Σημαντική διάδοση γνώρισε στις αρχές Σεπτεμβρίου 2025 ο ισχυρισμός ότι κατά τη διάρκεια επίσκεψης του Ρώσου προέδρου, Βλαντίμιρ Πούτιν, και του ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Τζιονγκ-Ουν, στο Πεκίνο, για τον εορτασμό των 80 ετών από το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, καταγράφηκε ο πρώτος να μιλά σε ένα ανοικτό μικρόφωνο για μια παγκόσμια σκιώδη ελίτ που ελέγχει τον κόσμο και βασίζει τις δυνάμεις της στη διακίνηση παιδιών και ειδικότερα αδρενοχρώματος. Οι υπό εξέταση αναρτήσεις χρησιμοποιούν ως πηγή ένα δημοσίευμα του γνωστού συνωμοσιολόγου Sean Adl-Tabatabai, που αναφέρει τα εξής:
«Σε μια στρατιωτική παρέλαση στο Πεκίνο, με αφορμή την 80ή επέτειο από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ένα ανοιχτό μικρόφωνο έπιασε κάτι που δεν έπρεπε να ακουστεί. Ο Πούτιν, ο Σι και ο Κιμ – τρεις άνδρες που έχουν χαρακτηριστεί ως κακοποιοί από τη Δύση – μιλούσαν με χαμηλό τόνο για το αδιανόητο: την παγκόσμια εμπορία παιδιών και την αυτοκρατορία του αδρενοχρώματος που τροφοδοτεί τη συνωμοσία.»
Ωστόσο, τίποτα από τα παραπάνω δεν ισχύει, καθώς ο διάλογος των τριών ηγετών έχει απομαγνητοφωνηθεί από πλήθος διεθνών έγκριτων μέσων ενημέρωσης και σε αυτόν δεν υπάρχει καμία αναφορά σε αδρενόχρωμα.
Παραδείγματα παραπλανητικών αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Αρχικά, πραγματοποιήσαμε αναζήτηση με λέξεις-κλειδιά προκειμένου να εντοπίσουμε το επίμαχο σημείο στο οποίο υποτίθεται πως ένα μικρόφωνο κατέγραψε το διάλογο σχετικά με την αθανασία ανάμεσα στον Βλαντιμίρ Πούτιν, τον Σι Ζιπίνγκ και τον Κιμ Τζονγκ-Ουν. Παρακάτω παρατίθεται ολόκληρο το υποτιτλισμένο βίντεο από ρεπορτάζ του BBC.
Μετάφραση υποτίτλων
[Σι]: Αυτές τις μέρες, 70 χρονών…
[Μεταφραστής μιλά Ρωσικά]: Στο παρελθόν ήταν πολύ σπάνιο κάποιος να είναι μεγαλύτερος από 70 και αυτές τις μέρες λένε ότι στα 70 είσαι ακόμη παιδί.
[Ακατανόητο]
[Μεταφραστής μιλά Μανδαρινικά]: Τα ανθρώπινα όργανα μπορούν να μεταμοσχευθούν επανειλημμένα, οπότε κανείς μπορεί να γίνεται όλο και νεότερος παρά την ηλικία του, ενώ ίσως να είναι δυνατό να αποτραπεί τελείως η γήρανση.
[Σι]: Προβλέπεται ότι αυτό τον αιώνα, θα είναι δυνατόν να ζήσεις μέχρι τα 150.
Από τα παραπάνω προκύπτει πως δεν υπάρχει καμία αναφορά στο αδρενόχρωμα αλλά πως οι τρεις ηγέτες συζητούν για τη φύση των μεταμοσχεύσεων οργάνων και της μακροζωίας.
Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι καμία κάλυψη του εν λόγω γεγονότος από διεθνή έγκριτα μέσα ενημέρωσης, όπως CNN, Guardian και Reuters δεν έχει αναφερθεί σε κάποια παγκόσμια ελίτ που εμπορεύεται αδρενόχρωμα.
Το αδρενόχρωμα είναι μια χημική ουσία που προκύπτει από την οξείδωση της αδρεναλίνης, ωστόσο σε αυτή τη χημική ουσία έχουν αποδοθεί πλασματικές ιδιότητες ανά τα χρόνια. Στην προκειμένη περίπτωση, η ρητορική που χρησιμοποιείται στις αναρτήσεις παραπέμπει στη θεωρία συνωμοσίας QAnon, υποστηρικτές της οποίας πιστεύουν πως ο κόσμος διοικείται από μια σκιώδη ελίτ παιδόφιλων, σατανιστών και κανίβαλων, που κατέχουν υψηλές θέσεις στην πολιτική και τα μέσα ενημέρωσης, και πως ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, διεξάγει έναν κρυφό πόλεμο εναντίον τους. Υπό αυτό το πλαίσιο, στο αδρενόχρωμα αποδίδονται ανυπόστατες ιδιότητες που δήθεν διαφυλάσσουν την υγεία και τη νεότητα των προαναφερθέντων ελίτ. Σύμφωνα με αυτές τις θεωρίες συνωμοσίας, η προαναφερθείσα σκιώδης ελίτ υποτίθεται πως εξάγει το αδρενόχρωμα που χρειάζεται για να διατηρήσει τη νεότητά της από παιδιά, τα οποία απαγάγει και δολοφονεί για τον σκοπό αυτό.
Στην πραγματικότητα, όμως, το αδρενόχρωμα παράγεται φαρμακευτικά ήδη εδώ και χρόνια μέσω της μεθόδου της οξείδωσης συνθετικά παρασκευασμένης επινεφρίνης (αδρεναλίνης), καθώς στο παρελθόν μελετήθηκε ως πιθανό αίτιο εκδήλωσης σχιζοφρένειας, αν και σήμερα δεν έχει πλέον αποδεδειγμένη άμεση ιατρική εφαρμογή. Σημειώνεται μάλιστα πως πιστεύεται ότι έχει καρδιοτοξικές ιδιότητες. [πηγή]
Μέσω αντίστροφης αναζήτησης εικόνας και έρευνας με λέξεις-κλειδιά, διαπιστώσαμε πως πηγή του παραπάνω ψευδούς αφηγήματος, περί δηλώσεων του Πούτιν για την σκιώδη ελίτ αδρενοχρώματος, αποτέλεσε ένα πρόσφατο άρθρο της ιστοσελίδας ψευδών ειδήσεων The People’s Voice, όπως άλλωστε φαίνεται και από το βίντεο που διαμοιράστηκε μαζί με τον ισχυρισμό.
Ο ιστότοπος The People’s Voice (πρώην NewsPounch και Your News Wire), που δημιουργήθηκε από τον συνωμοσιολόγο Sean Adl-Tabatai και τον σύζυγό του, Sinclair Treadway, αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα κανάλια διάδοσης ψευδών ειδήσεων. Σύμφωνα με άρθρο του Buzzfeed για το έτος 2017, η ιστοσελίδα Your News Wire ήταν η δεύτερη μεγαλύτερη πηγή παραπληροφόρησης στο Facebook, ενώ ανάλυση του ινστιτούτου Poynter, δημοσιευμένη το 2018, κατέδειξε πως οι fact-checkers του Παγκόσμιου Δικτύου Ελέγχου Γεγονότων (IFCN), μέλος του οποίου αποτελούν και τα EllinikaHoaxes, κατέρριψαν πάνω από 80 φορές παραπληροφόρηση που προήλθε από την εν λόγω ιστοσελίδα. Έχουμε καταρρίψει πλήθος ισχυρισμών που ξεκίνησαν από την εν λόγω ιστοσελίδα (εδώ, εδώ και εδώ).
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Πρόκειται για ένα συνωμοσιολογικό αφήγημα που δεν βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα. Συγκεκριμένα, ο διάλογος που κατέγραψε το μικρόφωνο ανάμεσα στους τρεις ηγέτες έχει απομαγνητοφωνηθεί από έγκριτα μέσα ενημέρωσης και σε αυτόν ουδέποτε γίνεται αναφορά σε αδρενόχρωμα. Το εν λόγω αφήγημα ξεκίνησε από ιστοσελίδα που κατ’ επανάληψη κατασκευάζει και διαδίδει ψευδείς ειδήσεις.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://www.bbc.com/news/articles/cr70rvrd41ko
2.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%B4%CF%81%CE%B5%CE%BD%CF%8C%CF%87%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1
3.https://www.bbc.com/news/53498434
4.https://www.buzzfeednews.com/article/craigsilverman/these-are-50-of-the-biggest-fake-news-hits-on-facebook-in
5.https://www.poynter.org/fact-checking/2018/fact-checkers-have-debunked-this-fake-news-site-80-times-its-still-publishing-on-facebook/
Στον απόηχο της διάλυσης της γαλλικής κυβέρνησης του Φρανσουά Μπαϊρού, μετά τη μη εξασφάλιση ψήφου εμπιστοσύνης από την Εθνοσυνέλευση και την παραίτησή του στις αρχές Σεπτεμβρίου 2025, κυκλοφόρησε στα ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης ένα βίντεο, το οποίο απεικονίζει στρατιωτικά οχήματα στους δρόμους του Παρισιού, συνοδευόμενο από τον ψευδή ισχυρισμό ότι καταγράφει σκηνές αμέσως μετά τα πρόσφατα γεγονότα.
Στην πραγματικότητα όμως, τα πλάνα είναι προγενέστερα.
Οι αναρτήσεις που προώθησαν το βίντεο με τον ψευδή ισχυρισμό σημείωσαν σημαντική διάδοση, με χαρακτηριστικές τις ακόλουθες περιπτώσεις στο Facebook:
Το βίντεο που διακινείται, είναι το εξής:
Στην πραγματικότητα, το βίντεο δεν αφορά τις πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις στη Γαλλία.
Παρατηρώντας το εξεταζόμενο βίντεο, παρατηρήσαμε ότι σε αυτό αναγράφεται ένας λογαριασμός του TikTok, με το όνομα parislens1.
Ανατρέχοντας στον εν λόγω λογαριασμό, οδηγηθήκαμε στην αρχική πηγή του υλικού, δηλαδή ένα βίντεο (αρχειοθετημένο εδώ) που αναρτήθηκε στις 14 Ιουλίου 2025.
Μάλιστα, την ίδια ημερομηνία (14 Ιουλίου 2025) ο ίδιος λογαριασμός είχε αναρτήσει ακόμη δύο βίντεο με παρόμοια πλάνα:
Σημειώνεται πως η 14η Ιουλίου αποτελεί την εθνική γιορτή της Γαλλίας, γνωστή και ως «14η Ιουλίου» ή «Ημέρα της Βαστίλης», η οποία θεσπίστηκε το 1880 για να τιμήσει τόσο την άλωση της Βαστίλης το 1789, που αποτέλεσε σημείο καμπής της Γαλλικής Επανάστασης και σύμβολο του τέλους της απόλυτης μοναρχίας, όσο και τη Γιορτή της Ομοσπονδίας το 1790, που συμβόλιζε την ένωση του έθνους. Πρόκειται για ημέρα αργίας, η οποία γιορτάζεται σε όλη τη χώρα, με κορυφαία εκδήλωση τη μεγάλη στρατιωτική παρέλαση στη λεωφόρο των Ηλυσίων Πεδίων στο Παρίσι, που αποτελεί και την παλαιότερη και μία από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη, και πραγματοποιείται μπροστά στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Γάλλους αξιωματούχους και ξένους προσκεκλημένους.
Στην πραγματικότητα, τα πλάνα που διακινούνται και παρουσιάζονται ως να απεικονίζουν στρατιωτικά οχήματα που έχουν χυθεί στους δρόμους του Παρισιού εξαιτίας της διάλυσης της κυβέρνησης του Φρανσουά Μπαϊρού, δεν είναι πρόσφατα. Αντίθετα, βρίσκονται αναρτημένα σε λογαριασμό στον TikTok από τις 14 Ιουλίου 2025, εθνική γιορτή της Γαλλίας, κατά την οποία πραγματοποιείται κάθε χρόνο στρατιωτική παρέλαση στην πρωτεύουσα της χώρας, το Παρίσι.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για το άρθρο:
1. https://www.tiktok.com/@parislens1,
2. https://www.tiktok.com/@parislens1/video/7526910601319173384,
3. https://www.tiktok.com/@parislens1/video/7526907360497913095,
4. https://www.tiktok.com/@parislens1/video/7526916502080113927.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2025 κυκλοφόρησε ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ένα βίντεο, το οποίο συνοδεύτηκε από τον ψευδή ισχυρισμό ότι απεικονίζει ένα 11χρονο κορίτσι που μόλις έχει γεννήσει.
Πολλές αναρτήσεις μάλιστα αναφέρουν, χωρίς αποδείξεις, ότι το κορίτσι έχει παντρευτεί έναν 60χρονο μουσουλμάνο.
Ωστόσο, ο ισχυρισμός αυτός είναι ψευδής. Στην πραγματικότητα, το νεαρό κορίτσι, που εμφανίζεται στο βίντεο, είναι τεσσάρων ετών και κρατά στην αγκαλιά της το μικρό της αδερφάκι και όχι το παιδί της.
Το βίντεο γνώρισε σημαντική διάδοση, με πιο χαρακτηριστική την περίπτωση ανάρτησης στο Χ με 67 χιλιάδες προβολές (Εικόνα 1). Την ίδια στιγμή, υπάρχουν κι αναρτήσεις στο Facebook με 10 χιλιάδες προβολές (Εικόνα 2), 300 κοινοποιήσεις (Εικόνα 3) και 100 κοινοποιήσεις (Εικόνα 4).
Οι εν λόγω αναρτήσεις:
Το βίντεο που διακινείται είναι το εξής:
Για τον εντοπισμό της προέλευσης του εξεταζόμενου βίντεο, ιδιαίτερα χρήσιμη αποδείχθηκε η σημείωση κοινότητας (community note) που είχε προστεθεί κάτω από την ανάρτηση στο Χ (Εικόνα 1) με τις 67 χιλ. προβολές.
Η σημείωση αυτή μας οδήγησε στην αρχική πηγή του ισχυρισμού, που αποτελεί ένα βίντεο (αρχειοθετημένο εδώ) το οποίο αναρτήθηκε στο TikTok το 2024 από τον λογαριασμό «baongoc._.93».
Στην περιγραφή της ανάρτησης, διαβάζουμε στα βιετναμέζικα:
«Bé chị 700g ấp bé em 900g. 2thiên thần đáng yêu của mẹ. Chi2 nay lớn rồi hiểu chuyện với mẹ lắm».
Το οποίο μεταφράζεται στα ελληνικά ως:
«Η μεγάλη αδελφή γεννήθηκε 700 γραμμάρια, το μικρό αδελφάκι 900 γραμμάρια. Δύο αξιαγάπητοι άγγελοι της μαμάς. Τώρα έχουν μεγαλώσει και καταλαβαίνουν πολύ καλά τη μαμά τους».
Η μητέρα των δύο κοριτσιών έχει αναρτήσει βίντεο (αρχειοθετημένο εδώ) στο οποίο κρατά στην αγκαλιά της το νεογέννητο μωρό. Πρόκειται εμφανώς για το ίδιο παιδί, καθώς και στα δύο βίντεο φορά το ίδιο σκουφάκι.
Στο ίδιο βίντεο, το οποίο αναρτήθηκε λίγες ημέρες μετά το υλικό που εξετάζουμε στο παρόν άρθρο, η μητέρα ξεκαθαρίζει την παρεξήγηση που δημιουργήθηκε. Συγκεκριμένα, εξηγεί ότι οι αριθμοί στην περιγραφή της ανάρτησής της αναφέρονταν στο βάρος των δύο παιδιών της όταν γεννήθηκαν, δηλαδή της μεγαλύτερης κόρης της, που ήταν 900 γραμμάρια, και της μικρότερης, που ήταν 700 γραμμάρια. Παράλληλα, υπογραμμίζει το παράλογο των ισχυρισμών, επισημαίνοντας ότι η μεγαλύτερη κόρη της είναι μόλις τεσσάρων ετών και ζυγίζει 12 κιλά, κάτι που καθιστά αυτονόητα αδύνατο να έχει κυοφορήσει.
Σημειώνεται ότι κατέστη δυνατό να μεταφράσουμε τα λεγόμενά της με τη βοήθεια του εργαλείου Notebook LM.
Το βίντεο που εξετάσαμε στο παρόν άρθρο δεν απεικονίζει ένα 11χρονο κορίτσι να κρατά το νεογέννητο παιδί της αλλά δύο κορίτσια που είναι αδέλφια. Η μητέρα τους, σε βίντεό της που ανάρτησε στο TikTok, ξεκαθάρισε ότι το ένα κορίτσι είναι στην πραγματικότητα τεσσάρων ετών και το άλλο νεογέννητο, διευκρινίζοντας πως η ίδια είναι η μητέρα και των δύο.
Πηγές που χρησιμοποοιήθηκαν για το άρθρο:
1. https://www.tiktok.com/@baongoc._.93/video/7401128881631087880,
2. https://www.tiktok.com/@baongoc._.93/video/7401839350700395784.
Με αφορμή την είδηση για παρεμβολές στο σύστημα πλοήγησης GPS, που σημειώθηκαν στις 31 Αυγούστου 2025 στο αεροσκάφος που μετέφερε την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά τη διάρκεια της προσέγγισης στο αεροδρόμιο του Plovdiv (Φιλιππούπολη) στη Βουλγαρία, δημοσιεύματα και αναρτήσεις ξεκίνησαν να διαδίδουν τους ισχυρισμούς πως οι πιλότοι αναγκάστηκαν να κρατήσουν το αεροσκάφος στον αέρα για «μια ώρα» και πως χρειάστηκε να χρησιμοποιήσουν «απλούς, αναλογικούς» ή «έντυπους χάρτες» για την προσγείωση ή ότι προσγειώθηκαν «χειροκίνητα». Όπως θα δούμε στη συνέχεια όμως, οι υπό εξέταση ισχυρισμοί διαψεύδονται από τα διαθέσιμα στοιχεία.
Οι ισχυρισμοί διαδίδονται μέσω δημοσιευμάτων, όπως αυτά που συναντάμε στους ιστότοπους tovima.gr, kathimerini.gr, protothema.gr, athensvoice.gr, thetoc.gr, topontiki.gr, και directus.gr, με αρχική πηγή δημοσίευμα των Financial Times. Σημαντική διάδοση παρατηρείται επίσης μέσω αναρτήσεων στο Facebook:
Οι υπό εξέταση ισχυρισμοί προκύπτουν από σχετικό δημοσίευμα (αρχειοθετημένο εδώ) των Financial Times, το οποίο δημοσιεύτηκε την 1η Σεπτεμβρίου 2025. Σε αυτό, πέρα από την είδηση των παρεμβολών, παρουσιάζονται δηλώσεις τριών αξιωματούχων «που ενημερώθηκαν για το συμβάν», οι οποίοι όμως δεν ονομάζονται:
«Το GPS ολόκληρης της περιοχής του αεροδρομίου έσβησε», είπε ένας από τους αξιωματούχους. Αφού έκανε κύκλους γύρω από το αεροδρόμιο για μια ώρα, ο πιλότος του αεροπλάνου πήρε την απόφαση να προσγειώσει το αεροπλάνο χειροκίνητα χρησιμοποιώντας αναλογικούς χάρτες, πρόσθεσαν. «Ήταν αναμφισβήτητη παρέμβαση».
Ωστόσο, σχετικό δημοσίευμα της σουηδικής πλατφόρμας FlightRadar24, η οποία παρέχει πληροφορίες πτήσεων πολιτικών αεροσκαφών σε πραγματικό χρόνο, καθώς και δημοσιεύματα του ιστολογίου ελέγχου ειδήσεων Feit of Fake [πηγή 1][πηγή 2] που βασίζονται σε δημόσια διαθέσιμα δεδομένα καθώς και στις συνομιλίες των πιλότων του αεροσκάφους με τον Πύργο Ελέγχου του αεροδρομίου, δίνουν μια αρκετά διαφορετική εικόνα.
Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει το FlightRadar24 βάσει των δεδομένων της πτήσης, αρχικά η απογείωση από το αεροδρόμιο της Βαρσοβίας καθυστέρησε κατά μια ώρα και επτά λεπτά:
Η κατά μια ώρα και επτά λεπτά καθυστερημένη αναχώρηση, όπως είναι αναμενόμενο, συνέβαλε στη καθυστέρηση της άφιξης στο αεροδρόμιο του Plovdiv, καθώς το αεροσκάφος προσγειώθηκε μια ώρα και δεκαέξι λεπτά αργότερα από την προγραμματισμένη άφιξη. Συνεπώς, βάσει του χρονοδιαγράμματος της πτήσης, η διαφορά μεταξύ της προγραμματισμένης διάρκειας και της πραγματικής διάρκειας της πτήσης ήταν μόνο 9 λεπτά. Εφόσον το αεροσκάφος παρέμενε στον αέρα για «μια ώρα», όπως αναφέρουν οι Financial Times και τα υπό εξέταση δημοσιεύματα, η διάρκεια της καθυστέρησης θα ήταν κατά πολύ μεγαλύτερη.
Όπως εξηγεί το σχετικό δημοσίευμα του FlightRadar24:
Την 1η Σεπτεμβρίου, οι Financial Times δημοσίευσαν ένα αρχικό άρθρο που ισχυριζόταν ότι το αεροσκάφος έχασε την ικανότητα πλοήγησης με GPS, έκανε κύκλους γύρω από το αεροδρόμιο για μία ώρα και ότι οι πιλότοι έπρεπε να βασίζονται σε χάρτινους χάρτες για να προσγειώσουν το αεροπλάνο. […]
Καθώς αρχίσαμε να εξετάζουμε τα δεδομένα από αυτήν την πτήση, ήταν αμέσως σαφές ότι το αεροσκάφος δεν έκανε κύκλους για μία ώρα, ο χρόνος πτήσης φαίνεται να είχε παραταθεί μόνο κατά λίγα λεπτά λόγω της ανάγκης για μια εναλλακτική προσέγγιση.
Όπως φαίνεται και στο ιστορικό της πτήσης, το αεροσκάφος πραγματοποίησε μόνο ένα κύκλο πάνω από το αεροδρόμιο και στη συνέχεια απομακρύνθηκε για να ξεκινήσει τη διαδικασία προσέγγισης και προσγείωσης:
Όπως φαίνεται στην καταγραφή του FlightRadar24, το στίγμα του αεροσκάφους χάθηκε κατά τη διάρκεια της προσέγγισης λίγα χιλιόμετρα πριν το αεροδρόμιο. Δεδομένης της ώρας άφιξης όμως, και της καθυστέρησης που, όπως εξηγήσαμε, διήρκησε μόλις 9 λεπτά, είναι αδύνατο το αεροσκάφος να παρέμεινε για μια ώρα σε αναμονή προσγείωσης, κάνοντας κύκλους, αφού χάθηκε το στίγμα του από την πλατφόρμα.
Το σχετικό δημοσίευμα του ιστολογίου ελέγχου ειδήσεων Feit of Fake παραθέτει τους διαλόγους μεταξύ των πιλότων του αεροσκάφους και του Πύργου Ελέγχου του αεροδρομίου, μέσω της υπηρεσίας LiveATC. Από τους διαλόγους προκύπτει πως, πέρα από το γεγονός πως η διάρκεια της πτήσης δεν παρατάθηκε για πάνω από λίγα λεπτά, οι πιλότοι δεν χρησιμοποίησαν έντυπους χάρτες για την προσγείωση:
Πρώτο ηχητικό (αρχειοθετημένο εδώ)
Πηγή: Feit of Fake
Μετάφραση:
Πιλότος (00:01)
Από AA53G, φαίνεται ότι έχουμε κάποιο πρόβλημα με τον σαρωτή GPS. Θα θέλαμε να συνεχίσουμε με ILS […];
Ελεγκτής (00:10)
Είμαστε […] ελεγκτές κυκλοφορίας, αν θέλετε να συνεχίσετε σύμφωνα με ILS X, η διαδικασία καθόδου σύμφωνα με το προφίλ […] είναι η ίδια, και θα αναφέρουμε ότι το PD606 […].
Πιλότος (00:33)
Εντάξει, θα προσπαθήσουμε να συνεχίσουμε με σημεία GNSS και θα σας ενημερώσουμε για […].
Δεύτερο ηχητικό (αρχειοθετημένο εδώ)
Πηγή: Feit of Fake
Μετάφραση:
Πιλότος (00:00)
Είναι δυνατόν να προχωρήσουμε από τη θέση μας προς το PDV VR και να προχωρήσουμε από εκείνο το σημείο για το ILS W;
Ελεγκτής (00:09)
Επιβεβαιώνω, κανένα πρόβλημα, συνεχίστε την κατάβαση 7000 χωρίς πρόβλημα, και με μια δεξιά στροφή, προχωρήστε προς το PDV VR. Μετά από αυτό, μια τροχιά και θα συνεχίσουμε σύμφωνα με ILS.
Πιλότος (00:26)
Ελήφθη, συνεχίζουμε με δεξιά στροφή, θα προχωρήσουμε PDV […] και μετά θα προχωρήσουμε σύμφωνα με το ILS W […]
Ελεγκτής (00:38)
Κανένα πρόβλημα, αναφορά τέλος PDV VR.
Το Feit of Fake παρουσιάζει επίσης ηχητικό με τη συνομιλία του πιλότου με τον ελεγκτή εναέριας κυκλοφορίας μετά την προσγείωση, κατά τη διάρκεια της τροχοδρόμησης (αρχειοθετημένο εδώ):
Πηγή: Feit of Fake
Μετάφραση:
Ελεγκτής (00:00)
ΑΑΒ53G οκ, είναι ακριβώς δίπλα στον τροχόδρομο Β, και μετά ακολούθησε την οδηγία του ελεγκτή εδάφους.
Πιλότος (00:08)
[…] ακολουθούμε την οδηγία του ελεγκτή εδάφους […] ευχαριστούμε για την υποστήριξη, είχαμε προβλήματα με το GPS από την πλευρά μας, γι’ αυτό έπρεπε να προχωρήσουμε συμβατικά.
Ελεγκτής (00:19)
Εντάξει, κανένα πρόβλημα, καλώς ήρθατε.
Συνοπτικά, o πιλότος του αεροσκάφους ζήτησε προσέγγιση μέσω ILS, χρησιμοποιώντας δηλαδή επίγεια βοηθήματα πλοήγησης ανεξάρτητα από το GPS, κάτι που αποτελεί τη βασικότερη εφεδρική επιλογή παγκοσμίως, όχι απλούς, αναλογικούς, ή έντυπους χάρτες.
To ILS, ή αλλιώς Instrument Landing System (Σύστημα Προσγείωσης μέσω Οργάνων) είναι ένα βοηθητικό σύστημα προσέγγισης που παρέχει στους πιλότους κατακόρυφη και οριζόντια καθοδήγηση κατά τη διαδικασία της προσγείωσης. Αποτελείται από ραδιοφάρους στο έδαφος, οι οποίοι παρέχουν δεδομένα ακριβείας στους πιλότους, ενώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό με επίγειους φάρους σήμανσης και φώτα υψηλής έντασης στο έδαφος.
Αν και η χρήση του ILS βασίζεται σε εξειδικευμένα διαγράμματα που παρέχουν οδηγίες για τη σωστή προσέγγιση μέσω αυτών των συστημάτων, όπως για παράδειγμα το ύψος και την απόσταση που πρέπει να βρίσκονται από το αεροδρόμιο για τη σωστή ευθυγράμμιση του αεροσκάφους, σε κανένα σημείο της διαδικασίας δεν εμπλέκονται απλοί χάρτες καθώς τα συστήματα αυτά δεν είναι συστήματα πλοήγησης, αλλά αφορούν μόνο την καθοδήγηση κατά τη διάρκεια της προσέγγισης (approach) και της προσγείωσης. Τα συστήματα ILS είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για την ασφαλή καθοδήγηση των αεροσκαφών προς το διάδρομο προσγείωσης σε συνθήκες χαμηλής ορατότητας, όπως συμβαίνει τη νύχτα ή σε κακές καιρικές συνθήκες.
Είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως τόσο το FlightRadar24 όσο και το Feit of Fake τονίζουν πως τα διαθέσιμα δεδομένα δεν υποδεικνύουν στοχευμένες παρεμβολές στο σύστημα GPS του αεροσκάφους αλλά πιθανό τεχνικό πρόβλημα ή ανθρώπινο λάθος. Είναι γεγονός πως οι παρεμβολές των συστημάτων GPS αποτελούν πραγματικό πρόβλημα, ωστόσο για τη συγκεκριμένη πτήση οι πλατφόρμες FlightRadar24 και ADS-B Exchange δεν εντόπισαν ενδείξεις παρεμβολών στο GPS. Επιπροσθέτως, μια ημέρα νωρίτερα, κατά τη πτήση από το Ελσίνκι προς τη Βαρσοβία, το αεροσκάφος αντιμετώπισε παρεμβολές GPS πάνω από τη νοτιοδυτική Εσθονία, κοντά στον Κόλπο της Ρίγας, υποδηλώνοντας έτσι την πιθανότητα τεχνικού σφάλματος:
Παρά τα πρωτοσέλιδα που υποδεικνύουν μια σκόπιμη ρωσική επίθεση παρεμβολής GPS, τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν έντονα ότι η απόκλιση του Falcon 900 της von der Leyen πιθανότατα οφειλόταν σε ανθρώπινο λάθος εισόδου ή σε μικρή τεχνική ανωμαλία. Το ίδιο το σήμα GPS παρέμεινε ισχυρό και τα δεδομένα πτήσης δεν υποστηρίζουν τη θεωρία των στοχευμένων παρεμβολών. [πηγή]
Σε αυτό το σημείο, δεν γνωρίζουμε ποιο συγκεκριμένο σφάλμα αντιμετώπισε το πλήρωμα που τους εμπόδισε να χρησιμοποιήσουν την προσέγγιση που βασίζεται στο GPS, αλλά γνωρίζουμε ότι τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν επρόκειτο για παρεμβολή GPS που απευθυνόταν στο αεροσκάφος. Ίσως η έρευνα των βουλγαρικών αρχών να μπορέσει να δώσει οριστικές απαντήσεις. [πηγή]
Η ελβετική εταιρεία SkAI Data Services, που μεταξύ άλλων ειδικεύεται στην παρακολούθηση παρεμβολών σε συστήματα GPS, σε σχετική ανάρτηση στο LinkedIn, ανέφερε πως το GPS παρέμενε ενεργό και ότι ήταν ικανό να προσδιορίσει τη θέση του αεροσκάφους με μεγάλη ακρίβεια:
Οι Financial Times ανέφεραν ότι το αεροσκάφος της Ursula von der Leyen αντιμετώπισε παρεμβολές GPS κατά την προσέγγιση στο Plovdiv της Βουλγαρίας στις 31 Αυγούστου
Τι δείχνουν όμως στην πραγματικότητα τα δεδομένα;
🔎 Περιφερειακή εικόνα
Δεδομένα από το https://gpswise.aero/ δείχνουν ότι στις 31 Αυγούστου περίπου το 10% των πτήσεων στην περιοχή αντιμετώπισαν παρεμβολές GPS. Ωστόσο, αυτές οι περιπτώσεις περιορίζονταν σχεδόν εξ ολοκλήρου σε αεροσκάφη που ταξίδευαν σε μεγαλύτερα υψόμετρα κατά τη πτήση, όχι κατά την προσέγγιση.
✈️ Η ίδια η πτήση
Τα δεδομένα ADS-B από το δίκτυο OpenSky δείχνουν ότι το Falcon 900 (AAB53G) που μετέφερε την von der Leyen διατήρησε σταθερή τιμή NACp 10. Αυτό αντιστοιχεί σε μια εκτιμώμενη αβεβαιότητα θέσης κάτω από 10 μέτρα, μια ισχυρή ένδειξη ότι το GPS παρέμεινε διαθέσιμο κατά την προσέγγιση και την προσγείωση.
📊 Συμπέρασμα
Περιφερειακή παρεμβολή υπήρχε σε μεγάλα υψόμετρα, αλλά τα δεδομένα πτήσης δεν υποδεικνύουν απώλεια GPS στο αεροσκάφος της von der Leyen.
Οι ίδιες αμφιβολίες για την ύπαρξη παρεμβολών, καθώς και η κατάρριψη των ισχυρισμών περί της επιπλέον μιας ώρας πτήσης και της χρήσης απλών χαρτών, περιγράφονται επίσης σε σχετικό δημοσίευμα της Ευρωπαϊκής έκδοσης του Politico.
Οι ισχυρισμοί που αναφέρουν πως το αεροσκάφος της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έμεινε μια ώρα στον αέρα, λόγω παρεμβολών στο σύστημα GPS του αεροσκάφους, και πως οι πιλότοι αναγκάστηκαν να προσγειωθούν χρησιμοποιώντας απλούς, αναλογικούς χάρτες, δεν ευσταθούν. Σύμφωνα με τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία, τα οποία περιλαμβάνουν την καταγραφή της πτήσης καθώς και τις συνομιλίες του πληρώματος με τον πύργο ελέγχου του αεροδρομίου, τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στο σύστημα GPS παράτειναν την πτήση μόνο για λίγα λεπτά, προκειμένου ο πιλότος να ακολουθήσει διαφορετικό σύστημα προσέγγισης και προσγείωσης. Επιπροσθέτως, σε κανένα σημείο της διαδικασίας δεν έγινε χρήση αναλογικών χαρτών, καθώς το αεροσκάφος ακολούθησε τα βοηθητικά συστήματα ILS για την προσγείωση. Όσον αφορά τη λειτουργία του GPS του αεροσκάφους, δεδομένα της πτήσης εγείρουν αμφιβολίες για την ύπαρξη παρεμβολών, με ειδικούς να θεωρούν πιθανότερη την περίπτωση τεχνικού προβλήματος ή ανθρώπινου λάθους.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν
Ευρεία διάδοση γνώρισε, στις 31 Αυγούστου 2025, ο ισχυρισμός ότι διαδηλωτές προσπάθησαν να εμποδίσουν την άφιξη της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στο πλαίσιο επίσκεψης της τελευταίας σε εργοστάσιο όπλων της Βουλγαρίας. Ωστόσο, όπως θα αναλύσουμε παρακάτω, κάτι τέτοιο δεν ισχύει, καθώς η φον ντερ Λάιεν έφτασε στη χώρα περίπου 3 ώρες μετά τη δημοσίευση του εν λόγω βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Το ψευδές αφήγημα εντοπίσαμε στις εθνικιστικές ιστοσελίδες olympia, voicenews και maxhfm.
Παραδείγματα διάδοσης του ψευδούς ισχυρισμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Το υπό εξέταση βίντεο κοινοποίησε στο X και ο πρόεδρος του υπερσυντηρητικού κόμματος Ελληνική Λύση, Κυριάκος Βελόπουλος, με περιγραφή που υπονοεί ότι εντός του οχήματος επιβαίνει η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Στις 28 Αυγούστου 2025 ανακοινώθηκε πως η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα επισκεφθεί τις χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που βρίσκονται στα ανατολικά όριά της και συνορεύουν με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, δηλαδή τη Λετονία, τη Φινλανδία, την Εσθονία, την Πολωνία, τη Λιθουανία, καθώς και τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, οι οποίες έχουν ακτές στη Μαύρη Θάλασσα, κοντά στις παραθαλάσσιες περιοχές της νότιας Ουκρανίας και απέναντι από ρωσικές ακτές.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επισκέφθηκε ένα εργοστάσιο όπλων στη Βουλγαρία στις 31 Αυγούστου, λίγες ώρες αφότου αναχώρησε από την Πολωνία, όπου είχε συναντηθεί νωρίτερα με τον πρωθυπουργό Ντόναλντ Τούσκ. Στο πλαίσιο της εν λόγω συνάντησης κοινοποιήθηκε σχετικό βίντεο στην ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μαζί με μια δήλωση της προέδρου.
Κατά την επίσκεψη της φον ντερ Λάιεν στη Βουλγαρία, ο πρόεδρος του αντιπολιτευόμενου ακροδεξιού και υπερεθνικιστικού κόμματος “Vazrazhdane” (“Αναγέννηση”), Κοσταντίν Κοσταντίνοφ, μαζί με υποστηρικτές του, συγκεντρώθηκαν ως ένδειξη διαμαρτυρίας στην κωμόπολη Σόποτ, όπου επρόκειτο να παρευρεθεί η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σημειώνεται πως, σύμφωνα με αναλυτές, το εν λόγω κόμμα τηρεί στάση κατά της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ, τίθεται σθεναρά υπέρ της Ρωσίας, κατά των δικαιωμάτων της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και διαδίδει αντιεμβολιαστική προπαγάνδα.
Υπό αυτό το θεματικό πλαίσιο κυκλοφόρησε το παρακάτω βίντεο με τον ισχυρισμό ότι διαδηλωτές στη Βουλγαρία μπλόκαραν το αμάξι, εντός του οποίου βρισκόταν η φον ντερ Λάιεν, καθώς τη γιούχαραν και τη χαρακτήριζαν «ναζί» και εγκληματία».
Το βίντεο
Αρχικά, ο πρόεδρος του κόμματος Vazrazhdane, Κονσταντίν Κοσταντίνοφ, προέβη σε ανάρτηση ενός επτάλεπτου βίντεο στο Facebook (αρχειοθετημένο εδώ), όπου παρουσιάζεται το επίμαχο σημείο στο οποίο διαδηλωτές εμπόδισαν την πορεία ενός μαύρου Audi. Το εν λόγω υλικό δημοσιεύτηκε στις 16:30΄, το απόγευμα, με την επιγραφή «ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΟ VMZ – ΣΟΠΟΤ» στη βουλγαρική γλώσσα. Πραγματοποιώντας εκτενή αναζήτηση στην πλατφόρμα Google Earth, εντοπίσαμε την ακριβή τοποθεσία όπου έλαβε χώρα η διαδήλωση, δηλαδή στην είσοδο του εργοστασίου όπλων VMZ στην κωμόπολη Σόπoτ της επαρχίας του Πλόβντιβ, επί της λεωφόρου Ιβάν Βάζοφ. Παρακάτω ακολουθεί σύγκριση φωτογραφιών από τα δύο σημεία:
Η εν λόγω τοποθεσία απέχει περίπου 67 χιλιόμετρα από το αεροδρόμιο του Πλόβντιβ (Φιλιππούπολη), στο οποίο προσγειώθηκε το αεροσκάφος όπου επέβαινε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Περαιτέρω, κατά την κάλυψη της είδησης ότι το αεροπλάνο, με το οποίο η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ταξίδεψε προς τη Βουλγαρία, στοχοποιήθηκε από αναστολείς του συστήματος εντοπισμού (GPS jamming), διεθνή μέσα ενημέρωσης χρησιμοποίησαν πλάνα του σκάφους στον αερολιμένα του Πλόβντιβ, όπου φαίνεται ο αριθμός νηολόγησης «OO-GPE».
Ακολούθως, μέσω του ιστοτόπου Flightradar24, μια πλατφόρμα που παρακολουθεί την εναέρια κυκλοφορία, ερευνήσαμε τον αριθμό κυκλοφορίας «OO-GPE» και λάβαμε το ιστορικό του σκάφους, το οποίο, πέραν της διαδρομής Βαρσοβία-Πλόβντιβ, εκτέλεσε πτήσεις στη Λετονία και τη Φιλανδία, δηλαδή στις χώρες που επισκέφθηκε η φον ντερ Λάιεν.
Επιπλέον, από τα αρχεία που διατηρεί η ιστοσελίδα Flightradar24, προκύπτει πως το εν λόγω αεροσκάφος προσγειώθηκε στη Βουλγαρία στις 17:34 τοπική ώρα. Το ίδιο συμπέρασμα ενισχύουν και τα δεδομένα ADS-B για την εν λόγω πτήση, καθώς η τελευταία καταγραφή έλαβε χώρα στις 14:33 Συντονισμένη Παγκόσμια Ώρα (UTC), δηλαδή 17:33 τοπική ώρα Βουλγαρίας.
Από τα παραπάνω συμπεραίνεται σαφώς ότι δεν είναι δυνατόν στο αυτοκίνητο, που φαίνεται στο βίντεο του ισχυρισμού, να βρισκόταν η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθώς η ίδια έφτασε στη Βουλγαρία μια ώρα αφού το εν λόγω βίντεο δημοσιεύθηκε στο λογαριασμό του Κοσταντίνοφ, το οποίο μέσω εκτενούς αναζήτησης εντοπίσαμε στο Facebook και ακόμη νωρίτερα, στις 14:00΄ το μεσημέρι.
Ακολούθως, προς επίρρωση της κατάρριψης επικοινωνήσαμε με εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο οποίος μας διαβεβαίωσε πως η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν επέβαινε στο όχημα που φαίνεται στο εν λόγω βίντεο. Παρόμοιες απαντήσεις διαβάζουμε και από το Υπουργείο Εσωτερικών της Βουλγαρίας, στην κατάρριψη του εν λόγω ισχυρισμού από το ελληνικό τμήμα fact-checking του AFP. Συγκεκριμένα, ο Νικολάι Νικόλοφ, επικεφαλής της Γενικής Διεύθυνσης Χωροφυλακής, Ειδικών Επιχειρήσεων και Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας του βουλγαρικού Υπουργείου Εσωτερικών, ο οποίος βρισκόταν εντός του οχήματος, ανέφερε:
«Ήμουν σε αυτό το αυτοκίνητο με τους συναδέλφους μου, είναι όχημα του Υπουργείου Εσωτερικών».
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Πρόκειται για ένα βίντεο που υποτίθεται ότι δείχνει υποδοχή της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε εργοστάσιο όπλων της Βουλγαρίας, ωστόσο στο όχημα που φαίνεται στο εν λόγω βίντεο ήταν αδύνατον να βρίσκεται η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς η ίδια έφτασε στη χώρα περίπου 3 ώρες μετά τη δημοσίευση του εν λόγω οπτικοακουστικού υλικού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://factcheckgreek.afp.com/doc.afp.com.739B4CQ
2.https://www.euronews.com/my-europe/2025/09/01/bulgarian-nationalists-attack-car-believing-von-der-leyen-was-inside
3.https://www.flightradar24.com/data/aircraft/oo-gpe
4.https://globe.adsbexchange.com/?icao=449e05&lat=42.058&lon=24.833&zoom=13.3&showTrace=2025-08-31×tamp=1756650819
5.https://apnews.com/video/russia-is-suspected-of-jamming-navigation-on-eu-leaders-plane-above-bulgaria-414040347f754e5cba59bc5e0f6d20b9
6.https://www.politico.eu/article/von-der-leyen-visit-spotlights-bulgaria-uneasy-role-europe-arms-hub/
7.https://www.youtube.com/watch?v=XZWHnbHFqsQ
8.https://www.youtube.com/watch?v=3L6w9savMyA
9.https://earth.google.com/web/
Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2025 διαδόθηκε ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ένα βίντεο, το οποίο συνοδεύτηκε από τον ψευδή ισχυρισμό ότι μία μουσουλμάνα πολιτικός, που εμφανίζεται σε αυτό, δήλωσε κατά τη διάρκεια ομιλίας της στο Βέλγιο ότι: «Αν στους Βέλγους δεν αρέσει το Ισλάμ και η μαντίλα, να φύγουν από τη χώρα τους», ενώ υποτίθεται ότι συνέχισε με τη φράση: «Να μας αδειάσουν και τον χώρο».
Στην πραγματικότητα, όμως, η δήλωσή της έχει διαστρεβλωθεί και αποδοθεί εκτός του πλαισίου της πραγματικής συζήτησης.
Παρακάτω παρατίθεται ενδεικτικά ανάρτηση χρήστη στο Facebook που προωθεί τον ψευδή ισχυρισμό, η οποία έχει συγκεντρώσει 21 χιλ. προβολές και σχεδόν 400 κοινοποιήσεις:
Αρχικά, το βίντεο που διακινείται και στο οποίο εμφανίζεται η Saliha Raiss, Βελγίδα πολιτικός που ανήκει στο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα Vooruit και υπηρετεί ως δημοτική σύμβουλος στον δήμο Μόλενμπεκ των Βρυξελλών, είναι το εξής:
Το υλικό αποτελεί απόσπασμα ενός μεγαλύτερου βίντεο (αρχειοθετημένο εδώ), το οποίο καταγράφει τη συνεδρίαση του τοπικού δημοτικού συμβουλίου που έλαβε χώρα στις 27 Αυγούστου 2025.
Το απόσπασμα που διακινήθηκε παραπλανητικά ξεκινά στο χρονικό σημείο 5:15:25, με τη Βελγίδα πολιτικό να αναφέρει στα γαλλικά:
«Et si ces gens-là qui portent des tissus, tentures, je peux donner les références si vous voulez, parce qu’apparemment ça suscite beaucoup d’intérêt. Si on dérange tant que ça, si on ne veut même plus nous voir, je veux dire la région compte 19 communes. Si à Molenbeek, apparemment, c’est si invivable. Changez de bord, quoi, allez ailleurs. Dégagez».
Που μεταφράζεται ως:
«Κι αν αυτοί οι άνθρωποι που φοράνε υφάσματα, καλύμματα, μπορώ να σας δώσω και τις σχετικές αναφορές αν θέλετε, μιας και, όπως φαίνεται, αυτό προκαλεί μεγάλο ενδιαφέρον. Αν ενοχλούμε τόσο πολύ, αν δεν θέλετε καν να μας βλέπετε, θέλω να πω, η περιφέρεια έχει 19 δήμους. Αν στο Μόλενμπεκ, υποτίθεται, η ζωή είναι τόσο αβίωτη, τότε αλλάξτε πλευρά, πηγαίνετε αλλού. Φύγετε».
Άρα, το πρώτο πράγμα που γίνεται αντιληπτό από το παραπάνω είναι ότι η Saliha Raiss δεν αναφέρει σε κανένα σημείο του αποσπάσματος ότι όποιος δεν αποδέχεται το Ισλάμ στο Βέλγιο θα πρέπει να εγκαταλείψει τη χώρα, ούτε κάνει ρητή αναφορά σε Βέλγους πολίτες.
Ακόμη κι έτσι όμως, το πλαίσιο της συζήτησης κρίνεται απαραίτητο για να κατανοήσουμε πλήρως το περιεχόμενο της δήλωσής της, η οποία έχει παραποιηθεί με μεταφερθεί με τρόπο που αλλοιώνεται το νόημά της.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δηλώσεις της καλύφθηκαν από πληθώρα βελγικών μέσων ενημέρωσης που ανέφεραν ότι προκάλεσαν αντιπαράθεση, η οποία κλιμακώθηκε όταν ο Georges-Louis Bouchez, πρόεδρος του κόμματος MR, «επέλεξε να εκμεταλλευτεί τις δηλώσεις της και να τις αναπαράγει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης» [πηγή].
Η ανάρτηση του Bouchez στο Χ:
Μετάφραση της ανάρτησης:
«🤯Να λοιπόν η έννοια του «να ζούμε μαζί» σύμφωνα με την αριστερά…
🌹 Αυτή η κυρία είναι η Σάλιχα Ράις, εκλεγμένη με το ψηφοδέλτιο του PS Vooruit, αντιδήμαρχος στο #Molenbeek.
🗣️ Και εξηγεί, με αυτό το αναγκαστικό, νευρικό και αλαζονικό γέλιο, ότι αν είστε υπέρ της απαγόρευσης των θρησκευτικών/πεποιθησιακών συμβόλων στη δημόσια διοίκηση, τότε «δεν έχετε παρά να ξεκουμπιστείτε».
😤 Επιβάλλει λοιπόν έναν νέο πολιτισμικό κανόνα, αρνείται την ουδετερότητα του κράτους και λέει σε όσους θέλουν να υπερασπιστούν το μοντέλο της συνύπαρξης στη χώρα μας ότι μπορούν να φύγουν αν δεν τους αρέσει.
❓Πού είναι ο ρατσισμός σε αυτήν την περίπτωση; Το @PSofficiel υποστηρίζει αυτές τις δηλώσεις;
❌ Αυτός ο κοινοτισμός πρέπει να σταματήσει!
#PresidenceMR #fierdetreliberal #LAvenirSEclaire».
Η πραγματικότητα, όμως, διαφέρει από τα λεγόμενα του πολιτικού Georges-Louis Bouchez.
Όπως αναφέρει το VRT [πηγή], ο εθνικός δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας της Φλαμανδικής Κοινότητας του Βελγίου, το πλαίσιο της συζήτησης έχει ως εξής: Η αντιπαράθεση στο δημοτικό συμβούλιο της 27ης Αυγούστου δεν αφορούσε γενικά το Ισλάμ, αλλά μια ανάρτηση του γαλλόφωνου φιλελεύθερου κόμματος MR στο Facebook σχετικά με την ευημερία των ζώων στο Μόλενμπεκ. Στα σχόλια κάτω από την ανάρτηση, σύμφωνα με τη Raiss, εμφανίστηκαν πολλά ρατσιστικά και ισλαμοφοβικά μηνύματα, ενώ ένα από αυτά έγραφε ότι η βελγίδα πολιτικός «φοράει μια κουρτίνα στο κεφάλι της» (σ.σ αναφορά στη μαντίλα). Στη συνεδρίαση του συμβουλίου λοιπόν, η Raiss κατήγγειλε την απουσία εποπτείας στα κοινωνικά δίκτυα του MR (υπό την προεδρία του Georges-Louis Bouchez) και κατηγόρησε τον δημοτικό σύμβουλο Didier Milis (MR) ότι υποβαθμίζει τη σοβαρότητα του ρατσισμού.
Στο απόσπασμα, λοιπόν, που εξετάζουμε δεν προέτρεψε σε όσους Βέλγους «δεν αρέσει το Ισλάμ και η μαντίλα» να εγκαταλείψουν τη χώρα, αλλά σχολίασε ότι όσοι θεωρούν τις «κουρτίνες» της (όπως αναφέρθηκε η μαντίλα της σε σχολιο στο facebook, σύμφωνα με την πολιτικό) προσβλητικές, απλώς μπορούν να αποχωρήσουν.
Μετά την παραπλανητική ανάρτηση του Georges-Louis Bouchez στο Χ, το βίντεο αναδημοσιεύτηκε συνοδευόμενο από τον ίδιο ψευδή ισχυρισμό τόσο από τον δισεκατομμυριούχο και ιδιοκτήτη της πλατφόρμας, Elon Musk (εδώ), που διαθέτει εκατομμύρια ακολούθους, όσο και από τον λογαριασμό Radio Genoa (εδώ), με αποτέλεσμα να γίνει τελικά viral σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ο λογαριασμός Radio Genoa αναπαράγει συστηματικά ψευδές και ξενοφοβικό περιεχόμενο, με αναρτήσεις του να έχουν καταρριφθεί στο παρελθόν τόσο από τα Ellinika Hoaxes (εδώ), όσο και από διεθνείς fact cheking οργανισμούς ή τμήματα ελέγχου γεγονότων διεθνών ειδησεογραφικών μέσων, όπως η Deutsche Welle (εδώ), το Reuters (εδώ), το Snopes (εδώ) και το Misbar (εδώ).
Ο ισχυρισμός είναι παραπλανητικός, καθώς τα λόγια της μοσουλμάνας πολιτικού από το Βέλγιο, Saliha Raiss, έχουν διαστρεβλωθεί και τεθεί εκτός πλαισίου.
Στην πραγματικότητα, η πολιτικός δεν αναφέρεται ούτε στο Ισλάμ ούτε στο σύνολο των Βέλγων πολιτών. Αντίθετα, με αφορμή ρατσιστικά σχόλια που γράφτηκαν κάτω από αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης άλλου πολιτικού κόμματος, κατηγορεί το συγκεκριμένο κόμμα ότι δεν εποπτεύει τις δημοσιεύσεις του και έτσι διευκολύνει την εξάπλωση ξενοφοβικών σχολίων. Σε ένα από τα σχόλια, σύμφωνα με την ίδια, η μαντίλα που φορά η μουσουλμάνα πολιτικός χαρακτηρίστηκε ως «κουρτίνα». Με αφορμή αυτό, και απευθυνόμενη στους πολιτικούς του εν λόγω κόμματος, η πολιτικός ανέφερε ότι, αν δεν τους αρέσει η «κουρτίνα» της, μπορούν να πολιτευτούν σε άλλον δήμο (καθώς η συζήτηση διεξαγόταν στο πλαίσιο συνεδρίασης του δημοτικού συμβουλίου).
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://www.youtube.com/watch?v=6plq07GJsB4
2. https://www.rtl.be/actu/belgique/politique/les-belges-doivent-quitter-leur-pays-cest-fou-les-propos-dune-echevine-de/2025-09-01/article/761835
3. https://x.com/GLBouchez/status/1961689998035390715?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1961689998035390715%7Ctwgr%5Ec104d8e0ac01fc74fd47f39084deda5d84aab8b0%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.rtl.be%2Factu%2Fbelgique%2Fpolitique%2Fles-belges-doivent-quitter-leur-pays-cest-fou-les-propos-dune-echevine-de%2F2025-09-01%2Farticle%2F761835%3FtrueLinkId%3DLMrxGXIjGCqzb42B9isHRLod4RtIwORK0PDm2FBJqUfJc7PRwt2Fo9qvPB2a9MDehajdJxXMubU3BAicJlSZajBMA3D3DtrueLinkTs%3D1756967650trueLinkExpiry%3D43200
4. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/09/01/_alle-belgen-het-land-uit-post-van-elon-musk-op-x-veroorzaakt-w/
5. https://x.com/elonmusk/status/1962215015068344359?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1962215015068344359%7Ctwgr%5E7fb5665f8c6ccd727eeb31d4e56361934c021da4%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.rtl.be%2Factu%2Fbelgique%2Fpolitique%2Fles-belges-doivent-quitter-leur-pays-cest-fou-les-propos-dune-echevine-de%2F2025-09-01%2Farticle%2F761835%3FtrueLinkId%3DLMrxGXIjGCqzb42B9isHRLod4RtIwORK0PDm2FBJqUfJc7PRwt2Fo9qvPB2a9MDehajdJxXMubU3BAicJlSZajBMA3D3DtrueLinkTs%3D1756967650trueLinkExpiry%3D43200
6. https://x.com/RadioGenoa/status/1962156453331882248
Σημαντική διάδοση γνώρισε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ένα βίντεο που δήθεν καταγράφει παράτυπους μετανάστες να χτυπούν μια μουσουλμάνα γυναίκα επειδή η ενδυμασία της δεν καλύπτει το δέρμα των χεριών. Ωστόσο, όπως θα δούμε παρακάτω, κάτι τέτοιο δεν ισχύει, καθώς το βίντεο στην πραγματικότητα απεικονίζει περαστικούς να παρεμποδίζουν μια γυναίκα η οποία φέρεται να λήστεψε ένα κατάστημα και τραυμάτισε έναν φύλακα με ένα ψαλίδι.
Παραδείγματα διάδοσης του παραπλανητικού ισχυρισμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Αρχικά, προκειμένου να επιβεβαιώσουμε την γεωγραφική τοποθεσία του υπό εξέταση βίντεο, που δείχνει αγνώστους να ρίχνουν στο έδαφος μια γυναίκα που φοράει νικάμπ, πραγματοποιήσαμε εκτενή αναζήτηση στο Google Maps. Μέσω αυτής της μεθόδου, καταφέραμε να εντοπίσουμε το ακριβές σημείο του συμβάντος. Συγκεκριμένα, πρόκειται για την οδό Meir, τον κεντρικότερο δρόμο της Αμβέρσας, πόλης του Βελγίου, όπως προκύπτει από την παρακάτω σύγκριση ανάμεσα σε στιγμιότυπα τραβηγμένα από το βίντεο του ισχυρισμού και φωτογραφίες του Google Maps από τον Ιούνιο του 2025.
Αποστείλαμε σχετικό ερώτημα στο γραφείο Τύπου της Αστυνομίας στην Αμβέρσα, από όπου λάβαμε την απάντηση πως το εν λόγω συμβάν δεν απεικονίζει επίθεση ανδρών σε μουσουλμάνα, επειδή δεν κάλυπτε τα χέρια της, αλλά παρεμπόδιση γυναίκας που φέρεται να διέπραξε ληστεία, ενώ αυτή προσπαθεί να τραπεί σε φυγή. Συγκεκριμένα, η ανακοίνωση της αστυνομίας υπογραμμίζει ότι η γυναίκα πέρασε το ταμείο ενός καταστήματος και αντιστάθηκε στον φύλακα ασφαλείας, που προσπάθησε να τη σταματήσει. Ακολούθως, χρησιμοποιώντας ένα ψαλίδι από την τσάντα της τραυμάτισε έναν φύλακα άλλου καταστήματος που προσπάθησε επίσης να την ακινητοποιήσει. Τέλος, η γυναίκα συνελήφθη και παραπέμφθηκε στις δικαστικές αρχές για ανάκριση, αφού πρώτα περαστικοί την έριξαν στο έδαφος.
Αναφορές στο εν λόγω συμβάν εντοπίσαμε σε διάφορα μέσα στην ολλανδική γλώσσα (εδώ, εδώ και εδώ).
Ο ισχυρισμός είναι παραπλανητικός. Πρόκειται για βίντεο που δεν απαθανατίζει επίθεση σε μουσουλμάνα επειδή δεν καλύπτει τα χέρια της, αλλά ακινητοποίηση φερόμενης κακοποιού που διέπραξε ληστεία και τραυμάτισε με ψαλίδι έναν φύλακα καταστήματος, όπως ξεκαθάρισε η Αστυνομία της Αμβέρσας.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://www.reuters.com/fact-check/woman-was-knocked-down-antwerp-street-alleged-theft-not-her-attire-2025-08-28/
2.https://www.hln.be/antwerpen/antwerpse-politie-reageert-op-viraal-filmpje-geen-aanval-op-moslima-maar-arrestatie-na-winkeldiefstal~a121a2606/
3.https://www.google.com/maps/
4.https://www.politieantwerpen.be/
Στα μέσα Αυγούστου του 2025 δημοσιεύματα (εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ) υποστήριξαν ότι επειδή στη Γροιλανδία παρατηρήθηκε αύξηση της μάζας του πάγου, στις 14 Αυγούστου του 2025, η κλιματική κρίση δεν είναι πραγματική. Ως αποδεικτικό στοιχείο των εν λόγω ισχυρισμών παρουσιάζεται μία γραφική παράσταση προερχόμενη από την ιστοσελίδα Polar Portal, την οποία διαχειρίζονται ερευνητικά ιδρύματα της Δανίας. Αναπαραγωγές των ισχυρισμών αυτών σημειώθηκαν και στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Στο παρόν άρθρο θα αποδομήσουμε αυτόν τον ισχυρισμό με βάση τα επιστημονικά δεδομένα αλλά και με δηλώσεις ειδικών επιστημόνων.
Σημειώνεται πως δεν είναι η πρώτη φορά που η συγκεκριμένη γραφική παράσταση χρησιμοποιείται ως «εργαλείο» κατά της κλιματικής κρίσης καθώς και άλλοι fact checking οργανισμοί, σε άλλες χώρες, έχουν καταρρίψει παρόμοιους ισχυρισμούς για διαφορετικές όμως χρονολογίες ( εδώ, εδώ ).
Παράδειγμα αναπαραγωγής στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης:
Ο ισχυρισμός σχολιάζει την Εικόνα 1 από το Polar Portal, η οποία αφορά την ημέρα της 14 Αυγούστου του 2025. Στην Εικόνα 1 υπάρχουν δύο γραφήματα. Σύμφωνα με το Polar Portal, ο χάρτης απεικονίζει την απώλεια ή το κέρδος μάζας στην επιφάνεια του παγετώνα της Γροιλανδίας, σε καθημερινή βάση. Εξηγεί στη συνέχεια ότι, «η διαφορά μεταξύ χιονόπτωσης και απορροών είναι γνωστή ως επιφανειακό ισοζύγιο μάζας». Αυτή η διαφορά παραμένει πάντα θετική μέσα στο έτος, καθώς η ποσότητα του χιονιού που πέφτει δεν απορρέει ολόκληρη από τον παγετώνα.
Από το Polar Portal τονίζεται, ωστόσο, πως το επιφανειακό ισοζύγιο μάζας δεν πρέπει να συγχέεται με το συνολικό ισοζύγιο μάζας (δηλαδή, το συνολικό κέρδος ή την απώλεια μάζας όλου του παγοκαλύμματος), το οποίο περιλαμβάνει επίσης τη μάζα πάγου που χάνεται, όταν παγόβουνα αποκολλώνται από τους παγετώνες, από το λιώσιμο των πάγων στις εκβολές των παγετώνων, καθώς έρχονται σε επαφή με ζεστό θαλασσινό νερό, και από τις τριβές και άλλες επιδράσεις στον πυθμένα του παγοκαλύμματος.
Το διάγραμμα, που βρίσκεται ακριβώς κάτω από το χάρτη, απεικονίζει τη συνολική ημερήσια συνεισφορά από όλα τα σημεία του παγετώνα ως προς το επιφανειακό ισοζύγιο μάζας. Η μπλε καμπύλη δείχνει την τρέχουσα επιφανειακή μεταβολή μάζας κατά την περίοδο 2024-2025 (όταν η καμπύλη είναι πάνω από το μηδέν υπάρχει αύξηση μάζας ενώ όταν είναι κάτω από το μηδέν υπάρχει απώλεια) ενώ αυτή με το ανοιχτό γκρι αναπαριστά τη μέση διακύμανση της μάζας της επιφάνειας εντός του έτους, για την χρονική περίοδο από το 1981 έως το 2010, μετρούμενη σε γιγατόνους (1 Gt είναι 1 δισεκατομμύριο τόνοι και αντιστοιχούν σε 1 κυβικό χιλιόμετρο νερού).
Ο διαδιδόμενος ισχυρισμός υποστηρίζει ότι στις 14 Αυγούστου 2025 έπεσε χιόνι ποσότητας δύο δισεκατομμυρίων τόνων. Αυτό που παρατηρούμε από την Εικόνα 1, είναι ότι πράγματι στις 14 Αυγούστου του 2025 υπήρξε κέρδος μάζας της επιφάνειας του παγοκαλύμματος. Ωστόσο, μία ημέρα κέρδους της επιφανειακής μάζας του παγετώνα δεν αναιρεί την συνολική κλιματολογική τάση δεκαετιών.
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η ιστοσελίδα του Poral Portal τονίζει ότι το επιφανειακό ισοζύγιο μάζας δεν αντιστοιχεί στη συνολική απώλεια ή κέρδος του παγοκαλύμματος της Γροιλανδίας. Πιο συγκεκριμένα, ο Dr. Martin Stendel, ανώτερος Κλιματολόγος στο Εθνικό Κέντρο Κλιματικών Ερευνών του Μετεωρολογικού Ινστιτούτου της Δανίας, αλλά και εκδότης του Polar Portal, δήλωσε στο Climate Factchecks, το 2022, ότι:
Αν θέλουμε να αξιολογήσουμε το συνολικό ισοζύγιο μάζας του παγετώνα της Γροιλανδίας (Τotal Μass Βalance – TMB), πρέπει να λάβουμε υπόψη τι συμβαίνει στην παγωμένη επιφάνεια (ισοζύγιο μάζας επιφάνειας, Surface Mass Balance – SMB), κατά μήκος των άκρων της παγωμένης επιφάνειας (το ισοζύγιο μάζας θάλασσας, Marine Mass Balance – MMB) αλλά και κάτω από την παγωμένη επιφάνεια (το ισοζύγιο μάζας βάσης, Basal Mass Balance – BMB).
Έτσι, TMB = SMB + MMB + BMB.
Αυτοί οι όροι είναι θετικοί όταν προστίθεται μάζα στον παγετώνα και αρνητικοί όταν ο παγετώνας χάνει μάζα. Ιδανικά, το TMB θα πρέπει να είναι μηδέν, τουλάχιστον όταν υπολογίζεται ο μέσος όρος για μια περίοδο δύο ετών. […]
Το TMB είναι αρνητικό (δηλαδή, η παγωμένη επιφάνεια έχει χάσει μάζα) κάθε χρόνο από το 1997. Αυτό σημαίνει 26 συνεχόμενα χρόνια (σ.σ.: για το έτος 2022).
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της NASA, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, δορυφορικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι οι παγετώνες στην ηπειρωτική χώρα της Γροιλανδίας έχουν υποχωρήσει σημαντικά. Παράλληλα, επιστήμονες της NASA σημειώνουν ότι o παγετώνας της Γροιλανδίας έχει χάσει περίπου 20% περισσότερη μάζα πάγου τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες από ό,τι είχε εκτιμηθεί προηγουμένως.
Παράλληλα, η πλειονότητα των παγετώνων στην ηπειρωτική χώρα της Γροιλανδίας έχουν υποχωρήσει σημαντικά, ενώ τα παγόβουνα πέφτουν στον ωκεανό με επιταχυνόμενο ρυθμό. Αυτή η πρόσθετη απώλεια πάγου είχε μόνο έμμεση επίδραση στη στάθμη της θάλασσας αλλά θα μπορούσε να έχει συνέπειες για την κυκλοφορία των ρευμάτων των ωκεανών στο μέλλον.
Ακόμη, σύμφωνα με τη μελέτη για τη χρονική περίοδο από το 1985 έως και το 2022, από τους 207 παγετώνες που μελετήθηκαν, οι 179 υποχώρησαν σημαντικά από το 1985, οι 27 διατηρήθηκαν σταθεροί, ενώ μόλις ένας προχώρησε ελαφρώς, κερδίζοντας μάζα. Η απώλεια μάζας πάγου των παγετώνων της Γροιλανδίας καταγράφεται και στη γραφική παράσταση της Εικόνας 3:
Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι τα παγόβουνα αποκολλώνται από τους παγετώνες της Γροιλανδίας, εδώ και χιλιάδες χρόνια, ως μέρος ενός φυσικού κύκλου που συνήθως εξισορροπούσε την ανάπτυξη των παγετώνων το χειμώνα με την τήξη και την υποχώρηση το καλοκαίρι. Η νέα μελέτη διαπιστώνει ότι η υποχώρηση των πάγων έχει ξεπεράσει κατά πολύ την ανάπτυξή τους καθ’ όλη τη διάρκεια του 21ου αιώνα.
Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (National Oceanic and Atmospheric Administration – NOAA), αναφέρει ότι ο παγετώνας της Γροιλανδίας σημειώνει καθαρή απώλεια μάζας για 27 συναπτά έτη, για κάθε χρόνο από το 1998. Σημειώνει επίσης ότι αυτή η απώλεια μάζας συμβάλλει στην αύξηση της στάθμης της θάλασσας σε μεγάλο βαθμό. Τέλος, η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (European Space Agency – ESA) αναφέρει ότι, λόγω του λιώσιμου των πάγων, η στάθμη της θάλασσας έχει ανέβει κατά 21 χιλιοστά από το 1992, με τις απώλειες πάγου της Γροιλανδίας να είναι υπεύθυνες για τα δύο τρίτα (13,5 χιλιοστά) της αύξησης αυτής.
Μελέτη δημοσιευμένη στο περιοδικό Nature, με τίτλο «Η θερμοκρασία του αέρα – όχι μόνο η θέρμανση των ωκεανών- επηρεάζει το υποθαλάσσιο λιώσιμο των παγετώνων της Γροιλανδίας», αναφέρει ότι:
«Η τήξη των άκρων του παγετώνα της Γροιλανδίας από τον ωκεανό από το 1979 ελέγχεται — αντίθετα με ό,τι θα περίμενε κανείς — σχεδόν εξίσου από τη θερμοκρασία του αέρα, όσο και από τη θερμοκρασία του ωκεανού».
Σημειώνουμε ότι οι παγετώνες της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής, αποθηκεύουν τα δύο τρίτα όλου του γλυκού νερού του πλανήτη. Αυτοί χάνουν πάγο λόγω της συνεχώς αυξανόμενης θέρμανσης της ατμόσφαιρας της Γης αλλά και των ωκεανών.
Το γεγονός ότι μία ημέρα παρατηρήθηκε κέρδος της επιφανειακής μάζας πάγου στην Γροιλανδία δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση απόδειξη ότι η κλιματική κρίση είναι “ψευδές αφήγημα”. Αν εξετάσουμε μακροχρόνιες μετρήσεις, θα διαπιστώσουμε ότι η συνολική απώλεια μάζας των παγετώνων της Γροιλανδίας είναι εμφανής, εδώ και αρκετές δεκαετίες. Μελέτες και επιστημονικοί οργανισμοί έχουν αποδείξει επανειλημμένα ότι οι παγετώνες συνολικά χάνουν μάζα, λόγω της θέρμανσης τόσο των ωκεανών όσο και της ατμόσφαιρας.
Παρότι στις 14 Αυγούστου του 2025 οι παγετώνες της Γροιλανδίας κέρδισαν επιφανειακή μάζα πάγου, αυτό δε σημαίνει ότι η κλιματική κρίση είναι ψευδές αφήγημα. Μελέτες, οι οποίες εξετάζουν μακροχρόνια δεδομένα, τα οποία καταγράφουν τις μεταβολές των παγετώνων της Γροιλανδίας, επισημαίνουν ότι η απώλεια της συνολικής μάζας τους είναι εμφανής εδώ και αρκετές δεκαετίες. Αυτή η απώλεια αποδίδεται στην αυξανόμενη θέρμανση της ατμόσφαιρας και των ωκεανών, ενώ αποτέλεσμα αυτής της απώλειας είναι η αύξηση της στάθμης της θάλασσας.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://climatefactchecks.org/viral-post-misuses-polar-portal-data-to-claim-greenland-not-losing-ice/
2.https://faktograf.hr/2022/09/02/ne-kolicina-polarnog-leda-se-ne-povecava/
3.https://www.nasa.gov/earth/climate-change/ice-glaciers/nasa-study-more-greenland-ice-lost-than-previously-estimated/
4.https://arctic.noaa.gov/report-card/report-card-2024/greenland-ice-sheet-2024/
5.https://polarportal.dk/en/greenland/surface-conditions
6.https://svs.gsfc.nasa.gov/31156
7.https://www.nature.com/articles/s41561-022-01036-8#citeas
8.https://earth.gov/sealevel/vital-signs/greenland-ice-sheet/
9.https://climate.esa.int/en/news-events/record-ice-loss-from-greenland-and-antarctica-imbie-study/
10.https://www.researchgate.net/profile/Martin-Stendel
Ευρεία διάδοση γνώρισε, εκ νέου, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο ισχυρισμός ότι στην Ελλάδα η τιμή της μεγαβατώρας ηλεκτρικής ενέργειας άγγιξε τα 235 ευρώ, σε αντίθεση με άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου η αντίστοιχη τιμή υποτίθεται πως είναι από 28 μέχρι 67 ευρώ. Ωστόσο, όπως θα δούμε παρακάτω, αυτά τα στοιχεία παρουσιάζονται παραπλανητικά και εκτός πλαισίου.
Παραδείγματα διάδοσης του εξεταζόμενου ισχυρισμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
Αρχικά, πρέπει να τονίσουμε πως παραμένει ασαφές πότε ακριβώς ξεκίνησε να διαδίδεται ο εν λόγω ισχυρισμός. Το 2024 το ελληνικό τμήμα fact-checking του AFP κατέρριψε το υπό εξέταση αφήγημα, εντοπίζοντας αναρτήσεις του εν λόγω ισχυρισμού κατά το 2022, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση βρισκόταν εν μέσω ενεργειακής κρίσης.
Πρέπει, επιπλέον, να αναφερθεί ότι ως τιμή μεγαβατώρας λογίζεται η ημερήσια τιμή που αυτή διαθέτει στην Αγορά Επόμενης Ημέρας, δηλαδή στο χρηματιστήριο όπου ανταλλάσσεται η ηλεκτρική ενέργεια που θα καταναλωθεί μια ημέρα πριν την παραγωγή της, με βάση τις προσφορές και τις ανάγκες όλων των συμμετεχόντων. Τα εν λόγω χρηματιστήρια είναι υποχρεωμένα να δημοσιεύουν τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας σε ευρώ ανά μεγαβατώρα (€/MWh) για κάθε ώρα της ημέρας.
Η υπέρμετρη αύξηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας που βιώνουν οι χώρες της Ευρώπης είναι πολυπαραγοντικό φαινόμενο, ωστόσο σε σημαντικό βαθμό οφείλεται στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, καθώς αυτή ανάγκασε τα ευρωπαϊκά κράτη να αναδιαμορφώσουν τα μοντέλα παραγωγής και προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας που βασίζονταν στο ρωσικό φυσικό αέριο.
Η εν λόγω αύξηση σκιαγραφείται και στα δεδομένα της Eurostat σχετικά με την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά, καθώς οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2022.
Σε αυτό το πλαίσιο και κατά την ίδια χρονική περίοδο η τιμή της μεγαβατώρας στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα πράγματι εκτοξεύτηκε στα 235 ευρώ, ωστόσο τα πλέον πρόσφατα δεδομένα διαφέρουν σημαντικά.
Προκειμένου να ελέγξουμε τις σημερινές τιμές ανά μεγαβατώρα ηλεκτρικής ενέργειας για τις χώρες Βουλγαρία, Δανία, Ελλάδα, Ιταλία και Σουηδία, οι οποίες αναφέρονται στον εξεταζόμενο ισχυρισμό, ανατρέξαμε στα εκάστοτε χρηματιστήρια ενέργειας. Για τους σκοπούς του παρόντος κειμένου, ως ημερομηνία αναφοράς κατά την αναζήτηση ορίστηκε η 20η Αυγούστου 2025, καθώς εκείνη την ημέρα ο παραπλανητικός ισχυρισμός εμφανίστηκε εκ νέου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Στην Ελλάδα, πραγματοποιήσαμε μια εκτενή αναζήτηση στην ιστοσελίδα του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας (EnEx), την καθ’ ύλιν αρμόδια Αρχή διαχείρισης της αγοράς ηλεκτρικού ρεύματος στην χώρα μας, η οποία διορίστηκε από τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ). Για την ημερομηνία αναφοράς, η μέση τιμή ανά μεγαβατώρα ανήλθε στα 81,53 ευρώ.
Αναφορικά με τη Βουλγαρία και την Ιταλία, οι ιστοσελίδες Independent Bulgarian Energy Exchange (IBEX) και Gestore Mercati Energetici (GME) κατέγραψαν μέση τιμή ανά μεγαβατώρα τα 81,5 ευρώ για τη Βουλγαρία και 111,24 για την Ιταλία αντίστοιχα.
Τέλος, η Δανία και η Σουηδία διατηρούν διαφορετικά ενεργειακά δίκτυα με ξεχωριστές τιμές. Τα χρηματιστήρια ενέργειας των δύο σκανδιναβικών χωρών εποπτεύονται από τη Nord Pool, στην ιστοσελίδα της οποίας η 20η Αυγούστου 2025 έκλεισε με μέση τιμή σε ευρώ ανά μεγαβατώρα για τη Δανία τα 89,4 (DK1) και 89,49 (DK2), ενώ η Σουηδία κατέγραψε τις εξής τιμές: 25,65 (S1), 22,02 (S2), 65,33 (S3) και 85,46 (S4).
Τα παραπάνω δεδομένα ταυτίζονται με αυτά που βρίσκονται δημοσιευμένα στην ιστοσελίδα EU Energy, που καταγράφει καθημερινά τις μέσες τιμές ανά μεγαβατώρα για τις χώρες της Ευρώπης, αντλώντας στοιχεία από την ENTSO-E, μια ένωση που εκπροσωπεί 40 διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από 36 ευρωπαϊκές χώρες.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι οι τιμές της μεγαβατώρας στις 20 Αυγούστου 2025 διέφεραν σημαντικά σε σχέση με τα ποσά που αναγράφονται στον υπό εξέταση ισχυρισμό.
Ο ισχυρισμός είναι παραπλανητικός. Πρόκειται για ένα ανακυκλωμένο αφήγημα με παλαιότερα δεδομένα, του 2022, που δεν αντιστοιχούν στις πρόσφατες τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα και στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Οι τιμές της μεγαβατώρας που κατέγραψαν τα χρηματιστήρια ενέργειας σε κάθε χώρα διαφέρουν σημαντικά από αυτά που διακινούνται στον παραπλανητικό ισχυρισμό.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1.https://factcheckgreek.afp.com/doc.afp.com.34WK883
2.https://www.raaey.gr/energeia/en/electricity/wholesale-markets/day-ahead/
3.https://www.enexgroup.gr/el/day-ahead-market-figures
4.https://ibex.bg/dam-history.php
5.https://www.mercatoelettrico.org/En/
6.https://data.nordpoolgroup.com/auction/day-ahead/prices?deliveryDate=2025-08-20¤cy=EUR&aggregation=DeliveryPeriod&deliveryAreas=DK1,DK2,SE1,SE2,SE3,SE4
7.https://euenergy.live/?date=2025-08-20
Στα τέλη Αυγούστου 2025, διαδόθηκε ο ανυπόστατος ισχυρισμός ότι ο Πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, κατέχει «1,2 δισεκατομμύρια δολάρια σε πολυτελή υπεράκτια ακίνητα», μεταξύ των οποίων «6 ακίνητα στην Ισπανία, 14 στο Ηνωμένο Βασίλειο, συμπεριλαμβανομένου του κτήματος Chelsea, 21 στη Γαλλική Ριβιέρα, 8 στην Ιταλία και 34 διαμερίσματα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα».
Για την ενίσχυση του ισχυρισμού επιστρατεύεται και ένα βίντεο, το οποίο όμως, όπως θα εξετάσουμε εκτενώς στο παρόν άρθρο, δεν προσφέρει κανένα αποδεικτικό στοιχείο που να τον επιβεβαιώνει.
Ο υπό εξέταση ισχυρισμός γνώρισε ευρεία διάδοση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ενδεικτικά, παρατίθεται ανάρτηση στην πλατφόρμα του Χ, η οποία δημοσιεύθηκε στις 28 Αυγούστου 2025 και συγκέντρωσε περισσότερες από 26.000 προβολές.
Παρόμοιοι ισχυρισμοί, που ψευδώς αποδίδουν έναν υπερπολυτελή τρόπο ζωής στον Πρόεδρο της Ουκρανίας, δεν είναι καινούργιοι. Αντιθέτως, αναπαράγονται συστηματικά ήδη από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, επίθεση που σηματοδότησε την κορύφωση της συνεχιζόμενης ρωσοουκρανικής διαμάχης από το 2014. Τέτοιου είδους προπαγανδιστικά αφηγήματα προωθούνται κυρίως από το ρωσικό δίκτυο παραπληροφόρησης Pravda, το οποίο έχει εντοπιστεί [πηγή] από την Γαλλική Υπηρεσία VIGINUM (Service for Vigilance and Protection against Foreign Digital Interference) ως ρωσική εκστρατεία παραπληροφόρησης μεγάλης κλίμακας στην Ευρώπη, αλλά και από άλλα φιλορωσικά μέσα ενημέρωσης*.
*Περισσότερα για τον τρόπο που εφαρμόζεται η φιλορωσική προπαγάνδα στο πλαίσιο του ρωσοουκρανικού πολέμου μπορείτε να βρείτε στα δύο report των Ellinika Hoaxes, τα οποία δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο της συνεργασίας τους με το MedDMO. [Report 1] [Report 2]
Σύμφωνα με αυτό το αφήγημα, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι υποτίθεται ότι κατέχει ακίνητα τεράστιας αξίας ή πραγματοποιεί πολυδάπανες αγορές, την ώρα που η χώρα του βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία. Στόχος τέτοιων ισχυρισμών είναι να υπονομεύσουν τη διεθνή εικόνα του Ουκρανού Προέδρου και να αποδυναμώσουν τη στήριξη των δυτικών χωρών προς την Ουκρανία, παρουσιάζοντας τη διεθνή οικονομική βοήθεια που προορίζεται για την άμυνα της χώρας ως δήθεν αντικείμενο προσωπικής καταχρήσεως για πολυτελείς δαπάνες.
Στο παρελθόν, τα Ellinika Hoaxes έχουν επανειλημμένα καταρρίψει παρόμοιους ψευδείς, προπαγανδιστικούς ισχυρισμούς που σχετίζονται με υποτιθέμενες αγορές του Προέδρου της Ουκρανίας. Συγκεκριμένα, έχουν διαψεύσει ισχυρισμούς ότι ο Ζελένσκι αγόρασε δύο γιοτ αξίας 75 εκατ. δολαρίων [Πηγή], το Highgrove House από τον Βασιλιά Κάρολο Γ’ [Πηγή], καζίνο στην Κύπρο [Πηγή], οινοποιείο στην Τοσκάνη από τον Βρετανό τραγουδιστή Sting [Πηγή], την αντίκα Mercedes του Χίτλερ [Πηγή], ξενοδοχείο αξίας 88 εκατ. ευρώ στο χιονοδρομικό κέντρο Courchevel στη Γαλλία [Πηγή], ιστορικό κτίσμα που συνδέεται με τους Ναζί [Πηγή], καθώς και πολυάριθμες άλλες υποθέσεις [Πηγή], [Πηγή], [Πηγή], [Πηγή], [Πηγή], [Πηγή].
Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει απολύτως κανένα στοιχείο από το οποίο προκύπτει ότι ο Ζελένσκι κατέχει πολυτελή ακίνητα αξίας 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε πέντε διαφορετικές χώρες. Για να καταλήξουμε σε αυτό το συμπέρασμα, εξετάσαμε τα στοιχεία που παρουσιάζει το διακινούμενο βίντεο ως υποτιθέμενα τεκμήρια.
Το εν λόγω βίντεο είναι το εξής:
Ως πηγή του ισχυρισμού, το βίντεο επικαλείται μια ιστοσελίδα με την ονομασία «London Telegraph». Με τη χρήση κατάλληλων λέξεων-κλειδιών καταφέραμε να εντοπίσουμε το σχετικό άρθρο, το οποίο δημοσιεύθηκε στις 26 Αυγούστου 2025 [αρχειοθετημένο εδώ].
Με τη χρήση του εργαλείου WhoIs [πηγή], προκύπτει πως η ιστοσελίδα «London Telegraph» δημιουργήθηκε μόλις στις 14 Αυγούστου 2025, δηλαδή λιγότερο από δύο εβδομάδες πριν από τη δημοσίευση του εξεταζόμενου άρθρου, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την αξιοπιστία του.
Η δημιουργία νέων ιστοτόπων, που συχνά μιμούνται σκόπιμα τα ονόματα καθιερωμένων μέσων ενημέρωσης (στην προκειμένη περίπτωση η ονομασία του αναξιόπιστου ιστότοπου μοιάζει με τη βρετανική «The Telegraph»), με σκοπό τη δημοσίευση προπαγανδιστικών άρθρων, δεν είναι ασυνήθιστη. Όπως αναλύεται στο σχετικό report του MedDMO, αυτή αποτελεί κοινή τακτική των ρωσικών δικτύων παραπληροφόρησης.
Σημειώνεται ότι, κατά τη σύνταξη του παρόντος άρθρου (2/9/2025), η ιστοσελίδα «London Telegraph» δεν είναι πλέον λειτουργική.
Επιπλέον, παρόλο που το επίμαχο δημοσίευμα επικαλείται «μία πρώην ερευνήτρια του Εθνικού Γραφείου κατά της Διαφθοράς της Ουκρανίας (NABU)», η οποία φέρεται να διαθέτει «χιλιάδες σελίδες εσωτερικών αρχείων που περιγράφουν συστημική διαφθορά στα υψηλότερα επίπεδα εξουσίας στο Κίεβο», δεν παρατίθεται στην πραγματικότητα κανένα από αυτά τα έγγραφα.
Ολόκληρο το κείμενο της «London Telegraph»:
«A former investigator from Ukraine’s National Anti-Corruption Bureau (NABU) has defected to Europe with what she describes as “thousands of pages of internal files” detailing systemic corruption at the highest levels of power in Kyiv.
The defector, identified as “Olena K”, has overseen a task force tracking offshore wealth transfers tied to President Volodymyr Zelensky and his closest confidants. Serhiy Shefir, Timur Mindich, Svitlana Pishchanska and other longtime allies operated a complex web of shell companies across Cyprus, Luxembourg, and the Caribbean. These entities were used to acquire over one hundred luxury properties abroad on behalf of the president and his family.
The total value of funds laundered through these offshore channels exceeds 1.2 billion U.S. dollars. The files contain purchase contracts and bank transfers linking Zelensky’s circle to high-end assets across Europe including 26 properties in Spain, including seaside villas in Marbella and penthouses in Barcelona, 14 properties in UK, including a Chelsea riverside estate, 21 properties in France mostly along the Côte d’Azur. The list also includes 8 properties in Italy and 34 luxury apartments in UAE.
The revelations are already shaking Kyiv’s fragile political landscape. For Ukraine’s embattled president, however, the accusations strike at the very core of his legitimacy. If verified, the leaks could trigger not just a political scandal but also international investigations.
Corruption in Ukraine is endemic and the country currently ranks 105 out of 180 in Transparency International’s Corruption Perceptions Index. The rating may be low – but it nonetheless marks an improvement of 39 points since NABU was created in 2014».
Μετάφραση:
«Μία πρώην ερευνήτρια του Εθνικού Γραφείου κατά της Διαφθοράς της Ουκρανίας (NABU) έχει αποστατήσει στην Ευρώπη με ό,τι αναφέρει ως “χιλιάδες σελίδες εσωτερικών αρχείων” που περιγράφουν συστημική διαφθορά στα υψηλότερα επίπεδα εξουσίας στο Κίεβο.
Η αποστάτρια, ταυτοποιημένη ως “Olena K”, είχε την εποπτεία μιας ομάδας που παρακολουθούσε μεταφορές κεφαλαίων σε υπεράκτιους λογαριασμούς συνδεόμενους με τον Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τους πιο στενούς του συνεργάτες. Οι Σερχίι Σέφιρ, Τιμούρ Μίνντιτς, Σβιτλάνα Πιστσάνσκα και άλλοι μακροχρόνιοι σύμμαχοι λειτουργούσαν ένα περίπλοκο δίκτυο εξωχώριων εταιρειών στην Κύπρο, το Λουξεμβούργο και την Καραϊβική. Οι οντότητες αυτές χρησιμοποιούνταν για την απόκτηση πάνω από εκατό πολυτελών ακινήτων στο εξωτερικό εκ μέρους του προέδρου και της οικογένειάς του.
Η συνολική αξία των κεφαλαίων που φαίνεται να ξεπλένονται μέσω αυτών των υπεράκτιων καναλιών ξεπερνά το 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Τα αρχεία περιλαμβάνουν συμβόλαια αγοράς και τραπεζικές μεταφορές που συνδέουν τον κύκλο του Ζελένσκι με ακίνητα υψηλής αξίας σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων 26 ακινήτων στην Ισπανία, όπως βίλες στη Μαδρίλη και ρετιρέ στη Βαρκελώνη, 14 ακινήτων στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ των οποίων και ένα κτήμα δίπλα στον ποταμό στο Chelsea, 21 ακινήτων στη Γαλλία κυρίως κατά μήκος της Κοτ ντ’ Αζούρ. Η λίστα περιλαμβάνει επίσης 8 ακίνητα στην Ιταλία και 34 πολυτελή διαμερίσματα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Οι αποκαλύψεις ήδη ταράζουν το εύθραυστο πολιτικό σκηνικό του Κιέβου. Για τον πρόεδρο της Ουκρανίας, οι κατηγορίες πλήττουν τον ίδιο τον πυρήνα της νομιμότητάς του. Εάν επιβεβαιωθούν, οι διαρροές θα μπορούσαν να προκαλέσουν όχι μόνο πολιτικό σκάνδαλο αλλά και διεθνείς έρευνες.
Η διαφθορά στην Ουκρανία είναι ενδημική και η χώρα κατατάσσεται αυτή τη στιγμή 105η σε σύνολο 180 χωρών στον Δείκτη Αντιλήψεων Διαφθοράς της Transparency International. Η βαθμολογία μπορεί να είναι χαμηλή, αλλά παράλληλα σηματοδοτεί βελτίωση 39 μονάδων από τη δημιουργία του NABU το 2014».
Όπως είναι αναμενόμενο, αν μια τέτοια είδηση ήταν αληθινή, θα είχε βρει χώρο στον πυρήνα των μέσων ενημέρωσης και δεν θα περιοριζόταν σε μια ιστοσελίδα που δημιουργήθηκε μόλις λίγες ημέρες πριν από τη δημοσίευση του επίμαχου άρθρου. Ωστόσο, η υποτιθέμενη είδηση δεν εντοπίστηκε σε κανένα διεθνές αξιόπιστο μέσο ενημέρωσης.
Ένα ακόμα πολύ ενδιαφέρον στοιχείο, ίσως και το πιο σημαντικό, είναι ότι υπάρχει σοβαρό ζήτημα με τη «δημοσιογράφο» που υπογράφει το εξεταζόμενο δημοσίευμα. Το άρθρο φέρει την υπογραφή μιας γυναίκας με το όνομα Charlotte Davies, ωστόσο η εικόνα που χρησιμοποιείται στο προφίλ της ανήκει σε άλλη δημοσιογράφο, την Helen Brown.
Εικόνα 1-2: Η υποτιθέμενη «Charlotte Davies», η οποία υπογράφει το άρθρο της «London Telegraph». Η φωτογραφία χρησιμοποιείται χωρίς να αντιστοιχεί στο πραγματικό πρόσωπο.
Εικόνα 3: Η Helen Brown, η πραγματική δημοσιογράφος της οποίας η εικόνα έχει χρησιμοποιηθεί χωρίς άδεια.
Ο ισχυρισμός ότι ο Πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, κατέχει πολυτελή υπεράκτια ακίνητα αξίας 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε πέντε διαφορετικές χώρες είναι ανυπόστατος. Ως πηγή του ισχυρισμού αναφέρεται ένα δημοσίευμα σε ιστοσελίδα που ιδρύθηκε μόλις λίγες ημέρες και η οποία ήδη πλέον δεν λειτουργεί. Επιπλέον, το όνομα της δημοσιογράφου, που υπογράφει ως συντάκτρια του εν λόγω δημοσιεύματος, δεν αντιστοιχεί σε υπαρκτό πρόσωπο ενώ χρησιμοποιείται φωτογραφία που έχει αλιευθεί από προφίλ άλλης δημοσιογράφου. Τέλος, παρά το γεγονός ότι αναφέρεται πως υπάρχουν χιλιάδες έγγραφα που επιβεβαιώνουν αυτές τις αγορές, στην πραγματικότητα δεν παρατίθεται απολύτως κανένα στοιχείο που να τις αποδεικνύει.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://edmo.eu/publications/edmo-zelensky-buying-stuff-how-to-prebunk-and-ridicule-russian-disinformation/
2. https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2025/09/20240212_NP_SGDSN_VIGINUM_PORTAL-KOMBAT-NETWORK_ENG_VF.pdf
3. https://meddmo.eu/greece-report-on-pro-russian-disinformation-targetting-zelensky/
4. https://meddmo.eu/greece-report-on-the-pro-russian-narrative-linking-ukraine-with-nazism/
5. https://londontelegraph.uk/ukraines-anti-corruption-official-exposes-zelenskys-1-2b-real-estate-empire/
6. https://www.whois.com/whois/londontelegraph.uk
Στις 19 Ιουλίου 2025, ο Φεντερίκο Καράσκο, τεχνικός σύμβουλος της ομάδας Κοκοτσάκη-Παπαδάκη, με νεότερη έκθεση που παρουσίασε στην εκπομπή “ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ” υποστήριξε ότι, με τη χρήση ειδικού λογισμικού του Εμμανουήλ Παπαδάκη, ανακάλυψε πως σε ένα από τα τρία βίντεο της ΙΝΤΕΡΣΤΑΡ, που έχουν κατατεθεί στον Εφέτη Ανακριτή Λάρισας, η δεύτερη ηλεκτρομηχανή της εμπορικής αμαξοστοιχίας που εμφανίζεται είναι άλλη από αυτή που πραγματικά ενεπλάκη στο δυστύχημα, ενισχύοντας την υπόθεση της ομάδας του ότι τα “βίντεο Καπερνάρου” είναι σκηνοθετημένα. Εξετάσαμε τι ισχύει και τεκμηριώνουμε τους λόγους για τους οποίους κάτι τέτοιο δεν ισχύει.
Ο συγκεκριμένος ισχυρισμός ξεκίνησε από τον Φεντερίκο Καράσκο στην εκπομπή “ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ” στις 19.7.2025 (ολόκληρη η εκπομπή εδώ), όπου παρουσίασε νεότερα σημεία της έκθεσής του, και αργότερα στις 24.7.2025 στη ραδιοφωνική εκπομπή του Στέφανου Δαμιανίδη στον Focus (ολόκληρη η εκπομπή εδώ). Ο ισχυρισμός αναπαράχθηκε εκ νέου στις 17 και 19 Αυγούστου 2025 από ιστοσελίδες, όπως το zougla.gr και το karditsastakra.com, καθώς και από χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με τον ισχυρισμό ότι “τα βίντεο της ΙΝΤΕΡΣΤΑΡ είναι ψεύτικα και σκηνοθετημένα” και “εμφανίζουν άλλο τρένο”.
Σε ανάρτηση του Facebook με αρκετές αντιδράσεις και αναπαραγωγές διαβάζουμε:
ΤΕΜΠΗ
• Η μηχανή στα video Καπερνάρου Πορτογλύφτε έχουν άλλο σειριακό αριθμό από την μηχανή του μοιραίου τρένου.
• Η μηχανή του μοιραίου τρένου έφερε τον σειριακό αριθμό 120-012.
• Στο βίντεο Καπερνάρου Πορτογλύφτε, εμφανίζεται ο αριθμός 120-021.
Στις 18 Αυγούστου 2025, τον ισχυρισμό αναπαρήγαγε ο Τομεάρχης Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης του κόμματος Ελληνική Λύση, Δημήτρης Πιπεργιάς. Μία ημέρα αργότερα, και ο Στέφανος Δαμιανίδης επανέφερε στην επικαιρότητα το θέμα αναρτώντας ξανά το επίμαχο απόσπασμα της εκπομπής του με τον κ. Καράσκο που είχε αναρτήσει και στις 26 Ιουλίου 2025, με βασικό ισχυρισμό τον εξής:
“Ο Καράσκο λέει ότι με ειδικό λογισμικό καθάρισαν την εικόνα του βίντεο από την κάμερα 3 και σε αυτό φαίνεται ο αριθμός της ηλεκτρομηχανής ο οποίος ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΙΔΙΟΣ με την ηλεκτρομηχανή του μοιραίου εμπορικού τρένου! ΜΑ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΜΗΝ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΚΑΝΕΙΣ;;;;”
Ενδεικτικά, τα δημοσιεύματα που επανέφεραν στην επικαιρότητα, στα τέλη Αυγούστου 2025, τον ισχυρισμό της έκθεσης Καράσκο για χρήση “άλλου τρένου” στο βίντεο της Κάμερας 3, αναφέρουν τα εξής (παράθεση από το zougla.gr):
Η δεύτερη ηλεκτρομηχανή της εμπορικής αμαξοστοιχίας του μοιραίου δυστυχήματος, έφερε τον σειριακό αριθμό 120-012, ενώ κατόπιν της επεξεργασίας προκειμένου να γίνει διακριτός ο αριθμός της ηλεκτρομηχανής που καταγράφεται στο βίντεο, εμφανίζεται ο αριθμός 120-021.
Ένας μικρός αναγραμματισμός, όπου όμως αν ισχύει στην περίπτωση των εν λόγω βίντεο, σημαίνει ότι δείχνουν άλλο τρένο και όχι αυτό που συγκρούστηκε με την επιβατική αμαξοστοιχία στο τραγικό δυστύχημα.
Όπως επισημαίνεται στην τεχνική έκθεση, «καθίσταται ιδιαίτερα πιθανό το εν λόγω βιντεοληπτικό υλικό να αποτελεί προϊόν σκηνοθετημένης αναπαράστασης, με επανα-συναρμολόγηση βαγονιών και στοιχείων της αμαξοστοιχίας σε μεταγενέστερο χρόνο, για τις ανάγκες μιας ελεγχόμενης λήψης. Τα έμφορτα βαγόνια μπορούν να αντικατασταθούν εύκολα με παρόμοια, όμως οι μηχανές δεν μπορούν να αλλαχθούν χωρίς να αλλάξει ο σειριακός αριθμός, και στην προκειμένη περίπτωση υπάρχει το ενδεχόμενο, προς περαιτέρω διερεύνηση, να χρησιμοποιήθηκε η μηχανή 120-021 στη θέση της 120-012».
Συνεπώς, ο βασικός διακινούμενος ισχυρισμός μπορεί να συμπυκνωθεί ως εξής:
Ένα ειδικό λογισμικό έδειξε ότι ο αναγραφόμενος σειριακός αριθμός στη δεύτερη ηλεκτρομηχανή της εμπορικής αμαξοστοιχίας, στο βίντεο Καπερνάρου από την Κάμερα 3, δεν είναι ο 120-012, που αναγραφόταν σε αυτή που ενεπλάκη στο δυστύχημα των Τεμπών, αλλά ο 120-021, που ανήκει σε μια άλλη άσχετη ηλεκτρομηχανή.
Τον Ιούνιο του 2025, ο Εμμανουήλ Παπαδάκης λάνσαρε στην αγορά ένα νέο λογισμικό επεξεργασίας εικόνας, το “Clarifier”, όπως προκύπτει από σχετική του ανάρτηση στην προσωπική σελίδα του στο LinkedIn. Σύμφωνα με την περιγραφή του προϊόντος στην επίσημη ιστοσελίδα της εταιρείας Lolaark Vision Inc., της οποίας πρόεδρος είναι ο κ. Παπαδάκης, το συγκεκριμένο λογισμικό:
“Πρόκειται για μια λύση βελτίωσης βίντεο σε πραγματικό χρόνο, σχεδιασμένη ώστε να αποσαφηνίζει τα βίντεο κατά τη διάρκεια υποβρύχιας εξερεύνησης και πλοήγησης. Έχοντας τη δυνατότητα να συνεργάζεται απρόσκοπτα με μια ευρεία γκάμα συστημάτων καμερών, το Clarifier βοηθά τους χειριστές ROV και τους δύτες να βλέπουν καλύτερα σε θολά περιβάλλοντα με περιορισμένη ορατότητα”.
Ο Φεντερίκο Καράσκο χρησιμοποίησε το συγκεκριμένο λογισμικό για να επεξεργαστεί το βίντεο από την Κάμερα 3 της Νότιας Σήραγγας Πλαταμώνα. Όπως ανέφερε στην εκπομπή “Αντιθέσεις”:
Φεντερίκο Καράσκο: Με την πολύτιμη βοήθεια του Μανώλη του Παπαδάκη και, μάλιστα, δικό του software, το clarifier, που χρησιμοποιεί υψηλής ποιότητας μαθηματικά, ώστε ουσιαστικά την εικόνα να τη μετασχηματίζει σε σχήματα καταφέραμε να βγάλουμε μία πληροφορία που είναι συγκλονιστική αν είναι αληθινή. […] Αυτό που βλέπετε είναι η επεξεργασία του πρωτογενούς βίντεο με χρήση λογισμικού, το clarifier. Είναι μετασχηματισμένο, αλλά ουσιαστικά τρέχοντας αυτό το βίντεο, πήραμε μία εικόνα και εντοπίσαμε εκεί που είναι το κόκκινο πλαίσιο κάποια στοιχεία.
Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι το Clarifier είναι ένα εμπορικό προϊόν στο οποίο δεν έχουμε πρόσβαση, καθώς προσφέρεται με συνδρομητικά πακέτα (με αγορά ή ενοικίαση του λογισμικού), όπως ο ίδιος ο κ. Παπαδάκης αναφέρει σε σχετική του ανάρτηση στην προσωπική σελίδα του στο LinkedIn.
Καθώς δεν πρόκειται για ένα λογισμικό ανοιχτού κώδικα, δεν κατέστη εφικτό να πραγματοποιήσουμε ανεξάρτητο έλεγχο της επεξεργασίας που υπέστη το βίντεο της Κάμερας 3, μέσω του Clarifier. Για τον λόγο αυτό θα βασιστούμε μόνο στα δεδομένα που παρέχονται από τον ίδιο τον κ. Καράσκο και σε όσα ευρήματα υποστηρίζει ότι ανακάλυψε κατά την παρουσίαση της έκθεσής του στην εκπομπή “ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ”.
Το βασικό εύρημα του κ. Καράσκο με βάση το Clarifier, όπως το διατυπώνει στην εκπομπή “ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ” είναι το εξής:
Φεντερίκο Καράσκο: Σκανάροντας, λοιπόν, όλο το βίντεο και όλη τη δεύτερη μηχανή καταλήγουμε στην ψηφιακή ένδειξη που δείχνει τον αριθμό 21. Θέλω να πούμε το εξής. Είναι καταπληκτικό το λογισμικό του Μανόλη του Παπαδάκη, είναι πατέντα. Όμως είναι πολύ σημαντική αυτή η αποκάλυψη. Δεν σημαίνει ότι είναι η αλήθεια, αλλά σαφέστατα ενισχύει την προηγούμενη μας υπόθεση ότι πιθανότατα αυτή η δεύτερη μηχανή να μην είναι η μηχανή που τελειώνει σε 012, αλλά σε 021.
Δημοσιογράφος: Η οποία, όμως, δεν ενεπλάκη στο δυστύχημα. Αυτή που ενεπλάκη είναι η 120-012.
Ο βασικός ισχυρισμός του κ. Καράσκο, με βάση το παραπάνω εύρημα είναι ο εξής, όπως τον διατυπώνει στην εκπομπή “ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ”:
Φεντερίκο Καράσκο: Ισχυριζόμαστε όμως – μας βοηθάει και το εύρημα αυτό – ότι πιθανότατα να έγινε σκηνοθεσία της πορείας της αμαξοστοιχίας, με δεύτερη μηχανή αυτή [ενν. την 120-021], ώστε να εμφανιστούν αυτά τα βίντεο.
Το ερώτημα, λοιπόν, που θα προσπαθήσουμε αρχικά να απαντήσουμε είναι κατά πόσο πράγματι το ειδικό λογισμικό που χρησιμοποιήθηκε δείχνει τον αριθμό 21.
Ας δούμε, καταρχάς, πώς εμφανίζεται η δεύτερη ηλεκτρομηχανή και ο αναγραφόμενος σειριακός της αριθμός στο αυθεντικό βίντεο της Κάμερας 3 από τη Νότια Σήραγγα Πλαταμώνα (πραγματοποιήσαμε λήψη στιγμιοτύπου μέσα από το VSPlayer, το επίσημο πρόγραμμα αναπαραγωγής βίντεο της εταιρείας Hikvision):
Ας δούμε τώρα, πώς εμφανίζεται το ίδιο βίντεο της Κάμερας 3 στο Clarifier, όπως το αντλήσαμε από την παρουσίαση του κ. Καράσκο στην εκπομπή “Αντιθέσεις” (με ρυθμισμένη την υψηλή ποιότητα αναπαραγωγής του βίντεο):
Και στις δύο περιπτώσεις, ο σειριακός αριθμός δεν μπορεί να διαβαστεί καθαρά. Παρ’ όλα αυτά, ο κ. Καράσκο υποστηρίζει ότι τα δύο τελευταία ψηφία που φαίνονται μέσω του Clarifier δείχνουν τον αριθμό 21.
Αυτό, όμως, δεν προκύπτει από την επεξεργασία του Clarifier, γιατί γύρω από τον υποτιθέμενο αριθμό 21, υπάρχουν σκιάσεις και αχνά περιγράμματα σχημάτων, που υποδεικνύουν ότι δεν πρόκειται για το ψηφίο 1. Σε κάθε περίπτωση, από τη στιγμή που δεν μπορεί να διαβαστούν καθαρά τα αναγραφόμενα ψηφία, ανοίγεται το πεδίο σε εικασίες για τις σκιές που σχηματίζονται.
Αυτό γίνεται καλύτερα αντιληπτό αν μεγεθύνουμε ακόμη περισσότερο τις δύο εικόνες και τις συγκρίνουμε μεταξύ τους:
Κατά συνέπεια, τα παραπάνω στοιχεία καθιστούν εξαιρετικά επισφαλές να υποστηρίξει κανείς ότι τα αναγραφόμενα ψηφία που δείχνει το Clarifier είναι ο αριθμός 21.
Ωστόσο, ο κ. Καράσκο, παραβλέποντας τις εμφανείς σκιάσεις που πλαισιώνουν το σημείο και την αβεβαιότητα στην εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, προχωράει ένα βήμα παραπέρα και απομονώνει το συγκεκριμένο σημείο, τοποθετώντας επάνω του τον αριθμό 21 τον οποίο φωτίζει (εδώ το επίμαχο σημείο από την εκπομπή). Με τον τρόπο αυτό, καθοδηγεί οπτικά τους θεατές να δουν τον αριθμό 21, παρόλο που κάτι τέτοιο δεν προκύπτει ακόμα και από τη μεγάλη μεγέθυνση.
Έτσι, ο κ. Καράσκο καταλήγει να υποστηρίξει ότι “πιθανότατα αυτή η δεύτερη μηχανή να μην είναι η μηχανή που τελειώνει σε 012, αλλά σε 021“, δηλαδή η 120-021, φωτογραφία της οποίας παρουσιάζει στην εκπομπή:
Από την πλευρά μας, εξετάσαμε την ηλεκτρομηχανή 120-021, καθώς και την εικονιζόμενη δεύτερη ηλεκτρομηχανή στα τρία βίντεο Καπερνάρου και τεκμηριώνουμε τους λόγους που ο ισχυρισμός του κ. Καράσκο δεν ισχύει.
Η εμπορική αμαξοστοιχία 63503, που ενεπλάκη στο δυστύχημα των Τεμπών, είχε δύο ηλεκτρομηχανές: την 120-022, που προπορευόταν και μπορείτε να τη δείτε εδώ, και την 120-012, που ακολουθούσε δεύτερη κατά σειρά. H 120-012 είναι η εξής:
Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της έκθεσης Καράσκο, στο βίντεο της Κάμερας 3 από τη Νότια Σήραγγα Πλαταμώνα βλέπουμε μια άλλη ηλεκτρομηχανή, την 120-021, η οποία είναι η εξής:
Οι δύο αυτές ηλεκτρομηχανές, αν και ανήκουν στην ίδια σειρά ηλεκτρομηχανών (Class 120), παρουσιάζουν μια σημαντική διαφορά, στον χώρο όπου αναγράφονται οι τεχνικές σημάνσεις, στο κάτω μέρος πάνω από τα ηλεκτρομηχανολογικά τους συστήματα. Στην 120-012, η οποία ενεπλάκη στο δυστύχημα των Τεμπών, το τμήμα των τεχνικών σημάνσεων καλύπτεται από βαφή χρώματος γκρι, η οποία απουσιάζει από την 120-021, η οποία είναι εξ ολοκλήρου βαμμένη μπλε.
Πρόκειται για δύο διαφορετικά είδη βαφής. Η 120-012 βάφτηκε με τα χρώματα της Hellenic Train πάνω στο παλιό μοτίβο των χρωμάτων του ΟΣΕ, χωρίς να καλυφθεί το γκρι τμήμα των τεχνικών σημάνσεων. Το ίδιο γκρι τμήμα εμφανίζεται και σε παλαιότερες εμφανίσεις της 120-012 (από τις 24 Δεκεμβρίου 2015, από τον Απρίλιο του 2018 και τον Νοέμβριο του 2018, όταν ακόμα ήταν βαμένη με τα χαρακτηριστικά χρώματα του ΟΣΕ).
Αντίθετα, όταν η 120-021 ανακαινίστηκε, το γκρι τμήμα που κατείχε έως το 2018, επικαλύθφηκε πλήρως από τη μπλε βαφή, αρχικά στα χρώματα της ΤΡΑΙΝΟΣΕ και αργότερα της Hellenic Train. Το γκρι αυτό τμήμα απουσιάζει από όλες τις καταγεγραμμένες εμφανίσεις της 120-021, πριν και μετά το δυστύχημα των Τεμπών (από τον Οκτώβριο του 2021, τον Ιούνιο του 2022, τον Σεπτέμβριο του 2022, τον Μάρτιο του 2023 και τον Ιούνιο του 2023):
Ο χώρος του γκρι τμήματος είναι αυτός όπου αναγράφονται τεχνικές σημάνσεις, όπως το βάρος, το σύστημα πέδησης και άλλες υποχρεωτικές πληροφορίες, όπως η ημερομηνία της τελευταίας συντήρησης. Στην πλήρως μπλε έκδοση αυτά τα στοιχεία δεν εξαφανίζονται, απλώς μεταφέρονται με άσπρη γραμματοσειρά απευθείας πάνω στο μπλε φόντο, πιο διακριτικά, όπως φαίνεται στην ακόλουθη εικόνα:
Το χαρακτηριστικό γκρι τμήμα της 120-012, η οποία ενεπλάκη στο δυστύχημα των Τεμπών, είναι ορατό και στα τρία βίντεο Καπερνάρου που κατατέθηκαν στον Εφέτη Ανακριτή. Είναι το σημείο που σαφώς ξεχωρίζει, λόγω της διαφοράς του χρωματισμού, κάτω από το τελείωμα της σκούρας μπλε βαφής.
Συνεπώς, η δεύτερη ηλεκτρομηχανή στα τρία “βίντεο Καπερνάρου” ταυτίζεται με την ηλεκτρομηχανή που ενεπλάκη στο δυστύχημα των Τεμπών, την 120-012.
Στο σημείο αυτό αξίζει να τονίσουμε ότι δεν είναι η πρώτη φορά που η έκθεση Καράσκο οδηγείται σε λανθασμένα συμπεράσματα, μέσα από τη χρήση ειδικών προγραμμάτων επεξεργασίας εικόνων.
Ήδη από την αρχική του έκθεση (σελ. 27), ο κ. Καράσκο είχε ψευδώς υποστηρίξει ότι το βίντεο από την Κάμερα 3 της Νότιας Σήραγγας Πλαταμώνα “καταγράφηκε σε χρονική στιγμή πολύ πιο κοντά στις 22-11-2024 από ότι στις 28-02-2023 εφόσον ο θάμνος παρέμεινε ο ίδιος“, κάτι που αποδείξαμε ότι δεν ισχύει.
Τότε, είχε επεξεργαστεί ψηφιακά την ποιότητα δύο διαφορετικών στιγμιοτύπων, ενός από τη νύχτα του δυστυχήματος στις 28 Φεβρουαρίου 2023 κι ενός από τις 22 Νοεμβρίου του 2024, και τα είχε συνενώσει, για να υποστηρίξει ότι ο εικονιζόμενος θάμνος παρέμενε ίδιος.
Στην πραγματικότητα, όπως αποδείξαμε, αυτή η ψηφιακή επεξεργασία δεν βοηθούσε να φανεί η φυσιολογική εξέλιξη που είχε υποστεί η βλάστηση με την πάροδο του χρόνου, αλλά, αντίθετα, συσκότιζε τις εμφανείς διαφορές των δύο στιγμιοτύπων.
Τέλος, αξίζει να υπενθυμίσουμε τα ακόλουθα γεγονότα: με αφορμή την κατάθεση των τριών βίντεο της εταιρείας ΙΝΤΕΡΣΤΑΡ στον Εφέτη Ανακριτή, η Αστυνομία προχώρησε, κατόπιν δικαστικής παραγγελίας, σε κατάσχεση του συνόλου του ψηφιακού εξοπλισμού της εταιρείας. Τα ψηφιακά πειστήρια που συλλέχθηκαν, εξετάστηκαν από τη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών (ΔΕΕ), την αρμόδια εξειδικευμένη επιστημονική Υπηρεσία της Αστυνομίας για την εξέταση ψηφιακών πειστηρίων. Στην εργαστηριακή έκθεση πραγματογνωμοσύνης της ΔΕΕ, οι ειδικοί εντόπισαν τις διαδρομές των αρχείων βίντεο στα ψηφιακά πειστήρια που κατασχέθηκαν και τεκμηρίωσαν ότι τα τρία κατατεθέντα βίντεο αποτελούν γνήσια αντίγραφα των αρχικών βίντεο.
Το ειδικό λογισμικό που χρησιμοποιήθηκε στην τεχνική έκθεση Καράσκο, για την εξέταση της δεύτερης ηλεκτρομηχανής στο βίντεο της Κάμερας 3 από τη Νότια Σήραγγα Πλαταμώνα, δεν παρουσιάζει διαφορετικό σειριακό αριθμό από αυτόν της ηλεκτρομηχανής που ενεπλάκη στο δυστύχημα, όπως παραπλανητικά υποστηρίχθηκε. Στην πραγματικότητα, δείχνει ένα αχνό περίγραμμα ψηφίων, με πλούσιες σκιάσεις, από το οποίο δεν μπορεί να εξαχθεί κανένα ασφαλές συμπέρασμα. Ο ισχυρισμός του κ. Καράσκο ότι εμφανίζεται ο αριθμός 21 δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί. Ωστόσο, εξετάζοντας τα τρία βίντεο Καπερνάρου διαπιστώνουμε με βεβαιότητα ότι η εξεταζόμενη δεύτερη ηλεκτρομηχανή της εμπορικής αμαξοστοιχίας ταυτίζεται εξωτερικά με την 120-012, με αυτή δηλαδή που ενεπλάκη στο δυστύχημα των Τεμπών, δεδομένο που παρατηρείται και στα τρία βίντεο. Αντίθετα, παρουσιάζει σημαντικές οπτικές διαφορές στο εξωτερικό της που τη διαφοροποιούν από την 120-021.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
Στο παρόν άρθρο θα εξετάσουμε μια σειρά ισχυρισμών του Κώστα Λακαφώση, τεχνικού συμβούλου οικογενειών, μέλους της ΕΔΑΠΟ, και συνεργάτη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Σιδηροδρόμων (ERA), στο πλαίσιο διερεύνησης του δυστυχήματος των Τεμπών από τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ, που διατυπώθηκαν στις δημόσιες εμφανίσεις του στις 29 Αυγούστου 2025, με αφορμή την κατάθεση της πραγματογνωμοσύνης (έκθεση με τίτλο “Αυτοψία στο χώρο του Κουλουρίου Λαρίσης, σημείο απόθεσης συντριμμιών του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών”) της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (Δ.Α.Ε.Ε.) του Πυροσβεστικού Σώματος στον Εφέτη Ανακριτή Λάρισας για την εμπορική αμαξοστοιχία και τη διερεύνηση του κατά πόσον φέρει ή όχι ίχνη καύσης από οποιαδήποτε εύφλεκτη ουσία.
Η έκθεση της ΔΑΕΕ (διαθέσιμη εδώ) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα συντρίμμια της εμπορικής αμαξοστοιχίας (ηλεκτρομηχανές, κόκπιτ, 1η φορτάμαξα), τα οποία εξετάστηκαν τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό τους, δεν φέρουν ίχνη συμμετοχής σε συνθήκες πυρκαγιάς αλλά στρεβλώσεις που προέκυψαν από τη σύγκρουση, σε συμφωνία με το πόρισμα του δικαστικού πραγματογνώμονα Μεταλλειολόγου-Μεταλλουργού και καθηγητή του ΕΜΠ, κ. Πέτρου Τσακιρίδη, η οποία είχε κατατεθεί νωρίτερα εντός του 2025 (διαθέσιμη σε δύο μέρη εδώ κι εδώ). Η έκθεση του κ. Τσακιρίδη κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι παραμορφώσεις της δεύτερης ηλεκτρομηχανής της εμπορικής “δεν συνάδουν με την ύπαρξη ωστικού κύματος από φαινόμενα έκρηξη/υψηλής ταχύτητας εκτόνωσης αερίου”.
Οι δηλώσεις του κυρίου Λακαφώση, που εξετάζονται στο παρόν άρθρο, διατυπώθηκαν στις συνεντεύξεις που έδωσε στον ραδιοφωνικό σταθμό STATUS FM και στην εκπομπή του OPEN “Καθαρές Κουβέντες”, κληθείς να σχολιάσει την έκθεση της ΔΑΕΕ αλλά και συνολικότερα τον ρόλο του στην υπόθεση των Τεμπών. Οι εκπομπές είναι διαθέσιμες εδώ και εδώ.
Στην εκπομπή του OPEN, ο κ. Λακαφώσης υποστήριξε ότι “ουδέποτε τέθηκε ως ερώτημα στην ανάκριση” η διερεύνηση της ύπαρξης παράνομου φορτίου. Ως εκ τούτου, κατά τον κ. Λακαφώση, οι τίτλοι που κυκλοφόρησαν ότι “δεν υπάρχει παράνομο φορτίο σύμφωνα με το πόρισμα της ΔΑΕΕ”, όπως και στην εκπομπή που ήταν καλεσμένος, “είναι παραπλανητικοί”.
Παρόμοιους ισχυρισμούς έκανε και στη συνέντευξη στον STATUS FM, υποστηρίζοντας ότι οι πληροφορίες για την έκθεση της ΔΑΕΕ, όπως δόθηκαν στη δημοσιότητα από δημοσιογραφικές πηγές, είναι “διαστρεβλωμένες”.
Κ. Λακαφώσης στο OPEN:
“Κι αυτό το ερώτημα στο οποίο υποτίθεται απαντάει τώρα η ανάκριση είναι ένα ερώτημα που δεν της τέθηκε ποτέ. Το συμπέρασμα “δεν υπήρχε εύφλεκτο υλικό σύμφωνα με το πόρισμα της πυροσβεστικής” είναι παραπλανητικό. Δεν ισχύει”.
Κ. Λακαφώσης στο STATUS:
Το συμπέρασμα από αυτό -γιατί μέχρι εκεί είναι ακριβές- όταν όμως παίρνει κάποιος αυτή τη φράση που είναι αυτοψία, είναι παρατήρηση, βλέπω κάτι και βλέπω αν είναι καμμένο […] και λέει άρα αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει τίποτα και τελείωσε, αυτό είναι αυθαίρετη αναπαραγωγή μιας πλευράς.
Για να διερευνήσουμε τους παραπάνω ισχυρισμούς περί μη ερωτήματος και περί παραπλανητικού και αυθαίρετου συμπεράσματος, αρκεί να θυμίσουμε τους λόγους για τους οποίους ο Εφέτης Ανακριτής Λάρισας παρήγγειλε την αυτοψία στα συντρίμμια της εμπορικής και αφετέρου να εξετάσουμε τι ακριβώς ζήτησε να διερευνθεί.
Η κοινή παραγγελία του Εφέτη Ανακριτή Λάρισας προς τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού και προς τον Μεταλλουργό-Μεταλλειολόγο καθηγητή του ΕΜΠ, κ. Π. Τσακιρίδη δεν προέκυψε αυθαίρετα αλλά ύστερα από αίτημα που κατέθεσε η οικογένεια του μηχανοδηγού της εμπορικής αμαξοστοιχίας προς τον κ. Μπακαΐμη, προκειμένου να γίνει έρευνα στις μηχανές και το κόκπιτ της εμπορικής, ως συνέπεια της δημοσιοποίησης του πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ. Όπως αναφέρεται σε συνέντευξη της μητέρας του μηχανοδηγού της εμπορικής Δημήτρη Μασσαλή:
«Περιμέναμε το πόρισμα που υποτίθεται θα έδινε στέρεες απαντήσεις. Αντ’ αυτού ακούσαμε για ‘’πιθανό’’ και ‘’άγνωστο’’ φορτίο. Υποθέσεις που πυροδότησαν σενάρια. Εκεί ένιωσα ότι πλέον έπρεπε να βγούμε μπροστά, να υπερασπιστούμε τη μνήμη του παιδιού μας». Διά του συνηγόρου της, Λεωνίδα Κουμπούρα, οι γονείς του 29χρονου μηχανοδηγού υπέβαλαν αίτημα στον εφέτη ειδικό ανακριτή Μπακαΐμη να γίνει έρευνα στις μηχανές και το κόκπιτ της εμπορικής αμαξοστοιχίας, που βρίσκονταν στο Κουλούρι Ημαθίας [sic], πράγμα που ήταν γνωστό και τα σχετικά ντοκουμέντα και οι φωτογραφίες είχαν ήδη περιληφθεί στη δικογραφία. Δεν ήταν άλλωστε η πρώτη φορά που ειδικοί και πραγματογνώμονες πήγαιναν στο Κουλούρι.
Το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ υποστηρίζει την ύπαρξη “2500 κιλών γενικού καυσίμου υδρογονάνθρακα” (σελ. 144), το οποίο δεν έχει εντοπιστεί στο τροχαίο υλικό (σελ. 146) και τοποθετεί την αρχική ανάφλεξη μεταξύ του πίσω μέρους της 2ης Η/Α της εμπορικής και της πρώτης φορτάμαξας (σελ. 129). Εκτός αυτού, όμως, υπάρχουν άλλες δύο εκθέσεις τεχνικών συμβούλων οικογενειών, με τη μεν πρώτη να υποδεικνύει τους αρωματικούς πτητικούς υδρογονάνθρακες ως τις ουσίες που “ευρίσκοντο επί της εμπορικής και αφού διέρρευσαν εξερράγησαν” (Επικαιροποιημένη Έκθεση Κοκοτσάκη, σελ. 14), τη δε δεύτερη να υποστηρίζει τη μεταφορά “μίγματος αρωματικών υδρογονανθράκων στην πρώτη πλατφόρμα σε πλαστικά δοχεία (IBCs) χωρητικότητας 1m3 εκάστου” (Πόρισμα Αχιλλέα Μιχόπουλου για τη διερεύνηση αιτιών δημιουργίας πυρόσφαιρας, σελ. 58).
Εξαιτίας των παραπάνω ισχυρισμών, ο Εφέτης Ανακριτής Λάρισας δεν εξειδίκευσε την έρευνα αποκλειστικά στο κόκπιτ της εμπορικής αμαξοστοιχίας, αλλά ζήτησε να διερευνηθούν εσωτερικά και εξωτερικά όλα τα εμπλεκόμενα μέρη της εμπορικής (κόκπιτ, ηλεκτρομηχανές, 1η φορτάμαξα), καθώς αυτά είναι τα μέρη που έχουν σχετιστεί με την αρχική ανάφλεξη ή με τους ισχυρισμούς για τη μεταφορά παράνομου φορτίου υδρογονανθράκων, στις επίσημες εκθέσεις που έχουν κατατεθεί από τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ και μερίδα τεχνικών συμβούλων οικογενειών. Παραθέτουμε μέρος της παραγγελίας του Εφέτη Ανακριτή, το οποίο καταγράφεται στη σελίδα 2 της έκθεσης 94 σελίδων της ΔΑΕΕ:
1. Η υπ’ αριθ. 121 από 04-03-2025 παραγγελία Εφέτη Ανακριτή Λάρισας κ. Σωτήριου Μπακαΐμη με την οποία παραγγέλλει όπως στο πλαίσιο της ενεργούμενης κύριας ανάκρισης «…διενεργηθεί αυτοψία των φυλασσόμενων στη θέση ΚΟΥΛΟΥΡΙ Λάρισας δύο (2) ηλεκτραμαξών που περιέχουν τις ηλεκτρομηχανές και τις καμπίνες μηχανοδήγησης (πιλοτήρια) της εμπορικής αμαξοστοιχίας 63503, καθώς και της 1ης φορτάμαξας αυτής που ακολουθούσε τις δύο ηλεκτράμαξες στη σύνθεση του συρμού, προκειμένου να διαπιστωθεί αν τα υπολείμματα-συντρίμμια αυτών φέρουν, εσωτερικά ή εξωτερικά, ίχνη – στοιχεία – υπολείμματα καύσης από φωτιά – πυρκαγιά ή έκρηξη οφειλόμενη σε βίαιη ανάφλεξη – εκτόνωση ή έκρηξη οιασδήποτε μορφής αρωματικών – πτητικών υδρογονανθράκων ή όποιου άλλου στοιχείου ικανού προς τούτο, ευρισκόμενου/ων σε ικανή ποσότητα εντός των ηλεκτρομηχανών της αμαξοστοιχίας αυτής και του χώρου των ηλεκτραμαξών, καθώς και των καμπινών – χώρων μηχανοδήγησης (πιλοτήρια) αυτών ή επί της ακόλουθης 1ης φορτάμαξας.», «Η ανωτέρω ανακριτική ενέργεια θα λάβει χώρα στον ανωτέρω τόπο παρουσία ημών, την 7η Μαρτίου 2025 ημέρα Παρασκευή και ώρα 15:30′..»
Από τα παραπάνω σαφέστατα συνάγεται ότι η παραγγελία του Εφέτη Ανακριτή Λάρισας προέκυψε ως συνέπεια των ισχυρισμών του ΕΟΔΑΣΑΑΜ και των λοιπών τεχνικών εκθέσεων, που υποστηρίζουν την ύπαρξη εύφλεκτης ουσίας, πέραν του τροχαίου υλικού, μη δηλωθείσας και συνεπώς παράνομης, “ευρισκόμενου/ων σε ικανή ποσότητα εντός των ηλεκτρομηχανών της αμαξοστοιχίας αυτής και του χώρου των ηλεκτραμαξών, καθώς και των καμπινών – χώρων μηχανοδήγησης (πιλοτήρια) αυτών ή επί της ακόλουθης 1ης φορτάμαξας”.
Είναι εμφανές ότι, με τα ερωτήματα που τέθηκαν από την ανακριτική παραγγελία που καταγράφεται στην έκθεση της ΔΑΕΕ, ο Εφέτης Ανακριτής Λάρισας ξεκάθαρα ζήτησε να λάβει τεκμηριωμένη απάντηση για το εάν κάποιο από τα εμπλεκόμενα μέρη της εμπορικής αμαξοστοιχίας, όπως προκύπτει από τους ισχυρισμούς, μετέφερε ή όχι εύφλεκτη ουσία, παράνομη ή μη, και κατά πόσο ή όχι συμμετείχε στην ανάφλεξη/έκρηξη ή πυρκαγιά.
Κατά συνέπεια, τα ευρήματα της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, που αποδεικνύουν ότι τόσο η 2η Η/Α εσωτερικά και εξωτερικά, το πίσω μέρος της (κόκπιτ) που αποκόπηκε, όσο και η 1η φορτάμαξα “δεν φέρουν σημεία / ίχνη καύσης ή αλλοιώσεις / αποτελέσματα έκθεσης σε συνθήκες πυρκαγιάς στο σύνολο των τμημάτων που εντοπίστηκαν”, καθώς και του δικαστικού πραγματογνώμονα Π. Τσακιρίδη, που διαπιστώνει ότι τα ευρήματα “υποδεικνύουν χαμηλή σχετικά ταχύτητα παραμόρφωσης, χωρίς σημαντική αύξηση της θερμοκρασίας, χαρακτηριστικά τα οποία δεν συνάδουν με την ύπαρξη ωστικού κύματος από φαινόμενα έκρηξης/υψηλής ταχύτητας εκτόνωσης αερίου” είναι απολύτως λογικό να αντιμετωπίζονται ως επίσημα τεκμήρια που καταρρίπτουν τους ισχυρισμούς περί ύπαρξης παράνομου φορτίου και περί συμμετοχής της εμπορικής στην αρχική ανάφλεξη και πυρκαγιά.
Ο κ. Λακαφώσης, στο ίδιο με παραπάνω απόσπασμα, σχολιάζοντας το πόρισμα της ΔΑΕΕ, υποστήριξε ότι ούτε ο ίδιος, ούτε η ΕΔΑΠΟ, ούτε το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ κάνουν λόγο για έκρηξη στο εσωτερικό της δεύτερης ηλεκτράμαξας, υποστηρίζοντας, μάλιστα, ότι το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ έχει παρερμηνευτεί:
Λακαφώσης: Κανένας δεν είπε ότι εκεί έγινε έκρηξη. Ούτε το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ λέει κάτι τέτοιο. Το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ λέει ότι το συγκεκριμένο κομμάτι έχει αποκοπεί και δεν μπορεί να αναγνωριστεί στα συντρίμμια ως ολόκληρο. Και τα υπόλοιπα είναι σε συνέχεια αυτού, πιθανά σχόλια που κάποιοι μπορεί να έκαναν προφορικά. Αυτό όμως το ερώτημα στο οποίο υποτίθεται ότι απαντάει τώρα η ανάκριση, είναι ένα ερώτημα που δεν τους τέθηκε ποτέ. Καμία τεχνική έκθεση. Ποτέ κανένας από εμάς δεν είπε επίσημα ότι έγινε έκρηξη μέσα στο εσωτερικό της μπλε μηχανής και άρα να ψάξουμε να τη βρούμε. Και ξαναλέω το συμπέρασμα “δεν υπήρχε εύφλεκτο υλικό”, σύμφωνα με το πόρισμα της Πυροσβεστικής, είναι παραπλανητικό. Δεν ισχύει.
Ας δούμε αναλυτικά τι έχουν πει για το συγκεκριμένο θέμα ο Κώστας Λακαφώσης, η ΕΔΑΠΟ και ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Τι έχει πει ο Κώστας Λακαφώσης;
Αμέσως μετά τη δημοσιοποίηση του πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, η οποία έλαβε χώρα στις 27 Φεβρουαρίου 2025, κυριάρχησε, ιδιαίτερα στον Τύπο, αλλά και από μερίδα συγγενών, το σενάριο ότι το πίσω μέρος της δεύτερης ηλεκτράμαξας της εμπορικής (κόκπιτ) ήταν το σημείο όπου ήταν τοποθετημένο το παράνομο φορτίο, με αφορμή την αναφορά του πορίσματος στο επίμαχο αυτό σημείο (παρ. 136., σελ. 50).
Στις 28 Φεβρουαρίου 2025, μία ημέρα αργότερα δηλαδή, ο Κώστας Λακαφώσης βρέθηκε καλεσμένος στον Νίκο Στραβελάκη, για να σχολιάσει ακριβώς αυτό το σημείο του πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ και να απαντήσει σχετικά με το σενάριο ύπαρξης παράνομου φορτίου στο τμήμα της δεύτερης ηλεκτρομηχανής της εμπορικής αμαξοστοιχίας που είχε αποκοπεί, υποστηρίζοντας πως είναι δυνατόν εντός του κόκπιτ να μεταφέρονταν ποσότητες παράνομης εύφλεκτης ουσίας.
Δημοσιογράφος:
Το πρώτο ερώτημα είναι -καταλαβαίνω ότι τεκμαίρεται- ότι το παράνομο φορτίο, η καύσιμη ύλη θα μπορούσε να είναι μέσα στο πίσω μέρος της δεύτερης μηχανής της εμπορικής αμαξοστοιχίας;
[…]
Κ. Λακαφώσης:
Εδώ, λοιπόν, σε μια ερώτηση αν βρισκόμουν στο δικαστήριο και γινόταν η ίδια ερώτηση στο δικαστήριο και με ρωτούσαν αν αυτό αποδεικνύει ότι είναι εκεί παράνομο φορτίο, θα απαντούσα όχι. Αν με ρωτούσαν αν είναι δυνατόν να είναι εκεί, θα απαντούσαν ναι, είναι δυνατόν, γιατί χωροταξικά ταιριάζει και είναι μια υπόθεση που αν την κάνει κανείς δεν μπορούμε να την αποκλείσουμε.
Σε άλλο σημείο της ίδιας συνέντευξης αναφέρεται στο κόκπιτ, υποστηρίζοντας, μετά βεβαιότητας, πρώτον, ότι δεν εντοπίστηκε πουθενά μεταξύ των συντριμμιών και, δεύτερον, ότι έχει καεί, υποστηρίζοντας ότι αυτό συνέβη σε άλλο σημείο και όχι εκεί που εντοπίστηκε η δεύτερη ηλεκτρομηχανή, καθώς παραδέχεται ότι αυτή δεν φέρει ίχνη καύσης.
Κ. Λακαφώσης:
Αυτό λοιπόν όλο δεν μπορούμε να το εντοπίσουμε κάπου. Αυτό λοιπόν από τη στιγμή που δεν εντοπίζεται, δεν σημαίνει ότι κάποιος το έκλεψε και το πήρε. Σημαίνει ότι κάπου έχει καεί και είναι στραπατσαρισμένο και καμένο. Όμως πού μπορεί να είναι στραπατσαρισμένο και καμένο; Γιατί δεν είναι εκεί, δεν είναι αυτή η θέση στα συντρίμμια. Αν δείτε την εικόνα των συντριμμιών πίσω σας στο άλλο βίντεο, εκεί στο σημείο αυτό που είναι οι μηχανές ακουμπισμένες, δεν υπάρχει εκεί πυρκαγιά κατάλληλη. Στο σημείο της σύγκρουσης, όχι εδώ. Άρα λοιπόν, αυτό που ψάχνουμε δεν είναι εκεί με κάποιον άλλο τρόπο έχει μετακινηθεί λοιπόν κάπου αλλού κι έχει καεί κάπου αλλού. Δεν έχει καεί στο ίδιο σημείο. Γιατί αν είχε καεί και στο ίδιο σημείο θα βλέπαμε τα ίχνη που δεν έχει.
Συνεπώς, κατά το παρελθόν ο κ. Λακαφώσης έχει υποστηρίξει για το κόκπιτ της δεύτερης μηχανής της εμπορικής τα εξής:
Συμπερασματικά, αν και ο ίδιος αποδέχεται ότι στη δεύτερη ηλεκτράμαξα δεν εντοπίζονται ίχνη καύσης, υποστήριξε ότι το κόκπιτ έχει καεί και είναι δυνατόν να φέρει παράνομο φορτίο εύφλεκτης ύλης.
Τι έχει πει η ΕΔΑΠΟ;
Σε βίντεο προσομοίωσης, που έχει κατατεθεί επίσημα στον Εφέτη Ανακριτή Λάρισας και το οποίο περιλαμβάνεται στη δικογραφία, η ΕΔΑΠΟ, μέλος της οποίας είναι ο κύριος Λακαφώσης, τοποθετεί την έκρηξη ακριβώς στην απόληξη της δεύτερης ηλεκτρομηχανής της εμπορικής αμαξοστοιχίας:
Το βίντεο, σύμφωνα με την έκθεση που έχει καταθέσει η ΕΔΑΠΟ στον Εφέτη Ανακριτή, “απεικονίζει τη δημιουργία και την εξέλιξη της πυρόσφαιρας από την οπτική γωνία της μιας από τις τρεις διαθέσιμες κάμερες”.
Στον ίδιο ακριβώς ισχυρισμό, όμως, για το σημείο της αρχικής ανάφλεξης, προβαίνει και το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ (παρ. 457, σελ. 129):
Τι έχει πει ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ;
Ο κ. Λακαφώσης υποστήριξε στις 29 Αυγούστου 2025, ότι: Το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ λέει ότι το συγκεκριμένο κομμάτι έχει αποκοπεί και δεν μπορεί να αναγνωριστεί στα συντρίμμια ως ολόκληρο. Και τα υπόλοιπα είναι σε συνέχεια αυτού, πιθανά σχόλια που κάποιοι μπορεί να έκαναν προφορικά.
Ωστόσο, το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ δεν λέει μόνο αυτό. Για την ακρίβεια -και παραθέτουμε ολόκληρο το απόσπασμα στο οποίο αναφέρθηκε επιλεκτικά ο κ. Λακαφώσης- ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ, στο πόρισμά του, τοποθετεί το τμήμα που αποκόπηκε από τη δεύτερη μηχανή της εμπορικής αμαξοστοιχίας στο επίκεντρο της πυρκαγιάς, υποστηρίζοντας ότι “πιθανότατα” έχει καταστραφεί εντελώς από την πυρκαγιά που έκαιγε τόσο έντονα στο σημείο όπου βρίσκονταν το βαγόνι εστιατορίου της επιβατικής αμαξοστοιχίας:
Η πίσω καμπίνα του μηχανοδηγού της μηχανής 120-012 φαίνεται να έχει αποκοπεί από το υπόλοιπο όχημα και δεν μπορεί να αναγνωριστεί πλήρως πουθενά μεταξύ των συντριμμιών, εκτός από ένα μικρό τμήμα της οροφής της και τον πάνω προβολέα της (μπροστά από το πρώτο εμπορευματοκιβώτιο). Το υπόλοιπο τμήμα της καμπίνας δεν μπορεί να αναγνωριστεί ως ενιαία δομή, ενώ επίσης το μπροστινό τμήμα με τον βαμμένο αριθμό και οι δύο κόκκινοι προβολείς δεν είναι αναγνωρίσιμοι μεταξύ των συντριμμιών. Πιθανότατα, το ανωτέρω τμήμα βρίσκεται μεταξύ των κατεστραμμένων και απανθρακωμένων υπολειμμάτων του Βαγονιού Εστιατορίου, καθώς αυτό είναι το μοναδικό σημείο σε ολόκληρη την τοποθεσία του δυστυχήματος όπου η πυρκαγιά έκαιγε τόσο έντονα, ώστε κατέστρεψε εντελώς το βαρέως βιομηχανικού τύπου μπλε χρώμα της μηχανής, καθιστώντας την μη αναγνωρίσιμη.
Η διάψευση των ισχυρισμών Λακαφώση, ΕΔΑΠΟ, ΕΟΔΑΣΑΑΜ από ΔΑΕΕ και Τσακιρίδη
Όλα όσα έχουν υποστηρίξει ο Κώστας Λακαφώσης, η ΕΔΑΠΟ στο βίντεο προσωμοίωσης που παραθέσαμε, όσο και το επίμαχο σημείο του πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ διαψεύδονται από την έκθεση της ΔΑΕΕ και από την πραγματογνωμοσύνη του καθηγητή Τσακιρίδη.
Για τον πρώτο ισχυρισμό, ότι το τμήμα του κόκπιτ που αποκόπηκε, συμπεριλαμβανομένου του μπροστινού τμήματος με τον βαμμένο αριθμό, δεν μπορεί να αναγνωριστεί πουθενά στα συντρίμμια:
Σύμφωνα με την έκθεση της ΔΑΕΕ, τα συντρίμμια του κόκπιτ της δεύτερης ηλεκτρομηχανής “με το χαρακτηριστικό αμιγές κυανό χρώμα της Η/Α, που την ξεχωρίζει από τις άλλες δύο εμπλεκόμενες στο δυστύχημα έγιναν πολύ γρήγορα αντιληπτά, κατά την αρχική περιήγηση στο χώρο του Κουλουρίου” (σελ. 64). Επιπλέον, στις ακόλουθες φωτογραφίες από την πραγματογνωμοσύνη Τσακιρίδη και την έκθεση της ΔΑΕΕ, βλέπουμε ακριβώς αυτό το τμήμα της μηχανής, που αποκόπηκε, με τον βαμμένο σειριακό αριθμό να είναι πλήρως αναγνωρίσιμος*:
*Σημείωση: Πρόκειται για το πίσω μέρος της δεύτερης ηλεκτρομηχανής (κόκπιτ) της εμπορικής αμαξοστοιχίας, που συγκρούστηκε με την πρώτη φορτάμαξα, η οποία το ακολουθούσε, και αποκόπηκε. Είναι, δηλαδή, το τμήμα αυτό που “ενοχοποιήθηκε” ως φέρον το παράνομο φορτίο. Το αντίστοιχο μπροστινό μέρος της δεύτερης ηλεκτρομηχανής (Έκθεση ΔΑΕΕ, σελ. 63, τρίτη φωτογραφία), συγκρούστηκε με την πρώτη ηλεκτρομηχανή και παραμένει ενιαίο, αν και με παραμορφώσεις ως απόρροια της σύγκρουσης.
Για τον δεύτερο ισχυρισμό, ότι είναι δυνατόν ο χώρος εντός του κόκπιτ να μετέφερε παράνομο φορτίο εύφλεκτης ύλης:
Σύμφωνα με την έκθεση της ΔΑΕΕ για τη δεύτερη Η/Α, “από το εσωτερικό απουσιάζουν πλήρως ενδείξεις/επιπτώσεις διεργασιών καύσεως“, ενώ για το κόκπιτ αναφέρει χαρακτηριστικά: “Το ίδιο ισχύει και για τα εσωτερικά μέρη των τμημάτων που αποκόπηκαν (δηλ των τμημάτων του θαλάμου μηχανοδήγησης που είχε αποσχιστεί) με εμφανές το γκρίζο χρώμα βαφής τους χωρίς παρουσία κάποιας θερμικής αλλοίωσης ή συναφών επικαθίσεων” (σελ. 76).
Μάλιστα, το εύρημα της απουσίας ιχνών καύσης συμφωνεί με την τελική θέση της ηλεκτρομηχανής στον τόπο του δυστυχήματος, που βρίσκεται σε αρκετή απόσταση από το σημείο εκδήλωσης της έντονης πυρκαγιάς. Όπως αναφέρεται στην έκθεση της ΔΑΕΕ (σελ. 76):
Γεγονός το οποίο συνάδει και με το υλικό το οποίο μας διαβιβάστηκε και εξετάσθηκε (βλ. για παράδειγμα την απόσταση της ηλεκτράμαξας αυτής όπως αυτή απεικονίζεται στα στιγμιότυπα της θερμικής κάμερας παραπάνω).
Για τον τρίτο ισχυρισμό στο βίντεο της ΕΔΑΠΟ, ότι η αρχική ανάφλεξη τοποθετείται ανάμεσα στο πίσω μέρος της δεύτερης Η/Α και στην αρχή της 1ης φορτάμαξας:
Η θέση αυτή διαψεύδεται, αφενός με βάση τα ευρήματα για τη δεύτερη Η/Α, όπως δείξαμε παραπάνω, όσο και με τα ευρήματα για τη 1η φορτάμαξα (σελ. 78, έκθεση ΔΑΕΕ):
Η εν λόγω πρώτη φορτάμαξα παρουσιάζει όπως είναι εμφανές και στο φωτογραφικό υλικό εκτενέστατη παραμόρφωση του οργανισμού της ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης. Μακροσκοπικά παρατηρούμε πως έχει ομοιόμορφα οξειδωθεί το μεταλλικό σώμα της χωρίς να επισημαίνεται κάποιο μέρος που να παρουσιάζει τέτοια (οξείδωση) σε εμφανώς μεγαλύτερο βαθμό, ή με κάποιο μοτίβο (σχηματικό ίχνος) που να συνάδει με αποτέλεσμα έκθεσης σε συνθήκες καύσης. Το γεγονός αυτό συμβαδίζει με την παρατήρηση πως από το διαβιβασθέν φωτογραφικό υλικό του φακέλου η εν λόγω φορτάμαξα κατέληξε σε κάποια απόσταση από τα λοιπά ερευνώμενα τμήματα (πλησιέστερα προς στο άνοιγμα της σήραγγας).
Για τον τέταρτο ισχυρισμό, ότι τα συντρίμμια του κόκπιτ έχουν καεί σε διαφορετικό σημείο από εκεί που βρέθηκε η δεύτερη ηλεκτρομηχανή:
Η θέση αυτή διαψεύδεται καθώς δεν εντοπίστηκαν ίχνη καύσης στα συντρίμμια του κόκπιτ, όπως τεκμηριώνουν η πραγματογνωμοσύνη Τσακιρίδη και η έκθεση της ΔΑΕΕ, που έχουμε δείξει παραπάνω.
Ο Κώστας Λακαφώσης υποστήριξε ότι ο Εφέτης Ανακριτής Λάρισας “διάλεξε” συγκεκριμένη επιστημονική εξήγηση για την πυρόσφαιρα έναντι άλλων πραγματογνωμοσυνών. Για την ενίσχυση του επιχειρήματος αυτού, ο κ. Λακαφώσης επικαλείται και διαβάζει στον αέρα απόσπασμα της χειρόγραφης απάντησης του Εφέτη Ανακριτή σε αίτημα συγγενούς για εκταφή:
Λακαφώσης: Ο κ. Πασπαλάς είναι ο αρμόδιος πλέον κατά τον ανακριτή. […] Να δούμε την επιστημονική τεκμηρίωση όλου αυτού και, κυρίως, να δούμε το κριτήριο του ανακριτή που αποφασίζει ότι από όλους τους επιστήμονες της Ελλάδας και του εξωτερικού εμείς διαλέγουμε αυτόν. Γιατί διαλέγουμε αυτόν και δεν διαλέγουμε κάποιον άλλον που είναι εν ενεργεία καθηγητής;
Δημοσιογράφος: Κύριε Λακαφώση, δεν ξέρουμε ακόμα ακριβώς τι θα πάρει υπόψη του ο κ. Μπακαΐμης.
Λακαφώσης: Ξέρουμε. Έχει κυκλοφορήσει μια χειρόγραφη απόρριψη αιτήματος του κ. Τηλκερίδη, ο οποίος έκανε αίτημα εκταφής […] και το αίτημα αυτό το απορρίπτει ο κύριος εφέτης ανακριτής […] γιατί δεν ισχύει, γιατί σύμφωνα με τον κύριο Πασπαλά, τα αίτια της ανάφλεξης είναι […] το διαβάζω: «Kαι από την έκθεση που μας έχει καταθέσει προκύπτει ότι η πυρόσφαιρα και η εξ αυτού πυρκαγιά προκλήθηκε από τη δημιουργία και ανάφλεξη υπό θερμοκρασία ηλεκτρικού τόξου εκνεφώματος-αερολυμάτος ελαίων σιλικόνης από το κύκλωμα ψύξης των μετασχηματιστών των ηλεκτρομηχανών των συγκρουσθεισών αμαξοστοιχιών και όχι από άλλη αιτία και δη την τυχόν μεταφερόμενη ποσότητα υδρογονάνθρακα. Λάρισα, 31.7ου Εφέτης Ανακριτής». Αυτό όλο λοιπόν το αποδίδει στην τεχνική έκθεση του κυρίου Κωνσταντίνου Πασπαλά. Τέλος.
Παραθέτουμε τη χειρόγραφη απάντηση του Εφέτη Ανακριτή Λάρισας στο αίτημα του συγγενούς, από την οποία γίνεται ξεκάθαρο ότι ο Εφέτης Ανακριτής βασίζει τον μηχανισμό σχηματισμού της πυρόσφαιρας σε έναν συνδυασμό επίσημων εκθέσεων και όχι αποκλειστικά στον κύριο Πασπαλά, όπως ισχυρίζεται παραπλανητικά ο κύριος Λακαφώσης, διαβάζοντας μόνο το δεύτερο μισό του σημειώματος και όχι ολόκληρη το σχετικό παράθεμα:
Απορρίπτει αίτημα εκταφής, καθόσον τούτο συνδέεται με τον ισχυρισμό μερίδας διαδίκων ότι στην εμπορική αμαξοστοιχία μεταφερόταν παράνομα ποσότητα διαλυτών – υδρογονανθράκων και η εκταφή ζητάται να λάβει χώρα προς επίρρωση ισχυρισμού αυτού. Πλην όμως, από το συνδυασμό των χημικών αναλύσεων και των λοιπών εγγράφων που έχει αποστείλει το ΓΧΚ, των εκθέσεων πραγματογνωμοσύνης των καθηγητών ΕΜΠ Δημητρίου Καρών (χημικός μηχανικός), Πέτρου Τσακιρίδη (Μεταλλουργός) και των ενόρκων καταθέσεων του επιστημ. συνεργάτη ΑΠΘ, μηχανολόγου ηλεκτρολόγου μηχανικού Κων/νου Πασπαλά και των εκθέσεων που μας έχει καταθέσει, προκύπτει ότι η πυρόσφαιρα και η εξ αυτής πυρκαγιά προκλήθηκε από τη δημιουργία και ανάφλεξη, υπό θερμοκρασία ηλεκτρικού τόξου, εκνεφώματος – αερολύματος ελαίων σιλικόνης από το κύκλωμα ψύξης των μετασχηματιστών των ηλεκτραμαξών των συγκρουσθεισών αμαξοστοιχιών και όχι από άλλα αίτια και δη τυχόν μεταφερόμενη ποσότητα υδρογονάνθρακα.
Λάρισα, 31-7-2025 Ο ΕΦΕΤΗΣ ΑΝΑΚΡΙΤΗΣ
Το παρόν άρθρο εξέτασε μια σειρά παραπλανητικών ισχυρισμών του Κώστα Λακαφώση, τεχνικού συμβούλου οικογενειών, μέλους της ΕΔΑΠΟ, και συνεργάτη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Σιδηροδρόμων (ERA), στο πλαίσιο διερεύνησης του δυστυχήματος των Τεμπών από τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ, που διατυπώθηκαν στις δημόσιες εμφανίσεις του στις 29 Αυγούστου 2025, με αφορμή την κατάθεση της έκθεσης της Δ.Α.Ε.Ε. του Πυροσβεστικού Σώματος στον Εφέτη Ανακριτή Λάρισας για την εμπορική αμαξοστοιχία. Ο κ. Λακαφώσης ισχυρίστηκε ότι ούτε ο ίδιος, ούτε η ΕΔΑΠΟ, ούτε το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ υποστήριξαν ποτέ ότι έγινε έκρηξη στο εσωτερικό της 2ης ηλεκτρομηχανής της εμπορικής. Ωστόσο, κατά το παρελθόν ο ίδιος είχε αναφέρει ότι “είναι δυνατόν ο χώρος εντός του κόκπιτ να μετέφερε παράνομο φορτίο εύφλεκτης ύλης”. Ταυτόχρονα, τόσο ο ίδιος όσο και το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ υποστήριζαν ότι το πίσω μέρος της δεύτερης ηλεκτρομηχανής, που είχε αποκοπεί, δεν αναγνωριζόταν ανάμεσα στα συντρίμμια και είχε καεί στον χώρο όπου βρισκόταν το επίκεντρο της μεγάλης φωτιάς, ενώ η ΕΔΑΠΟ σε βίντεο προσομοίωσης τοποθετούσε την αρχική ανάφλεξη μεταξύ του πίσω μέρους της 2ης Η/Α της εμπορικής αμαξοστοιχίας και της 1ης φορτάμαξας. Οι ισχυρισμοί αυτοί διαψεύδονται από την αυτοψία της ΔΑΕΕ, καθώς τα συντρίμμια του οπίσθιου μέρους της 2ης ηλεκτρομηχανής της εμπορικής αμαξοστοιχίας, αφενός αναγνωρίστηκαν αμέσως, και, αφετέρου, δεν έφεραν αλλοιώσεις που να υποδηλώνουν συμμετοχή σε συνθήκες πυρκαγιάς. Επιπλέον, ο κ. Λακαφώσης ισχυρίστηκε ότι το συμπέρασμα ότι “δεν υπάρχει παράνομο φορτίο σύμφωνα με το πόρισμα της ΔΑΕΕ” είναι παραπλανητικό, όπως κυκλοφόρησε σε δημοσιογραφικούς τίτλους. Κάτι τέτοιο δεν ευσταθεί, καθώς αν εξετάσει κανείς την παραγγελία του Εφέτη Ανακριτή προς τη ΔΑΕΕ, όπως καταγράφεται στην συνταχθείσα έκθεσή της, διαπιστώνει ότι αυτή προκύπτει ακριβώς ως άμεση απόρροια των ισχυρισμών των επίσημων εκθέσεων του ΕΟΔΑΣΑΑΜ και μερίδας εκθέσεων τεχνικών συμβούλων που σχετίζουν συγκεκριμένα μέρη της εμπορικής με τη μεταφορά παράνομου φορτίου υδρογονονανθράκων και την εμπλέκουν είτε στην αρχική ανάφλεξη είτε θεωρούν ότι συμμετείχε στη μεγάλη φωτιά. Οι ισχυρισμοί αυτοί διαψεύστηκαν από την έκθεση της ΔΑΕΕ, σε συνδυασμό με τη δικαστική πραγματογνωμοσύνη του Μεταλλουργού-Μεταλλειολόγου, καθηγητή του ΕΜΠ, Πέτρου Τσακιρίδη, καθώς κανείς τους δεν εντόπισε αλλοιώσεις και ίχνη καύσης που συνάδουν με συμμετοχή σε έκρηξη ή εκτόνωση ωστικού κύματος ή σε συμμετοχή σε συνθήκες πυρκαγιάς. Αντίθετα, στην έκθεση της ΔΑΕΕ κατονομάζεται μια σειρά συστατικών του τροχαίου υλικού που θεωρούνται εύφλεκτα. Τέλος, ο κ. Λακαφώσης ισχυρίστηκε ότι ο Εφέτης Ανακριτής επιλέγει μόνο την έκθεση του Κωνσταντίνου Πασπαλά για την εξήγηση του φαινομένου της πυρόσφαιρας. Ο ισχυρισμός δεν ισχύει. Σύμφωνα με το σχετικό έγγραφο που επικαλέστηκε ο κ. Λακαφώσης, ο Εφέτης Ανακριτής βασίζεται σε έναν συνδυασμό επίσημων εκθέσων και όχι μόνο στον κύριο Πασπαλά.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
Σημαντική διάδοση, με χιλιάδες προβολές και αντιδράσεις, γνωρίζει από τα τέλη Αυγούστου του 2025 απόσπασμα βίντεο που διαμοιράζεται μέσω αναρτήσεων στα κοινωνικά δίκτυα. Στο υπό εξέταση βίντεο, ο παρουσιαστής του Focus FM, Γρηγόρης Σερέτης, αναφέρει πως η Pfizer αναγκάστηκε να δημοσιεύσει “λίστα με τις παρενέργειες του εμβολίου Comirnaty (BNT162b2)”, αναγιγνώσκοντας στη συνέχεια από την εν λόγω λίστα. Κατά τη διάρκεια του αποσπάσματος, αναφέρεται σε πλήθος παθήσεων, πολλών εκ των οποίων σοβαρών, υποστηρίζοντας πως, σύμφωνα με τη Pfizer, αυτές είναι “παρενέργειες του εμβολίου”. Ωστόσο, όπως θα εξετάσουμε στο παρόν άρθρο, η επίμαχη λίστα δεν αφορά επιβεβαιωμένες ανεπιθύμητες ενέργειες, που καταγράφηκαν σε λήπτες του εμβολίου, αλλά παθήσεις που έχουν προσδιοριστεί εκ των προτέρων ως ιδιαίτερου, αυξημένου ενδιαφέροντος και τελούν υπό παρακολούθηση στο πλαίσιο της φαρμακοεπαγρύπνησης, προς τυχόν εκδήλωση και καταγραφή τους.
Ο ισχυρισμός διαδίδεται κυρίως μέσω αναρτήσεων στα κοινωνικής δικτύωσης:
Το υπό εξέταση απόσπασμα βίντεο είναι το ακόλουθο:
Στο απόσπασμα, ο κ. Σερέτης αναφέρει τα εξής:
Η ίδια η Pfizer αναγκάστηκε και δημοσίευσε τον κατάλογο με τις παρενέργειες του εμβολίου.
Οξεία νεφρική βλάβη, οξεία μυελίτιδα βλεννογόνου, θετική αντίσπερμία αντισωμάτων, εμβολή εγκεφαλικού στελέχους, Θρόμβωση εγκεφαλικού στελέχους, καρδιακή ανακοπή, καρδιακή προσβολή, καρδιακή ανεπάρκεια, θρόμβωση καρδιακής κοιλιάς, καρδιογενές σοκ, αγγειίτιδα του κεντρικού νευρικού συστήματος, Θάνατος νεογνών, βαθιά φλεβική θρόμβωση, […] εγκεφαλίτιδα, αιμορρογαική εγκεφαλίτιδα, επιληψία μετωπιαίου λοβού, αφρός στο στόμα, επιληπτική ψύχωση, παράλυση προσώπου, κι άλλα τόσα.
Μυοκαρδίτιδα, παγκρεατίτιδα, πνευμονία, ταχυκαρδία, επιληψία του κροταφικού λοβού, αυτοάνοση νόσος των όρχεων, διαβήτης μέλιτος τύπου 1, φλεβική θρόμβωση νεογνών, θρόμβωση σπονδυλικής αρτηρίας, περικαρδίτιδα, κι άλλα τόσα.
Δεν τα λέω εγώ. Η Pfizer Τα λέει. Κι άμα θέλετε να πείτε κάποιον συνωμοσιολόγο, ανοίξτε κανα βιβλίο πρώτα, διαβάστε, αφυπνιστείτε, σκεφτείτε και τα ξαναλέμε. Γιατί το μόνο που ξέρετε να κάνετε είναι να πίνετε καφέ και να καπνίζετε, να πίνετε καφέ, να καπνίζετε και να βρίζετε, και να κοιμάστε, άντε πολλές φορές και όρθιοι.
Αρχικά, μελετώντας το φυλλάδιο περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος (Summary of Product Characteristics, SPC), που συνοδεύει το σκεύασμα, βλέπουμε πως οι περισσότερες από τις παθήσεις που αναφέρει ο κ. Σερέτης δεν αναφέρονται σε αυτό. Στον πίνακα ανεπιθύμητων ενεργειών (σελ. 6-8) αναφέρονται οι καταγεγραμμένες ανεπιθύμητες ενέργειες, ανάμεσά τους και η πολύ σπάνια εμφανιζόμενη μυοκαρδίτιδα και περικαρδίτιδα, μαζί με τη συχνότητα εμφάνισής τους:
Όπως έχουμε αναφέρει σε παλαιότερο άρθρο μας, η ανεπιθύμητη ενέργεια της μυοκαρδίτιδας ή περικαρδίτιδας είναι η μόνη αξιοσημείωτη που έχει τεκμηριωθεί ότι συνδέεται αιτιωδώς με τον mRNA εμβολιασμό κατά της COVID-19. Ωστόσο, εμφανίζεται από πολύ έως εξαιρετικά σπάνια, είναι κατά κανόνα ήπια και επιλύεται σύντομα με την καθιερωμένη φαρμακευτική αγωγή. Στον γενικό πληθυσμό εμφανίζεται σε λίγες περιπτώσεις ανά εκατομμύριο εμβολιασμών κατά της COVID-19, σε αντίστοιχη συχνότητα με άλλα καθιερωμένα εμβόλια, όπως αυτό της γρίπης.
Συγκριτικά, η ίδια η COVID-19 μπορεί να προκαλέσει πολύ ευρύτερα, συχνότερα και σοβαρότερα καρδιακά προβλήματα από αυτά της μυοκαρδίτιδας και της περικαρδίτιδας. Τα προβλήματα αυτά κυμαίνονται από αρρυθμίες έως το Πολυσυστημικό Φλεγμονώδες Σύνδρομο (MIS-C) που, μεταξύ άλλων, συχνά προκαλεί κυκλοφορικό σοκ, το οποίο μπορεί να φτάσει σε καρδιακή ανακοπή χωρίς την κατάλληλη αγωγή.
Συνεπώς, η μοναδική «λίστα» η οποία περιλαμβάνει τις ανωτέρω παθήσεις, όχι όμως ως καταγεγραμμένες ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως ψευδώς ισχυρίζεται ο κ. Σερέτης, είναι ένα παράρτημα Ανεπιθύμητων Συμβάντων Ειδικού Ενδιαφέροντος, σε έκθεση που συντάχθηκε από την φαρμακευτική εταιρεία το 2021. Όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενο σχετικό άρθρο μας, με αφορμή παλαιότερο ισχυρισμό, αυτή δεν αποτελεί λίστα καταγεγραμμένων ανεπιθύμητων ενεργειών μετά τον εμβολιασμό.
Η πλήρης έκθεση είχε δημοσιοποιηθεί ήδη από το Νοέμβριο του 2021, ανάμεσα στα πρώτα διαβαθμισμένα έγγραφα που δόθηκαν δημόσια, προτού καν εκδοθεί δικαστική απόφαση που να υποχρεώνει νομικώς τον FDA να δημοσιευτούν διαβαθμισμένα (εμπιστευτικά) έγγραφα που αφορούν την αδειοδότηση των εμβολίων για την COVID-19. Συνεπώς, ο ισχυρισμός πως η φαρμακευτική εταιρεία «αναγκάστηκε» να δημοσιεύσει τα εν λόγω δεδομένα είναι ψευδής.
Η έκθεση περιλαμβάνει πιθανές ανεπιθύμητες αντιδράσεις που καταγράφηκαν, στο πλαίσιο προγράμματος φαρμακοεπαγρύπνησης (σελ. 1-29), καθώς και ένα ξεχωριστό παράρτημα (appendix) με κατάλογο Ανεπιθύμητων Συμβάντων Ειδικού Ενδιαφέροντος τα οποία, όπως θα εξηγήσουμε στη συνέχεια, δεν αφορούν καταγεγραμμένες ανεπιθύμητες ενέργειες του εμβολίου.
Η έκθεση συντάχθηκε από την φαρμακευτική εταιρία Pfizer προς την αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των Η.Π.Α. με ημερομηνία έγκρισης 30 Απριλίου 2021. Στο μεγαλύτερο κομμάτι της αναλύονται αναφορές που κατατέθηκαν μέσω προγράμματος φαρμακοεπαγρύπνησης μέχρι και τις 28 Φεβρουαρίου 2021 για το εμβόλιο Comirnaty (BNT162b2) που αναπτύχθηκε και κυκλοφόρησε από τις εταιρίες BioNTech/Pfizer. Στο ίδιο έγγραφο αναφέρεται ότι αναλύθηκαν δεδομένα από περίπου 42.000 αναφορές σε υπηρεσίες φαρμακοεπαγρύπνησης, στις οποίες αναφέρθηκαν περίπου 159.000 ανεπιθύμητα συμβάντα.
Ωστόσο, σχετικά με τις αναφορές αυτές, οι οποίες περιγράφονται στις πρώτες 29 σελίδες, η ίδια η έκθεση τονίζει πως οι περιπτώσεις που αναφέρθηκαν δεν έχουν αξιολογηθεί ως προς την αιτιότητά τους, δηλαδή δεν έχει τεκμηριωθεί συσχέτισή τους με τον εμβολιασμό:
Η βάση δεδομένων ασφάλειας της Pfizer περιέχει περιπτώσεις ανεπιθύμητων συμβάντων που αναφέρθηκαν χωρίς προσχεδιασμό στην Pfizer, περιπτώσεις που αναφέρθηκαν από τις υγειονομικές αρχές, περιπτώσεις δημοσιευμένες στην ιατρική βιβλιογραφία, περιπτώσεις από προγράμματα προώθησης που χρηματοδοτούνται από την Pfizer, μη παρεμβατικές μελέτες και περιπτώσεις σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών που αναφέρθηκαν από κλινικές μελέτες, ανεξαρτήτως αξιολόγησης της αιτιότητας.
Όπως έχουμε ήδη τονίσει σε σχετικό μας άρθρο με τίτλο «Η επιστημονικά εσφαλμένη χρήση δεδομένων από υπηρεσίες φαρμακοεπαγρύπνησης», παρά την επιστημονική αξία που διαθέτουν τα συστήματα φαρμακοεπαγρύπνησης, η χρήση ανεπεξέργαστων πρωτογενών δεδομένων από αυτά, με σκοπό να αποδειχτεί συσχέτιση παρενεργειών και θανάτων με φάρμακα και εμβόλια, είναι πλήρως αβάσιμη.
Αφενός, οι αναφορές μπορούν να καταχωρηθούν κυριολεκτικά από οποιονδήποτε, χωρίς να απαιτείται η τεκμηρίωση τους, ακόμη και κακόβουλα (π.χ. από αντιεμβολιαστές), και αφετέρου, όπως προειδοποιούν και οι ίδιοι οι φορείς φαρμακοεπαγρύπνησης, οι αναφορές που κατατίθενται στη βάση δεδομένων τους δεν εδραιώνουν σχέση αίτιου-αιτιατού μεταξύ μιας δεδομένης παρενέργειας και ενός συγκεκριμένου σκευάσματος. Για να εξακριβωθεί μια τέτοια σχέση, κάθε αναφορά θα πρέπει να αξιολογείται ξεχωριστά από τις αρμόδιες Αρχές και επιστημονικούς φορείς:
Προειδοποίηση σχετικά με τη χρήση δεδομένων φαρμακοεπαγρύπνησης όπως εμφανίζονται στην ιστοσελίδα της EudraVigilance, στην ιστοσελίδα του αμερικανικού VAERS, και στην ιστοσελίδα του βρετανικού Yellow Card:
Τα Ανεπιθύμητα Συμβάντα Ειδικού Ενδιαφέροντος, γνωστά διεθνώς ως Adverse Events of Special Interest (AESI), και τα οποία παρουσιάζονται στο παράρτημα της έκθεσης, δεν ταυτίζονται με τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες ενός εμβολίου και δεν είναι ισοδύναμοι όροι.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τα Adverse Events of Special Interest είναι προαποφασισμένες περιπτώσεις ενδεχόμενων συμβάντων, που δηλώνονται πριν την κυκλοφορία ενός φαρμακευτικού προϊόντος προκειμένου να παρακολουθούνται στο πλαίσιο της φαρμακοεπαγρύπνησης για τυχόν εμφάνισή τους μετά την κυκλοφορία του προϊόντος αυτού. Υπό το πρίσμα των εμβολίων για την COVID-19, σημειώθηκε ο εξής ορισμός:
Το Ανεπιθύμητο Συμβάν Ειδικού Ενδιαφέροντος (ΑΣΕΕ) είναι ένα προκαθορισμένο, ιατρικά σημαντικό συμβάν που έχει τη δυνατότητα να σχετίζεται αιτιολογικά με ένα προϊόν εμβολίου, που πρέπει να παρακολουθείται προσεκτικά και να επιβεβαιώνεται από περαιτέρω ειδικές μελέτες.
Ανάλογος ορισμός δίνεται και στο Γλωσσάριο Φαρμακοεπαγρύπνησης, που έχει δημοσιεύσει το Συμβούλιο Διεθνών Οργανισμών Ιατρικών Επιστημών (CIOMS):
Ανεπιθύμητo συμβάν ειδικού ενδιαφέροντος (σύμφωνα με το CIOMS VI), συνώνυμο: στοχευμένο ιατρικό συμβάν
Ένα ανεπιθύμητο συμβάν ειδικού ενδιαφέροντος (σοβαρό ή μη) είναι ένα επιστημονικό και ιατρικό θέμα για ένα προϊόν ή πρόγραμμα του χορηγού, για το οποίο μπορεί να είναι σκόπιμη η συνεχής παρακολούθηση και η ταχεία επικοινωνία από τον ερευνητή στον χορηγό. Τέτοια γεγονότα μπορεί να απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση για τον χαρακτηρισμό και την κατανόησή τους. Ανάλογα με τη φύση του συμβάντος, μπορεί επίσης να χρειαστεί γρήγορη επικοινωνία από τον χορηγό της δοκιμής με άλλα μέρη (π.χ. ρυθμιστικές αρχές).
(…) Τέτοια συμβάντα πρέπει να περιγράφονται σε πρωτόκολλα ή τροποποιήσεις πρωτοκόλλων και να παρέχονται οδηγίες στους ερευνητές σχετικά με το πώς και πότε πρέπει να αναφέρονται στον χορηγό.
Με απλά λόγια, στο πλαίσιο κλινικής μελέτης και φαρμακοεπαγρύπνησης για ένα φαρμακευτικό προϊόν, κάθε φαρμακευτική εταιρία, σε συνεννόηση με τις ρυθμιστικές Αρχές, μπορεί να βρίσκεται σε εγρήγορση για μια συγκεκριμένη και προκαθορισμένη σειρά ανεπιθύμητων συμβάντων, ώστε, εάν καταγραφούν σε χρονική συσχέτιση με το φαρμακευτικό προϊόν (π.χ. ένα εμβόλιο), τότε να ελεγχθούν διεξοδικά για να διαπιστωθεί ένα σχετίζονται με το προϊόν αυτό. Μια τέτοια λίστα συμβάντων, για τα οποία η Pfizer σημείωσε ότι θα βρίσκεται σε επαγρύπνηση, παρουσιάζεται και στο υπό εξέταση έγγραφο, στο παράρτημά του.
Για παράδειγμα, το γεγονός ότι στη λίστα συγκαταλέγεται ο «θάνατος νεογνού», δεν σημαίνει ότι το εμβόλιο προκαλεί θάνατο σε νεογνά. Σημαίνει ότι ένα τέτοιο θέμα υγείας συγκαταλέγεται στα ζητήματα για τα οποία υπάρχει εγρήγορση στο πλαίσιο της φαρμακοεπαγρύπνησης, σε περίπτωση που εμφανιστεί κάποια ένδειξη, για να διερευνηθεί περαιτέρω. Δεν έχει, όμως, προκύψει επί του παρόντος κανένα επιστημονικό στοιχείο που να υποδεικνύει ότι εμβόλιο για την COVID-19 είναι υπεύθυνο για θανάτους σε νεογνά. [πηγή 2][πηγή 2]
Οι παθήσεις που αναφέρει στο υπό εξέταση βίντεο ο κ. Σερέτης εμφανώς δεν προέρχονται από τις αναφορές φαρμακοεπαγρύπνησης που παρουσιάζονται στις πρώτες 29 σελίδες της έκθεσης, αλλά προέρχονται από το παράρτημα στο τέλος της έκθεσης. Σε αυτό, όπως αναφέραμε προηγουμένως, περιλαμβάνονται προαποφασισμένες παθήσεις προς παρακολούθηση, πολλές από τις οποίες, σύμφωνα με την ίδια την έκθεση, δεν έχουν καταγραφεί κατά το πρόγραμμα φαρμακοεπαγρύπνησης.
Απόδειξη αυτού είναι το γεγονός πως συγκεκριμένες παθήσεις που αναφέρει ο κ. Σερέτης όπως για παράδειγμα η «παγκρεατίτιδα» (Pancreatitis), η «θετική αντίσπερμία αντισωμάτων» (Anti-sperm antibody positive), η «επιληψία μετωπιαίου λοβού» (Frontal lobe epilepsy), η «θρόμβωση καρδιακής κοιλιάς» (Cardiac ventricular thrombosis), η «φλεβική θρόμβωση νεογνών» (Thrombophlebitis neonatal), η «θρόμβωση σπονδυλικής αρτηρίας» (Spinal artery thrombosis), η «αυτοάνοση νόσος των όρχεων» (Testicular autoimmunity), εμφανίζονται αποκλειστικά στο παράρτημα στο τέλος της έκθεσης και όχι ως αποτελέσματα καταγεγραμμένων αναφορών στις αρχικές σελίδες της:
Βάσει των ανωτέρω, ο ισχυρισμός πως στο υπό εξέταση βίντεο ο κ. Σερέτης παρουσιάζει «παρενέργειες» του εμβολίου της Pfizer κατά της COVID-19, τις οποίες η εταιρεία «αναγκάστηκε» να δημοσιοποιήσει, είναι ψευδής. Οι παθήσεις που αναφέρονται στο βίντεο προέρχονται από κατάλογο Ανεπιθύμητων Συμβάντων Ειδικού Ενδιαφέροντος (AESI). Πρόκειται για μια λίστα παθήσεων που συντάσσεται εκ των προτέρων και περιλαμβάνει παθήσεις που βρίσκονται υπό παρακολούθηση, στο πλαίσιο της φαρμακοεπαγρύπνησης, όχι παθήσεις που έχουν καταγραφεί ή τεκμηριωθεί ως ανεπιθύμητες ενέργειες. Επιπλέον, παρά την επιστημονική αξία που διαθέτουν τα συστήματα φαρμακοεπαγρύπνησης, η χρήση ανεπεξέργαστων δεδομένων από αυτά, με σκοπό να αποδειχτεί συσχέτιση παρενεργειών και θανάτων με φάρμακα και εμβόλια, είναι πλήρως αβάσιμη καθώς, για να εξακριβωθεί μια τέτοια σχέση, κάθε αναφορά θα πρέπει να αξιολογείται ξεχωριστά από τις αρμόδιες αρχές και επιστημονικούς φορείς.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν
Ευρεία διάδοση γνωρίζει τον τελευταίο καιρό, μέσω δημοσιευμάτων και αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο ισχυρισμός πως πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι τα εμβόλια κατά της COVID-19 συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο οφθαλμικών βλαβών, ακόμα και με τύφλωση. Όπως θα εξετάσουμε στο παρόν άρθρο όμως, οι ισχυρισμοί αυτοί πηγάζουν από παρερμηνεία της ίδιας της μελέτης, τα αποτελέσματα της οποίας διαστρεβλώνονται στους τίτλους ή στο περιεχόμενο των σχετικών δημοσιευμάτων.
Ο ισχυρισμός διαδίδεται μέσω δημοσιευμάτων όπως αυτά που διαβάζουμε στους ιστότοπους in.gr, voicenews.gr, healthpharma.gr, antilalospress.gr, topontiki.gr και oparlapipas.gr, καθώς και μέσω αναρτήσεων στο Facebook:
Πηγή του υπό εξέταση ισχυρισμού αποτελεί δημοσίευμα της Daily Mail, με τίτλο “Scientists discover Pfizer COVID jab linked to major eye damage” (Επιστήμονες ανακάλυψαν πως το εμβόλιο COVID της Pfizer συνδέεται με σοβαρή οφθαλμική βλάβη). Αν και ο τίτλος του δημοσιεύματος δημιουργεί την εντύπωση πως το εμβόλιο συνδέεται με γενική βλάβη στα μάτια, προκαλώντας ανησυχία στο σύνολο των πολιτών, στο πλήρες κείμενο του δημοσιεύματος διευκρινίζεται πως τα αποτελέσματά της μελέτης αφορούν πιθανό ρίσκο για συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών, ενώ οι ίδιοι οι ερευνητές δεν ανέφεραν πως τα αποτελέσματα της αποτελούν αντένδειξη για τον εμβολιασμό.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Ophthalmic Epidemiology με τίτλο “Evaluation of the Effects of mRNA-COVID 19 Vaccines on Corneal Endothelium” (Αξιολόγηση των επιδράσεων των εμβολίων mRNA-COVID 19 στο ενδοθήλιο του κερατοειδούς) με σκοπό, όπως αναφέρουν οι συγγραφείς, «να συγκρίνει τις τοπογραφικές και κατοπτρικές μικροσκοπικές παραμέτρους του κερατοειδούς πριν και μετά τον εμβολιασμό με ενεργοποιημένο εμβόλιο mRNA (Pfizer-BioNTech (BNT162b2)) SARS-CoV-2». Πρόκειται δηλαδή για μελέτη ενός μόνο εμβολίου.
Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 64 ασθενείς, με τους ερευνητές να διαπιστώνουν μικρές αλλά μετρήσιμες αλλαγές συγκεκριμένα στο πάχος του κερατοειδούς χιτώνα και στην πυκνότητα των ενδοθηλιακών κυττάρων μετά τον εμβολιασμό, σε σύγκριση με τις τιμές των ίδιων ασθενών πριν από τον εμβολιασμό:
Η σημαντική αλλαγή στην τοπογραφική αξιολόγηση ήταν η αύξηση μετά τον εμβολιασμό (542,0 (534,25–548,0)) στο κεντρικό πάχος του κερατοειδούς σε σύγκριση με τις τιμές πριν από τον εμβολιασμό (528,0 (520,25–537,75) (p = 0,001). Η πυκνότητα ενδοθηλιακών κυττάρων (ECD) ήταν 2597 (2550,0–2646,50) πριν από τον εμβολιασμό και 2378,0 (2299,0–2419,0) τουλάχιστον δύο μήνες μετά τον εμβολιασμό (p < 0,001). Η διάμεση μέση τιμή του συντελεστή μεταβλητότητας (CV) ήταν 39,0 (38,0–42,0) πριν από τις μετρήσεις εμβολιασμού και 42 (40–44) μετά τις μετρήσεις εμβολιασμού (p < 0,001). Η μέση εξαγωνικότητα ήταν 50,0 (48,25–52,0) πριν από τον εμβολιασμό. και 48 (46–49) μετά τον εμβολιασμό (p < 0,001). Η διάμεση τιμή του κεντρικού πάχους κερατοειδούς (CCT) ήταν 533 (526–538) πριν από τον εμβολιασμό και 548 (543,50–556) μετά τον εμβολιασμό (p < 0,001).
Είναι σκόπιμο να αναφέρουμε πως το δημοσίευμα της Daily Mail αναφέρει πως ο βαθμός των μεταβολών που παρατηρήθηκαν παραμένει εντός των φυσιολογικών ορίων για υγιείς ενήλικες, με το ρίσκο να αφορά όσους έχουν υποβληθεί σε οφθαλμολογική χειρουργική επέμβαση ή έχουν προϋπάρχουσες παθήσεις. Το δημοσίευμα αναφέρει ακόμα πως το ρίσκο αυτό αφορά πιθανή περαιτέρω μείωση των ενδοθηλιακών κυττάρων σε βάθος ετών, κάτι που δεν είναι εφικτό να διαπιστωθεί άμεσα, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει τη διαύγεια του κερατοειδούς. Συνεπώς, στα συμπεράσματά τους οι συγγραφείς δεν αναφέρονται στην πρόκληση βλαβών ή γενικότερων προβλημάτων στην όραση στο γενικό πληθυσμό αλλά συστήνουν στενή παρακολούθηση σε συγκεκριμένους ασθενείς:
Αλλαγές στο ενδοθήλιο του κερατοειδούς εμφανίζονται βραχυπρόθεσμα μετά από δύο δόσεις του εμβολίου mRNA COVID-19 της Pfizer-BioNTech (BNT162b2). Ως εκ τούτου, το ενδοθήλιο θα πρέπει να παρακολουθείται στενά σε άτομα με χαμηλό αριθμό ενδοθηλίων ή που έχουν υποβληθεί σε κερατοειδικό μόσχευμα.
Συνοπτικά, οι αλλαγές που καταγράφηκαν από τους ερευνητές παραμένουν εντός των φυσιολογικών ορίων, ενώ το πιθανό ρίσκο δεν αφορά το σύνολο των ατόμων που έχουν εμβολιαστεί αλλά μόνο όσους ήδη πάσχουν από παθήσεις που οδηγούν σε χαμηλό αριθμό ενδοθηλίων καθώς και άτομα που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση κερατοειδούς, κάτι που δεν αναφέρεται στους τίτλους των υπό εξέταση δημοσιευμάτων, προκαλώντας αδικαιολόγητη ανησυχία στους πολίτες. Οι ερευνητές, ενώ σημειώνουν την ανάγκη προληπτικής παρακολούθησης σε άτομα με προϋπάρχουσες οφθαλμικές παθήσεις, δεν κάνουν καμία αναφορά σε πιθανή σύνδεση του εμβολίου με «σοβαρές βλάβες» ή με «απώλεια όρασης» στο γενικό πληθυσμό.
Στον αντίποδα, επιστημονικές μελέτες, συστηματικές ανασκοπήσεις και αναλύσεις δεδομένων έχουν ήδη εξετάσει τις αναφορές οφθαλμικών ανεπιθύμητων συμβάντων μετά τον εμβολιασμό κατά της COVID-19, διαπιστώνοντας πως αυτά είναι σπάνια, παροδικά και ανάλογα με επιπλοκές της ίδιας της λοίμωξης από τη νόσο.
Συγκεκριμένα, συστηματική ανασκόπηση με τίτλο “Ocular adverse effects of COVID-19 vaccines: A systematic review” (Οφθαλμικές ανεπιθύμητες ενέργειες των εμβολίων κατά της COVID-19: Μια συστηματική ανασκόπηση) κατέληξε στο συμπέρασμα πως τυχόν γενικότερα οφθαλμικά ανεπιθύμητα συμβάντα μετά τον εμβολιασμό είναι σπάνια και παροδικά, δηλώνοντας πως υπάρχει ανάγκη παρακολούθησης για ορισμένες ομάδες ασθενών και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις:
Οι περισσότερες από τις οφθαλμικές ανεπιθύμητες ενέργειες των εμβολίων είναι παροδικές και υποχωρούν χωρίς συνέπειες, εκτός από περιπτώσεις απόφραξης αμφιβληστροειδών και οφθαλμικών αγγείων και απόρριψης κερατοειδικών μοσχευμάτων.
[…]
Δίνεται έμφαση στη στενή παρακολούθηση και την ανάγκη καθυστέρησης του εμβολιασμού και τροποποιημένης θεραπείας για τον έλεγχο της έξαρσης σημείων και συμπτωμάτων σε ορισμένους υποπληθυσμούς, της νόσου του Graves (αυτοάνοση αιτιολογία), της προϋπάρχουσας φλεγμονής του ραγοειδούς και των περιπτώσεων μοσχεύματος κερατοειδούς.
Επιπροσθέτως, σχετική μελέτη με τίτλο “Risk of New Retinal Vascular Occlusion After Messenger RNA COVID-19 Vaccination Within Aggregated Electronic Health Record Data” που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Opthalmology, συνέκρινε το ρίσκο απόφραξης των αγγείων του αμφιβληστροειδούς (retinal vascular occlusion ή RVO) μετά από τον εμβολιασμό για την COVID-19, με το αντίστοιχο ρίσκο μετά από τον εμβολιασμό με το εμβόλιο κατά της γρίπης και το εμβόλιο κατά του τέτανου, της διφθερίτιδας και του κοκκύτη (Tdap).
Οι ερευνητές διαπίστωσαν πως το ρίσκο της RVO μετά τον εμβολιασμό για την COVID-19 ήταν εξαιρετικά σπάνιο και ανάλογο με το ρίσκο εμφάνισης από τα υπόλοιπα εμβόλια που μελετήθηκαν, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει ιδιαίτερη αιτιώδης σχέση μεταξύ της συγκεκριμένης πάθησης και των εμβολίων mRNA κατά της COVID-19.
Βάσει της υπάρχουσας επιστημονικής βιβλιογραφίας, αρμόδιοι οργανισμοί έχουν επίσης προβεί σε μελέτες και ανακοινώσεις. Όπως αναφέρει σχετική ανασκόπηση της Αμερικανικής Ακαδημίας Οφθαλμολογίας (AAO), βασισμένη σε 23 σχετικές μελέτες, οι ανεπιθύμητες οφθαλμικές επιδράσεις που παρατηρήθηκαν μετά τον εμβολιασμό είναι σπάνιες, έχουν καλή πρόγνωση με την κατάλληλη θεραπεία, ενώ είναι παρόμοιες με τις οφθαλμικές εκδηλώσεις που αναφέρθηκαν μετά από λοίμωξη από COVID-19, καταλήγοντας πως τα οφέλη του εμβολιασμού υπερτερούν κατά πολύ των σπάνιων οφθαλμικών κινδύνων.
Επιπροσθέτως, σε αναφορά της προς επαγγελματίες υγείας, η Υπηρεσία Δημόσιας Υγείας του Καναδά αναφέρει πως σπάνιες οφθαλμικές ανεπιθύμητες ενέργειες εμφανίζονται επίσης μετά τον εμβολιασμό κατά της γρίπης, του κίτρινου πυρετού, της ηπατίτιδας Β και του μηνιγγιτιδόκοκκου, ενώ τονίζει πως τα μέχρι τώρα δεδομένα δεν τεκμηριώνουν αιτιώδη συσχέτιση των αναφορών αυτών με τον εμβολιασμό, και επιβεβαιώνει πως ανάλογες εκδηλώσεις εμφανίζονται μετά από λοίμωξη από SARS-CoV-2:
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι οφθαλμικές ανεπιθύμητες ενέργειες που εμφανίζονται μετά τον εμβολιασμό δεν σχετίζονται απαραίτητα με το εμβόλιο. Δεν έχει τεκμηριωθεί σαφής αιτιώδης συσχέτιση μεταξύ των οφθαλμικών ανεπιθύμητων ενεργειών και των εμβολίων κατά της COVID-19.
Οι διαθέσιμες δημοσιευμένες μελέτες επί του θέματος περιλαμβάνουν αναδρομικές σειρές περιστατικών και αναφορές περιστατικών, οι οποίες δεν επαρκούν για να τεκμηριωθεί αιτιώδης συσχέτιση.
Οι οφθαλμικές ανεπιθύμητες ενέργειες που εμφανίζονται μετά τον εμβολιασμό κατά της COVID-19 θα μπορούσαν να μοιάζουν με οφθαλμικές εκδηλώσεις που είναι γνωστό ότι εμφανίζονται με την ίδια τη λοίμωξη από SARS-CoV-2. Τέτοιες ανεπιθύμητες ενέργειες μετά τον εμβολιασμό παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και ενθαρρύνεται η αναφορά στην τοπική δημόσια υγεία.
Η αναφορά καταλήγει πως, δεδομένου του μικρού αριθμού αναφορών για τα εμβόλια κατά της COVID-19, δεν υπάρχουν ανησυχίες για την ασφάλεια των εμβολίων, με τα οφέλη τους να υπερτερούν κατά πολύ των όποιων κινδύνων.
Ο ισχυρισμός είναι παραπλανητικός. Η υπό εξέταση μελέτη δε συμπέρανε πως τα εμβόλια σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο οφθαλμικών παθήσεων στο γενικό πληθυσμό, ούτε ανέφερε οφθαλμικές βλάβες. Αντιθέτως, μελέτησε αλλαγές που παρατηρήθηκαν στον κερατοειδή μετά τον εμβολιασμό, οι οποίες βρίσκονταν εντός των φυσιολογικών ορίων, και κατέληξε στο συμπέρασμα πως είναι αναγκαία η παρακολούθηση μόνο για ασθενείς με υπάρχον ιστορικό συγκεκριμένων οφθαλμικών παθήσεων που επηρεάζουν τον κερατοειδή, όχι για όλους.
Αρμόδιοι φορείς ξεκαθαρίζουν πως, σύμφωνα με τα μέχρι τώρα επιστημονικά δεδομένα, δεν έχει τεκμηριωθεί μια σαφής αιτιώδης σχέση μεταξύ του εμβολιασμού και των οφθαλμικών προβλημάτων που έχουν αναφερθεί έως τώρα. Γενικώς, ο κίνδυνος εμφάνισης οφθαλμικών επιπλοκών μετά τον εμβολιασμό είναι σπάνιος και παρόμοιος με αυτόν που παρατηρείται και σε άλλους συνήθεις εμβολιασμούς, ενώ την ίδια στιγμή η νόσος COVID-19 μπορεί να προκαλέσει ανάλογες επιπλοκές.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυκλοφορεί μία deepfake απάτη, η οποία οικειοποιείται την εικόνα και τη φωνή του πολύ γνωστού Έλληνα σεφ Άκη Πετρετζίκη, με σκοπό την προώθηση ενός υποτιθέμενου διαγωνισμού (giveaway) με μαγειρικά σκεύη της γερμανικής εταιρείας WMF.
Το εξεταζόμενο βίντεο που προωθεί την απάτη:
Το υπό εξέταση υλικό αποτελεί deepfake απάτη. Σε επικοινωνία μας με τον κ. Άκη Πετρετζίκη, μας επιβεβαίωσε ότι: «Είναι fake το βίντεο και ο διαγωνισμός. Έχω κάνει αναφορά και έχω ενημερώσει τον κόσμο για την απάτη μέσω stories (σ.σ. στο Instagram)».
Να σημειωθεί ότι τα Ellinika Hoaxes έχουν ενημερώσει σχετικά και την εταιρεία WMF και εάν λάβουμε απάντηση θα ενημερώσουμε το παρόν άρθρο.
H απάτη προωθείται υπό τη μορφή διαφήμισης στο Facebook, από το προφίλ Secret Kitchen.
Εξετάζοντας το πεδίο «Διαφάνεια Σελίδας» του εν λόγω προφίλ, διαπιστώσαμε ότι η σελίδα έχει δημιουργηθεί το 2024 (Εικόνα 1), προβάλλει διαφημίσεις (Εικόνα 1), έχει αλλάξει όνομα από το αρχικό «Gift Giving» στο τωρινό «Secret Kitchen» (Εικόνα 2), ενώ οι διαχειριστές της φαίνεται να δραστηριοποιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και στην Ουκρανία (Εικόνα 2).
Εικόνα 1:
Εικόνα 2:
Αυτά τα αρχικά στοιχεία υποδεικνύουν ότι το προφίλ είναι ενδεχομένως αναξιόπιστο καθώς, παρότι η διαφήμιση που προωθεί είναι στα ελληνικά, οι διαχειριστές του προφίλ δεν δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Παράλληλα, οι υπόλοιπες δημοσιεύεις του λογαριασμού είναι στα αγγλικά, με τις εικόνες που τις πλαισιώνουν να έχουν εμφανώς δημιουργηθεί με τη βοήθεια λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης.
Παραδείγματα αναρτήσεων:
Το εργαλείο ανίχνευσης Hive Moderation εντόπισε και στις δύο εικόνες ενδείξεις δημιουργίας μέσω AI, με ποσοστό πιθανότητας 99,9%.
Την ίδια στιγμή, το εξεταζόμενο βίντεο, που προωθεί την απάτη, δεν έχει δημοσιευτεί σε κανέναν επίσημο λογαριασμό του σεφ Άκη Πετρετζίκη, ούτε σε λογαριασμό της εταιρείας WMF.
Επιπλέον, η εξεταζόμενη σελίδα δεν προωθεί μόνο το υπό εξέταση βίντεο, με το συγκεκριμένο voice-over, αλλά έχει δημιουργήσει πολλές διαφημίσεις χρησιμοποιώντας το ίδιο βίντεο με διαφορετικά voice-over, ανάλογα με τον μήνα του έτους. Για παράδειγμα, τον Αύγουστο του 2025, που γράφεται το παρόν άρθρο, η ενεργή διαφήμιση ξεκινά την αφήγηση με τη φράση: «Έχετε γενέθλια τον Σεπτέμβριο;», καταλήγοντας ότι κάποιοι τυχεροί θα κερδίσουν τα εικονιζόμενα σκεύη. Τους προηγούμενους μήνες, τα voice-over χρησιμοποιούσαν διαφορετικούς μήνες, προφανώς για να κερδίσει τις εντυπώσεις περισσότερων χρηστών.
Για παράδειγμα:
Αυτό που μας έκανε ιδιαίτερη εντύπωση είναι ότι, ανατρέχοντας στη βιβλιοθήκη διαφημίσεων, διαπιστώσαμε πως η σελίδα έχει προωθήσει στο παρελθόν διαφημίσεις σε άλλες γλώσσες, οικειοποιούμενη τη φωνή και την εικόνα άλλων διαφημιζόμενων προσώπων από ξένες χώρες.
Για παράδειγμα, έχει προωθήσει διαφημίσεις στα Αγγλικά, στα Δανικά και στα Γαλλικά, χρησιμοποιώντας τη φωνή και την εικόνα των πολύ διάσημων σεφ, όπως του Jamie Oliver, της Louisa Lorang και του Cyril Lignac.
Τέλος, στη σελίδα που εξετάζουμε υπάρχει μια κριτική από μία γυναίκα από την Ελλάδα, η οποία καταγγέλλει ότι πρόκειται για απάτη, καθώς, όπως ισχυρίζεται, της έχουν αποσπάσει χρήματα.
Επικοινωνήσαμε μαζί της και μας εξήγησε ότι αρχικά είδε το βίντεο ως διαφήμιση. Παρότι στην αρχή υποψιάστηκε ότι ίσως επρόκειτο για απάτη, τα θετικά σχόλια κάτω από το βίντεο την έκαναν, σύμφωνα με την ίδια, να ξεπεράσει τις αμφιβολίες της και τελικά να ακολουθήσει τον σύνδεσμο που προέβαλλε το βίντεο και να συμπληρώσει τα στοιχεία του τραπεζικού της λογαριασμού, πιστεύοντας ότι έτσι εξασφαλίζει τη συμμετοχή της στον διαγωνισμό. Όπως μας εξήγησε, τελικά κατάλαβε ότι επρόκειτο για απάτη όταν ο λογαριασμός της χρεώθηκε με 2 ευρώ, χωρίς να λάβει κανένα email επιβεβαίωσης για τη συμμετοχή της στον διαγωνισμό.
Τα διαθέσιμα στοιχεία καταδεικνύουν ότι το προφίλ Secret Kitchen και οι διαφημίσεις που προωθεί αποτελούν μέρος μιας οργανωμένης deepfake απάτης. Η εικόνα και η φωνή τόσο του σεφ Άκη Πετρετζίκη, όσο και άλλων διάσημων σεφ του εξωτερρικού, χρησιμοποιούνται παράνομα, χωρίς να υπάρχει κάποιος επίσημος διαγωνισμός, με σκοπό την εξαπάτηση χρηστών.
Ο ίδιος ο σεφ Άκης Πετρετζίκης, σε επικοινωνία μας μάς διαβεβαίωσε ότι το εξεταζόμενο βίντεο αποτελεί απάτη.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://www.facebook.com/profile.php?id=61570950986606
2. https://www.facebook.com/ads/library/?active_status=all&ad_type=all&country=ALL&is_targeted_country=false&media_type=all&search_type=page&source=page-transparency-widget&view_all_page_id=517726158093527.
Νέα απάτη, η οποία εμφανίζεται σε αναρτήσεις στο Facebook τον Αύγουστο του 2025, χρησιμοποιεί παραπλανητικά την επωνυμία της γερμανικής εταιρείας Autowelt, καλώντας τους χρήστες να χρησιμοποιήσουν τη λειτουργία @highlight του Facebook, ώστε να επισημάνουν όλους τους φίλους τους και να προωθήσουν έτσι τις υπό εξέταση αναρτήσεις, προκειμένου να κερδίσουν οχήματα τα οποία η υπό εξέταση σελίδα υποτίθεται «χαρίζει».
Παράδειγμα των υπό εξέταση αναρτήσεων:
Όπως φαίνεται στις σχετικές αναρτήσεις της, η υπό εξέταση σελίδα στο Facebook καλεί τους χρήστες να λάβουν μέρος στο διαγωνισμό, χρησιμοποιώντας τη λειτουργία @highlight του κοινωνικού δικτύου. Οι αναρτήσεις αυτές σημειώνουν σημαντική διάδοση, με εκατοντάδες έως χιλιάδες αντιδράσεις, σχόλια, και κοινοποιήσεις:
Μόλις ο χρήστης απαντήσει στην ανάρτηση χρησιμοποιώντας το συγκεκριμένο tag, μια ειδοποίηση θα αποσταλεί σε όλους τους ακολούθους του, ενημερώνοντας τους για την απάντησή του χρήστη και κατευθύνοντας τους στην ίδια ανάρτηση. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιτήδειοι που κρύβονται πίσω από την απάτη προσπαθούν να προσελκύσουν όσο το δυνατό περισσότερους ανυποψίαστους χρήστες. Αν και, εκ πρώτης όψεως, αυτό μπορεί να ακούγεται «αθώο», καθώς δεν επιφέρει κάποιο ρίσκο όπως τη διαρροή προσωπικών ή οικονομικών δεδομένων, όπως θα δούμε στη συνέχεια συχνά η προσέλκυση χρηστών αποτελεί το πρώτο στάδιο της απάτης.
Η υπό εξέταση σελίδα, όπως φαίνεται στο πεδίο «Πληροφορίες σελίδας», δημιουργήθηκε στις αρχές Αυγούστου του 2025 και, κατά τη στιγμή της σύνταξης του παρόντος άρθρου, ήδη διαθέτει 5.7 χιλιάδες ακολούθους:
Επιπροσθέτως, η υπό εξέταση σελίδα συνδέεται με πέντε ακόμα σελίδες του Facebook (εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, και εδώ) που ακολουθούν το ίδιο μοτίβο, κοινοποιώντας μεταξύ τους αναρτήσεις που καλούν χρήστες να χρησιμοποιήσουν τη λειτουργία @highlight προκειμένου να κερδίσουν ένα από τα οχήματα που υποτίθεται χαρίζουν. Οι τέσσερις αυτές σελίδες, κατά τη στιγμή της σύνταξης του παρόντος άρθρου, συνολικά διαθέτουν πάνω από 1.700 ακολούθους:
Η προώθηση σε κλειστή ομάδα του Facebook
Στις αναρτήσεις της σελίδας, συγκεκριμένα στα σχόλια, οι επιτήδειοι που κρύβονται πίσω από την απάτη παραπέμπουν τους χρήστες σε κλειστή ομάδα του Facebook με όνομα “Corolla club cars” η οποία δημιουργήθηκε στα τέλη Ιουλίου 2025. Στην ομάδα αυτή, η οποία απαριθμεί συνολικά 7,3 χιλιάδες μέλη, ως διαχειριστές εμφανίζονται τρεις τις σελίδες που διαδίδουν την απάτη, καθώς και δύο προσωπικά προφίλ που φαίνονται ανενεργά ως προς τη δραστηριότητα τους στο κοινωνικό δίκτυο:
Για τους σκοπούς του άρθρου μας, σχολιάσαμε σε μια εκ των αναρτήσεων και, αν και το μήνυμα μας ήταν εκ προθέσεως ανορθόγραφο (@hilight) εντούτοις αμέσως μετά τη δημιουργία του σχολίου λάβαμε απάντηση σε αυτό αλλά και μέσω προσωπικού μηνύματος από τη σελίδα:
Ωστόσο μετά από προσπάθειες μας για συνέχιση της επικοινωνίας, δεν λάβαμε κάποιο περαιτέρω μήνυμα. Προσπαθήσαμε επίσης να γίνουμε μέλη της κλειστής ομάδας στην οποία παραπέμπουν οι υπό εξέταση αναρτήσεις, ωστόσο το αίτημα μας ακόμα εκκρεμεί, και θα ενημερώσουμε το παρόν άρθρο σε περίπτωση αποδοχής.
Όπως έχουμε αναφέρει σε παλαιότερο άρθρο μας, οι επιτήδειοι πίσω από αυτές τις σελίδες εργάζονται σε ομάδες που τις διαχειρίζονται με γνώμονα το κέρδος, επιδιώκοντας να δημιουργήσουν γρήγορα υψηλή επισκεψιμότητα, όπως έδειξε σχετική έρευνα του Πανεπιστημίου Stanford, η οποία επικεντρώθηκε στην μαζική διάδοση εικόνων τεχνητής νοημοσύνης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιτήδειοι υποκλέπτουν υπάρχουσες σελίδες στο Facebook, επαναχρησιμοποιώντας τες για την ανάρτηση περιεχομένου που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη, με στόχο τη κερδοφορία και την αύξηση του κοινού που τους ακολουθεί (audience growth). Πέρα από τη διάδοση εικόνων τεχνητής νοημοσύνης όμως, τέτοιες σελίδες προσελκύουν επίσης χρήστες μέσω υποτιθέμενων ευκαιριών, όπως τη δυνατότητα να «κερδίσουν» ένα αυτοκίνητο.
Με την συμπλήρωση ενός μεγάλου αριθμού ακολούθων, και τη δημιουργία υψηλής επισκεψιμότητας, κάποιες σελίδες μεταβαίνουν στο επόμενο στάδιο της απάτης, το οποίο ενέχει σοβαρό οικονομικό ρίσκο εις βάρος των ανυποψίαστων χρηστών. Μέσω παραπλανητικών αναρτήσεων, κατευθύνουν τους χρήστες σε ιστότοπους εκτός της πλατφόρμας όπου είτε οι απατεώνες κερδίζουν έσοδα από τις διαφημίσεις, είτε καλούν τα υποψήφια θύματά τους να εισάγουν ευαίσθητες πληροφορίες, όπως τον αριθμό του κινητού τους τηλεφώνου ή τα στοιχεία της πιστωτικής η χρεωστικής τους κάρτας. Έτσι, ενδέχεται να γραφτούν εν αγνοία τους σε κοστοβόρες υπηρεσίες SMS είτε να διαρρεύσουν τα οικονομικά τους στοιχεία στους επιτήδειους, οδηγώντας έτσι σε μη εξουσιοδοτημένες συναλλαγές και αγορές, όπως έχουμε δει σε ανάλογες περιπτώσεις απάτης. [παράδειγμα 1][παράδειγμα 2][παράδειγμα 3][παράδειγμα 4]
Στα Ellinika Hoaxes έχουμε ασχοληθεί πολλές φορές στο παρελθόν με παρόμοιες διαδικτυακές απάτες, πολλές από τις οποίες οικειοποιούνται στοιχεία πραγματικών προσώπων αλλά και γνωστών εταιρειών, χωρίς την άδειά τους, με στόχο να παραπλανήσουν τους καταναλωτές. Αρκετές από αυτές τις απάτες μάλιστα αφορούν σκευάσματα που υπόσχονται ίαση ή αντιμετώπιση διαφόρων παθήσεων και ασθενειών. [παράδειγμα 1][παράδειγμα 2][παράδειγμα 3][παράδειγμα 4][παράδειγμα 5][παράδειγμα 6]
Αναρτήσεις και ιστοσελίδες που αποτελούν διαδικτυακές απάτες έχουν συνήθως τα παρακάτω χαρακτηριστικά:
Επιπροσθέτως, η πλατφόρμα πλατφόρμα Scamwatch, που λειτουργεί από την Αυστραλιανή Επιτροπή Ανταγωνισμού και Καταναλωτών, έχει ανεβάσει εδώ μερικές χρήσιμες συμβουλές σχετικά με τις απάτες διαδικτυακών αγορών:
Συμπληρωματικά με αυτές τις συμβουλές, για το συγκεκριμένο μοτίβο απάτης οι χρήστες μπορούν ακόμη να προσέξουν στοιχεία όπως:
Οι υπό εξέταση αναρτήσεις και οι σελίδες που τις προωθούν αποτελούν απάτη, καθώς οικειοποιούνται την επωνυμία και το λογότυπο της εταιρίας Autowelt, με στόχο την προσέλκυση όσο το δυνατόν περισσότερων ακολούθων και την αύξηση της επισκεψιμότητας. Με την συμπλήρωση ενός μεγάλου αριθμού ακολούθων, οι επιτήδειοι πίσω από αυτές συνήθως κατευθύνουν τους χρήστες σε ιστότοπους εκτός της πλατφόρμας, όπου είτε κερδίζουν έσοδα από διαφημίσεις, είτε καλούν τα υποψήφια θύματά τους να εισάγουν ευαίσθητες προσωπικές και οικονομικές πληροφορίες, κάτι που ενέχει άμεσο και σοβαρό οικονομικό ρίσκο για τους χρήστες.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
Με αφορμή πρόσφατη δημοσίευση μελέτης από Έλληνες ερευνητές σχετικά με την ανίχνευση χημικών ουσιών σε ελληνικά αυγά, δημοσιεύματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ξεκίνησαν να προβαίνουν σε υπερβολικούς ισχυρισμούς, μιλώντας για «δηλητήριο στο πιάτο μας», για «αυγά-βόμβες», για «καρκίνο από τα ελληνικά αυγά» και για «απειλή για τη δημόσια υγεία», αγνοώντας το πραγματικό πλαίσιο της μελέτης. Όπως θα αναλύσουμε στο παρόν άρθρο, η μελέτη αφορούσε δειγματοληψία σε συγκεκριμένες περιοχές, όχι στο σύνολο της ελληνικής επικράτειας, ενώ οι συγκεντρώσεις που εντοπίστηκαν κατά περιπτώσεις ξεπερνούν, υπό προϋποθέσεις, τα θεσπισμένα όρια, ωστόσο βάσει της συγκέντρωσής τους δεν αποτελούν ευρύτερο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
Οι υπό εξέταση ισχυρισμοί διαδίδονται από δημοσιεύματα όπως αυτά που διαβάζουμε στους ιστότοπους flash.gr, e-peiraias.gr, koolnews.gr, ieidiseis.gr, και npress.gr, καθώς και σε αναρτήσεις στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης:
Η μελέτη, την οποία επικαλούνται τα υπό εξέταση δημοσιεύματα, αφορά έρευνα που διεξήχθη από ερευνητές του Πανεπιστημίου Αιγαίου και του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science of The Total Environment στις 20 Αυγούστου 2025, με τίτλο “Occurrence of per- and polyfluoroalkyl substances, pesticides, pharmaceuticals, and heavy metals in Greek backyard chicken eggs and estimation of the consumption risk” (Εμφάνιση υπερ- και πολυφθοροαλκυλιωμένων ουσιών, φυτοφαρμάκων, φαρμακευτικών ουσιών και βαρέων μετάλλων σε αυγά ελληνικών οικόσιτων κοτόπουλων και εκτίμηση του κινδύνου κατανάλωσης), αρχειοθετημένη εδώ.
Σκοπός της μελέτης, όπως αναφέρεται στο κείμενό της, ήταν να εντοπιστούν πιθανές περιοχές με εμφάνιση PFAS σε αυγά εγχώριας οικιακής παραγωγής, όχι σε πτηνοτροφικές μονάδες μαζικής παραγωγής, και να εκτιμηθεί πιθανός κίνδυνος από αυτά:
Οι κύριοι στόχοι αυτής της μελέτης ήταν να εξεταστεί η εμφάνιση PFAS σε αυγά εγχώριας οικιακής παραγωγής που συλλέχθηκαν από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, να εντοπιστούν πιθανώς μολυσμένες περιοχές και να εκτιμηθεί ο πιθανός κίνδυνος πρόσληψης PFAS μέσω της κατανάλωσης αυγών.
Όπως εξηγεί ο ιστότοπος της αμερικανικής Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος (EPA), οι ουσίες ανά- και πολυφθοροαλκυλίου, γνωστές ως PFAS, είναι μια ομάδα χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία και στα καταναλωτικά προϊόντα από τη δεκαετία του 1940. Υπάρχουν χιλιάδες διαφορετικοί τύποι PFAS, με κοινό χαρακτηριστικό τους το ότι διασπώνται πολύ αργά και μπορούν να συσσωρευτούν στον οργανισμό ανθρώπων, ζώων και στο περιβάλλον με την πάροδο του χρόνου.
Στο περιβάλλον, μπορούν να εντοπιστούν στο νερό, στο έδαφος κοντά σε βιομηχανικούς χώρους, σε συσκευασίες τροφίμων, όπως σε περιτυλίγματα και σε δοχεία, σε οικιακά προϊόντα και σε ρούχα, ακόμα και σε προϊόντα όπως καλλυντικά και σαμπουάν. Λόγω της ευρείας χρήσης τους και της αργής διάσπασής τους, οι άνθρωποι μπορεί να εκτεθούν σε αυτά μέσω της χρήσης υλικών που κατασκευάζονται ή περιέχουν PFAS, μέσω ζωικών τροφών από ζώα που έχουν εκτεθεί σε αυτές, και μέσω πόσης μολυσμένου νερού και εισπνοής μολυσμένου, αέρα ειδικά σε περιπτώσεις εργασίας σε συγκεκριμένα επαγγέλματα.
Η τρέχουσα επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η έκθεση σε ορισμένα είδη PFAS μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα υγείας, όπως επιπτώσεις στη γονιμότητα, στο ανοσοποιητικό σύστημα, στο κυκλοφορικό σύστημα, στη λειτουργία ορμονών, στα επίπεδα χοληστερόλης, ακόμα και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων καρκίνων. Ωστόσο, οι κίνδυνοι αυτοί εξαρτώνται από τα επίπεδα έκθεσης, το χρονικό διάστημα έκθεσης και το είδος των PFAS, με σχετικές μελέτες να βρίσκονται σε εξέλιξη.
Οι ερευνητές για τους σκοπούς της μελέτης συνέλεξαν 75 αυγά κότας εγχώριας οικιακής παραγωγής και ελεύθερης βοσκής από 17 κοτέτσια μεταξύ Απριλίου και Οκτωβρίου 2023. Τα δείγματα ελήφθησαν την ίδια ημέρα για να διασφαλιστεί ότι προέρχονταν από διαφορετικές κότες. Οι περιοχές λήψης περιελάμβαναν μία ιδιαίτερα αστικοποιημένη περιοχή στην Αττική, δύο ιδιαίτερα βιομηχανικές περιοχές στη Μαγνησία και στη Βοιωτία και δύο αγροτικές περιοχές στις Σέρρες και στην Ηλεία. Στη μελέτη τους, τονίζουν πως η αγροτική περιοχή της Ηλείας βρίσκεται κοντά σε αεροδρόμιο.
Στα αποτελέσματα των αναλύσεων τους, αναφέρουν πως 8 εκ των 17 δειγμάτων παρουσίασαν συγκέντρωση τεσσάρων PFAS ανώτερη από το όριο που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υποδεικνύοντας τη μόλυνση των εν λόγω αυγών, με υψηλότερη αυτή στο δείγμα από το Νομό Ηλείας:
Λαμβάνοντας υπόψη ότι το ανώτατο όριο που έχει ορίσει η ΕΕ για το άθροισμα αυτών των τεσσάρων PFAS (Σ4PFAS) στα αυγά είναι ίσο με 1,7 μg/kg ww (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2023) και ακολουθώντας την υπόθεση, που προτείνεται από τον Κανονισμό της ΕΕ 2023/915, ότι όλες οι τιμές κάτω από το όριο ποσοτικού προσδιορισμού (LOQ) θα πρέπει να θεωρούνται μηδενικές (επίπεδο LB), μόνο 9 από τα 17 δείγματα που αναλύθηκαν συμμορφώνονταν με αυτό το όριο. Για τα δείγματα που υπερβαίνουν το μέγιστο καθορισμένο επίπεδο, οι συγκεντρώσεις Σ4PFAS κυμαίνονταν από 1,71 (EBC4) έως 5,30 (EBC13) μg/kg ww. Αυτά τα αποτελέσματα υποδεικνύουν τη σημαντική μόλυνση των εγχώριας παραγωγής αυγών από ρυθμιζόμενα PFAS. Τα δείγματα που συλλέχθηκαν στο πλαίσιο αυτής της μελέτης, από διαφορετικές ελληνικές περιοχές, δείχνουν ότι η μόλυνση είναι υψηλότερη στο Νομό Ηλείας.
Όσον αφορά την εκτίμηση του κινδύνου που προκύπτει από τα ευρήματα αυτά, οι ερευνητές διαπίστωσαν πως η εκτιμώμενη τιμή εβδομαδιαίας πρόσληψης (EWI) υπερβαίνει την τιμή ανεκτής εβδομαδιαίας πρόσληψης (TWI), κάτι που εγείρει ανησυχίες συγκεκριμένα για τις ηλικιακές ομάδες εφήβων και ηλικιωμένων και κυρίως στο νομό Ηλείας:
Για την εκτίμηση του κινδύνου που προκύπτει από αυγά μολυσμένα με PFAS, οι εβδομαδιαίες προσλήψεις (EWI) PFAS μέσω της κατανάλωσης αυγών υπολογίστηκαν επίσης χρησιμοποιώντας την Εξίσωση 1. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του επιπέδου LB (καλύτερο σενάριο), οι τιμές EWI για τις συνδυασμένες εκθέσεις σε PFOS, PFOA, PFNA και PFHxS ως αποτέλεσμα της κατανάλωσης αυγών κήπου αντιστοιχούν σε μέση εβδομαδιαία πρόσληψη 7,05, 4,26 και 6,20 ng/kg σωματικού βάρους για εφήβους, ενήλικες και ηλικιωμένους στην Ελλάδα, αντίστοιχα (Πίνακας S11 και Σχήμα 4b). Αυτές οι τιμές για τις ηλικιακές ομάδες εφήβων και ηλικιωμένων υπερβαίνουν την ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη (TWI) της EFSA για τα τρόφιμα (4,4 ng/kg/w) και ως εκ τούτου εγείρουν σημαντικές ανησυχίες για την υγεία των καταναλωτών αυγών. Ο αριθμός (%) των μελετηθέντων EBC στην Ελλάδα, στα οποία το EWI ήταν πάνω από τις οδηγίες υγείας της EFSA, κυμαινόταν μεταξύ 29% και 53% ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα. Η σύγκριση των σχετικών αριθμών σε διαφορετικές ελληνικές περιοχές δείχνει σημαντικές διαφορές με τον υψηλότερο κίνδυνο που παρατηρήθηκε στον Νομό Ηλείας, όπου όλα τα EBCs υπερέβησαν τις οδηγίες υγείας της EFSA για όλες τις ηλικιακές ομάδες. Όταν ο κίνδυνος από την κατανάλωση αυγών εκτιμήθηκε αποκλειστικά για τα PFOS και τα PFOA, συγκρίνοντας τις σχετικές τιμές EWI με τα μέγιστα ανεκτά όρια κινδύνου για αυτές τις ενώσεις, η πρόσληψη αποδείχθηκε συγκριτικά χαμηλή για όλες τις περιοχές και τις ηλικιακές ομάδες που μελετήθηκαν.
Όσον αφορά άλλες ουσίες, η μελέτη κάνει αναφορά σε φυτοφάρμακα και υπολείμματα φαρμακευτικών ουσιών που ανιχνεύθηκαν, χωρίς ωστόσο να αναφέρεται σε πιθανό κίνδυνο από αυτά, πέρα από το PCP (πενταχλωροφαινόλη) που εντοπίστηκε σε αυγά από συγκεκριμένα κοτέτσια, όπου δήλωσαν πως θα πρέπει η έρευνα να επικεντρωθεί τοπικά, όχι γενικά. Για τις συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων στα δείγματα αναφέρουν πως ήταν χαμηλές, χωρίς απειλή για τη δημόσια υγεία:
Μεταξύ των φυτοφαρμάκων, σε όλα τα δείγματα βρέθηκαν το dinoterb και το N,N-διαιθυλο-m-τολουαμίδιο (DEET). Το DEET είχε την υψηλότερη μέση συγκέντρωση (8,25 μg/kg κ.β.). Το οξολινικό οξύ ήταν η φαρμακευτική ουσία που ανιχνεύθηκε συχνότερα, με μέση συγκέντρωση 1,03 μg/kg κ.β.
[…]
Λαμβάνοντας υπόψη ότι στην παρούσα μελέτη ανιχνεύθηκε PCP σε αυγά που προέρχονταν από δύο συγκεκριμένα κοτέτσια, η μελλοντική έρευνα θα πρέπει να επικεντρωθεί σε αυτούς τους τομείς, ενώ οι αναλύσεις διοξινών θα πρέπει να διεξάγονται παράλληλα.
[…]
Οι συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων ήταν χαμηλές και δεν αποτελούσαν απειλή για τη δημόσια υγεία.
Στα συμπεράσματά τους, οι ερευνητές δήλωσαν πως ενώ τα αποτελέσματα της μελέτης τους δείχνουν πιθανό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία, αυτός δεν είναι κοινός αλλά διαφέρει ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα και την περιοχή της μελέτης. Όσον αφορά συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων και μακροστοιχείων, αυτές ήταν μεν υψηλότερες σε αυγά που συγκεντρώθηκαν σε περιοχές χωρίς έντονη ρύπανση, αλλά παρέμειναν εντός ορίων. Κλείνοντας, οι ερευνητές καλούν για περαιτέρω μελέτη όσον αφορά τους τρόπους έκθεσης των αυγών σε PFAS, μέσω οδών έκθεσης στα ελληνικά κοτόπουλα.
Διαπιστώθηκε πιθανός κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία λόγω της εμφάνισης PFAS σε αυγά ελληνικών οπωροκηπευτικών. Μόνο 9 από τα 17 δείγματα συμμορφώνονταν με το όριο των 1,7 μg/kg ww που έχει ορίσει η ΕΕ για το άθροισμα των PFHxS, PFOS, PFOA και PFNA. Ο υπολογισμός του PFAS EWI μέσω της κατανάλωσης αυγών έδειξε ότι ο κίνδυνος διαφέρει ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα και την περιοχή μελέτης, με τους υψηλότερους κινδύνους να εκτιμώνται για τους εφήβους και τον Νομό Ηλείας. Λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με την EFSA, το TWI βασίζεται επί του παρόντος στην εμφάνιση 4 PFAS (PFHxS, PFOS, PFOA και PFNA), ενώ ο αριθμός των PFAS που βρέθηκαν σε κάθε δείγμα αυγών κυμαινόταν μεταξύ 17 και 24, δεν μπορεί να αποκλειστεί η υποεκτίμηση του πιθανού κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία. Οι συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων και μακροστοιχείων στα εξεταζόμενα αυγά ήταν σύμφωνες με τις τιμές που αναφέρονται στη βιβλιογραφία, αν και γενικά χαμηλότερες από ό,τι στα αυγά που συλλέχθηκαν από περιοχές με έντονη ρύπανση. Σε κάθε περίπτωση, η δυνητικά τοξική περιεκτικότητα σε μέταλλα δεν αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Για πρώτη φορά, βρέθηκαν υπολείμματα φαρμακευτικών προϊόντων και φυτοφαρμάκων σε αυγά κοτόπουλων. Η συστηματική παρουσία των περισσότερων από αυτά σχετίζεται με κοινώς εφαρμοζόμενες γεωργικές πρακτικές. Περαιτέρω έρευνα θα πρέπει να επικεντρωθεί στις οδούς έκθεσης που ευθύνονται για τα PFAS που βρέθηκαν σε δείγματα αυγών από ελληνικά κοτόπουλα.
Συνοπτικά, η μελέτη των ελληνικών Πανεπιστημίων διαπίστωσε πιθανό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία, σε δείγματα αυγών οικιακής παραγωγής, και ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα και την περιοχή της μελέτης, όχι στην ευρύτερη Ελληνική επικράτεια και στο σύνολο του πληθυσμού. Οι ερευνητές βασίστηκαν σε συγκεκριμένα δείγματα, γεγονός που καθιστά τη γενίκευση των αποτελεσμάτων της, και την αναφορά σε δηλητήρια και καρκίνο, άτοπη. Επιπροσθέτως, όπως θα δούμε στη συνέχεια, ο ισχυρισμός πως οι ίδιοι οι ερευνητές χαρακτήρισαν τα ευρήματα τους «κίνδυνο για τη δημόσια υγεία», όπως διαδίδεται μέσω δημοσιευμάτων [παράδειγμα 1][παράδειγμα 2][παράδειγμα 3][παράδειγμα 4], είναι ψευδής.
Ενώ τα σχετικά δημοσιεύματα και οι τίτλοι τους προκαλούν γνήσια ανησυχία στους πολίτες, ο καθηγητής Αναλυτικής Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νίκος Θωμαΐδης, ένας εκ των ερευνητών της συγκεκριμένης μελέτης, μιλώντας στο parapolitika.gr ήταν καθησυχαστικός, κάνοντας λόγο για «αποσπασματική και λανθασμένη ανάγνωση της μελέτης». Όπως δήλωσε:
«Πρόκειται για ίχνη τέτοιων ουσιών τα οποία δεν προκαλούν ούτε μπορούν να προκαλέσουν οποιονδήποτε κίνδυνο για τη δημόσια υγεία στη χώρα μας και το μόνο στο οποίο παρωθούν τα ευρήματά μας είναι η ευρωπαϊκή νομοθεσία όχι μόνον να εφαρμόζεται από τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., όπως την εφαρμόζει με αυστηρότητα ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ) για την Ελλάδα, αλλά, επιπλέον, αυτή η ευρωπαϊκή νομοθεσία να καταστεί ακόμη πιο στιβαρή όσον αφορά τη χρήση και τον έλεγχο των φυτοφαρμάκων, αλλά και των άλλων βιομηχανικά παραγομένων ουσιών, οι οποίες χρησιμοποιούνται στην κτηνοτροφία».
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο κ. Θωμαΐδης μίλησε επίσης για τη διατροφική αξία των αυγών και πως δεν υπάρχει λόγος αυτά να αφαιρεθούν από τη διατροφή μας, βάσει της λανθασμένης ανάγνωσης και των στοιχείων της μελέτης, τονίζοντας πως οι ποσότητες που διαπιστώθηκαν στα αυγά ήταν απειροελάχιστες, σε επίπεδα ίχνους, και πως σχετικοί έλεγχοι από τον ΕΦΕΤ σε όλα τα τρόφιμα δεν σταματούν:
«[…] τα αυγά, όπως επίσης άλλες τροφές, έχουν πολύ υψηλή διατροφική αξία για τον άνθρωπο και δεν είναι δυνατόν να τα αφαιρέσουμε από το διαιτολόγιό μας επικαλούμενοι δήθεν –επαναλαμβάνω δήθεν– κινδύνους για την υγεία μας, οι οποίοι προκύπτουν από τη λανθασμένη ανάγνωση της μελέτης μας ή ακόμη και από τα απειροελάχιστα ίχνη των ουσιών τις οποίες εντοπίσαμε δειγματοληπτικά και οι οποίες κυκλοφορούν σε όλο τον κόσμο. Να γνωρίζει ο κάθε ενδιαφερόμενος πολίτης ότι οι ενδεδειγμένοι έλεγχοι των τροφίμων από τον ΕΦΕΤ διενεργούνται στη χώρα μας συστηματικά σε όλα τα τρόφιμα της διατροφικής αλυσίδας μας και εκείνο το οποίο πρέπει να επισημάνουμε είναι ότι οι έλεγχοι αυτοί δεν πρέπει να σταματούν ποτέ, όπως ακριβώς δεν σταματούν, στην πραγματικότητα, ποτέ».
Σε μεταγενέστερη συνέντευξη στο Πρώτο Θέμα, ο κ. Θωμαΐδης διευκρίνισε επίσης πως τα δείγματα της μελέτης δεν προήλθαν από κτηνοτροφικές μονάδες παραγωγής, ούτε από την αγορά, τονίζοντας πως σε αυτές τις περιπτώσεις τα προϊόντα που πωλούνται για κατανάλωση είναι κατάλληλα ελεγμένα:
«Άρα, το τι κυκλοφορεί σε πιστοποιημένα σημεία πώλησης είναι ελεγμένο κατά πλειοψηφία, δειγματοληπτικά πάντα. Δηλαδή, εμείς πήραμε τυχαία δείγματα τα οποία δεν πωλούνται στην ανοιχτή αγορά. Πήγαμε από την πλευρά της περιβαλλοντικής έκθεσης να δούμε. Επομένως, σε γενικές γραμμές αυτό το οποίο πρέπει να πούμε στους καταναλωτές είναι ότι δεν χρειάζεται κανένας λόγος ανησυχίας. Αυτές οι έρευνες θα συνεχίσουν να γίνονται και θα βλέπουν το φως της δημοσιότητας» τόνισε, σημειώνοντας πως όπως ισχύει για όλα τα τρόφιμα πρέπει ο καταναλωτής να προτιμά τα πιστοποιημένα προϊόντα».
Τέλος, στο ίδιο το κείμενο της μελέτης δε γίνεται καμία αναφορά σε «κίνδυνο για τη δημόσια υγεία».
H μελέτη διεξήχθη μέσω δειγματοληψίας σε συγκεκριμένες περιοχές, αφορά αυγά οικιακής παραγωγής από 17 κοτέτσια και εντόπισε αυξημένη περιεκτικότητα PFAS η οποία ξεπερνά τα όρια της εκτιμώμενης πρόσληψης κατά περίπτωση, συγκεκριμένα στις ηλικιακές ομάδες εφήβων και ηλικιωμένων, ειδικότερα στην περιοχή της Ηλείας. Λόγω της μεθοδολογίας της μελέτης, τα ευρήματα της δε μπορούν να γενικευτούν σε όλη την επικράτεια, ενώ ισχυρισμοί πως οι ίδιοι οι ερευνητές χαρακτήρισαν τα ευρήματα «κίνδυνο για τη δημόσια υγεία» δεν ισχύουν. Σε συνέντευξή του, ένας εκ των ερευνητών της μελέτης, ο καθηγητής Αναλυτικής Χημείας Νίκος Θωμαΐδης, τόνισε πως τα δεδομένα και τα αποτελέσματά της προβάλλονται αποσπασματικά και με λανθασμένο τρόπο, καθώς τα ποσοστά PFAS που εντοπίστηκαν ήταν απειροελάχιστα, σε επίπεδα ίχνους, ενώ ξεκαθάρισε πως δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος για τη δημόσια υγεία.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν
Πρόσφατες αναρτήσεις ξεκίνησαν να προβάλλουν τον ισχυρισμό πως μια ιαπωνική «μελέτη», η οποία συμπεριέλαβε πάνω από 18 εκατομμύρια άτομα, έδειξε ότι άτομα που έχουν εμβολιαστεί, κατά της COVID-19, «έχουν ως και πέντε φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να πεθάνουν αιφνιδίως» σε σύγκριση με τα μη εμβολιασμένα άτομα. Ωστόσο, όπως θα εξετάσουμε στο παρόν άρθρο, στην πραγματικότητα ο ισχυρισμός δεν προκύπτει από κάποια μελέτη αλλά από μια διαδικτυακή ζωντανή μετάδοση μιας ανάλυσης αμφιβόλου ποιότητας και αντιεπιστημονικής μεθοδολογίας, η οποία βασίστηκε σε άγνωστης προέλευσης δεδομένα που δεν έχουν επαληθευτεί.
Ο ισχυρισμός διαδόθηκε αρχικά μέσω ενός αποσπάσματος βίντεο στο Χ (πρώην Twitter), από συνομιλία του επίτιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου του Newcastle, Robert Clancy, με τον βρετανό συνταξιούχο εκπαιδευτή νοσηλευτών, πρώην κλινικό νοσηλευτή και νυν YouTuber, John Campbell, κάτοχο διδακτορικού νοσηλευτικής, και στη συνέχεια μέσω του καναλιού “Dr. John Campbell” στο YouTube σε σχετικό βίντεο (αρχειοθετημένο εδώ).
Θα πρέπει να σημειώσουμε πως, κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, o Αυστραλός βουλευτής Craig Kelly είχε επικαλεστεί ισχυρισμούς του Dr. Clancy σχετικά με τη χρήση υδροξυχλωροκίνης και ιβερμεκτίνης, γεγονός που οδήγησε το Πανεπιστήμιο του Newcastle να εκδώσει ανακοίνωση πως αποστασιοποιείται από τις απόψεις του και πως το πανεπιστήμιο «δεν θεωρεί τον Robert Clancy ειδικό σε θέματα COVID-19»
Ο John Campbell, ενώ τα πρώτα χρόνια της πανδημίας αποτελούσε μια εκ των κύριων αντικειμενικών πηγών πληροφόρησης και επικοινωνίας της επιστήμης, τα τελευταία χρόνια, μέσω του καναλιού του στο YouTube, έχει προβεί σε σωρεία ψευδοεπιστημονικών και ψευδών ισχυρισμών σχετικά με τα εμβόλια κατά της COVID-19. [πηγή 1][πηγή 2][πηγή 3][πηγή 4][πηγή 5]
Σε σχετικό άρθρο του, ο Dr. Adrian Wong, ιδρυτής και συντάκτης του τεχνολογικού και επιστημονικού ιστότοπου Tech ARP, αρχικά εξήγησε πως ο υπό εξέταση ισχυρισμός δε φέρεται να προκύπτει από κάποια επιστημονική μελέτη αλλά από παρουσίαση μιας αυθαίρετης βάσης δεδομένων κατά τη διάρκεια διαδικτυακής σύσκεψης:
(Μετάφραση)
Στο βίντεο που έγινε viral, ο καθηγητής Clancy δεν διευκρίνισε σε ποια μελέτη αναφερόταν, αλλά το βίντεο συνδυάστηκε με άλλο βίντεο σχετικά με παρουσίαση του Dr. Yasufumi Murakami.
Αυτό θα είχε νόημα, επειδή δεν υπάρχει γνωστή μελέτη που να έχει αξιολογηθεί από ομότιμους και να έχει δημοσιευτεί και να περιλαμβάνει 20 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ιαπωνία. Ο καθηγητής Clancy πιθανότατα αναφερόταν σε ένα livestream (αρχειοθετημένο εδώ) με τον Ιάπωνα βουλευτή της Βουλής των Αντιπροσώπων Kazuhiro Haraguchi, τον Dr. Yasufumi Murakami και την Ομάδα Αιτήματος Αποκάλυψης Πληροφοριών (Information Disclosure Request Team).
Σε αυτό το livestream, οι συμμετέχοντες «αποκάλυψαν» μια βάση δεδομένων με αυτό που ισχυρίστηκαν ότι ήταν περισσότεροι από 21 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ιαπωνία που έλαβαν το εμβόλιο COVID-19. Ο Δρ. Murakami ισχυρίστηκε ότι τα δεδομένα έδειχναν ότι «…όσο περισσότερες δόσεις παίρνετε, τόσο πιο γρήγορα είναι πιθανό να πεθάνετε, σε μικρότερο χρονικό διάστημα…»
Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι τα ευρήματά τους υποβλήθηκαν ποτέ για αξιολόγηση από ομοτίμους, πόσο μάλλον ότι δημοσιεύθηκαν σε κάποιο αξιόπιστο επιστημονικό περιοδικό. Με άλλα λόγια, δεν φαίνεται ότι αυτά τα ευρήματα έχουν επαληθευτεί.
Πέρα από την αδυναμία επαλήθευσης των δεδομένων όμως, όπως θα εξετάσουμε στη συνέχεια, τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν στην διαδικτυακή αυτή ανάλυση, για να υποστηρίξουν τα συμπεράσματα του ισχυρισμού, ήταν ελλιπή και αγνοούσαν σημαντικές μεταβλητές που, υπό κανονικές συνθήκες, θα έπρεπε να είχαν ληφθεί υπόψιν.
Αρχικά, όπως εξηγεί ο Dr. Wong, η υπό εξέταση βάση δεδομένων δεν προέρχονται από κάποια επίσημη βάση δεδομένων από το Υπουργείο Υγείας, Εργασίας και Πρόνοιας της Ιαπωνίας. Πηγή των δεδομένων είναι μια ομάδα που αυτοαποκαλείται «Πρόγραμμα Αίτησης Αποκάλυψης Δεδομένων Εμβολιασμού κατά του Κορονοϊού» (στα ιαπωνικά: コロナワクチン接種データ開示請求プロジェクト), η οποία διαδικτυακά στεγάζεται στον ιστότοπο “stop-mrna.sakura.ne.jp”, ενώ ο τίτλος στην ιστοσελίδα της αποκαλύπτει προκατάληψη εναντίον των mRNA εμβολίων:
Το σημαντικότερο γεγονός, ακολούθως, είναι πως τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται είναι περιορισμένα και μη επαληθευμένα. Συγκεκριμένα:
Σχολιάζοντας τις προαναφερθείσες ελλείψεις, ο Dr. Wong σημείωσε πως δεν γνωρίζουμε πολλά και κρίσιμα στοιχεία για την παρουσιαζόμενη βάση δεδομένων, γεγονός που εγείρει σημαντικές αμφιβολίες για την ακρίβεια και την αξιοπιστία της. Τόνισε πως αυτή δεν αποδεικνύει ότι οι θάνατοι που περιέχονται στα δεδομένα προκλήθηκαν από εμβόλια COVID-19:
(Μετάφραση)
Εν ολίγοις, υπάρχουν πολλά σχετικά με αυτήν τη βάση δεδομένων που δεν γνωρίζουμε, συμπεριλαμβανομένης της ακρίβειας και της ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑΣ της.
Το πιο σημαντικό είναι ότι η βάση δεδομένων δεν δείχνει κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι οι καταγεγραμμένοι θάνατοι σχετίζονταν με τα εμβόλια COVID-19.
Χωρίς τέτοια επαλήθευση, τα δεδομένα μπορεί να δείχνουν μια συσχέτιση, αλλά δεν μπορούν να δείξουν αιτιώδη συνάφεια. Αυτό είναι σημαντικό να κατανοηθεί, επειδή ο ανθρώπινος εγκέφαλός μας είναι ιδιαίτερα ικανός στην αναγνώριση μοτίβων. Ωστόσο, αυτά τα μοτίβα πρέπει να ερμηνευτούν σωστά, διαφορετικά θα οδηγήσουν σε λάθος συμπέρασμα.
[…] ακόμη και αν η λεγόμενη βάση δεδομένων των 21 εκατομμυρίων εμβολιασμένων στην Ιαπωνία έδειχνε ένα μοτίβο μεταξύ των εμβολίων COVID-19 και των θανάτων, πρέπει να υπάρξει μια πραγματική έρευνα για να διαπιστωθεί εάν αυτοί οι θάνατοι προκλήθηκαν πραγματικά από τα εμβόλια ή αν είναι απλώς μια σύμπτωση […].
Επιπροσθέτως, ο Dr. Wong σχολιάζει ένα γράφημα που παρουσιάστηκε, τονίζοντας πως αυτό δεν δείχνει πως οι περισσότερες λήψεις εμβολίων σχετίζονται με αυξημένο ρίσκο θανάτου αλλά ακριβώς το αντίθετο:
(Μετάφραση)
Κατά ειρωνικό τρόπο, τα δεδομένα τους φαίνεται να δείχνουν ότι ο αριθμός των θανάτων μειώθηκε με τον αριθμό των δόσεων που έλαβε κάθε άτομο.
Αυτό το διάγραμμα, το οποίο προβλήθηκε στο livestream, φαίνεται να δείχνει τον αριθμό των θανάτων που σημειώθηκαν μετά τη λήψη κάθε δόσης του εμβολίου COVID-19. Δείχνει ότι ο κίνδυνος θανάτου στην πραγματικότητα μειώνεται με κάθε δόση.
Αυτό το διάγραμμα από μόνο του αντικρούει τον ισχυρισμό ότι όσο περισσότερες δόσεις εμβολίου λαμβάνουν οι άνθρωποι, τόσο πιο πιθανό είναι να πεθάνουν. Στην πραγματικότητα, έδειξε το αντίθετο – ότι όσο περισσότερες δόσεις εμβολίου λαμβάνουν οι άνθρωποι, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να πεθάνουν.
Πηγή εικόνων: @ganaha_masako/Χ (χρονικό σημείο 35:27 έως 36:07)
Κατά τη διάρκεια της ζωντανής μετάδοσης, φαίνεται επίσης να παρουσιάζονται δεδομένα του αμερικανικού συστήματος φαρμακοεπαγρύπνησης VAERS, στον οποίο αναφέρεται ο όρος «συντελεστής υποαναφοράς»:
Πηγή εικόνας: @ganaha_masako/Χ (χρονικό σημείο 30:15)
Μετάφραση στα Ελληνικά με τη χρήση Google Translate
Δεδομένου πως δεν υπάρχει κάποια δημοσίευση μελέτης, είναι αδύνατο να γνωρίζουμε αν τα δεδομένα του VAERS εντάχθηκαν στην υπό εξέταση ανάλυση. Ωστόσο θα πρέπει να σημειώσουμε πως, όπως έχουμε τονίσει στο παρελθόν, αυτές οι βάσεις δεδομένων χρησιμεύουν ως εργαλείο συλλογής πληροφοριών και έγκαιρης αναγνώρισης για πιθανές παρενέργειες που ενδέχεται να σχετίζονται με ένα συγκεκριμένο εμβόλιο. Οι αναφορές που κατατίθενται σε αυτούς τους φορείς δεν αποτελούν αυτόματη απόδειξη αιτιώδους σχέσης μεταξύ ενός εμβολίου και μιας συγκεκριμένης παρενέργειας. Το γεγονός, δηλαδή, πως κάποια παρενέργεια παρουσιάστηκε μετά τη λήψη ενός φαρμάκου ή μετά τον εμβολιασμό δε σημαίνει απαραίτητα ότι προκλήθηκε από το σκεύασμα. Για να εξακριβωθεί αν υπάρχει όντως αιτιώδης συσχετισμός, κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά από τις αρμόδιες αρχές.
Εκτός αυτού, όπως επίσης έχουμε εξηγήσει στο παρελθόν, η υποαναφορά συμπτωμάτων και παρενεργειών είναι όντως ένας από τους κύριους περιορισμούς των συστημάτων παθητικής επιτήρησης, όπως το VAERS και το EudraVigilance, αλλά ο βαθμός των υποαναφορών διαφέρει ανάλογα με την περίπτωση, καθιστώντας τον υπολογισμό ενός «γενικού» συντελεστή υποαναφοράς άστοχο. Για παράδειγμα, εκατομμύρια εμβολιασμών σε όλο τον κόσμο προκαλούν πόνο και οίδημα στο σημείο του εμβολιασμού, καθώς και χαμηλό πυρετό, αλλά ελάχιστα από αυτά τα περιστατικά καταχωρούνται στο VAERS. Αυτό συμβαίνει διότι τόσο οι γιατροί όσο και οι πολίτες κατανοούν πως τέτοιου είδους συμπτώματα, μικρής σοβαρότητας, εμφανίζονται αρκετά συχνά μετά τον εμβολιασμό. Αντιθέτως, σοβαρότερα και σπανιότερα συμπτώματα είναι πολύ πιο πιθανό να αναφερθούν, ειδικά όταν συμβαίνουν αμέσως μετά τον εμβολιασμό, ακόμα και αν εν τέλει είναι τυχαία και δεν σχετίζονται με αυτόν.
Τέλος, ο Dr. Wong παραθέτει σχετικές επιστημονικές μελέτες που αποδεικνύουν πως οι ισχυρισμοί περί αύξησης των θανάτων και της γενικής θνησιμότητας μετά τον εμβολιασμό δεν υποστηρίζονται από τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία:
(Μετάφραση)
Nature Communications: Το Qatar Mortality Review εξέτασε όλους τους θανάτους εντός 30 ημερών από τον εμβολιασμό κατά του SARS-CoV-2 (μεταξύ του Ιανουαρίου του 2021 και του Ιουνίου του 2022). Από ~6,9 εκατομμύρια δόσεις, μόνο 138 θάνατοι πιθανώς σχετίζονταν (~0,98 ανά εκατομμύριο) και οι περισσότεροι δεν ήταν αιτιολογικά συνδεδεμένοι με τα εμβόλια.
Μελέτη Κοόρτης PMC: Μελέτη Θνησιμότητας μη-COVID Μετά τον Εμβολιασμό: Αυτή η μεγάλη αμερικανική μελέτη, η οποία προσαρμόστηκε για ηλικία και τις συννοσηρότητες, δεν διαπίστωσε αύξηση στη θνησιμότητα μη-COVID μετά τον εμβολιασμό.
Nature Medicine: Αποτελεσματικότητα Εμβολίου mRNA στο Κατάρ: έδειξε ότι τα εμβόλια μείωσαν τη νοσηλεία και τον θάνατο κατά πάνω από 90% κατά τη διάρκεια των κυμάτων Δέλτα/Όμικρον. Ισχυρές έμμεσες ενδείξεις ότι μειώνουν τη θνησιμότητα.
BMJ Global Health: Το Qatar Mortality Trends παρακολούθησε θανάτους από κάθε αιτία και θανάτους που σχετίζονται με την COVID κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Δεν υπήρξε αύξηση στους θανάτους που να συνδέεται με την κυκλοφορία του εμβολίου.
Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (ONS) του Ηνωμένου Βασιλείου – Θνησιμότητα ανά κατάσταση εμβολιασμού: Δεδομένα θνησιμότητας από κάθε αιτία από την Αγγλία. Δείχνει ότι τα εμβολιασμένα άτομα έχουν γενικά χαμηλότερη θνησιμότητα από τα μη εμβολιασμένα, μετά από προσαρμογή ως προς την ηλικία και την κατάσταση της υγείας τους.
Ανάλογους ισχυρισμούς περί αύξησης της θνησιμότητας και των θανάτων λόγω των εμβολίων κατά της COVID-19 έχουμε αναλύσει σε σχετικά άρθρα μας:
Σε πραγματικές συνθήκες, το προφίλ ασφαλείας των εμβολίων κατά της COVID-19 έχει εδραιωθεί μετά την χορήγηση περισσότερων από 2 δισεκατομμυρίων δόσεων σε ΗΠΑ και Ευρώπη και περισσότερων από 13,7 δισεκατομμυρίων δόσεων παγκοσμίως, υπό την πιο αυστηρή και σύγχρονη φαρμακοεπαγρύπνηση. Tα CDC αλλά και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έχουν αξιολογήσει την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων κατά της COVID-19, ενώ η COVID-19 παρουσιάζει σαφώς πολλαπλάσιους κινδύνους σε όσους νοσήσουν.
Η ίδια η νόσηση από COVID-19 μπορεί να προκαλέσει συχνότερες, εκτενέστερες και σοβαρότερες επιπλοκές, όπως θρομβώσεις, μυοκαρδίτιδες, νευρολογικές και καρδιακές επιπλοκές, καθώς και γενικότερες συστημικές επιπλοκές ποικίλης σοβαρότητας (long COVID).
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Δεν πηγάζει από κάποια μελέτη αλλά από μια ανάλυση βάσης δεδομένων που προβλήθηκε σε διαδικτυακή ζωντανή μετάδοση. Η βάση δεδομένων αυτή προέρχεται από ομάδα με σαφή αντιεμβολιαστικά κίνητρα, ενώ παραμένει άγνωστη η αρχική πηγή και η εγκυρότητα των δεδομένων που περιέχει και τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την εξαγωγή του ισχυρισμού. Αφενός τα δεδομένα αυτά είναι μη επαληθευμένα, αφετέρου διαθέτουν σημαντικούς περιορισμούς που καθιστούν την ανάλυση επιστημονικά άτοπη, καθώς καλύπτουν μόνο μια ισχνή μειοψηφία των δόσεων στη χώρα, δεν κατηγοριοποιούν ούτε παρουσιάζουν τις αιτίες θανάτου, και δεν περιλαμβάνουν εμβολιασμένα άτομα προκειμένου να γίνει η ανάλογη σύγκριση.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν
Στα τέλη Αυγούστου 2025, κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μια δήλωση που αφορά υποτιθέμενους υποχρεωτικούς εμβολιασμούς, η οποία αποδόθηκε ψευδώς στον Χένρι Κίσινγκερ, εκλιπόντα πολιτικό που διετέλεσε 56ος Υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών. Όπως διαβάζουμε σε σχετικές αναρτήσεις και δημοσιεύματα, διαδίδεται ο ισχυρισμός πως ο Κίσινγκερ είχε πει «Μόλις το κοπάδι αποδεχτεί τους υποχρεωτικούς εμβολιασμούς, το παιχνίδι έχει τελειώσει. Θα δεχτούν οτιδήποτε, αναγκαστική δωρεά αίματος ή οργάνων, “για το μεγαλύτερο καλό”».
Παρ’ όλα αυτά, η εμφάνιση του ισχυρισμού δεν είναι καινούρια. Η υποτιθέμενη αυτή φράση κυκλοφορεί και αποδίδεται ψευδώς στον πρώην Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ τουλάχιστον από το 2021 στην Ελλάδα ενώ στο εξωτερικό εμφανίστηκε ακόμη νωρίτερα. Ενδεικτικά, το AFP και το Reuters κατέρριψαν τον ισχυρισμό το 2020 ενώ το PolitiFact το 2019.
Η εν λόγω ανάρτηση χρήστη στο Facebook:
Αξίζει να σημειωθεί ότι ανάλογοι ισχυρισμοί, που αποδίδουν ψευδώς ανύπαρκτες δηλώσεις σε πολιτικά πρόσωπα περί υποχρεωτικότητας των εμβολίων κατά της COVID-19 ή άλλων ασθενειών, καθώς και με πρόστιμα σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, εμφανίζονται συχνά από άτομα που υιοθετούν αντιλήψεις του αντιεμβολιαστικού κινήματος. Τα Ellinika Hoaxes έχουν επανειλημμένα καταρρίψει τέτοιους ισχυρισμούς, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το 2023, όταν κυκλοφόρησε η φήμη ότι ΦΕΚ προέβλεπε 10ετή φυλάκιση για όσους αρνούνταν να εμβολιαστούν έναντι της COVID-19 (βλ. εδώ).
Ο Χένρι Άλφρεντ Κίσινγκερ, ο οποίος απεβίωσε το 2023, ήταν γερμανοεβραϊκής καταγωγής Αμερικανός πολιτικός, διπλωμάτης, ακαδημαϊκός, καθηγητής πολιτικής επιστήμης και διεθνών σχέσεων και συγγραφέας, που υπηρέτησε ως ο 56ος Υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, από το 1973 έως το 1977, υπό τους προέδρους Ρίτσαρντ Νίξον (1973-1974) και Τζέραλντ Φορντ (1974-1977), ως μέλος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Θεωρείται μία από τις σημαντικές φιγούρες της διεθνούς πολιτικής και διπλωματίας κατά τον 20ό και τον 21ο αιώνα, καθώς και μία από τις πιο αμφιλεγόμενες.
Ο εξεταζόμενος ισχυρισμός θέλει τον Χένρι Κίσινγκερ να δηλώνει το 2009, κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο Συμβούλιο του ΠΟΥ για την Ευγονική:
«Μόλις το κοπάδι αποδεχτεί τους υποχρεωτικούς εμβολιασμούς, το παιχνίδι έχει τελειώσει. Θα δεχτούν οτιδήποτε, αναγκαστική δωρεά αίματος ή οργάνων, “για το μεγαλύτερο καλό”. Μπορούμε να τροποποιήσουμε γενετικά τα παιδιά και να τα στειρώσουμε – “για το κοινό καλό”. Ελέγξτε το μυαλό των προβάτων και ελέγχετε το κοπάδι. Οι κατασκευαστές εμβολίων πρόκειται να βγάλουν δισεκατομμύρια. Και πολλοί από εσάς σε αυτήν την αίθουσα είστε επενδυτές. Είναι μια μεγάλη κατάσταση win-win. Αραιώνουμε το κοπάδι και το κοπάδι μας πληρώνει για… «υπηρεσίες εξόντωσης».
Ο ισχυρισμός αυτός είναι, ωστόσο, ανυπόστατος και δεν τεκμηριώνεται από κανένα επίσημο στοιχείο.
Στην πραγματικότητα, όμως, ο πρώην ΥΠΕΞ των ΗΠΑ ουδέποτε προέβη στην αποδιδόμενη ή σε παρόμοια δήλωση.
Αρχικά, όλες οι ομιλίες του Χένρι Κίσινγκερ βρίσκονται αρχειοθετημένες και δημόσια διαθέσιμες στην επίσημη ιστοσελίδα του, στην οποία για το έτος 2009 βρίσκονται καταχωρημένες μόνο δύο τοποθετήσεις του.
Η πρώτη ομιλία [αρχειοθετημένη εδώ] πραγματοποιήθηκε στις 26 Απριλίου 2009, στη συνεδρίαση ολομέλειας της Τριμερούς Επιτροπής στο Τόκιο, ενώ η δεύτερη [αρχειοθετημένη εδώ] στις 14 Οκτωβρίου 2009, με αφορμή την 35η επέτειο του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας στο Παρίσι. Ανατρέχοντας σε αυτές τις ομιλίες, διαπιστώνουμε αφενώς ότι καμία δεν περιλαμβάνει το επίμαχο απόσπασμα, αφετέρου ότι το 2009 ο Κίσινγκερ δεν συμμετείχε ούτε μίλησε σε εκδήλωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO).
Επιπλέον, εκπρόσωποι του Κίσινγκερ, απαντώντας σε σχετική ερώτηση του Reuters το 2020, επιβεβαίωσαν ότι το απόσπασμα είναι «πλήρως κατασκευασμένο».
Τέλος, μετά από έρευνα διαπιστώσαμε ότι δεν υπάρχει (ούτε υπήρξε ποτέ) «Συμβούλιο Ευγονικής» στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), όπως αναφέρεται λανθασμένα στα επίμαχα δημοσιεύματα.
Ο Χένρι Κίσινγκερ ουδέποτε προέβη στη δήλωση που του αποδίδεται. Ανατρέχοντας στο επίσημο αρχείο των δημόσιων ομιλιών του, δεν εντοπίστηκε καμία σχετική αναφορά το 2009. Τέλος, εκπρόσωποι του πρώην Υπουργού Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών δήλωσαν το 2020 στο Reuters ότι το υπό εξέταση απόσπασμα είναι «πλήρως κατασκευασμένο».
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://factcheck.afp.com/node/22196/revisions/22848/view
2. https://www.reuters.com/article/world/false-claim-henry-kissinger-quote-about-mandatory-vaccinations-idUSKBN22Y24W/
3. https://www.politifact.com/factchecks/2019/jun/25/facebook-posts/henry-kissinger-never-said-once-herd-accepts-manda/
4. https://www.reuters.com/article/world/false-claim-henry-kissinger-quote-about-mandatory-vaccinations-idUSKBN22Y24W/
5. https://www.henryakissinger.com/speeches/page/2/
6. https://www.henryakissinger.com/speeches/the-intellectual-underpinnings-of-the-trilateral-partnership-in-the-21st-century/
7. https://www.henryakissinger.com/speeches/the-future-role-of-the-iea/
Στα τέλη Αυγούστου 2025 κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ένα βίντεο, συνοδευόμενο από τον ψευδή ισχυρισμό ότι απεικονίζει μια μεγαλειώδη διαδήλωση 50.000 μουσουλμάνων μεταναστών στη Μελβούρνη, οι οποίοι φέρονται να φώναζαν συνθήματα όπως «περιμένουμε εντολές».
Το υλικό αυτό κοινοποιήθηκε στο πλαίσιο ισλαμοφοβικής ρητορικής και εντάσσεται στο γενικότερο αφήγημα που παρουσιάζει τους μουσουλμάνους να «κατακτούν» δυτικές πόλεις εν είδει εισβολής.
Στην πραγματικότητα, όμως, οι αναρτήσεις υπερβάλλουν σημαντικά ως προς τον αριθμό των συμμετεχόντων, που ήταν πολύ λιγότεροι από 50.000, αποκρύπτουν τον πραγματικό χαρακτήρα της συγκέντρωσης και παραπλανούν παρουσιάζοντας το σύνολο των διαδηλωτών ως μετανάστες.
Παραδείγματα αναρτήσεων που προωθούν τον ψευδή ισχυρισμό:
Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Στην πραγματικότητα, το βίντεο δείχνει στιγμιότυπα από την ετήσια θρησκευτική πομπή της Ασούρα στη Μελβούρνη, η οποία διοργανώνεται από την τοπική μουσουλμανική κοινότητα Σιιτών μουσουλμάνων και φέτος πραγματοποιήθηκε στις 7 Ιουλίου 2025.
Ανακοίνωση από τους διοργανωτές της πομπής στη Μελβούρνη υπάρχει διαθέσιμη στο Facebook, στο προφίλ Ashura Committee.
Παράλληλα, υπάρχουν πληθώρα πλάνων που βρίσκονται αναρτημένα σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα οποία επιβεβαιώνουν ότι στις 7 Ιουλίου πραγματοποιήθηκε η συγκεκριμένη διαδήλωση. Παραδείγματα μπορείτε να δείτε εδώ και εδώ.
Ας πάρουμε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ένα βίντεο, το οποίο αναρτήθηκε στις 7 Ιουλίου στο TikTok από τον λογαριασμό noortv. Τόσο στο βίντεο που εξετάζουμε σε αυτό το άρθρο όσο και στο παρακάτω, διακρίνονται τα ίδια πρόσωπα αλλά και τα ίδια κτήρια, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι και τα δύο πλάνα αφορούν την ίδια διαδήλωση. Στη λεζάντα του 2ου βίντεο αναγράφεται ότι το υλικό απεικονίζει στιγμές από την πομπή της Ασούρα στη Μελβούρνη το 2025.
Η Ασούρα είναι μια σημαντική θρησκευτική αργία των Σιιτών μουσουλμάνων, με την οποία τιμάται η επέτειος του θανάτου του ιμάμη Χουσεΐν ιμπν Αλί, εγγονού του ισλαμικού προφήτη Μωάμεθ, τη 10η μέρα του μήνα Μουχαράμ στη Μάχη της Καρμπάλα το 680 μ.Χ. Για τους Σιίτες και τους Αλεβίτες, ο Χουσεΐν θεωρείται ο νόμιμος διάδοχος του Μωάμεθ, γεγονός που καθιστά το μαρτύριό του κεντρικό στοιχείο της πίστης τους. Οι σιιτικές κοινότητες σε όλο τον κόσμο τιμούν αυτή την ημέρα με πομπές, συγκεντρώσεις και εκδηλώσεις που εκφράζουν πένθος, μνήμη και αλληλεγγύη. Να σημειωθεί ότι ανάλογες πομπές πραγματοποιούνται σε μεγάλες πόλεις σε όλο τον κόσμο, όπως για παράδειγμα στη Νέα Υόρκη ή το Λονδίνο, αλλά και στην Αθήνα.
Εκπρόσωπος της επιτροπής που διοργάνωσε την εκδήλωση, απαντώντας σε ερώτημα του Reuters, επιβεβαίωσε ότι τα πλάνα δείχνουν πομπή για την Ασούρα στη Μελβούρνη στις 7 Ιουλίου 2025, προσθέτοντας παράλληλα ότι στη συγκέντρωση συμμετείχαν μεταξύ 15.000 και 20.000 άτομα και ότι η πλειονότητα των παρευρισκομένων ήταν Αυστραλοί πολίτες. Ο ίδιος διευκρίνισε επίσης ότι το σύνθημα που ακούγεται στο βίντεο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι «Labaik ya Hussein», μια αραβική φράση που σημαίνει «Είμαι στην υπηρεσία σου, Χουσεΐν».
Ο ισχυρισμός ότι το εξεταζόμενο βίντεο δείχνει 50.000 μουσουλμάνους μετανάστες στη Μελβούρνη να φωνάζουν «περιμένουμε εντολές» είναι ψευδής. Στην πραγματικότητα, το υλικό καταγράφει θρησκευτική πομπή για την σιιτική αργία της Ασούρα, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Μελβούρνη στις 7 Ιουλίου 2025, με τη συμμετοχή περίπου 15.000 έως 20.000 ατόμων. Σύμφωνα με εκπρόσωπο της διοργάνωσης, η πλειονότητα των παρευρισκομένων ήταν Αυστραλοί πολίτες, ενώ οι μετανάστες αποτελούσαν μόνο μέρος του συνόλου. Ο ίδιος διευκρίνισε επίσης ότι το σύνθημα που ακούγεται στο βίντεο είναι «Labaik ya Hussein», μια αραβική φράση που σημαίνει «Είμαι στην υπηρεσία σου, Χουσεΐν», μια αραβική φράση που σημαίνει «Είμαι στην υπηρεσία σου, Χουσεΐν» και η οποία αναφέρεται στον Χουσεΐν ιμπν Αλί, πρόσωπο του 7ου αιώνα και εγγονό του ισλαμικού προφήτη Μωάμεθ, τη μνήμη του οποίου τιμούν οι συμμετέχοντες Σιίτες μουσουλμάνοι.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://www.youtube.com/watch?v=abZ6hyzXpyw
2. https://www.youtube.com/watch?v=HR3DGelSzyM
3. https://www.tiktok.com/@noortv/video/7524300072067124487
4. https://www.protothema.gr/greece/article/1665299/ston-peiraia-anaviosan-ekatodades-siites-to-ethimo-tis-asoura-deite-video/
5. https://www.facebook.com/ashuracommittee/posts/750602690820873
6. https://www.youtube.com/watch?v=kdOi79YU_Go
7. https://www.youtube.com/watch?v=v6FZAk6judQ
8. https://www.reuters.com/fact-check/video-shows-religious-procession-not-evidence-muslim-takeover-2025-08-20/.
Τα «ellinikahoaxes.gr» είναι ο μοναδικός ελληνικός ιστότοπος κατά της παραπληροφόρησης και η μοναδική συντονισμένη προσπάθεια κατάρριψης αναληθών δημοσιευμάτων στο ελληνικό διαδίκτυο. Εργαλεία μας, η έρευνα, η συλλογή στοιχείων και πληροφοριών από αξιόπιστες πηγές και σωστή αξιολόγηση τους.
Copyright © 2026 - ELLINIKA HOAXES
Powered by Apogee Information Systems
