τύπου του Πολεμικού Ναυτικού (ΓΕΝ), προκειμένου να λάβουμε μια εμπεριστατωμένη και σαφή δήλωση ως προς το τι πραγματικά ισχύει. Η απάντηση που λάβαμε προφορικά από εκπρόσωπο Τύπου ήταν η εξής:
«Η Ένορκη Διοικητική Εξέταση (ΕΔΕ) είναι εν εξελίξει. Δεν υπάρχει καμία απόφαση ακόμα. Δεν ισχύουν αυτά που γράφονται».
Εφόσον, λοιπόν, η Ένορκη Διοικητική Εξέταση βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, δεν υφίσταται καμία απόφαση μέχρι τις 28 Μαρτίου 2025, την ημερομηνία σύνταξης αυτού του άρθρου. Άλλωστε, θα ήταν αντικειμενικά αδύνατον μέσα σε μόνο δύο ημέρες να έχει ολοκληρωθεί η διαταχθείσα ΕΔΕ και να έχει συνταχθεί το πόρισμά της, να έχουν καταλογιστεί πειθαρχικά παραπτώματα σε συγκεκριμένους στρατιωτικούς, να έχουν παραπεμφθεί σε πειθαρχική δίκη στο αρμόδιο Πειθαρχικό Συμβούλιο του Πολεμικού Ναυτικού, να έχει πραγματοποιηθεί η συνεδρίασή του και να έχει εκδοθεί απόφαση απόταξης, σύμφωνα με τις διαδικασίες και τις προθεσμίες που προβλέπει ο Διακλαδικός Κανονισμός Πειθαρχίας Ενόπλων Δυνάμεων (Προεδρικό Διάταγμα 48/2022).
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής και δεν στοιχειοθετείται, καθώς οι επίσημες αναφορές κάνουν λόγο για Ένορκη Διοικητική Εξέταση που βρίσκεται σε στάδιο εξέλιξης. Στόχος είναι να διερευνηθούν οι συνθήκες και οι αιτίες, καθώς επίσης και να αποδοθούν ευθύνες για τα συνθήματα που ακούστηκαν στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου από σπουδαστές της Σχολής Υπαξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού. Ως εκ τούτου, δεν έχει ληφθεί καμία απόφαση για σπουδαστές ή τον Αρχηγό της σχολής, όπως διατυπώνεται στον ισχυρισμό, μέχρι την ημερομηνία σύνταξης (28-03-2025) του παρόντος άρθρου. Εκπρόσωπος από το Γραφείο Τύπου του Πολεμικού Ναυτικού (ΓΕΝ) μας επιβεβαίωσε ότι δεν υπάρχουν ακόμα αποφάσεις, καθώς η ΕΔΕ παραμένει σε στάδιο διεξαγωγής.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://www.kathimerini.gr/society/563531041/ede-gia-synthimata-sti-stratiotiki-parelasi-tis-25is-martioy
2. https://www.naftemporiki.gr/society/1937399/ede-apo-to-gen-gia-ta-yvristika-synthimata-kata-tis-toyrkias-stin-parelasi-gia-tin-25i-martioy/
3. https://www.ertnews.gr/eidiseis/ellada/ede-apo-to-gen-gia-ta-yvristika-synthimata-pou-akoustikan-stin-parelasi-gia-tin-25i-martiou/
4. https://smyn.hellenicnavy.gr/category/enimerosi/
5. https://hellenicnavy.gr/category/enimerosi/teleftaia-nea-deltia-typou/
Με αφορμή την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου που γιορτάζεται κάθε χρόνο σε όλη την επικράτεια με παρελάσεις και εκδηλώσεις, μία φωτογραφία ξεκίνησε να διαμοιράζεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δείχνοντας ένα τρένο βαμμένο στα χρώματα της ελληνικής σημαίας. Συνοδεία της φωτογραφίας, διακινείται ο ισχυρισμός πως το τρένο αυτό βρίσκεται στην Αυστρία και βάφτηκε στα χρώματα της Ελλάδας με σκοπό την απότιση φόρου τιμής στην επέτειο της 25ης Μαρτίου.
Παραδείγματα αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Η φωτογραφία κοινοποιήθηκε αρκετές φορές πέρυσι, τον Μάρτιο του 2024, και επανεμφανίστηκε ανήμερα της φετινής (2025) επετείου. Με τη χρήση της αντίστροφης αναζήτησης εικόνας μέσω Google Lens, βρίσκουμε την ίδια φωτογραφία στον ιστότοπο bahnbilder.de. Κάτω από τη φωτογραφία, αναφέρεται πως αυτή ελήφθη στις 22 Αυγούστου 2008.
Παράλληλα, σύμφωνα πάντα με τη λεζάντα της φωτογραφίας, ο προορισμός του τρένου είναι ο σιδηροδρομικός σταθμός Westbahnhof της Βιέννης, ενώ η φωτογραφία το δείχνει να σταματά στον σταθμό Imst-Pitztal. Όπως βλέπουμε, αυτός ο ιστότοπος περιέχει φωτογραφίες από τρένα.
Αντίστοιχου τύπου φωτογραφίες με τρένο βαμμένο στα γαλανόλευκα χρώματα της Ελλάδας, εντοπίζονται και σε άλλο ιστότοπο (bahnbilder.warumdenn.net). Στο κείμενο πάνω από τις φωτογραφίες, αναφέρεται:
Στις 5 Απριλίου 2008, ένα λεγόμενο «Musical Express» άρχισε να λειτουργεί μεταξύ Villach και Vienna West. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, περίπου 900 άτομα μεταφέρθηκαν από και προς την αυστριακή πρωτεύουσα με αυτό το ειδικό τρένο για την παράσταση του μιούζικαλ των Queen «We Will Rock You». Με στάσεις μόνο στις πόλεις Pörtschach am Wörthersee, Klagenfurt, St. Veit ad Glan, Treibach-Althofen, Friesach και Zeltweg, η υπηρεσία ήταν ειδικά σχεδιασμένη για ταξιδιώτες από τη νότια Αυστρία. Το ειδικό τρένο επέστρεψε στο Villach τις βραδινές ώρες της 5ης Απριλίου.
Το «Griechenland» 1116.007 ανατέθηκε για το ταξίδι προς τη Δυτική Βιέννη στις 5 Απριλίου 2008. Οι φωτογραφίες δείχνουν την μηχανή μπροστά από το D 16252 κοντά στο Maria Saal και στο σταθμό Thalheim-Pöls.
Η εικόνα σε αυτή την ιστοσελίδα παρέχεται σε πολύ καλύτερη ανάλυση σχετικά με αυτή που συναντάμε στις αναρτήσεις των χρηστών στα κοινωνικά δίκτυα. Παρατηρώντας την πιο προσεκτικά, βλέπουμε στο μπροστά και στο πλαϊνό μέρος της αμαξοστοιχίας την παρακάτω φράση:
Fußball am Zug 2008 (μτφ. = Ποδόσφαιρο στο τρένο, 2008)
Σε κατάρριψη του ίδιου ισχυρισμού από το ελληνόφωνο τμήμα ελέγχου γεγονότων του γαλλικού πρακτορείου ειδήσεων (AFP) το 2024, διαβάζουμε δηλώσεις από εκπρόσωπο της εθνικής σιδηροδρομικής υπηρεσίας της Αυστρίας (ÖBB), που διαψεύδει ρητά τη διαδιδόμενη φήμη.
«Η “ελληνική αμαξοστοιχία” που φαίνεται, κυκλοφορούσε στην Αυστρία για το EURO 2008 – για περίπου έναν χρόνο. Τελικά, η αμαξοστοιχία θα μπορούσε να βρεθεί και σε γειτονικές χώρες».
Βάσει αυτής της δήλωσης, προχωρήσαμε σε αναζήτηση με λέξεις – κλειδιά στα αγγλικά και στα γερμανικά, βρίσκοντας σχετικό άρθρο που αναφέρει ότι 18 αμαξοστοιχίες βάφτηκαν στα χρώματα των χωρών που συμμετείχαν στο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου (Euro) 2008, που είχε διοργανωθεί από την Αυστρία και την Ελβετία.
Το Σάββατο παρουσιάστηκαν στη Βιέννη τα εθνικά τρένα για το Euro 2008. 18 μηχανές συνδυάστηκαν για να σχηματίσουν τη μεγαλύτερη αμαξοστοιχία μηχανών στην ιστορία της ÖBB και ξεκίνησαν για μια διαδρομή επίδειξης με συνολική ισχύ 170.000 ίππων.
Οι 18 συρμοί είναι στα χρώματα των χωρών.
Σε περαιτέρω δηλώσεις του, ο εκπρόσωπος του αυστριακού σιδηροδρόμου πρόσθεσε:
«Η εκστρατεία που αναφέρεται στο άρθρο του orf.at ήταν μια δέσμευση της ÖBB στο πλαίσιο του Euro 2008. Κάθε χώρα που συμμετείχε στο Euro 2008 έλαβε από την ÖBB τη “δική” της αμαξοστοιχία. Επομένως, δεν είναι αλήθεια ότι η αμαξοστοιχία ÖBB στο σχέδιο “Ελλάδα” σχεδιάστηκε με αυτόν τον τρόπο τώρα ή τα προηγούμενα χρόνια με αφορμή την ελληνική εθνική εορτή. Δεν υπάρχει κανένα πλάνο να σχεδιαστεί στο μέλλον μια αμαξοστοιχία ÖBB με σχέδιο “Ελλάδα” στο πλαίσιο της ελληνικής εθνικής εορτής».
Επιπρόσθετα, αναζητώντας για σχετικές εικόνες, βρίσκουμε την παρακάτω:
Αλλά και αυτή, τραβηγμένη από το γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων (AFP) στις 6 Ιουνίου 2008, που δείχνει την επίμαχη αμαξοστοιχία.
Τέλος, δεν είναι η πρώτη φορά που τέτοιου είδους περιεχόμενο που διεγείρει το εθνικό φρόνημα των χρηστών διαδίδεται, ιδιαίτερα σε περιόδους εθνικών επετείων, όπως έχουμε δει και στο παρελθόν εδώ, εδώ κι εδώ.
Βάσει των παραπάνω στοιχείων, ο εξεταζόμενος ισχυρισμός λειτουργεί παραπλανητικά. Μπορεί η διαδιδόμενη φωτογραφία με τρένο «ντυμένο» στα χρώματα της Ελλάδας στον αυστριακό σιδηρόδρομο να είναι πραγματική, ωστόσο δεν απεικονίζει απότιση φόρου τιμής των Αυστριακών στη χώρα μας, ενόψει της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου. Στην πραγματικότητα, το τρένο αυτό βάφτηκε στα γαλανόλευκα αρκετά παλαιότερα, το 2008, για τους σκοπούς της διοργάνωσης του ευρωπαϊκού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου (Euro), που διεξήχθη στην Αυστρία και την Ελβετία. Εκπρόσωπος της εθνικής υπηρεσίας σιδηροδρόμων της Αυστρίας, διέψευσε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό μιλώντας στο AFP το 2024, τονίζοντας πως δεν υπάρχει κανένα πλάνο για να βαφτεί μελλοντικά κάποια αμαξοστοιχία τους στα χρώματα της Ελλάδας προς τιμήν της εθνικής μας επετείου.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://bahnbilder.warumdenn.net/6434.htm
2.https://www.bahnbilder.de/bild/oesterreich~strecken~arlbergbahn/1264427/oebb-1116-007-4-em-griechenland-an.html
3.https://factcheckgreek.afp.com/doc.afp.com.34NJ66J
4.https://www.oebb.at/en/
5.https://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Euro_2008
6.https://www.gettyimages.ie/detail/news-photo/boy-looks-at-a-train-engine-of-austrias-national-rail-news-photo/81470803
7.https://www.google.com/search?sca_esv=964c06b08b6f7b4c&q=trains+euro+2008+colours+of+countries&udm=2&fbs=ABzOT_CCI6Hd8BUaYiYVaI0KUxOqRWn6vZuHRwiIhGvJd2tMX94NhRwYnsRjcj0nkwvp58QpIuvwKNU9Jin3IJBJQCtExxHHrODsT68yTRdiMM0TBeNK89EPpkVIIGfhHTMSVn8kdZvujiIx1Y6mna7trQNGx1xMQgURRm8Ojk3xfVjQFSwa_XrBtHWARJj67Ma6hqvtc3Ns31ZYwLj4pbSoFA5_Ps3hltY9lKe8jQ26EQFJ5yO8i-A&sa=X&ved=2ahUKEwiY74-R8KeMAxVHQ_EDHSKLNwcQtKgLegQIFhAB&biw=1920&bih=911&dpr=1#vhid=McG5MeV-qBXEmM&vssid=mosaic
Με αφορμή τις μεγάλες διαδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στη γειτονική Τουρκία την τελευταία περίοδο, λόγω της σύλληψης του Εκρέμ Ιμάμογλου, δημάρχου της Κωνσταντινούπολης και πολιτικού αντιπάλου του Τούρκου προέδρου, Ταγίπ Ερντογάν, μία εικόνα που έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη διαμοιράστηκε στα κοινωνικά δίκτυα. Η εικόνα διαδόθηκε ευρέως στα ΜΚΔ διεθνώς με αφορμή ένα πραγματικό συμβάν, δηλαδή την ενεργή συμμετοχή στις διαδηλώσεις ενός ατόμου με στολή πίκατσου (ενός χαρακτήρα από τα γνωστά ιαπωνικά καρτούν πόκεμον).
Παραδείγματα αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Πρωτίστως, είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε ότι ο ισχυρισμός ως είδηση είναι απόλυτα αληθής, καθώς σε βίντεο, που γνώρισε μεγάλη διάδοση (viral), βλέπουμε διαδηλωτή να τρέχει για να ξεφύγει από τις αστυνομικές δυνάμεις φορώντας πράγματι μία στολή του χαρακτήρα πίκατσου, στην Αττάλεια (εδώ, εδώ κι εδώ) στα τέλη Μαρτίου του 2025. Παρακάτω παραθέτουμε το εν λόγω βίντεο.
Χιλιάδες άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένου του ατόμου που ήταν ντυμένος με τη φουσκωτή στολή, βγήκαν στους δρόμους της Αττάλειας στις 26 Μαρτίου 2025 για να εκφράσουν την απογοήτευσή/αντίρρησή τους για την προ ημερών (στις 19 Μαρτίου) σύλληψη του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, η οποία έγινε με κατηγορίες για πολιτική διαφθορά και τρομοκρατία. Σύμφωνα με το Reuters, πάνω από 1.900 άτομα έχουν συλληφθεί μετά την εν λόγω εξέλιξη.
Με αφορμή, λοιπόν, τα παραπάνω, η εξεταζόμενη εικόνα έκανε τον γύρο του διαδικτύου διεθνώς, με πληθώρα αναδημοσιεύσεων και αντιδράσεων στα κοινωνικά δίκτυα. Όσον αφορά την Ελλάδα, πολλές ήταν οι ιστοσελίδες που χρησιμοποίησαν τη συγκεκριμένη εικόνα στα ενημερωτικά τους άρθρα ως κεντρική, παρουσιάζοντας εντός αυτών την πραγματική είδηση και το αληθινό βίντεο από τη διαδήλωση (παραδείγματα εδώ, εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ).
Πραγματοποιώντας αντίστροφη αναζήτηση εικόνας, την εντοπίζουμε αναρτημένη αρχικά σε προφίλ στο X με το όνομα @byLony και πάνω στην εικόνα βλέπουμε το υδατογράφημα “ByLony”. Η ανάρτηση έγινε στις 27 Μαρτίου 2025, στις 12:04 μ.μ.
Περιηγούμενοι στο προφίλ του χρήστη, βλέπουμε πως δημοσιεύει τακτικά περιεχόμενο με εντυπωσιακές ή σουρεαλιστικές εικόνες που έχουν δημιουργηθεί μέσω AI, πολλές φορές εμπνεόμενος από γεγονότα της επικαιρότητας (παραδείγματα εδώ κι εδώ).
Ακολούθως, παρατηρώντας προσεκτικά την υποτιθέμενη φωτογραφία, προκύπτουν κάποιες παραμορφώσεις. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει καμία πραγματική λέξη γραμμένη στο αστυνομικό όχημα στα δεξιά της φωτογραφίας. Τα γράμματα στο πίσω μέρος της αστυνομικής στολής μπροστά από το όχημα φαίνονται επίσης μπερδεμένα και δεν συνθέτουν κανονική λέξη, ενώ, αντιθέτως, στη διπλανή (από αριστερά) στολή αναγράφεται καθαρά η λέξη Polis (αστυνομία στα τουρκικά).
Επιπρόσθετα, ο διαδηλωτής με τη στολή φαίνεται να αιωρείται, ενώ στο υπόβαθρο φαίνονται δύο πόδια χωρίς να υπάρχει κάποιο σώμα πάνω από αυτά.
Σε κατάρριψη του ισχυρισμού, από την Olga Robinson του BBC Verify, αναφέρεται:
Οι ειδικοί από το GetReal Labs ανέλυσαν τη φωτογραφία και βρήκαν «ισχυρές ενδείξεις σύνθεσης».
Ένα από τα ενδεικτικά σημάδια είναι το ανορθόγραφο κείμενο στο βαν της αστυνομίας.
Το GetReal Labs είναι μια εταιρεία που εξειδικεύεται στην προστασία οργανισμών από τις απειλές που προκύπτουν από τη χρήση παραποιημένων και συνθετικών πληροφοριών. Ιδρύθηκε το 2024 από τον Hany Farid, έναν αναγνωρισμένο ειδικό στην ανίχνευση συνθετικών μέσων, σε συνεργασία με την εταιρεία επιχειρηματικών κεφαλαίων Ballistic Ventures.
Τον ισχυρισμό κατέρριψε και ο τουρκικός οργανισμός ελέγχου γεγονότων, Teyit. Σύμφωνα με την ανάλυση που παρείχε, μία επιπλέον ένδειξη πως η εικόνα είναι κατασκευασμένη ψηφιακά είναι το χρώμα τον αστυνομικών οχημάτων. Όπως αναφέρεται, τα οχήματα που χρησιμοποιούνται για την παρέμβαση σε διαδηλώσεις στην Τουρκία και χρησιμοποιήθηκαν στην Αττάλεια, είναι λευκά και όχι σκούρα όπως στην εξεταζόμενη εικόνα. Στο ίδιο συμπέρασμα σχετικά με την αυθεντικότητα της εικόνας κατέληξε και η ιστοσελίδα Malumatfurus.
Ενσωματώνοντας τη viral εικόνα σε εργαλεία ανίχνευσης ψηφιακά κατασκευασμένου περιεχομένου, όπως το Hive Moderation, το Sight Engine, το Is It AI και το Was It AΙ, όλα συμφωνούν πως πρόκειται για εικόνα που δημιουργήθηκε μέσω εργαλείου τεχνητής νοημοσύνης.
Στο πλαίσιο των διαδηλώσεων που λαμβάνουν χώρα στην Τουρκία, πρόσφατα εξετάσαμε βίντεο που εσφαλμένα διαδιδόταν με τον ισχυρισμό ότι έδειχνε πλάνα από αυτές, ενώ στην πραγματικότητα αποτελεί παλαιότερο βίντεο χριστιανικής πομπής στο Ανατολικό Τιμόρ, με αφορμή λειτουργία που τέλεσε ο Πάπας Φραγκίσκος. Στο παρελθόν έχουμε συναντήσει εικόνες και οπτικοακουστικό υλικό τεχνητής νοημοσύνης που δημιουργήθηκε με αφορμή κάποιο αληθινό περιστατικό της επικαιρότητας (εδώ, εδώ κι εδώ).
Λαμβάνοντας υπόψιν όλα τα παραπάνω, συμπεραίνουμε πως η εικόνα αποτελεί προϊόν τεχνητής νοημοσύνης. Η είδηση πως ένας διαδηλωτής με στολή πίκατσου συμμετείχε στις πορείες διαμαρτυρίας στην τουρκική Αττάλεια είναι αληθής, ωστόσο η διαμοιραζόμενη εικόνα είναι ψηφιακό κατασκεύασμα. Μία σειρά από ατέλειες της εικόνας, καθώς και το γεγονός ότι αυτή αναρτήθηκε αρχικά σε προφίλ στο X που διαμοιράζει τακτικά AI περιεχόμενο, μας οδηγεί σε αυτό το συμπέρασμα. Η αυθεντικότητα της εικόνας διαψεύστηκε από το BBC Verify και από τουρκικές ιστοσελίδες διασταύρωσης ειδήσεων, ενώ και τα εργαλεία ανίχνευσης περιεχομένου που κατασκευάζεται με ΤΝ, έδειξαν πως πρόκειται για ψηφιακό δημιούργημα.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://x.com/byLony/status/1905199158488687084
2.https://www.malumatfurus.org/polisten-kacan-pikachu/
3.https://teyit.org/analiz/polislerin-ve-pikacu-kostumlu-kisiyi-gosteren-gorsel-gercek-mi
4.https://x.com/O_Rob1nson/status/1905349197890814360
5.https://eu.usatoday.com/story/news/world/2025/03/27/pikachu-inflatable-turkey-protests/82694021007/
6.https://x.com/byLony/status/1887146825230037441
7.https://x.com/nexta_tv/status/1905216981932077536?fbclid=IwY2xjawJTQgZleHRuA2FlbQIxMQABHd2iTvfNs0MpqeII-i5g_8Vzx8sW60xL41YWGQFjpKzyDxvN3hwQeZsu3w_aem_fKwRzXgUsvI9M2OpzuC6GA
8.https://x.com/byLony/status/1905516436505702824
Τα «ellinikahoaxes.gr» είναι ο μοναδικός ελληνικός ιστότοπος κατά της παραπληροφόρησης και η μοναδική συντονισμένη προσπάθεια κατάρριψης αναληθών δημοσιευμάτων στο ελληνικό διαδίκτυο. Εργαλεία μας, η έρευνα, η συλλογή στοιχείων και πληροφοριών από αξιόπιστες πηγές και σωστή αξιολόγηση τους.
Copyright © 2026 - ELLINIKA HOAXES
Powered by Apogee Information Systems
